2.54 Ayodhyakanda - Chatuhpanchasha Sargah

ॐ

2.54 ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡ - ಚತುಃಪಞ್ಚಾಶ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಚತುಃಪಞ್ಚಾಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ತೇ ತು ತಸ್ಮಿನ್ಮಹಾವೃಕ್ಷೇ ಉಷಿತ್ವಾ ರಜನೀಂ ಶಿವಾಮ್ ।

ವಿಮಲೇಽಭ್ಯುದಿತೇ ಸೂರ್ಯೇ ತಸ್ಮಾದ್ದೇಶಾತ್ಪ್ರತಸ್ಥಿರೇ ॥ 1 ॥

ಯತ್ರ ಭಾಗೀರಥೀಂ ಗಙ್ಗಾಂ ಯಮುನಾಭಿಪ್ರವರ್ತತೇ ।

ಜಗ್ಮುಸ್ತಂ ದೇಶಮುದ್ದಿಶ್ಯ ವಿಗಾಹ್ಯ ಸುಮಹದ್ವನಮ್ ॥ 2 ॥

ತೇ ಭೂಮಿಭಾಗಾನ್ವಿವಿಧಾನ್ ದೇಶಾಂಶ್ಚಾಪಿ ಮನೋರಮಾನ್ ।

ಅದೃಷ್ಟಪೂರ್ವಾನ್ ಪಶ್ಯನ್ತಸ್ತತ್ರ ತತ್ರ ಯಶಶ್ವಿನಃ ॥ 3 ॥

ಯಥಾ ಕ್ಷೇಮೇಣ ಗಚ್ಛನ್ ಸ ಪಶ್ಯಂಶ್ಚ ವಿವಿಧಾನ್ ದ್ರುಮಾನ್ ।

ನಿವೃತ್ತಮಾತ್ರೇ ದಿವಸೇ ರಾಮಃ ಸೌಮಿತ್ರಿಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 4 ॥

ಪ್ರಯಾಗಮಭಿತಃ ಪಶ್ಯ ಸೌಮಿತ್ರೇ ಧೂಮಮುನ್ನತಮ್ ।

ಅಗ್ನೇರ್ಭಗವತಃ ಕೇತುಂ ಮನ್ಯೇ ಸನ್ನಿಹಿತೋ ಮುನಿಃ ॥ 5 ॥

ನೂನಂ ಪ್ರಾಪ್ತಾಃ ಸ್ಮ ಸಮ್ಭೇದಂ ಗಙ್ಗಾಯಮುನಯೋರ್ವಯಮ್ ।

ತಥಾ ಹಿ ಶ್ರೂಯತೇ ಶಬ್ದೋ ವಾರಿಣೋ ವಾರಿಘಟ್ಟಿತಃ ॥ 6 ॥

ದಾರೂಣಿ ಪರಿಭಿನ್ನಾನಿ ವನಜೈರುಪಜೀವಿಭಿಃ ।

ಭರದ್ವಾಜಾಶ್ರಮೇ ಚೈತೇ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ವಿವಿಧಾ ದ್ರುಮಾಃ ॥ 7 ॥

