4.1 Kishkindhakanda - Prathama Sargah — Kannada Script

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಪ್ರಥಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ಸ ತಾಂ ಪುಷ್ಕರಿಣೀಂ ಗತ್ವಾ ಪದ್ಮೋತ್ಪಲಝಷಾಕುಲಾಮ್ ।

ರಾಮಸ್ಸೌಮಿತ್ರಿ ಸಹಿತೋ ವಿಲಲಾಪಾಕುಲೇನ್ದ್ರಿಯಃ ॥ 1 ॥

ತಸ್ಯ ದೃಷ್ಟ್ವೈವ ತಾಂ ಹರ್ಷಾದಿನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಚಕಮ್ಪಿರೇ ।

ಸ ಕಾಮವಶಮಾಪನ್ನಸ್ಸೌಮಿತ್ರಿಮಿದಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 2 ॥

ಸೌಮಿತ್ರೇ ಶೋಭತೇ ಪಮ್ಪಾ ವೈದೂರ್ಯವಿಮಲೋದಕಾ ।

ಫುಲ್ಲಪದ್ಮೋತ್ಪಲವತೀ ಶೋಭಿತಾ ವಿವಿಧೈರ್ದ್ರುಮೈಃ ॥ 3 ॥

ಸೌಮಿತ್ರೇ ಪಶ್ಯ ಪಮ್ಪಾಯಾಃ ಕಾನನಂ ಶುಭದರ್ಶನಮ್ ।

ಯತ್ರ ರಾಜನ್ತಿ ಶೈಲಾ ವಾ ದ್ರುಮಾಸ್ಸಶಿಖರಾ ಇವ ॥ 4 ॥

ಮಾಂ ತು ಶೋಕಾಭಿಸನ್ತಪ್ತಂ ಮಾಧವಃ ಪೀಡಯನ್ತಿ ವೈ ।

ಭರತಸ್ಯ ಚ ದುಃಖೇನ ವೈದೇಹ್ಯಾ ಹರಣೇನ ಚ ॥ 5 ॥

ಶೋಕಾರ್ತಸ್ಯಾಪಿ ಮೇ ಪಮ್ಪಾ ಶೋಭತೇ ಚಿತ್ರಕಾನನಾ ।

ವ್ಯವಕೀರ್ಣಾ ಬಹುವಿಧೈಃ ಪುಷ್ಪೈಶ್ಶೀತೋದಕಾ ಶಿವಾ ॥ 6 ॥

ನಲಿನೈರಪಿ ಸಞ್ಛನ್ನಾ ಹ್ಯತ್ಯರ್ಥಶುಭದರ್ಶನಾ ।

ಸರ್ಪವ್ಯಾಲಾನುಚರಿತಾ ಮೃಗದ್ವಿಜಸಮಾಕುಲಾ ॥ 7 ॥

ಅಧಿಕಂ ಪ್ರವಿಭಾತ್ಯೇತನ್ನೀಲಪೀತಂ ತು ಶಾದ್ವಲಮ್ ।

ದ್ರುಮಾಣಾಂ ವಿವಿಧೈಃ ಪುಷ್ಪೈಃ ಪರಿಸ್ತೋಮೈರಿವಾರ್ಪಿತಮ್ ॥ 8 ॥

ಪುಷ್ಪಭಾರಸಮೃದ್ಧಾನಿ ಶಿಖರಾಣಿ ಸಮನ್ತತಃ ।

ಲತಾಭಿಃ ಪುಷ್ಪಿತಾಗ್ರಾಭಿರುಪಗೂಢಾನಿ ಸರ್ವಶಃ ॥ 9 ॥

ಸುಖಾನಿಲೋಽಯಂ ಸೌಮಿತ್ರೇ ಕಾಲಃ ಪ್ರಚುರಮನ್ಮಥಃ ।

ಗನ್ಧವಾನ್ಸುರಭಿರ್ಮಾಸೋ ಜಾತಪುಷ್ಪಫಲದ್ರುಮಃ ॥ 10 ॥

ಪಶ್ಯ ರೂಪಾಣಿ ಸೌಮಿತ್ರೇ ವನಾನಾಂ ಪುಷ್ಪಶಾಲಿನಾಮ್ ।

ಸೃಜತಾಂ ಪುಷ್ಪವರ್ಷಾಣಿ ತೋಯಂ ತೋಯಮುಚಾಮಿವ ॥ 11 ॥

ಪ್ರಸ್ತರೇಷು ಚ ರಮ್ಯೇಷು ವಿವಿಧಾಃ ಕಾನನದ್ರುಮಾಃ ।

ವಾಯುವೇಗಪ್ರಚಲಿತಾಃ ಪುಷ್ಪೈರವಕಿರನ್ತಿ ಗಾಮ್ ॥ 12 ॥

ಪತಿತೈಃ ಪತಮಾನೈಶ್ಚ ಪಾದಪಸ್ಥೈಶ್ಚ ಮಾರುತಃ ।

ಕುಸುಮೈಃ ಪಶ್ಯ ಸೌಮಿತ್ರೇ ಕ್ರೀಡನ್ನಿವ ಸಮನ್ತತಃ ॥ 13 ॥

ವಿಕ್ಷಿಪನ್ವಿವಿಧಾಶ್ಶಾಖಾ ನಗಾನಾಂ ಕುಸುಮೋತ್ಕಚಾಃ ।

ಮಾರುತಶ್ಚಲಿತಸ್ಥಾನೈಷ್ಷಟ್ಪದೈರನುಗೀಯತೇ ॥ 14 ॥

ಮತ್ತಕೋಕಿಲಸನ್ನಾದೈರ್ನರ್ತಯನ್ನಿವ ಪಾದಪಾನ್ ।

ಶೈಲಕನ್ದರನಿಷ್ಕ್ರಾನ್ತಃ ಪ್ರಗೀತ ಇವ ಚಾನಿಲಃ ॥ 15 ॥

ತೇನ ವಿಕ್ಷಿಪತಾಽತ್ಯರ್ಥಂ ಪವನೇನ ಸಮನ್ತತಃ ।

ಅಮೀ ಸಂಸಕ್ತಶಾಖಾಗ್ರಾ ಗ್ರಥಿತಾ ಇವ ಪಾದಪಾಃ ॥ 16 ॥

ಸ ಏಷ ಸುಖಸಂಸ್ಪರ್ಶೋ ವಾತಿ ಚನ್ದನಶೀತಲಃ ।

ಗನ್ಧಮಭ್ಯವಹನ್ಪುಣ್ಯಂ ಶ್ರಮಾಪನಯನೋಽನಿಲಃ ॥ 17 ॥

ಅಮೀ ಪವನವಿಕ್ಷಿಪ್ತಾ ವಿನದನ್ತೀವ ಪಾದಪಾಃ ।

ಷಟ್ಪದೈರನುಕೂಜನ್ತೋ ವನೇಷು ಮಧುಗನ್ಧಿಷು ॥ 18 ॥

ಗಿರಿಪ್ರಸ್ಥೇಷು ರಮ್ಯೇಷು ಪುಷ್ಪವದ್ಭಿರ್ಮನೋರಮೈಃ ।

ಸಂಸಕ್ತಶಿಖರಾಶ್ಶೈಲಾ ವಿರಾಜನ್ತೇ ಮಹಾದ್ರುಮೈಃ ॥ 19 ॥

ಪುಷ್ಪಸಞ್ಛನ್ನಶಿಖರಾ ಮಾರುತೋತ್ಕ್ಷೇಪಚಞ್ಚಲಾಃ ।

ಅಮೀ ಮಧುಕರೋತ್ತಂಸಾಃ ಪ್ರಗೀತಾ ಇವ ಪಾದಪಾಃ ॥ 20 ॥

ಸುಪುಷ್ಪಿತಾಂಸ್ತು ಪಶ್ಯೇಮಾನ್ಕರ್ಣಿಕಾರಾನ್ತ್ಸಮನ್ತತಃ ।

ಹಾಟಕಪ್ರತಿಸಞ್ಛನ್ನಾನ್ನರಾನ್ಪೀತಾಮ್ಬರಾನಿವ ॥ 21 ॥

ಅಯಂ ವಸನ್ತಸ್ಸೌಮಿತ್ರೇ ನಾನಾವಿಹಗನಾದಿತಃ ।

ಸೀತಯಾ ವಿಪ್ರಹೀನಸ್ಯ ಶೋಕಸನ್ದೀಪನೋ ಮಮ ॥ 22 ॥

ಮಾಂ ಹಿ ಶೋಕಸಮಾಕ್ರಾನ್ತಂ ಸನ್ತಾಪಯತಿ ಮನ್ಮಥಃ ।

ಹೃಷ್ಟಃ ಪ್ರವದಮಾನಶ್ಚ ಮಮಾಹ್ವಯತಿ ಕೋಕಿಲಃ ॥ 23 ॥

ಏಷ ದಾತ್ಯೂಹಕೋ ಹೃಷ್ಟೋ ರಮ್ಯೇ ಮಾಂ ವನನಿರ್ಝರೇ ।

ಪ್ರಣದನ್ಮನ್ಮಥಾವಿಷ್ಟಂ ಶೋಚಯಿಷ್ಯತಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ॥ 24 ॥

ಶ್ರುತ್ವೈತಸ್ಯ ಪುರಾ ಶಬ್ದಮಾಶ್ರಮಸ್ಥಾ ಮಮ ಪ್ರಿಯಾ ।

ಮಾಮಾಹೂಯ ಪ್ರಮುದಿತಾಃ ಪರಮಂ ಪ್ರತ್ಯನನ್ದತ ॥ 25 ॥

ಏವಂ ವಿಚಿತ್ರಾಃ ಪತಗಾ ನಾನಾರಾವವಿರಾವಿಣಃ ।

ವೃಕ್ಷಗುಲ್ಮಲತಾಃ ಪಶ್ಯ ಸಮ್ಪತನ್ತಿ ಸಮನ್ತತಃ ॥ 26 ॥

ವಿಮಿಶ್ರಾ ವಿಹಗಾಃ ಪುಮ್ಭಿರಾತ್ಮವ್ಯೂಹಾಭಿನನ್ದಿತಾಃ ।

ಭೃಙ್ಗರಾಜಪ್ರಮುದಿತಾಸ್ಸೌಮಿತ್ರೇ ಮಧುರಸ್ವನಾಃ ॥ 27 ॥

ದಾತ್ಯೂಹರತಿವಿಕ್ರನ್ದೈಃ ಪುಂಸ್ಕೋಕಿಲರುತೈರಪಿ ।

ಸ್ವನನ್ತಿ ಪಾದಪಾಶ್ಚೇಮೇ ಮಮಾನಙ್ಗಪ್ರದೀಪನಾಃ ॥ 28 ॥

ಅಶೋಕಸ್ತಬಕಾಙ್ಗಾರಷ್ಷಟ್ಪದಸ್ವನನಿಃಸ್ವನಃ ।

ಮಾಂ ಹಿ ಪಲ್ಲವತಾಮ್ರಾರ್ಚಿರ್ವಸನ್ತಾಗ್ನಿಃ ಪ್ರಧಕ್ಷ್ಯತಿ ॥ 29 ॥

ನ ಹಿ ತಾಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಪಕ್ಷ್ಮಾಕ್ಷೀಂ ಸುಕೇಶೀಂ ಮೃದುಭಾಷಿಣೀಮ್ ।