ಧನ್ವಿನೌ ತೌ ಸುಖಂ ಗತ್ವಾ ಲಮ್ಬಮಾನೇ ದಿವಾಕರೇ ।

ಗಙ್ಗಾಯಮುನಯೋಸ್ಸನ್ಧೌ ಪ್ರಾಪತುರ್ನಿಲಯಂ ಮುನೇಃ ॥ 8 ॥

ರಾಮಸ್ತ್ವಾಶ್ರಮಮಾಸಾದ್ಯ ತ್ರಾಸಯನ್ಮೃಗಪಕ್ಷಿಣಃ ।

ಗತ್ವಾ ಮುಹೂರ್ತಮಧ್ವಾನಂ ಭರದ್ವಾಜಮುಪಾಗಮತ್ ॥ 9 ॥

ತತಸ್ತ್ವಾಶ್ರಮಾಸಾದ್ಯ ಮುನೇರ್ದರ್ಶನಕಾಙ್ಕ್ಷಿಣೌ ।

ಸೀತಯಾನುಗತೌ ವೀರೌ ದೂರಾದೇವಾವತಸ್ಥತುಃ ॥ 10 ॥

ಸ ಪ್ರವಿಶ್ಯ ಮಹಾತ್ಮಾನಮೃಷಿಂ ಶಿಷ್ಯಗಣೈರ್ವೃತಮ್ ।

ಸಂಶಿತವ್ರತಮೇಕಾಗ್ರಂ ತಪಸಾ ಲಬ್ಧಚಕ್ಷುಷಮ್ ॥ 11 ॥

ಹುತಾಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ದೃಷ್ಟ್ವೈವ ಮಹಾಭಾಗಂ ಕೃತಾಞ್ಜಲಿಃ ।

ರಾಮಃ ಸೌಮಿತ್ರಿಣಾ ಸಾರ್ಧಂ ಸೀತಯಾ ಚಾಭ್ಯವಾದಯತ್ ॥ 12 ॥

ನ್ಯವೇದಯತ ಚಾತ್ಮಾನಂ ತಸ್ಮೈ ಲಕ್ಷ್ಮಣಪೂರ್ವಜಃ ।

ಪುತ್ರೌ ದಶರಥಸ್ಯಾವಾಂ ಭಗವನ್ ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣೌ ॥ 13 ॥

ಭಾರ್ಯಾ ಮಮೇಯಂ ವೈದೇಹೀ ಕಲ್ಯಾಣೀ ಜನಕಾತ್ಮಜಾ ।

ಮಾಂ ಚಾನುಯಾತಾ ವಿಜನಂ ತಪೋವನಮನಿನ್ದಿತಾ ॥ 14 ॥

ಪಿತ್ರಾ ಪ್ರವ್ರಾಜ್ಯಮಾನಂ ಮಾಂ ಸೌಮಿತ್ರಿರನುಜ ಪ್ರಿಯಃ ।

ಅಯಮನ್ವಗಮದ್ಭ್ರಾತಾ ವನಮೇವ ದೃಢವ್ರತಃ ॥ 15 ॥

ಪಿತ್ರಾ ನಿಯುಕ್ತಾ ಭಗವನ್ ಪ್ರವೇಕ್ಷ್ಯಾಮಸ್ತಪೋವನಮ್ ।

ಧರ್ಮಮೇವ ಚರಿಷ್ಯಾಮ ಸ್ತತ್ರ ಮೂಲಫಲಾಶನಾಃ ॥ 16 ॥

ತಸ್ಯ ತದ್ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ರಾಜಪುತ್ರಸ್ಯ ಧೀಮತಃ ।

ಉಪಾನಯತ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಗಾಮರ್ಘ್ಯಮುದಕಂ ತತಃ ॥ 17 ॥

ನಾನಾವಿಧಾನನ್ನರಸಾನ್ ವನ್ಯಮೂಲಫಲಾಶ್ರಯಾನ್ ।

ತೇಭ್ಯೋ ದದೌ ತಪ್ತತಪಾ ವಾಸಂ ಚೈವಾಭ್ಯಕಲ್ಪಯತ್ ॥ 18 ॥

ಮೃಗಪಕ್ಷಿಭಿರಾಸೀನೋ ಮುನಿಭಿಶ್ಚ ಸಮನ್ತತಃ ।

ರಾಮಮಾಗತಮಭ್ಯರ್ಚ್ಯ ಸ್ವಾಗತೇನಾಹತಂ ಮುನಿಃ ॥ 19 ॥

ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಯ ಚ ತಾಮರ್ಚಾಮುಪವಿಷ್ಟಂ ಸ ರಾಘವಮ್ ।

ಭರದ್ವಾಜೋಽಬ್ರವೀದ್ವಾಕ್ಯಂ ಧರ್ಮಯುಕ್ತಮಿದಂ ತದಾ ॥ 20 ॥

ಚಿರಸ್ಯ ಖಲು ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ ಪಶ್ಯಾಮಿ ತ್ವಾಮಿಹಾಗತಮ್ ।