ಅಪಶ್ಯತೋ ಮೇ ಸೌಮಿತ್ರೇ ಜೀವಿತೇಽಸ್ತಿ ಪ್ರಯೋಜನಮ್ ॥ 30 ॥

ಅಯಂ ಹಿ ದಯಿತಸ್ತಸ್ಯಾಃ ಕಾಲೋ ರುಚಿರಕಾನನಃ ।

ಕೋಕಿಲಾಕುಲಸೀಮಾನ್ತೋ ದಯಿತಾಯಾ ಮಮಾನಘ ॥ 31 ॥

ಮನ್ಮಥಾಽಯಾಸಸಮ್ಭೂತೋ ವಸನ್ತಗುಣವರ್ಧಿತಃ ।

ಅಯಂ ಮಾಂ ಧಕ್ಷ್ಯತಿ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಶೋಕಾಗ್ನಿರ್ನಚಿರಾದಿವ ॥ 32 ॥

ಅಪಶ್ಯತಸ್ತಾಂ ದಯಿತಾಂ ಪಶ್ಯತೋ ರುಚಿರದ್ರುಮಾನ್ ।

ಮಮಾಯಮಾತ್ಮಪ್ರಭವೋ ಭೂಯಸ್ತ್ವಮುಪಯಾಸ್ಯತಿ ॥ 33 ॥

ಅದೃಶ್ಯಮಾನಾ ವೈದೇಹೀ ಶೋಕಂ ವರ್ಧಯತೇ ಮಮ ।

ದೃಶ್ಯಮಾನೋ ವಸನ್ತಶ್ಚ ಸ್ವೇದಸಂಸರ್ಗದೂಷಕಃ ॥ 34 ॥

ಮಾಂ ಹ್ಯದ್ಯ ಮೃಗಶಾಬಾಕ್ಷೀ ಚಿನ್ತಾಶೋಕಬಲಾತ್ಕೃತಮ್ ।

ಸನ್ತಾಪಯತಿ ಸೌಮಿತ್ರೇ ಕ್ರೂರಶ್ಚೈತ್ರವನಾನಿಲಃ ॥ 35 ॥

ಅಮೀ ಮಯೂರಾಶ್ಶೋಭನ್ತೇ ಪ್ರನೃತ್ಯನ್ತಸ್ತತಸ್ತತಃ ।

ಸ್ವೈಃ ಪಕ್ಷೈಃ ಪವನೋದ್ಧೂತೈರ್ಗವಾಕ್ಷೈಃ ಸ್ಫಾಟಿಕೈರಿವ ॥ 36 ॥

ಶಿಖಿನೀಭಿಃ ಪರಿವೃತಾಸ್ತೇ ಏತೇ ಮದಮೂರ್ಛಿತಾಃ ।

ಮನ್ಮಥಾಭಿಪರೀತಸ್ಯ ಮಮ ಮನ್ಮಥವರ್ಧನಾಃ ॥ 37 ॥

ಪಶ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ನೃತ್ಯನ್ತಂ ಮಯೂರಮುಪನೃತ್ಯತಿ ।

ಶಿಖಿನೀ ಮನ್ಮಥಾರ್ತೈಷಾ ಭರ್ತಾರಂ ಗಿರಿಸಾನುನಿ ॥ 38 ॥

ತಾಮೇವ ಮನ್ಮಥಾವಿಷ್ಟೋ ಮಯೂರೋಽಪ್ಯುಪಧಾವತಿ ।

ವಿತತ್ಯ ರುಚಿರೌ ಪಕ್ಷೌ ರುತೈರುಪಹಸನ್ನಿವ ॥ 39 ॥

ಮಯೂರಸ್ಯ ವನೇ ನೂನಂ ರಕ್ಷಸಾ ನ ಹೃತಾ ಪ್ರಿಯಾ ।

ತಸ್ಮಾನ್ನೃತ್ಯತಿ ರಮ್ಯೇಷು ವನೇಷು ಸಹ ಕಾನ್ತಯಾ ॥ 40 ॥

ಮಮ ತ್ವಯಂ ವಿನಾ ವಾಸಃ ಪುಷ್ಪಮಾಸೇ ಸುದುಸ್ಸಹಃ ।

ಪಶ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಸಂರಾಗಃ ತಿರ್ಯಗ್ಯೋನಿಗತೇಷ್ವಪಿ ।

ಯದೇಷಾ ಶಿಖಿನೀ ಕಾಮಾದ್ಭರ್ತಾರಂ ರಮತೇಽನ್ತಿಕೇ ॥ 41 ॥

ಮಾಮಪ್ಯೇವಂ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷೀ ಜಾನಕೀ ಜಾತಸಮ್ಭ್ರಮಾ ।

ಮದನೇನಾಭಿವರ್ತೇತ ಯದಿ ನಾಽಪಹೃತಾ ಭವೇತ್ ॥ 42 ॥

ಪಶ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಪುಷ್ಪಾಣಿ ನಿಷ್ಫಲಾನಿ ಭವನ್ತಿ ಮೇ ।

ಪುಷ್ಪಭಾರಸಮೃದ್ಧಾನಾಂ ವನಾನಾಂ ಶಿಶಿರಾತ್ಯಯೇ ॥ 43 ॥

ರುಚಿರಾಣ್ಯಪಿ ಪುಷ್ಪಾಣಿ ಪಾದಪಾನಾಮತಿಶ್ರಿಯಾ ।

ನಿಷ್ಫಲಾನಿ ಮಹೀಂ ಯಾನ್ತಿ ಸಮಂ ಮಧುಕರೋತ್ಕರೈಃ ॥ 44 ॥

ನದನ್ತಿ ಕಾಮಂ ಶಕುನಾ ಮುದಿತಾಸ್ಸಙ್ಘಶಃ ಕಲಮ್ ।

ಆಹ್ವಯನ್ತ ಇವಾನ್ಯೋನ್ಯಂ ಕಾಮೋನ್ಮಾದಕರಾ ಮಮ ॥ 45 ॥

ವಸನ್ತೋ ಯದಿ ತತ್ರಾಪಿ ಯತ್ರ ಮೇ ವಸತಿ ಪ್ರಿಯಾ ।

ನೂನಂ ಪರವಶಾ ಸೀತಾ ಸಾಪಿ ಶೋಚತ್ಯಹಂ ಯಥಾ ॥ 46 ॥

ನೂನಂ ನ ತು ವಸನ್ತೋಽತಂ ದೇಶಂ ಸ್ಪೃಶತಿ ಯತ್ರ ಸಾ ।

ಕಥಂ ಹ್ಯಸಿತಪದ್ಮಾಕ್ಷೀ ವರ್ತಯೇತ್ಸಾ ಮಯಾ ವಿನಾ ॥ 47 ॥

ಅಥವಾ ವರ್ತತೇ ತತ್ರ ವಸನ್ತೋ ಯತ್ರ ಮೇ ಪ್ರಿಯಾ ।

ಕಿಂ ಕರಿಷ್ಯತಿ ಸುಶ್ರೋಣೀ ಸಾ ತು ನಿರ್ಭರ್ತ್ಸಿತಾ ಪರೈಃ ॥ 48 ॥

ಶ್ಯಾಮಾ ಪದ್ಮಪಲಾಶಾಕ್ಷೀ ಮೃದುಪೂರ್ವಾಭಿಭಾಷಿಣೀ ।

ನೂನಂ ವಸನ್ತಮಾಸಾದ್ಯ ಪರಿತ್ಯಕ್ಷ್ಯತಿ ಜೀವಿತಮ್ ॥ 49 ॥

ದೃಢಂ ಹಿ ಹೃದಯೇ ಬುದ್ಧಿರ್ಮಮ ಸಮ್ಪರಿವರ್ತತೇ ।

ನಾಲಂ ವರ್ತಯಿತುಂ ಸೀತಾ ಸಾಧ್ವೀ ಮದ್ವಿರಹಂ ಗತಾ ॥ 50 ॥

ಮಯಿ ಭಾವಸ್ತು ವೈದೇಹ್ಯಾಸ್ತತ್ತ್ವತೋ ವಿನಿವೇಶಿತಃ ।

ಮಮಾಪಿ ಭಾವಸ್ಸೀತಾಯಾಂ ಸರ್ವಥಾ ವಿನಿವೇಶಿತಃ ॥ 51 ॥

ಏಷ ಪುಷ್ಪವಹೋ ವಾಯುಸ್ಸುಖಸ್ಪರ್ಶೋ ಹಿಮಾವಹಃ ।

ತಾಂ ವಿಚಿನ್ತಯತಃ ಕಾನ್ತಾಂ ಪಾವಕಪ್ರತಿಮೋ ಮಮ ॥ 52 ॥

ಸದಾ ಸುಖಮಹಂ ಮನ್ಯೇ ಯಂ ಪುರಾ ಸಹ ಸೀತಯಾ ।

ಮಾರುತಸ್ಸ ವಿನಾ ಸೀತಾಂ ಶೋಕಂ ವರ್ಧಯತೇ ಮಮ ॥ 53 ॥

ತಾಂ ವಿನಾ ವಿಹಙ್ಗೋ ಯಃ ಪಕ್ಷೀ ಪ್ರಣದಿತಸ್ತದಾ ।

ವಾಯಸಃ ಪಾದಪಗತಃ ಪ್ರಹೃಷ್ಟಮಭಿನರ್ದತಿ ॥ 54 ॥

ಏಷ ವೈ ತತ್ರ ವೈದೇಹ್ಯಾ ವಿಹಗಃ ಪ್ರತಿಹಾರಕಃ ।

ಪಕ್ಷೀ ಮಾಂ ತು ವಿಶಾಲಾಕ್ಷ್ಯಾಸ್ಸಮೀಪಮುಪನೇಷ್ಯತಿ ॥ 55 ॥

ಶೃಣು ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಸನ್ನಾದಂ ವನೇ ಮದ್ವಿವರ್ಧನಮ್ ।

ಪುಷ್ಪಿತಾಗ್ರೇಷು ವೃಕ್ಷೇಷು ದ್ವಿಜಾನಾಮುಪಕೂಜತಾಮ್ ॥ 56 ॥

ವಿಕ್ಷಿಪ್ತಾಂ ಪವನೇನೈತಾಮಸೌ ತಿಲಕಮಞ್ಜರೀಮ್ ।

ಷಟ್ಪದಸ್ಸಹಸಾಽಭ್ಯೇತಿ ಮದೋದ್ಧೂತಾಮಿವ ಪ್ರಿಯಾಮ್ ॥ 57 ॥

ಕಾಮಿನಾಮಯಮತ್ಯನ್ತಮಶೋಕಶ್ಶೋಕವರ್ಧನಃ ।

ಸ್ತಬಕೈಃ ಪವನೋತ್ಕ್ಷಿಪ್ತೈಸ್ತರ್ಜಯನ್ನಿವ ಮಾಂ ಸ್ಥಿತಃ ॥ 58 ॥

ಅಮೀ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ಚೂತಾಃ ಕುಸುಮಶಾಲಿನಃ ।

ವಿಭ್ರಮೋತ್ಸಿಕ್ತಮನಸಃ ಸಾಙ್ಗರಾಗಾ ನರಾ ಇವ ॥ 59 ॥

ಸೌಮಿತ್ರೇ ಪಶ್ಯ ಪಮ್ಪಾಯಾಶ್ಚಿತ್ರಾಸು ವನರಾಜಿಷು ।

ಕಿನ್ನರಾ ನರಶಾರ್ದೂಲ ವಿಚರನ್ತಿ ತತಸ್ತತಃ ॥ 60 ॥

ಇಮಾನಿ ಶುಭಗನ್ಧೀನಿ ಪಶ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಸರ್ವಶಃ ।

ನಲಿನಾನಿ ಪ್ರಕಾಶನ್ತೇ ಜಲೇ ತರುಣಸೂರ್ಯವತ್ ॥ 61 ॥

ಏಷಾ ಪ್ರಸನ್ನಸಲಿಲಾ ಪದ್ಮನೀಲೋತ್ಪಲಾಯುತಾ ।

ಹಂಸಕಾರಣ್ಡವಾಕೀರ್ಣಾ ಪಮ್ಪಾ ಸೌಗನ್ಧಿಕಾನ್ವಿತಾ ॥ 62 ॥

ಜಲೇ ತರುಣಸೂರ್ಯಾಭೈಷ್ಷಟ್ಪದಾಹತಕೇಸರೈಃ ।

ಪಙ್ಕಜೈಶ್ಶೋಭತೇ ಪಮ್ಪಾ ಸಮನ್ತಾದಭಿಸಂವೃತಾ ॥ 63 ॥

ಚಕ್ರವಾಕಯುತಾ ನಿತ್ಯಂ ಚಿತ್ರಪ್ರಸ್ತವನಾನ್ತರಾ ।

ಮಾತಙ್ಗಮೃಗಯೂಥೈಶ್ಚ ಶೋಭತೇ ಸಲಿಲಾರ್ಥಿಭಿಃ ॥ 64 ॥

ಪವನಾಹತವೇಗಾಭಿರೂರ್ಮಿಭಿರ್ವಿಮಲೇಽಮ್ಭಸಿ ।

ಪಙ್ಕಜಾನಿ ವಿರಾಜನ್ತೇ ತಾಡ್ಯಮಾನಾನಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ॥ 65 ॥

ಪದ್ಮಪತ್ರವಿಶಾಲಾಕ್ಷೀಂ ಸತತಂ ಪಙ್ಕಜಪ್ರಿಯಾಮ್ ।

ಅಪಶ್ಯತೋ ಮೇ ವೈದೇಹೀಂ ಜೀವಿತಂ ನಾಭಿರೋಚತೇ ॥ 66 ॥

ಅಹೋ ಕಾಮಸ್ಯ ವಾಮತ್ವಂ ಯೋ ಗತಾಮಪಿ ದುರ್ಲಭಾಮ್ ।

ಸ್ಮಾರಯಿಷ್ಯತಿ ಕಲ್ಯಾಣೀಂ ಕಲ್ಯಾಣತರವಾದಿನೀಮ್ ॥ 67 ॥

ಶಕ್ಯೋ ಧಾರಯಿತುಂ ಕಾಮೋ ಭವೇದಭ್ಯಾಗತೋ ಮಯಾ ।

ಯದಿ ಭೂಯೋ ವಸನ್ತೋ ಮಾಂ ನ ಹನ್ಯಾತ್ಪುಷ್ಪಿತದ್ರುಮಃ ॥ 68 ॥

ಯಾನಿ ಸ್ಮ ರಮಣೀಯಾನಿ ತಯಾ ಸಹ ಭವನ್ತಿ ಮೇ ।

ತಾನ್ಯೇವಾರಮಣೀಯಾನಿ ಜಾಯನ್ತೇ ಮೇ ತಯಾ ವಿನಾ ॥ 69 ॥

ಪದ್ಮಕೋಶಪಲಾಶಾನಿ ದ್ರಷ್ಟುಂ ದೃಷ್ಟಿರ್ಹಿ ಮನ್ಯತೇ ।

ಸೀತಾಯಾ ನೇತ್ರಕೋಶಾಭ್ಯಾಂ ಸದೃಶಾನೀತಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ॥ 70 ॥

ಪದ್ಮಕೇಸರಸಂಸೃಷ್ಟೋ ವೃಕ್ಷಾನ್ತರವಿನಿಸ್ಸೃತಃ ।

ನಿಶ್ಶ್ವಾಸ ಇವ ಸೀತಾಯಾ ವಾತಿ ವಾಯುರ್ಮನೋಹರಃ ॥ 71 ॥

ಸೌಮಿತ್ರೇ ಪಶ್ಯ ಪಮ್ಪಾಯಾ ದಕ್ಷಿಣೇ ಗಿರಿಸಾನುನಿ ।

ಪುಷ್ಪಿತಾಂ ಕರ್ಣಿಕಾರಸ್ಯ ಯಷ್ಟಿಂ ಪರಮಶೋಭನಾಮ್ ॥ 72 ॥

ಅಧಿಕಂ ಶೈಲರಾಜೋಽಯಂ ಧಾತುಭಿಃ ಸುವಿಭೂಷಿತಃ ।

ವಿಚಿತ್ರಂ ಸೃಜತೇ ರೇಣುಂ ವಾಯುವೇಗವಿಘಟ್ಟಿತಮ್ ॥ 73 ॥

ಗಿರಿಪ್ರಸ್ಥಾಸ್ತು ಸೌಮಿತ್ರೇ ಸರ್ವತಸ್ಸಮ್ಪ್ರಪುಷ್ಪಿತೈಃ ।

ನಿಷ್ಪತ್ರೈಸ್ಸರ್ವತೋ ರಮ್ಯೈಃ ಪ್ರದೀಪ್ತಾ ಇವ ಕಿಂಶುಕೈಃ ॥ 74 ॥

ಪಮ್ಪಾತೀರರುಹಾಶ್ಚೇಮೇ ಸಂಸಕ್ತಾ ಮಧುಗನ್ಧಿನಃ ।

ಮಾಲತೀಮಲ್ಲಿಕಾಷಣ್ಡಾಃ ಕರವೀರಾಶ್ಚ ಪುಷ್ಪಿತಾಃ ॥ 75 ॥

ಕೇತಕ್ಯಸ್ಸಿನ್ದುವಾರಾಶ್ಚ ವಾಸನ್ತ್ಯಶ್ಚ ಸುಪುಷ್ಪಿತಾಃ ।

ಮಾಧವ್ಯೋ ಗನ್ಧಪೂರ್ಣಾಶ್ಚ ಕುನ್ದಗುಲ್ಮಾಶ್ಚ ಸರ್ವಶಃ ॥ 76 ॥

ಚಿರಿಬಿಲ್ವಾ ಮಧೂಕಾಶ್ಚ ವಞ್ಜುಲಾ ವಕುಲಾಸ್ತಥಾ ।

ಚಮ್ಪಕಾಸ್ತಿಲಕಾಶ್ಚೈವ ನಾಗವೃಕ್ಷಾಸ್ಸುಪುಷ್ಪಿತಾಃ ॥ 77 ॥

ನೀಪಾಶ್ಚ ವರಣಾಶ್ಚೈವ ಖರ್ಜೂರಾಶ್ಚ ಸುಪುಷ್ಪಿತಾ ।

ಪದ್ಮಕಾಶ್ಚೈವ ಶೋಭನ್ತೇ ನೀಲಾಶೋಕಾಶ್ಚ ಪುಷ್ಪಿತಾಃ ।

ಲೋಧ್ರಾಶ್ಚ ಗಿರಿಪೃಷ್ಠೇಷು ಸಿಂಹಕೇಸರಪಿಞ್ಜರಾಃ ॥ 78 ॥

ಅಙ್ಕೋಲಾಶ್ಚ ಕುರಣ್ಟಾಶ್ಚ ಚೂರ್ಣಕಾಃ ಪಾರಿಭದ್ರಕಾಃ ।

ಚೂತಾಃ ಪಾಟಲಯಶ್ಚೈವ ಕೋವಿದಾರಾಶ್ಚ ಪುಷ್ಪಿತಾಃ ॥ 79 ॥

ಮುಚುಕುನ್ದಾರ್ಜುನಾಶ್ಚೈವ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ಗಿರಿಸಾನುಷು ।