ಶ್ರುತಂ ತವ ಮಯಾ ಚೇದಂ ವಿವಾಸನಮಕಾರಣಮ್ ॥ 21 ॥

ಅವಕಾಶೋ ವಿವಿಕ್ತೋಽಯಂ ಮಹಾನದ್ಯೋಸ್ಸಮಾಗಮೇ ।

ಪುಣ್ಯಶ್ಚ ರಮಣೀಯಶ್ಚ ವಸತ್ವಿಹ ಭವಾನ್ ಸುಖಮ್ ॥ 22 ॥

ಏವಮುಕ್ತಸ್ತು ವಚನಂ ಭರದ್ವಾಜೇನ ರಾಘವಃ ।

ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಶುಭಂ ವಾಕ್ಯಂ ರಾಮಃ ಸರ್ವಹಿತೇ ರತಃ ॥ 23 ॥

ಭಗವನ್ನಿತ ಆಸನ್ನಃ ಪೌರಜಾನಪದೋ ಜನಃ ।

ಸುದರ್ಶಮಿಹ ಮಾಂ ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ಮನ್ಯೇಽಹಮಿಮಮಾಶ್ರಮಮ್ ॥ 24 ॥

ಆಗಮಿಷ್ಯತಿ ವೈದೇಹೀಂ ಮಾಂ ಚಾಪಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕೋ ಜನಃ ।

ಅನೇನ ಕಾರಣೇನಾಹಮಿಹ ವಾಸಂ ನ ರೋಚಯೇ ॥ 25 ॥

ಏಕಾನ್ತೇ ಪಶ್ಯ ಭಗವನ್ನಾಶ್ರಮಸ್ಥಾನಮುತ್ತಮಮ್ ।

ರಮೇತ ಯತ್ರ ವೈದೇಹೀ ಸುಖಾರ್ಹಾ ಜನಕಾತ್ಮಜಾ ॥ 26 ॥

ಏತಛ್ರುತ್ವಾ ಶುಭಂ ವಾಕ್ಯಂ ಭರದ್ವಾಜೋ ಮಹಾಮುನಿಃ ।

ರಾಘವಸ್ಯ ತತೋ ವಾಕ್ಯಮರ್ಥಗ್ರಾಹಕಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 27 ॥