ಕೇತಕೋದ್ದಾಲಕಾಶ್ಚೈವ ಶಿರೀಷಾಃ ಶಿಂಶುಪಾ ಧವಾಃ ॥ 80 ॥

ಶಾಲ್ಮಲ್ಯಃ ಕಿಂಶುಕಾಶ್ಚೈವ ರಕ್ತಾಃ ಕುರವಕಾಸ್ತಥಾ ॥ 81 ॥

ತ್ರಿನಿಶಾ ನಕ್ತಮಾಲಾಶ್ಚ ಚನ್ದನಾಸ್ಸ್ಯನ್ದನಾಸ್ತಥಾ ।

ಪುಷ್ಪಿತಾನ್ಪುಷ್ಪಿತಾಗ್ರಾಭಿರ್ಲತಾಭಿಃ ಪರಿವೇಷ್ಟಿತಾನ್ ।

ದ್ರುಮಾನ್ಪಶ್ಯೇಹ ಸೌಮಿತ್ರೇ ಪಮ್ಪಾಯಾ ರುಚಿರಾನ್ಬಹೂನ್ ॥ 82 ॥

ವಾತವಿಕ್ಷಿಪ್ತವಿಟಪಾನ್ಯಥಾಽಸನ್ನಾನ್ದ್ರುಮಾನಿಮಾನ್ ।

ಲತಾಸ್ಸಮನುವರ್ತನ್ತೇ ಮತ್ತಾ ಇವ ವರಸ್ತ್ರಿಯಃ ॥ 83 ॥

ಪಾದಪಾತ್ಪಾದಪಂ ಗಚ್ಛನ್ ಶೈಲಾಚ್ಛೈಲಂ ವನಾದ್ವನಮ್ ।

ವಾತಿ ನೈಕರಸಾಸ್ವಾದಸ್ಸಮ್ಮೋದಿತ ಇವಾನಿಲಃ ॥ 84 ॥

ಕೇಚಿತ್ಪರ್ಯಾಪ್ತಕುಸುಮಾಃ ಪಾದಪಾ ಮಧುಗನ್ಧಿನಃ ।

ಕೇಚಿನ್ಮುಕುಲಸಂವೀತಾಃ ಶ್ಯಾಮವರ್ಣಾ ಇವಾಬಭುಃ ॥ 85 ॥

ಇದಂ ಮೃಷ್ಟಮಿದಂ ಸ್ವಾದು ಪ್ರಫುಲ್ಲಮಿದಮಿತ್ಯಪಿ ।

ರಾಗಯುಕ್ತೋ ಮಧುಕರಃ ಕುಸುಮೇಷ್ವೇವ ಲೀಯತೇ ॥ 86 ॥

ನಿಲೀಯ ಪುನರುತ್ಪತ್ಯ ಸಹಸಾಽನ್ಯತ್ರ ಗಚ್ಛತಿ ।

ಮಧುಲುಬ್ಧೋ ಮಧುಕರಃ ಪಮ್ಪಾತೀರದ್ರುಮೇಷ್ವಸೌ ॥ 87 ॥

ಇಯಂ ಕುಸುಮಸಙ್ಘಾತೈರುಪಸ್ತೀರ್ಣಾ ಸುಖಾಕೃತಾ ।

ಸ್ವಯಂ ನಿಪತಿತೈರ್ಭೂಮಿಶ್ಶಯನಪ್ರಸ್ತರೈರಿವ ॥ 88 ॥

ವಿವಿಧಾ ವಿವಿಧೈಃ ಪುಷ್ಪೈಸ್ತೈರೇವ ನಗಸಾನುಷು ।

ವಿಕೀರ್ಣೈ ಪೀತರಕ್ತಾಹಿ ಸೌಮಿತ್ರೇ ಪ್ರಸ್ತರಾಃ ಕೃತಾಃ ॥ 89 ॥

ಹಿಮಾನ್ತೇ ಪಶ್ಯ ಸೌಮಿತ್ರೇ ವೃಕ್ಷಾಣಾಂ ಪುಷ್ಪಸಮ್ಭವಮ್ ।

ಪುಷ್ಪಮಾಸೇ ಹಿ ತರವಸ್ಸಙ್ಘರ್ಷಾದಿವ ಪುಷ್ಪಿತಾಃ ॥ 90 ॥

ಆಹ್ವಯನ್ತ ಇವಾನ್ಯೋನ್ಯಂ ನಗಾಷ್ಷಟ್ಪದನಾದಿತಾಃ ।

ಕುಸುಮೋತ್ತಂಸವಿಟಪಾಶ್ಶೋಭನ್ತೇ ಬಹು ಲಕ್ಷ್ಮಣ ॥ 91 ॥

ಏಷ ಕಾರಣ್ಡವಃ ಪಕ್ಷೀ ವಿಗಾಹ್ಯ ಸಲಿಲಂ ಶುಭಮ್ ।

ರಮತೇ ಕಾನ್ತಯಾ ಸಾರ್ಧಂ ಕಾಮಮುದ್ದೀಪಯನ್ಮಮ ॥ 92 ॥

ಮನ್ದಾಕಿನ್ಯಾಸ್ತು ಯದಿದಂ ರೂಪಮೇವಂ ಮನೋಹರಮ್ ।

ಸ್ಥಾನೇ ಜಗತಿ ವಿಖ್ಯಾತಾ ಗುಣಾಸ್ತಸ್ಯಾ ಮನೋರಮಾಃ ॥ 93 ॥

ಯದಿ ದೃಶ್ಯೇತ ಸಾ ಸಾಧ್ವೀ ಯದಿ ಚೇಹ ವಸೇಮಹಿ ।

ಸ್ಪೃಹಯೇಯಂ ನ ಶಕ್ರಾಯ ನಾಯೋಧ್ಯಾಯೈ ರಘೂತ್ತಮ ॥ 94 ॥

ನಹ್ಯೇವಂ ರಮಣೀಯೇಷು ಶಾದ್ವಲೇಷು ತಯಾ ಸಹ ।

ರಮತೋ ಮೇ ಭವೇಚ್ಚಿನ್ತಾ ನ ಸ್ಪೃಹಾಽನ್ಯೇಷು ವಾ ಭವೇತ್ ॥ 95 ॥

ಅಮೀ ಹಿ ವಿವಿಧೈಃ ಪುಷ್ಪೈಸ್ತರವೋ ರುಚಿರಚ್ಛದಾಃ ।

ಕಾನನೇಽಽಸ್ಮಿನ್ವಿನಾ ಕಾನ್ತಾಂ ಚಿನ್ತಾಮುತ್ಪಾದಯನ್ತಿ ಮೇ ॥ 96 ॥

ಪಶ್ಯ ಶೀತಜಲಾಂ ಚೇಮಾಂ ಸೌಮಿತ್ರೇ ಪುಷ್ಕರಾಯುತಾಮ್ ।

ಚಕ್ರವಾಕಾನುಚರಿತಾಂ ಕಾರಣ್ಡವ ನಿಷೇವಿತಾಮ್ ॥ 97 ॥

ಪ್ಲವೈಃ ಕ್ರೌಞ್ಚೈಶ್ಚ ಸಮ್ಪೂರ್ಣಾಂ ಮಹಾಮೃಗನಿಷೇವಿತಾಮ್ ।

ಅಧಿಕಂ ಶೋಭತೇ ಪಮ್ಪಾ ವಿಕೂಜದ್ಭಿಃರ್ವಿಹಙ್ಗಮೈಃ ॥ 98 ॥

ದೀಪಯನ್ತೀವ ಮೇ ಕಾಮಂ ವಿವಿಧಾ ಮುದಿತಾ ದ್ವಿಜಾಃ ।

ಶ್ಯಾಮಾಂ ಚನ್ದ್ರಮುಖೀಂ ಸ್ಮೃತ್ವಾ ಪ್ರಿಯಾಂ ಪದ್ಮನಿಭೇಕ್ಷಣಾಮ್ ॥ 99 ॥

ಪಶ್ಯ ಸಾನುಷು ಚಿತ್ರೇಷು ಮೃಗೀಭಿಸ್ಸಹಿತಾನ್ಮೃಗಾನ್ ।

ಮಾಂ ಪುನರ್ಮೃಗಶಾಬಾಕ್ಷ್ಯಾ ವೈದೇಹ್ಯಾ ವಿರಹೀಕೃತಮ್ ॥ 100 ॥

ವ್ಯಥಯನ್ತೀವ ಮೇ ಚಿತ್ತಂ ಸಞ್ಚರನ್ತಸ್ತತಸ್ತತಃ ।

ಅಸ್ಮಿನ್ಸಾನುನಿ ರಮ್ಯೇ ಹಿ ಮತ್ತದ್ವಿಜಗಣಾಯುತೇ ।

ಪಶ್ಯೇಯಂ ಯದಿ ತಾಂ ಕಾನ್ತಾಂ ತತಸ್ಸ್ವಸ್ತಿ ಭವೇನ್ಮಮ ॥ 101 ॥

ಜೀವೇಯಂ ಖಲು ಸೌಮಿತ್ರೇ ಮಯಾ ಸಹ ಸುಮಧ್ಯಮಾ ।

ಸೇವತೇ ಯದಿ ವೈದೇಹೀ ಪಮ್ಪಾಯಾಃ ಪವನಂ ಸುಖಮ್ ॥ 102 ॥

ಪದ್ಮಸೌಗನ್ಧಿಕವಹಂ ಶಿವಂ ಶೋಕವಿನಾಶನಮ್ ।

ಧನ್ಯಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಸೇವನ್ತೇ ಪಮ್ಪೋಪವನಮಾರುತಮ್ ॥ 103 ॥

ಶ್ಯಾಮಾ ಪದ್ಮಪಲಾಶಾಕ್ಷೀ ಪ್ರಿಯಾ ವಿರಹಿತಾ ಮಯಾ ।

ಕಥಂ ಧಾರಯತಿ ಪ್ರಾಣಾನ್ವಿವಶಾ ಜನಕಾತ್ಮಜಾ ॥ 104 ॥

ಕಿನ್ನು ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ರಾಜಾನಂ ಧರ್ಮಜ್ಞಂ ಸತ್ಯವಾದಿನಮ್ ।

ಸೀತಾಯಾ ಜನಕಂ ಪೃಷ್ಟಃ ಕುಶಲಂ ಜನಸಂಸದಿ ॥ 105 ॥

ಯಾ ಮಾಮನುಗತಾ ಮನ್ದಂ ಪಿತ್ರಾ ಪ್ರವ್ರಾಜಿತಂ ವನಮ್ ।

ಸೀತಾ ಸತ್ಪಥಮಾಸ್ಥಾಯ ಕ್ವ ನು ಸಾ ವರ್ತತೇ ಪ್ರಿಯಾ ॥ 106 ॥

ತಯಾ ವಿಹೀನಃ ಕೃಪಣಃ ಕಥಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಧಾರಯೇ ।

ಯಾ ಮಾಮನುಗತಾ ರಾಜ್ಯಾದ್ಭ್ರಷ್ಟಂ ವಿಗತಚೇತಸಮ್ ॥ 107 ॥

ತಚ್ಚಾರ್ವಞ್ಚಿತಪದ್ಮಾಕ್ಷಂ ಸುಗನ್ಧಿ ಶುಭಮವ್ರಣಮ್ ।

ಅಪಶ್ಯತೋ ಮುಖಂ ತಸ್ಯಾಸ್ಸೀದತೀವ ಮನೋ ಮಮ ॥ 108 ॥

ಸ್ಮಿತಹಾಸ್ಯಾನ್ತರಯುತಂ ಗುಣವನ್ಮಧುರಂ ಹಿತಮ್ ।

ವೈದೇಹ್ಯಾ ವಾಕ್ಯಮತುಲಂ ಕದಾ ಶ್ರೋಷ್ಯಾಮಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ॥ 109 ॥

ಪ್ರಾಪ್ಯ ದುಖಂ ವನೇ ಶ್ಯಾಮಾ ಮಾಂ ಮನ್ಮಥವಿಕರ್ಶಿತಮ್ ।

ನಷ್ಟದುಃಖೇವ ಹೃಷ್ಟೇವ ಸಾಧ್ವೀ ಸಾಧ್ವಭ್ಯಭಾಷತ ॥ 110 ॥

ಕಿಂ ನು ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಕೌಸಲ್ಯಾಮಯೋಧ್ಯಾಯಾಂ ನೃಪಾತ್ಮಜ ।

ಕ್ವ ಸಾ ಸ್ನುಷೇತಿ ಪೃಚ್ಛನ್ತೀಂ ಕಥಂ ಚಾಪಿ ತು ಮನಸ್ವಿನೀಮ್ ॥ 111 ॥

ಗಚ್ಛ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಪಶ್ಯ ತ್ವಂ ಭರತಂ ಭ್ರಾತೃವತ್ಸಲಮ್ ।

ನ ಹ್ಯಹಂ ಜೀವಿತು ಶಕ್ತಸ್ತಾಮೃತೇ ಜನಕಾತ್ಮಜಾಮ್ ॥ 112 ॥

ಇತಿ ರಾಮಂ ಮಹಾತ್ಮಾನಂ ವಿಲಪನ್ತಮನಾಥವತ್ ।

ಉವಾಚ ಲಕ್ಷ್ಮಣೋ ಭ್ರಾತಾ ವಚನಂ ಯುಕ್ತಮವ್ಯಯಮ್ ॥ 113 ॥

ಸಂಸ್ತಮ್ಭ ರಾಮ ಭದ್ರಂ ತೇ ಮಾ ಶುಚಃ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ।

ನೇದೃಶಾನಾಂ ಮತಿರ್ಮನ್ದಾ ಭವತ್ಯಕಲುಷಾತ್ಮನಾಮ್ ॥ 114 ॥

ಸ್ಮೃತ್ವಾ ವಿಯೋಗಜಂ ದುಃಖಂ ತ್ಯಜ ಸ್ನೇಹಂ ಪ್ರಿಯೇ ಜನೇ ।

ಅತಿಸ್ನೇಹಪರಿಷ್ವಙ್ಗಾದ್ವರ್ತಿರಾರ್ದ್ರಾಪಿ ದಹ್ಯತೇ ॥ 115 ॥

ಯದಿ ಗಚ್ಛತಿ ಪಾತಾಲಂ ತತೋಽಭ್ಯಧಿಕಮೇವ ವಾ ।

ಸರ್ವಥಾ ರಾವಣಸ್ತಾವನ್ನ ಭವಿಷ್ಯತಿ ರಾಘವ ॥ 116 ॥

ಪ್ರವೃತ್ತಿರ್ಲಭ್ಯತಾಂ ತಾವತ್ತಸ್ಯ ಪಾಪಸ್ಯ ರಕ್ಷಸಃ ।

ತತೋ ಹಾಸ್ಯತಿ ವಾ ಸೀತಾಂ ನಿಧನಂ ವಾ ಗಮಿಷ್ಯತಿ ॥ 117 ॥

ಯದಿ ಯಾತಿದಿತೇರ್ಗರ್ಭಂ ರಾವಣಸ್ಸಹ ಸೀತಯಾ ।

ತತ್ರಾಪ್ಯೇನಂ ಹನಿಷ್ಯಾಮಿ ನ ಚೇದ್ದಾಸ್ಯತಿ ಮೈಥಿಲೀಮ್ ॥ 118 ॥

ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಂ ಭದ್ರಂ ಭಜಸ್ವಾರ್ಯ ತ್ಯಜ್ಯತಾಂ ಕೃಪಣಾ ಮತಿಃ ।