ದಶಕ್ರೋಶ ಇತಸ್ತಾತ ಗಿರಿರ್ಯತ್ರನಿವತ್ಸ್ಯಸಿ ।

ಮಹರ್ಷಿಸೇವಿತಃ ಪುಣ್ಯಃ ಸರ್ವತಃ ಸುಖದರ್ಶನಃ ॥ 28 ॥

ಗೋಲಾಙ್ಗೂಲಾನುಚರಿತೋ ವಾನರರ್ಕ್ಷನಿಷೇವಿತಃ ।

ಚಿತ್ರಕೂಟ ಇತಿ ಖ್ಯಾತೋ ಗನ್ಧಮಾದನಸನ್ನಿಭಃ ॥ 29 ॥

ಯಾವತಾ ಚಿತ್ರಕೂಟಸ್ಯ ನರಶೃಙ್ಗಾನ್ಯವೇಕ್ಷತೇ ।

ಕಲ್ಯಾಣಾನಿ ಸಮಾಧತ್ತೇ ನ ಪಾಪೇ ಕುರುತೇ ಮನಃ ॥ 30 ॥

ಋಷಯಸ್ತತ್ರ ಬಹವೋ ವಿಹೃತ್ಯ ಶರದಾಂ ಶತಮ್ ।

ತಪಸಾ ದಿವಮಾರೂಢಾಃ ಕಪಾಲಶಿರಸಾ ಸಹ ॥ 31 ॥

ಪ್ರವಿವಿಕ್ತಮಹಂ ಮನ್ಯೇ ತಂ ವಾಸಂ ಭವತಸ್ಸುಖಮ್ ।

ಇಹ ವಾ ವನವಾಸಾಯ ವಸ ರಾಮ ಮಯಾ ಸಹ ॥ 32 ॥

ಸ ರಾಮಂ ಸರ್ವಕಾಮೈಸ್ತಂ ಭರದ್ವಾಜಃ ಪ್ರಿಯಾತಿಥಿಮ್ ।

ಸಭಾರ್ಯಂ ಸಹ ಚ ಭ್ರಾತ್ರಾ ಪ್ರತಿಜಗ್ರಾಹ ಧರ್ಮವಿತ್ ॥ 33 ॥

ತಸ್ಯ ಪ್ರಯಾಗೇ ರಾಮಸ್ಯ ತಂ ಮಹರ್ಷಿಮುಪೇಯುಷಃ ।

ಪ್ರಪನ್ನಾ ರಜನೀ ಪುಣ್ಯಾಃ ಚಿತ್ರಾಃ ಕಥಯತಃ ಕಥಾಃ ॥ 34 ॥

ಸೀತಾತೃತೀಯಃ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಃ ಪರಿಶ್ರಾನ್ತಃ ಸುಖೋಚಿತಃ ।

ಭರದ್ವಾಜಾಶ್ರಮೇ ರಮ್ಯೇ ತಾಂ ರಾತ್ರಿಮವಸತ್ಸುಖಮ್ ॥ 35 ॥

ಪ್ರಭಾತಾಯಾಂ ರಜನ್ಯಾಂ ತು ಭರದ್ವಾಜಮುಪಾಗಮತ್ ।

ಉವಾಚ ನರಶಾರ್ದೂಲೋ ಮುನಿಂ ಜ್ವಲಿತತೇಜಸಮ್ ॥ 36 ॥

ಶರ್ವರೀಂ ಭಗವನ್ನದ್ಯ ಸತ್ಯಶೀಲ ತವಾಶ್ರಮೇ ।

ಉಷಿತಾಃ ಸ್ಮೇಹ ವಸತಿಮನುಜಾನಾತು ನೋ ಭವಾನ್ ॥ 37 ॥

ರಾತ್ರ್ಯಾಂ ತು ತಸ್ಯಾಂ ವ್ಯುಷ್ಟಾಯಾಂ ಭರದ್ವಾಜೋಽಬ್ರವೀದಿದಮ್ ।

ಮಧುಮೂಲಫಲೋಪೇತಂ ಚಿತ್ರಕೂಟಂ ವ್ರಜೇತಿ ಹ ॥ 38 ॥

ವಾಸಮೌಪಯಿಕಂ ಮನ್ಯೇ ತವ ರಾಮ ಮಹಾಬಲ ನಾನಾನಗಗಣೋಪೇತಃ ಕಿನ್ನರೋರಗಸೇವಿತಃ ।

ಮಯೂರನಾದಾಭಿರುತೋ ಗಜರಾಜನಿಷೇವಿತಃ ॥ 39 ॥

ಗಮ್ಯತಾಂ ಭವತಾ ಶೈಲ ಶ್ಚಿತ್ರಕೂಟಃ ಸ ವಿಶ್ರುತಃ ।

ಪುಣ್ಯಶ್ಚ ರಮಣೀಯಶ್ಚ ಬಹುಮೂಲಫಲಾಯುತಃ ॥ 40 ॥

ತತ್ರ ಕುಞ್ಜರಯೂಥಾನಿ ಮೃಗಯೂಥಾನಿ ಚಾಭಿತಃ ।

ವಿಚರನ್ತಿ ವನಾನ್ತೇಸ್ಮಿನ್ ತಾನಿ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಸಿ ರಾಘವ ॥ 41 ॥