ಅರ್ಥೋ ಹಿ ನಷ್ಟಕಾರ್ಯಾರ್ಥೈರ್ನಾಯತ್ನೇನಾಧಿಗಮ್ಯತೇ ॥ 119 ॥

ಉತ್ಸಾಹೋ ಬಲವಾನಾರ್ಯ ನಾಸ್ತ್ಯುತ್ಸಾಹಾತ್ಪರಂ ಬಲಮ್ ।

ಸೋತ್ಸಾಹಸ್ಯಾಸ್ತಿ ಲೋಕೇಽಸ್ಮಿನ್ ನ ಕಿಞ್ಚಿದಪಿ ದುರ್ಲಭಮ್ ॥ 120 ॥

ಉತ್ಸಾಹವನ್ತಃ ಪುರುಷಾ ನಾವಸೀದನ್ತಿ ಕರ್ಮಸು ।

ಉತ್ಸಾಹಮಾತ್ರಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಸೀತಾಂ ಪ್ರತಿಲಭೇಮಹಿ ॥ 121 ॥

ತ್ಯಜ್ಯತಾಂ ಕಾಮವೃತ್ತತ್ವಂ ಶೋಕಂ ಸನ್ನ್ಯಸ್ಯ ಪೃಷ್ಠತಃ ।

ಮಹಾತ್ಮಾನಂ ಕೃತಾತ್ಮಾನಮಾತ್ಮಾನಂ ನಾವಬುಧ್ಯಸೇ ॥ 122 ॥

ಏವಂ ಸಮ್ಬೋಧಿತಸ್ತತ್ರ ಶೋಕೋಪಹತಚೇತನಃ ।

ತ್ಯಜ್ಯ ಶೋಕಞ್ಚ ಮೋಹಞ್ಚ ತತೋ ಧೈರ್ಯಮುಪಾಗಮತ್ ॥ 123 ॥

ಸೋಽಭ್ಯತಿಕ್ರಾಮದವ್ಯಗ್ರಸ್ತಾಮಚಿನ್ತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಃ ।

ರಾಮಃ ಪಮ್ಪಾಂ ಸುರುಚಿರಾಂ ರಮ್ಯಪಾರಿಪ್ಲವದ್ರುಮಾಮ್ ॥ 124 ॥

ನಿರೀಕ್ಷಮಾಣಸ್ಸಹಸಾ ಮಹಾತ್ಮಾ ಸರ್ವಂ ವನಂ ನಿರ್ಝರಕನ್ದರಾಶ್ಚ ।

ಉದ್ವಿಗ್ನಚೇತಾಸ್ಸಹ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇನ ವಿಚಾರ್ಯ ದುಃಖೋಪಹತಃ ಪ್ರತಸ್ಥೇ ॥ 125 ॥

ತಂ ಮತ್ತಮಾತಙ್ಗವಿಲಾಸಗಾಮೀ ಗಚ್ಛನ್ತಮವ್ಯಗ್ರಮನಾ ಮಹಾತ್ಮಾ ।

ಸ ಲಕ್ಷ್ಮಣೋ ರಾಘವಮಪ್ರಮತ್ತೋ ರರಕ್ಷ ಧರ್ಮೇಣ ಬಲೇನ ಚೈವ ॥ 126 ॥

ತಾವೃಷ್ಯಮೂಕಸ್ಯ ಸಮೀಪಚಾರೀ ಚರನ್ದದರ್ಶಾದ್ಭುತದರ್ಶನೀಯೌ ।

ಶಾಖಾಮೃಗಾಣಾಮಧಿಪಸ್ತರಸ್ವೀ ವಿತತ್ರಸೇ ನೈವ ಚಿಚೇಷ್ಟ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ॥ 127 ॥

ಸ ತೌ ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಜಮನ್ದಗಾಮೀ ಶಾಖಾಮೃಗಸ್ತತ್ರ ಚರಞ್ಚರನ್ತೌ ।

ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಿಷಾದಂ ಪರಮಂ ಜಗಾಮ ಚಿನ್ತಾಪರೀತೋ ಭಯಭಾರಮಗ್ನಃ ॥ 128 ॥

ತಮಾಶ್ರಮಂ ಪುಣ್ಯಸುಖಂ ಶರಣ್ಯಂ ಸದೈವ ಶಾಖಾಮೃಗಸೇವಿತಾನ್ತಮ್ ।

ತ್ರಸ್ತಾಶ್ಚ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಹರಯೋಽಭಿಜಗ್ಮುರ್ಮಹೌಜಸೌ ರಾಘವಲಕ್ಷ್ಮಣೌ ತೌ ॥ 129 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡೇ ಪ್ರಥಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha prathamassargaḥ |

sa tāṃ puṣkariṇīṃ gatvā padmotpalajhaṣākulām |

rāmassaumitri sahito vilalāpākulendriyaḥ || 1 ||

tasya dṛṣṭvaiva tāṃ harṣādindriyāṇi cakampire |

sa kāmavaśamāpannassaumitrimidamabravīt || 2 ||

saumitre śobhate pampā vaidūryavimalodakā |

phullapadmotpalavatī śobhitā vividhairdrumaiḥ || 3 ||

saumitre paśya pampāyāḥ kānanaṃ śubhadarśanam |

yatra rājanti śailā vā drumāssaśikharā iva || 4 ||

māṃ tu śokābhisantaptaṃ mādhavaḥ pīḍayanti vai |

bharatasya ca duḥkhena vaidehyā haraṇena ca || 5 ||

śokārtasyāpi me pampā śobhate citrakānanā |

vyavakīrṇā bahuvidhaiḥ puṣpaiśśītodakā śivā || 6 ||

nalinairapi sañchannā hyatyarthaśubhadarśanā |

sarpavyālānucaritā mṛgadvijasamākulā || 7 ||

adhikaṃ pravibhātyetannīlapītaṃ tu śādvalam |

drumāṇāṃ vividhaiḥ puṣpaiḥ paristomairivārpitam || 8 ||

puṣpabhārasamṛddhāni śikharāṇi samantataḥ |

latābhiḥ puṣpitāgrābhirupagūḍhāni sarvaśaḥ || 9 ||

sukhānilo'yaṃ saumitre kālaḥ pracuramanmathaḥ |

gandhavānsurabhirmāso jātapuṣpaphaladrumaḥ || 10 ||

paśya rūpāṇi saumitre vanānāṃ puṣpaśālinām |

sṛjatāṃ puṣpavarṣāṇi toyaṃ toyamucāmiva || 11 ||

prastareṣu ca ramyeṣu vividhāḥ kānanadrumāḥ |

vāyuvegapracalitāḥ puṣpairavakiranti gām || 12 ||

patitaiḥ patamānaiśca pādapasthaiśca mārutaḥ |

kusumaiḥ paśya saumitre krīḍanniva samantataḥ || 13 ||

vikṣipanvividhāśśākhā nagānāṃ kusumotkacāḥ |

mārutaścalitasthānaiṣṣaṭpadairanugīyate || 14 ||

mattakokilasannādairnartayanniva pādapān |

śailakandaraniṣkrāntaḥ pragīta iva cānilaḥ || 15 ||

tena vikṣipatā'tyarthaṃ pavanena samantataḥ |

amī saṃsaktaśākhāgrā grathitā iva pādapāḥ || 16 ||

sa eṣa sukhasaṃsparśo vāti candanaśītalaḥ |

gandhamabhyavahanpuṇyaṃ śramāpanayano'nilaḥ || 17 ||

amī pavanavikṣiptā vinadantīva pādapāḥ |

ṣaṭpadairanukūjanto vaneṣu madhugandhiṣu || 18 ||

giriprastheṣu ramyeṣu puṣpavadbhirmanoramaiḥ |

saṃsaktaśikharāśśailā virājante mahādrumaiḥ || 19 ||

puṣpasañchannaśikharā mārutotkṣepacañcalāḥ |

amī madhukarottaṃsāḥ pragītā iva pādapāḥ || 20 ||

supuṣpitāṃstu paśyemānkarṇikārāntsamantataḥ |

hāṭakapratisañchannānnarānpītāmbarāniva || 21 ||

ayaṃ vasantassaumitre nānāvihaganāditaḥ |

sītayā viprahīnasya śokasandīpano mama || 22 ||

māṃ hi śokasamākrāntaṃ santāpayati manmathaḥ |

hṛṣṭaḥ pravadamānaśca mamāhvayati kokilaḥ || 23 ||

eṣa dātyūhako hṛṣṭo ramye māṃ vananirjhare |

praṇadanmanmathāviṣṭaṃ śocayiṣyati lakṣmaṇa || 24 ||

śrutvaitasya purā śabdamāśramasthā mama priyā |

māmāhūya pramuditāḥ paramaṃ pratyanandata || 25 ||

evaṃ vicitrāḥ patagā nānārāvavirāviṇaḥ |

vṛkṣagulmalatāḥ paśya sampatanti samantataḥ || 26 ||

vimiśrā vihagāḥ pumbhirātmavyūhābhinanditāḥ |

bhṛṅgarājapramuditāssaumitre madhurasvanāḥ || 27 ||

dātyūharativikrandaiḥ puṃskokilarutairapi |

svananti pādapāśceme mamānaṅgapradīpanāḥ || 28 ||

aśokastabakāṅgāraṣṣaṭpadasvananiḥsvanaḥ |

māṃ hi pallavatāmrārcirvasantāgniḥ pradhakṣyati || 29 ||

na hi tāṃ sūkṣmapakṣmākṣīṃ sukeśīṃ mṛdubhāṣiṇīm |

apaśyato me saumitre jīvite'sti prayojanam || 30 ||

ayaṃ hi dayitastasyāḥ kālo rucirakānanaḥ |

kokilākulasīmānto dayitāyā mamānagha || 31 ||

manmathā'yāsasambhūto vasantaguṇavardhitaḥ |

ayaṃ māṃ dhakṣyati kṣipraṃ śokāgnirnacirādiva || 32 ||

apaśyatastāṃ dayitāṃ paśyato ruciradrumān |

mamāyamātmaprabhavo bhūyastvamupayāsyati || 33 ||

adṛśyamānā vaidehī śokaṃ vardhayate mama |

dṛśyamāno vasantaśca svedasaṃsargadūṣakaḥ || 34 ||

māṃ hyadya mṛgaśābākṣī cintāśokabalātkṛtam |

santāpayati saumitre krūraścaitravanānilaḥ || 35 ||

amī mayūrāśśobhante pranṛtyantastatastataḥ |

svaiḥ pakṣaiḥ pavanoddhūtairgavākṣaiḥ sphāṭikairiva || 36 ||

śikhinībhiḥ parivṛtāste ete madamūrchitāḥ |

manmathābhiparītasya mama manmathavardhanāḥ || 37 ||

paśya lakṣmaṇa nṛtyantaṃ mayūramupanṛtyati |

śikhinī manmathārtaiṣā bhartāraṃ girisānuni || 38 ||

tāmeva manmathāviṣṭo mayūro'pyupadhāvati |

vitatya rucirau pakṣau rutairupahasanniva || 39 ||

mayūrasya vane nūnaṃ rakṣasā na hṛtā priyā |

tasmānnṛtyati ramyeṣu vaneṣu saha kāntayā || 40 ||

mama tvayaṃ vinā vāsaḥ puṣpamāse sudussahaḥ |

paśya lakṣmaṇa saṃrāgaḥ tiryagyonigateṣvapi |

yadeṣā śikhinī kāmādbhartāraṃ ramate'ntike || 41 ||

māmapyevaṃ viśālākṣī jānakī jātasambhramā |

madanenābhivarteta yadi nā'pahṛtā bhavet || 42 ||

paśya lakṣmaṇa puṣpāṇi niṣphalāni bhavanti me |

puṣpabhārasamṛddhānāṃ vanānāṃ śiśirātyaye || 43 ||

rucirāṇyapi puṣpāṇi pādapānāmatiśriyā |

niṣphalāni mahīṃ yānti samaṃ madhukarotkaraiḥ || 44 ||

nadanti kāmaṃ śakunā muditāssaṅghaśaḥ kalam |

āhvayanta ivānyonyaṃ kāmonmādakarā mama || 45 ||

vasanto yadi tatrāpi yatra me vasati priyā |

nūnaṃ paravaśā sītā sāpi śocatyahaṃ yathā || 46 ||

nūnaṃ na tu vasanto'taṃ deśaṃ spṛśati yatra sā |

kathaṃ hyasitapadmākṣī vartayetsā mayā vinā || 47 ||

athavā vartate tatra vasanto yatra me priyā |

kiṃ kariṣyati suśroṇī sā tu nirbhartsitā paraiḥ || 48 ||

śyāmā padmapalāśākṣī mṛdupūrvābhibhāṣiṇī |

nūnaṃ vasantamāsādya parityakṣyati jīvitam || 49 ||

dṛḍhaṃ hi hṛdaye buddhirmama samparivartate |

nālaṃ vartayituṃ sītā sādhvī madvirahaṃ gatā || 50 ||

mayi bhāvastu vaidehyāstattvato viniveśitaḥ |

mamāpi bhāvassītāyāṃ sarvathā viniveśitaḥ || 51 ||

eṣa puṣpavaho vāyussukhasparśo himāvahaḥ |

tāṃ vicintayataḥ kāntāṃ pāvakapratimo mama || 52 ||

sadā sukhamahaṃ manye yaṃ purā saha sītayā |

mārutassa vinā sītāṃ śokaṃ vardhayate mama || 53 ||

tāṃ vinā vihaṅgo yaḥ pakṣī praṇaditastadā |

vāyasaḥ pādapagataḥ prahṛṣṭamabhinardati || 54 ||

eṣa vai tatra vaidehyā vihagaḥ pratihārakaḥ |

pakṣī māṃ tu viśālākṣyāssamīpamupaneṣyati || 55 ||

śṛṇu lakṣmaṇa sannādaṃ vane madvivardhanam |

puṣpitāgreṣu vṛkṣeṣu dvijānāmupakūjatām || 56 ||

vikṣiptāṃ pavanenaitāmasau tilakamañjarīm |

ṣaṭpadassahasā'bhyeti madoddhūtāmiva priyām || 57 ||

kāmināmayamatyantamaśokaśśokavardhanaḥ |

stabakaiḥ pavanotkṣiptaistarjayanniva māṃ sthitaḥ || 58 ||

amī lakṣmaṇa dṛśyante cūtāḥ kusumaśālinaḥ |

vibhramotsiktamanasaḥ sāṅgarāgā narā iva || 59 ||

saumitre paśya pampāyāścitrāsu vanarājiṣu |

kinnarā naraśārdūla vicaranti tatastataḥ || 60 ||

imāni śubhagandhīni paśya lakṣmaṇa sarvaśaḥ |

nalināni prakāśante jale taruṇasūryavat || 61 ||

eṣā prasannasalilā padmanīlotpalāyutā |

haṃsakāraṇḍavākīrṇā pampā saugandhikānvitā || 62 ||

jale taruṇasūryābhaiṣṣaṭpadāhatakesaraiḥ |

paṅkajaiśśobhate pampā samantādabhisaṃvṛtā || 63 ||

cakravākayutā nityaṃ citraprastavanāntarā |

mātaṅgamṛgayūthaiśca śobhate salilārthibhiḥ || 64 ||

pavanāhatavegābhirūrmibhirvimale'mbhasi |

paṅkajāni virājante tāḍyamānāni lakṣmaṇa || 65 ||

padmapatraviśālākṣīṃ satataṃ paṅkajapriyām |

apaśyato me vaidehīṃ jīvitaṃ nābhirocate || 66 ||

aho kāmasya vāmatvaṃ yo gatāmapi durlabhām |

smārayiṣyati kalyāṇīṃ kalyāṇataravādinīm || 67 ||