ಸರಿತ್ಪ್ರಸ್ರವಣಪ್ರಸ್ಥಾನ್ ದರೀಕನ್ದರನಿರ್ಝರಾನ್ ।

ಚರತಃ ಸೀತಯಾ ಸಾರ್ಧಂ ನನ್ದಿಷ್ಯತಿ ಮನಸ್ತವ ॥ 42 ॥

ಪ್ರಹೃಷ್ಟಕೋಯಷ್ಟಿಕಕೋಕಿಲಸ್ವನೈರ್ವಿನಾದಿತಂ ತಂ ವಸುಧಾಧರಂ ಶಿವಮ್ ।

ಮೃಗೈಶ್ಚ ಮತ್ತೈರ್ಬಹುಭಿಶ್ಚ ಕುಞ್ಜರೈಃ ಸುರಮ್ಯಮಾಸಾದ್ಯ ಸಮಾವಸಾಶ್ರಮಮ್ ॥ 43 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ಚತುಃಪಞ್ಚಾಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha catuḥpañcāśassargaḥ |

te tu tasminmahāvṛkṣe uṣitvā rajanīṃ śivām |

vimale'bhyudite sūrye tasmāddeśātpratasthire || 1 ||

yatra bhāgīrathīṃ gaṅgāṃ yamunābhipravartate |

jagmustaṃ deśamuddiśya vigāhya sumahadvanam || 2 ||

te bhūmibhāgānvividhān deśāṃścāpi manoramān |

adṛṣṭapūrvān paśyantastatra tatra yaśaśvinaḥ || 3 ||

yathā kṣemeṇa gacchan sa paśyaṃśca vividhān drumān |

nivṛttamātre divase rāmaḥ saumitrimabravīt || 4 ||

prayāgamabhitaḥ paśya saumitre dhūmamunnatam |

agnerbhagavataḥ ketuṃ manye sannihito muniḥ || 5 ||

nūnaṃ prāptāḥ sma sambhedaṃ gaṅgāyamunayorvayam |

tathā hi śrūyate śabdo vāriṇo vārighaṭṭitaḥ || 6 ||

dārūṇi paribhinnāni vanajairupajīvibhiḥ |

bharadvājāśrame caite dṛśyante vividhā drumāḥ || 7 ||

dhanvinau tau sukhaṃ gatvā lambamāne divākare |

gaṅgāyamunayossandhau prāpaturnilayaṃ muneḥ || 8 ||

rāmastvāśramamāsādya trāsayanmṛgapakṣiṇaḥ |

gatvā muhūrtamadhvānaṃ bharadvājamupāgamat || 9 ||

tatastvāśramāsādya munerdarśanakāṅkṣiṇau |

sītayānugatau vīrau dūrādevāvatasthatuḥ || 10 ||

sa praviśya mahātmānamṛṣiṃ śiṣyagaṇairvṛtam |

saṃśitavratamekāgraṃ tapasā labdhacakṣuṣam || 11 ||

hutāgnihotraṃ dṛṣṭvaiva mahābhāgaṃ kṛtāñjaliḥ |

rāmaḥ saumitriṇā sārdhaṃ sītayā cābhyavādayat || 12 ||

nyavedayata cātmānaṃ tasmai lakṣmaṇapūrvajaḥ |

putrau daśarathasyāvāṃ bhagavan rāmalakṣmaṇau || 13 ||

bhāryā mameyaṃ vaidehī kalyāṇī janakātmajā |

māṃ cānuyātā vijanaṃ tapovanamaninditā || 14 ||

pitrā pravrājyamānaṃ māṃ saumitriranuja priyaḥ |

ayamanvagamadbhrātā vanameva dṛḍhavrataḥ || 15 ||

pitrā niyuktā bhagavan pravekṣyāmastapovanam |

dharmameva cariṣyāma statra mūlaphalāśanāḥ || 16 ||

tasya tadvacanaṃ śrutvā rājaputrasya dhīmataḥ |

upānayata dharmātmā gāmarghyamudakaṃ tataḥ || 17 ||

nānāvidhānannarasān vanyamūlaphalāśrayān |

tebhyo dadau taptatapā vāsaṃ caivābhyakalpayat || 18 ||

mṛgapakṣibhirāsīno munibhiśca samantataḥ |

rāmamāgatamabhyarcya svāgatenāhataṃ muniḥ || 19 ||

pratigṛhya ca tāmarcāmupaviṣṭaṃ sa rāghavam |

bharadvājo'bravīdvākyaṃ dharmayuktamidaṃ tadā || 20 ||

cirasya khalu kākutstha paśyāmi tvāmihāgatam |