śakyo dhārayituṃ kāmo bhavedabhyāgato mayā |

yadi bhūyo vasanto māṃ na hanyātpuṣpitadrumaḥ || 68 ||

yāni sma ramaṇīyāni tayā saha bhavanti me |

tānyevāramaṇīyāni jāyante me tayā vinā || 69 ||

padmakośapalāśāni draṣṭuṃ dṛṣṭirhi manyate |

sītāyā netrakośābhyāṃ sadṛśānīti lakṣmaṇa || 70 ||

padmakesarasaṃsṛṣṭo vṛkṣāntaravinissṛtaḥ |

niśśvāsa iva sītāyā vāti vāyurmanoharaḥ || 71 ||

saumitre paśya pampāyā dakṣiṇe girisānuni |

puṣpitāṃ karṇikārasya yaṣṭiṃ paramaśobhanām || 72 ||

adhikaṃ śailarājo'yaṃ dhātubhiḥ suvibhūṣitaḥ |

vicitraṃ sṛjate reṇuṃ vāyuvegavighaṭṭitam || 73 ||

giriprasthāstu saumitre sarvatassamprapuṣpitaiḥ |

niṣpatraissarvato ramyaiḥ pradīptā iva kiṃśukaiḥ || 74 ||

pampātīraruhāśceme saṃsaktā madhugandhinaḥ |

mālatīmallikāṣaṇḍāḥ karavīrāśca puṣpitāḥ || 75 ||

ketakyassinduvārāśca vāsantyaśca supuṣpitāḥ |

mādhavyo gandhapūrṇāśca kundagulmāśca sarvaśaḥ || 76 ||

ciribilvā madhūkāśca vañjulā vakulāstathā |

campakāstilakāścaiva nāgavṛkṣāssupuṣpitāḥ || 77 ||

nīpāśca varaṇāścaiva kharjūrāśca supuṣpitā |

padmakāścaiva śobhante nīlāśokāśca puṣpitāḥ |

lodhrāśca giripṛṣṭheṣu siṃhakesarapiñjarāḥ || 78 ||

aṅkolāśca kuraṇṭāśca cūrṇakāḥ pāribhadrakāḥ |

cūtāḥ pāṭalayaścaiva kovidārāśca puṣpitāḥ || 79 ||

mucukundārjunāścaiva dṛśyante girisānuṣu |

ketakoddālakāścaiva śirīṣāḥ śiṃśupā dhavāḥ || 80 ||

śālmalyaḥ kiṃśukāścaiva raktāḥ kuravakāstathā || 81 ||

triniśā naktamālāśca candanāssyandanāstathā |

puṣpitānpuṣpitāgrābhirlatābhiḥ pariveṣṭitān |

drumānpaśyeha saumitre pampāyā rucirānbahūn || 82 ||

vātavikṣiptaviṭapānyathā'sannāndrumānimān |

latāssamanuvartante mattā iva varastriyaḥ || 83 ||

pādapātpādapaṃ gacchan śailācchailaṃ vanādvanam |

vāti naikarasāsvādassammodita ivānilaḥ || 84 ||

kecitparyāptakusumāḥ pādapā madhugandhinaḥ |

kecinmukulasaṃvītāḥ śyāmavarṇā ivābabhuḥ || 85 ||

idaṃ mṛṣṭamidaṃ svādu praphullamidamityapi |

rāgayukto madhukaraḥ kusumeṣveva līyate || 86 ||

nilīya punarutpatya sahasā'nyatra gacchati |

madhulubdho madhukaraḥ pampātīradrumeṣvasau || 87 ||

iyaṃ kusumasaṅghātairupastīrṇā sukhākṛtā |

svayaṃ nipatitairbhūmiśśayanaprastarairiva || 88 ||

vividhā vividhaiḥ puṣpaistaireva nagasānuṣu |

vikīrṇai pītaraktāhi saumitre prastarāḥ kṛtāḥ || 89 ||

himānte paśya saumitre vṛkṣāṇāṃ puṣpasambhavam |

puṣpamāse hi taravassaṅgharṣādiva puṣpitāḥ || 90 ||

āhvayanta ivānyonyaṃ nagāṣṣaṭpadanāditāḥ |

kusumottaṃsaviṭapāśśobhante bahu lakṣmaṇa || 91 ||

eṣa kāraṇḍavaḥ pakṣī vigāhya salilaṃ śubham |

ramate kāntayā sārdhaṃ kāmamuddīpayanmama || 92 ||

mandākinyāstu yadidaṃ rūpamevaṃ manoharam |

sthāne jagati vikhyātā guṇāstasyā manoramāḥ || 93 ||

yadi dṛśyeta sā sādhvī yadi ceha vasemahi |

spṛhayeyaṃ na śakrāya nāyodhyāyai raghūttama || 94 ||

nahyevaṃ ramaṇīyeṣu śādvaleṣu tayā saha |

ramato me bhaveccintā na spṛhā'nyeṣu vā bhavet || 95 ||

amī hi vividhaiḥ puṣpaistaravo ruciracchadāḥ |

kānane''sminvinā kāntāṃ cintāmutpādayanti me || 96 ||

paśya śītajalāṃ cemāṃ saumitre puṣkarāyutām |

cakravākānucaritāṃ kāraṇḍava niṣevitām || 97 ||

plavaiḥ krauñcaiśca sampūrṇāṃ mahāmṛganiṣevitām |

adhikaṃ śobhate pampā vikūjadbhiḥrvihaṅgamaiḥ || 98 ||

dīpayantīva me kāmaṃ vividhā muditā dvijāḥ |

śyāmāṃ candramukhīṃ smṛtvā priyāṃ padmanibhekṣaṇām || 99 ||

paśya sānuṣu citreṣu mṛgībhissahitānmṛgān |

māṃ punarmṛgaśābākṣyā vaidehyā virahīkṛtam || 100 ||

vyathayantīva me cittaṃ sañcarantastatastataḥ |

asminsānuni ramye hi mattadvijagaṇāyute |

paśyeyaṃ yadi tāṃ kāntāṃ tatassvasti bhavenmama || 101 ||

jīveyaṃ khalu saumitre mayā saha sumadhyamā |

sevate yadi vaidehī pampāyāḥ pavanaṃ sukham || 102 ||

padmasaugandhikavahaṃ śivaṃ śokavināśanam |

dhanyā lakṣmaṇa sevante pampopavanamārutam || 103 ||

śyāmā padmapalāśākṣī priyā virahitā mayā |

kathaṃ dhārayati prāṇānvivaśā janakātmajā || 104 ||

kinnu vakṣyāmi rājānaṃ dharmajñaṃ satyavādinam |

sītāyā janakaṃ pṛṣṭaḥ kuśalaṃ janasaṃsadi || 105 ||

yā māmanugatā mandaṃ pitrā pravrājitaṃ vanam |

sītā satpathamāsthāya kva nu sā vartate priyā || 106 ||

tayā vihīnaḥ kṛpaṇaḥ kathaṃ lakṣmaṇa dhāraye |

yā māmanugatā rājyādbhraṣṭaṃ vigatacetasam || 107 ||

taccārvañcitapadmākṣaṃ sugandhi śubhamavraṇam |

apaśyato mukhaṃ tasyāssīdatīva mano mama || 108 ||

smitahāsyāntarayutaṃ guṇavanmadhuraṃ hitam |

vaidehyā vākyamatulaṃ kadā śroṣyāmi lakṣmaṇa || 109 ||

prāpya dukhaṃ vane śyāmā māṃ manmathavikarśitam |

naṣṭaduḥkheva hṛṣṭeva sādhvī sādhvabhyabhāṣata || 110 ||

kiṃ nu vakṣyāmi kausalyāmayodhyāyāṃ nṛpātmaja |

kva sā snuṣeti pṛcchantīṃ kathaṃ cāpi tu manasvinīm || 111 ||

gaccha lakṣmaṇa paśya tvaṃ bharataṃ bhrātṛvatsalam |

na hyahaṃ jīvitu śaktastāmṛte janakātmajām || 112 ||

iti rāmaṃ mahātmānaṃ vilapantamanāthavat |

uvāca lakṣmaṇo bhrātā vacanaṃ yuktamavyayam || 113 ||

saṃstambha rāma bhadraṃ te mā śucaḥ puruṣottama |

nedṛśānāṃ matirmandā bhavatyakaluṣātmanām || 114 ||

smṛtvā viyogajaṃ duḥkhaṃ tyaja snehaṃ priye jane |

atisnehapariṣvaṅgādvartirārdrāpi dahyate || 115 ||

yadi gacchati pātālaṃ tato'bhyadhikameva vā |

sarvathā rāvaṇastāvanna bhaviṣyati rāghava || 116 ||

pravṛttirlabhyatāṃ tāvattasya pāpasya rakṣasaḥ |

tato hāsyati vā sītāṃ nidhanaṃ vā gamiṣyati || 117 ||

yadi yātiditergarbhaṃ rāvaṇassaha sītayā |

tatrāpyenaṃ haniṣyāmi na ceddāsyati maithilīm || 118 ||

svāsthyaṃ bhadraṃ bhajasvārya tyajyatāṃ kṛpaṇā matiḥ |

artho hi naṣṭakāryārthairnāyatnenādhigamyate || 119 ||

utsāho balavānārya nāstyutsāhātparaṃ balam |

sotsāhasyāsti loke'smin na kiñcidapi durlabham || 120 ||

utsāhavantaḥ puruṣā nāvasīdanti karmasu |

utsāhamātramāśritya sītāṃ pratilabhemahi || 121 ||

tyajyatāṃ kāmavṛttatvaṃ śokaṃ sannyasya pṛṣṭhataḥ |

mahātmānaṃ kṛtātmānamātmānaṃ nāvabudhyase || 122 ||

evaṃ sambodhitastatra śokopahatacetanaḥ |

tyajya śokañca mohañca tato dhairyamupāgamat || 123 ||

so'bhyatikrāmadavyagrastāmacintyaparākramaḥ |

rāmaḥ pampāṃ surucirāṃ ramyapāriplavadrumām || 124 ||

nirīkṣamāṇassahasā mahātmā sarvaṃ vanaṃ nirjharakandarāśca |

udvignacetāssaha lakṣmaṇena vicārya duḥkhopahataḥ pratasthe || 125 ||

taṃ mattamātaṅgavilāsagāmī gacchantamavyagramanā mahātmā |

sa lakṣmaṇo rāghavamapramatto rarakṣa dharmeṇa balena caiva || 126 ||

tāvṛṣyamūkasya samīpacārī carandadarśādbhutadarśanīyau |

śākhāmṛgāṇāmadhipastarasvī vitatrase naiva ciceṣṭa kiñcit || 127 ||

sa tau mahātmā gajamandagāmī śākhāmṛgastatra carañcarantau |

dṛṣṭvā viṣādaṃ paramaṃ jagāma cintāparīto bhayabhāramagnaḥ || 128 ||

tamāśramaṃ puṇyasukhaṃ śaraṇyaṃ sadaiva śākhāmṛgasevitāntam |

trastāśca dṛṣṭvā harayo'bhijagmurmahaujasau rāghavalakṣmaṇau tau || 129 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe prathamassargaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।