śrutaṃ tava mayā cedaṃ vivāsanamakāraṇam || 21 ||

avakāśo vivikto'yaṃ mahānadyossamāgame |

puṇyaśca ramaṇīyaśca vasatviha bhavān sukham || 22 ||

evamuktastu vacanaṃ bharadvājena rāghavaḥ |

pratyuvāca śubhaṃ vākyaṃ rāmaḥ sarvahite rataḥ || 23 ||

bhagavannita āsannaḥ paurajānapado janaḥ |

sudarśamiha māṃ prekṣya manye'hamimamāśramam || 24 ||

āgamiṣyati vaidehīṃ māṃ cāpi prekṣako janaḥ |

anena kāraṇenāhamiha vāsaṃ na rocaye || 25 ||

ekānte paśya bhagavannāśramasthānamuttamam |

rameta yatra vaidehī sukhārhā janakātmajā || 26 ||

etachrutvā śubhaṃ vākyaṃ bharadvājo mahāmuniḥ |

rāghavasya tato vākyamarthagrāhakamabravīt || 27 ||

daśakrośa itastāta giriryatranivatsyasi |

maharṣisevitaḥ puṇyaḥ sarvataḥ sukhadarśanaḥ || 28 ||

golāṅgūlānucarito vānararkṣaniṣevitaḥ |

citrakūṭa iti khyāto gandhamādanasannibhaḥ || 29 ||

yāvatā citrakūṭasya naraśṛṅgānyavekṣate |

kalyāṇāni samādhatte na pāpe kurute manaḥ || 30 ||

ṛṣayastatra bahavo vihṛtya śaradāṃ śatam |

tapasā divamārūḍhāḥ kapālaśirasā saha || 31 ||

praviviktamahaṃ manye taṃ vāsaṃ bhavatassukham |

iha vā vanavāsāya vasa rāma mayā saha || 32 ||

sa rāmaṃ sarvakāmaistaṃ bharadvājaḥ priyātithim |

sabhāryaṃ saha ca bhrātrā pratijagrāha dharmavit || 33 ||

tasya prayāge rāmasya taṃ maharṣimupeyuṣaḥ |

prapannā rajanī puṇyāḥ citrāḥ kathayataḥ kathāḥ || 34 ||

sītātṛtīyaḥ kākutsthaḥ pariśrāntaḥ sukhocitaḥ |

bharadvājāśrame ramye tāṃ rātrimavasatsukham || 35 ||

prabhātāyāṃ rajanyāṃ tu bharadvājamupāgamat |

uvāca naraśārdūlo muniṃ jvalitatejasam || 36 ||

śarvarīṃ bhagavannadya satyaśīla tavāśrame |

uṣitāḥ smeha vasatimanujānātu no bhavān || 37 ||

rātryāṃ tu tasyāṃ vyuṣṭāyāṃ bharadvājo'bravīdidam |

madhumūlaphalopetaṃ citrakūṭaṃ vrajeti ha || 38 ||

vāsamaupayikaṃ manye tava rāma mahābala nānānagagaṇopetaḥ kinnaroragasevitaḥ |

mayūranādābhiruto gajarājaniṣevitaḥ || 39 ||

gamyatāṃ bhavatā śaila ścitrakūṭaḥ sa viśrutaḥ |

puṇyaśca ramaṇīyaśca bahumūlaphalāyutaḥ || 40 ||

tatra kuñjarayūthāni mṛgayūthāni cābhitaḥ |

vicaranti vanāntesmin tāni drakṣyasi rāghava || 41 ||

saritprasravaṇaprasthān darīkandaranirjharān |

carataḥ sītayā sārdhaṃ nandiṣyati manastava || 42 ||

prahṛṣṭakoyaṣṭikakokilasvanairvināditaṃ taṃ vasudhādharaṃ śivam |

mṛgaiśca mattairbahubhiśca kuñjaraiḥ suramyamāsādya samāvasāśramam || 43 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe catuḥpañcāśassargaḥ ||