अथ प्रथमस्सर्गः ।

स तां पुष्करिणीं गत्वा पद्मोत्पलझषाकुलाम् ।

रामस्सौमित्रि सहितो विललापाकुलेन्द्रियः ॥ 1 ॥

तस्य दृष्ट्वैव तां हर्षादिन्द्रियाणि चकम्पिरे ।

स कामवशमापन्नस्सौमित्रिमिदमब्रवीत् ॥ 2 ॥

सौमित्रे शोभते पम्पा वैदूर्यविमलोदका ।

फुल्लपद्मोत्पलवती शोभिता विविधैर्द्रुमैः ॥ 3 ॥

सौमित्रे पश्य पम्पायाः काननं शुभदर्शनम् ।

यत्र राजन्ति शैला वा द्रुमास्सशिखरा इव ॥ 4 ॥

मां तु शोकाभिसन्तप्तं माधवः पीडयन्ति वै ।

भरतस्य च दुःखेन वैदेह्या हरणेन च ॥ 5 ॥

शोकार्तस्यापि मे पम्पा शोभते चित्रकानना ।

व्यवकीर्णा बहुविधैः पुष्पैश्शीतोदका शिवा ॥ 6 ॥

नलिनैरपि सञ्छन्ना ह्यत्यर्थशुभदर्शना ।

सर्पव्यालानुचरिता मृगद्विजसमाकुला ॥ 7 ॥

अधिकं प्रविभात्येतन्नीलपीतं तु शाद्वलम् ।

द्रुमाणां विविधैः पुष्पैः परिस्तोमैरिवार्पितम् ॥ 8 ॥

पुष्पभारसमृद्धानि शिखराणि समन्ततः ।

लताभिः पुष्पिताग्राभिरुपगूढानि सर्वशः ॥ 9 ॥

सुखानिलोऽयं सौमित्रे कालः प्रचुरमन्मथः ।

गन्धवान्सुरभिर्मासो जातपुष्पफलद्रुमः ॥ 10 ॥

पश्य रूपाणि सौमित्रे वनानां पुष्पशालिनाम् ।

सृजतां पुष्पवर्षाणि तोयं तोयमुचामिव ॥ 11 ॥

प्रस्तरेषु च रम्येषु विविधाः काननद्रुमाः ।

वायुवेगप्रचलिताः पुष्पैरवकिरन्ति गाम् ॥ 12 ॥

पतितैः पतमानैश्च पादपस्थैश्च मारुतः ।

कुसुमैः पश्य सौमित्रे क्रीडन्निव समन्ततः ॥ 13 ॥

विक्षिपन्विविधाश्शाखा नगानां कुसुमोत्कचाः ।

मारुतश्चलितस्थानैष्षट्पदैरनुगीयते ॥ 14 ॥

मत्तकोकिलसन्नादैर्नर्तयन्निव पादपान् ।

शैलकन्दरनिष्क्रान्तः प्रगीत इव चानिलः ॥ 15 ॥

तेन विक्षिपताऽत्यर्थं पवनेन समन्ततः ।

अमी संसक्तशाखाग्रा ग्रथिता इव पादपाः ॥ 16 ॥

स एष सुखसंस्पर्शो वाति चन्दनशीतलः ।

गन्धमभ्यवहन्पुण्यं श्रमापनयनोऽनिलः ॥ 17 ॥

अमी पवनविक्षिप्ता विनदन्तीव पादपाः ।

षट्पदैरनुकूजन्तो वनेषु मधुगन्धिषु ॥ 18 ॥

गिरिप्रस्थेषु रम्येषु पुष्पवद्भिर्मनोरमैः ।

संसक्तशिखराश्शैला विराजन्ते महाद्रुमैः ॥ 19 ॥

पुष्पसञ्छन्नशिखरा मारुतोत्क्षेपचञ्चलाः ।

अमी मधुकरोत्तंसाः प्रगीता इव पादपाः ॥ 20 ॥

सुपुष्पितांस्तु पश्येमान्कर्णिकारान्त्समन्ततः ।

हाटकप्रतिसञ्छन्नान्नरान्पीताम्बरानिव ॥ 21 ॥

अयं वसन्तस्सौमित्रे नानाविहगनादितः ।

सीतया विप्रहीनस्य शोकसन्दीपनो मम ॥ 22 ॥

मां हि शोकसमाक्रान्तं सन्तापयति मन्मथः ।

हृष्टः प्रवदमानश्च ममाह्वयति कोकिलः ॥ 23 ॥

एष दात्यूहको हृष्टो रम्ये मां वननिर्झरे ।

प्रणदन्मन्मथाविष्टं शोचयिष्यति लक्ष्मण ॥ 24 ॥

श्रुत्वैतस्य पुरा शब्दमाश्रमस्था मम प्रिया ।

मामाहूय प्रमुदिताः परमं प्रत्यनन्दत ॥ 25 ॥

एवं विचित्राः पतगा नानारावविराविणः ।

वृक्षगुल्मलताः पश्य सम्पतन्ति समन्ततः ॥ 26 ॥

विमिश्रा विहगाः पुम्भिरात्मव्यूहाभिनन्दिताः ।

भृङ्गराजप्रमुदितास्सौमित्रे मधुरस्वनाः ॥ 27 ॥

दात्यूहरतिविक्रन्दैः पुंस्कोकिलरुतैरपि ।

स्वनन्ति पादपाश्चेमे ममानङ्गप्रदीपनाः ॥ 28 ॥

अशोकस्तबकाङ्गारष्षट्पदस्वननिःस्वनः ।

मां हि पल्लवताम्रार्चिर्वसन्ताग्निः प्रधक्ष्यति ॥ 29 ॥

न हि तां सूक्ष्मपक्ष्माक्षीं सुकेशीं मृदुभाषिणीम् ।

अपश्यतो मे सौमित्रे जीवितेऽस्ति प्रयोजनम् ॥ 30 ॥

अयं हि दयितस्तस्याः कालो रुचिरकाननः ।

कोकिलाकुलसीमान्तो दयिताया ममानघ ॥ 31 ॥

मन्मथाऽयाससम्भूतो वसन्तगुणवर्धितः ।

अयं मां धक्ष्यति क्षिप्रं शोकाग्निर्नचिरादिव ॥ 32 ॥

अपश्यतस्तां दयितां पश्यतो रुचिरद्रुमान् ।

ममायमात्मप्रभवो भूयस्त्वमुपयास्यति ॥ 33 ॥

अदृश्यमाना वैदेही शोकं वर्धयते मम ।

दृश्यमानो वसन्तश्च स्वेदसंसर्गदूषकः ॥ 34 ॥

मां ह्यद्य मृगशाबाक्षी चिन्ताशोकबलात्कृतम् ।

सन्तापयति सौमित्रे क्रूरश्चैत्रवनानिलः ॥ 35 ॥

अमी मयूराश्शोभन्ते प्रनृत्यन्तस्ततस्ततः ।

स्वैः पक्षैः पवनोद्धूतैर्गवाक्षैः स्फाटिकैरिव ॥ 36 ॥

शिखिनीभिः परिवृतास्ते एते मदमूर्छिताः ।

मन्मथाभिपरीतस्य मम मन्मथवर्धनाः ॥ 37 ॥

पश्य लक्ष्मण नृत्यन्तं मयूरमुपनृत्यति ।

शिखिनी मन्मथार्तैषा भर्तारं गिरिसानुनि ॥ 38 ॥

तामेव मन्मथाविष्टो मयूरोऽप्युपधावति ।

वितत्य रुचिरौ पक्षौ रुतैरुपहसन्निव ॥ 39 ॥

मयूरस्य वने नूनं रक्षसा न हृता प्रिया ।

तस्मान्नृत्यति रम्येषु वनेषु सह कान्तया ॥ 40 ॥

मम त्वयं विना वासः पुष्पमासे सुदुस्सहः ।

पश्य लक्ष्मण संरागः तिर्यग्योनिगतेष्वपि ।

यदेषा शिखिनी कामाद्भर्तारं रमतेऽन्तिके ॥ 41 ॥

मामप्येवं विशालाक्षी जानकी जातसम्भ्रमा ।

मदनेनाभिवर्तेत यदि नाऽपहृता भवेत् ॥ 42 ॥

पश्य लक्ष्मण पुष्पाणि निष्फलानि भवन्ति मे ।

पुष्पभारसमृद्धानां वनानां शिशिरात्यये ॥ 43 ॥

रुचिराण्यपि पुष्पाणि पादपानामतिश्रिया ।

निष्फलानि महीं यान्ति समं मधुकरोत्करैः ॥ 44 ॥

नदन्ति कामं शकुना मुदितास्सङ्घशः कलम् ।

आह्वयन्त इवान्योन्यं कामोन्मादकरा मम ॥ 45 ॥

वसन्तो यदि तत्रापि यत्र मे वसति प्रिया ।

नूनं परवशा सीता सापि शोचत्यहं यथा ॥ 46 ॥

नूनं न तु वसन्तोऽतं देशं स्पृशति यत्र सा ।

कथं ह्यसितपद्माक्षी वर्तयेत्सा मया विना ॥ 47 ॥

अथवा वर्तते तत्र वसन्तो यत्र मे प्रिया ।

किं करिष्यति सुश्रोणी सा तु निर्भर्त्सिता परैः ॥ 48 ॥

श्यामा पद्मपलाशाक्षी मृदुपूर्वाभिभाषिणी ।

नूनं वसन्तमासाद्य परित्यक्ष्यति जीवितम् ॥ 49 ॥

दृढं हि हृदये बुद्धिर्मम सम्परिवर्तते ।

नालं वर्तयितुं सीता साध्वी मद्विरहं गता ॥ 50 ॥

मयि भावस्तु वैदेह्यास्तत्त्वतो विनिवेशितः ।

ममापि भावस्सीतायां सर्वथा विनिवेशितः ॥ 51 ॥

एष पुष्पवहो वायुस्सुखस्पर्शो हिमावहः ।

तां विचिन्तयतः कान्तां पावकप्रतिमो मम ॥ 52 ॥

सदा सुखमहं मन्ये यं पुरा सह सीतया ।

मारुतस्स विना सीतां शोकं वर्धयते मम ॥ 53 ॥

तां विना विहङ्गो यः पक्षी प्रणदितस्तदा ।

वायसः पादपगतः प्रहृष्टमभिनर्दति ॥ 54 ॥

एष वै तत्र वैदेह्या विहगः प्रतिहारकः ।

पक्षी मां तु विशालाक्ष्यास्समीपमुपनेष्यति ॥ 55 ॥

शृणु लक्ष्मण सन्नादं वने मद्विवर्धनम् ।

पुष्पिताग्रेषु वृक्षेषु द्विजानामुपकूजताम् ॥ 56 ॥

विक्षिप्तां पवनेनैतामसौ तिलकमञ्जरीम् ।

षट्पदस्सहसाऽभ्येति मदोद्धूतामिव प्रियाम् ॥ 57 ॥

कामिनामयमत्यन्तमशोकश्शोकवर्धनः ।

स्तबकैः पवनोत्क्षिप्तैस्तर्जयन्निव मां स्थितः ॥ 58 ॥

अमी लक्ष्मण दृश्यन्ते चूताः कुसुमशालिनः ।

विभ्रमोत्सिक्तमनसः साङ्गरागा नरा इव ॥ 59 ॥

सौमित्रे पश्य पम्पायाश्चित्रासु वनराजिषु ।

किन्नरा नरशार्दूल विचरन्ति ततस्ततः ॥ 60 ॥

इमानि शुभगन्धीनि पश्य लक्ष्मण सर्वशः ।

नलिनानि प्रकाशन्ते जले तरुणसूर्यवत् ॥ 61 ॥

एषा प्रसन्नसलिला पद्मनीलोत्पलायुता ।

हंसकारण्डवाकीर्णा पम्पा सौगन्धिकान्विता ॥ 62 ॥

जले तरुणसूर्याभैष्षट्पदाहतकेसरैः ।

पङ्कजैश्शोभते पम्पा समन्तादभिसंवृता ॥ 63 ॥

चक्रवाकयुता नित्यं चित्रप्रस्तवनान्तरा ।

मातङ्गमृगयूथैश्च शोभते सलिलार्थिभिः ॥ 64 ॥

पवनाहतवेगाभिरूर्मिभिर्विमलेऽम्भसि ।

पङ्कजानि विराजन्ते ताड्यमानानि लक्ष्मण ॥ 65 ॥

पद्मपत्रविशालाक्षीं सततं पङ्कजप्रियाम् ।

अपश्यतो मे वैदेहीं जीवितं नाभिरोचते ॥ 66 ॥

अहो कामस्य वामत्वं यो गतामपि दुर्लभाम् ।

स्मारयिष्यति कल्याणीं कल्याणतरवादिनीम् ॥ 67 ॥

शक्यो धारयितुं कामो भवेदभ्यागतो मया ।

यदि भूयो वसन्तो मां न हन्यात्पुष्पितद्रुमः ॥ 68 ॥

यानि स्म रमणीयानि तया सह भवन्ति मे ।

तान्येवारमणीयानि जायन्ते मे तया विना ॥ 69 ॥

पद्मकोशपलाशानि द्रष्टुं दृष्टिर्हि मन्यते ।

सीताया नेत्रकोशाभ्यां सदृशानीति लक्ष्मण ॥ 70 ॥

पद्मकेसरसंसृष्टो वृक्षान्तरविनिस्सृतः ।

निश्श्वास इव सीताया वाति वायुर्मनोहरः ॥ 71 ॥

सौमित्रे पश्य पम्पाया दक्षिणे गिरिसानुनि ।

पुष्पितां कर्णिकारस्य यष्टिं परमशोभनाम् ॥ 72 ॥

अधिकं शैलराजोऽयं धातुभिः सुविभूषितः ।

विचित्रं सृजते रेणुं वायुवेगविघट्टितम् ॥ 73 ॥

गिरिप्रस्थास्तु सौमित्रे सर्वतस्सम्प्रपुष्पितैः ।

निष्पत्रैस्सर्वतो रम्यैः प्रदीप्ता इव किंशुकैः ॥ 74 ॥

पम्पातीररुहाश्चेमे संसक्ता मधुगन्धिनः ।

मालतीमल्लिकाषण्डाः करवीराश्च पुष्पिताः ॥ 75 ॥

केतक्यस्सिन्दुवाराश्च वासन्त्यश्च सुपुष्पिताः ।

माधव्यो गन्धपूर्णाश्च कुन्दगुल्माश्च सर्वशः ॥ 76 ॥

चिरिबिल्वा मधूकाश्च वञ्जुला वकुलास्तथा ।

चम्पकास्तिलकाश्चैव नागवृक्षास्सुपुष्पिताः ॥ 77 ॥

नीपाश्च वरणाश्चैव खर्जूराश्च सुपुष्पिता ।

पद्मकाश्चैव शोभन्ते नीलाशोकाश्च पुष्पिताः ।

लोध्राश्च गिरिपृष्ठेषु सिंहकेसरपिञ्जराः ॥ 78 ॥

अङ्कोलाश्च कुरण्टाश्च चूर्णकाः पारिभद्रकाः ।

चूताः पाटलयश्चैव कोविदाराश्च पुष्पिताः ॥ 79 ॥

मुचुकुन्दार्जुनाश्चैव दृश्यन्ते गिरिसानुषु ।

केतकोद्दालकाश्चैव शिरीषाः शिंशुपा धवाः ॥ 80 ॥

शाल्मल्यः किंशुकाश्चैव रक्ताः कुरवकास्तथा ॥ 81 ॥

त्रिनिशा नक्तमालाश्च चन्दनास्स्यन्दनास्तथा ।

पुष्पितान्पुष्पिताग्राभिर्लताभिः परिवेष्टितान् ।

द्रुमान्पश्येह सौमित्रे पम्पाया रुचिरान्बहून् ॥ 82 ॥

वातविक्षिप्तविटपान्यथाऽसन्नान्द्रुमानिमान् ।

लतास्समनुवर्तन्ते मत्ता इव वरस्त्रियः ॥ 83 ॥

पादपात्पादपं गच्छन् शैलाच्छैलं वनाद्वनम् ।

वाति नैकरसास्वादस्सम्मोदित इवानिलः ॥ 84 ॥

केचित्पर्याप्तकुसुमाः पादपा मधुगन्धिनः ।

केचिन्मुकुलसंवीताः श्यामवर्णा इवाबभुः ॥ 85 ॥

इदं मृष्टमिदं स्वादु प्रफुल्लमिदमित्यपि ।

रागयुक्तो मधुकरः कुसुमेष्वेव लीयते ॥ 86 ॥

निलीय पुनरुत्पत्य सहसाऽन्यत्र गच्छति ।

मधुलुब्धो मधुकरः पम्पातीरद्रुमेष्वसौ ॥ 87 ॥

इयं कुसुमसङ्घातैरुपस्तीर्णा सुखाकृता ।

स्वयं निपतितैर्भूमिश्शयनप्रस्तरैरिव ॥ 88 ॥

विविधा विविधैः पुष्पैस्तैरेव नगसानुषु ।

विकीर्णै पीतरक्ताहि सौमित्रे प्रस्तराः कृताः ॥ 89 ॥

हिमान्ते पश्य सौमित्रे वृक्षाणां पुष्पसम्भवम् ।

पुष्पमासे हि तरवस्सङ्घर्षादिव पुष्पिताः ॥ 90 ॥

आह्वयन्त इवान्योन्यं नगाष्षट्पदनादिताः ।

कुसुमोत्तंसविटपाश्शोभन्ते बहु लक्ष्मण ॥ 91 ॥

एष कारण्डवः पक्षी विगाह्य सलिलं शुभम् ।

रमते कान्तया सार्धं काममुद्दीपयन्मम ॥ 92 ॥

मन्दाकिन्यास्तु यदिदं रूपमेवं मनोहरम् ।

स्थाने जगति विख्याता गुणास्तस्या मनोरमाः ॥ 93 ॥

यदि दृश्येत सा साध्वी यदि चेह वसेमहि ।

स्पृहयेयं न शक्राय नायोध्यायै रघूत्तम ॥ 94 ॥

नह्येवं रमणीयेषु शाद्वलेषु तया सह ।

रमतो मे भवेच्चिन्ता न स्पृहाऽन्येषु वा भवेत् ॥ 95 ॥

अमी हि विविधैः पुष्पैस्तरवो रुचिरच्छदाः ।

काननेऽऽस्मिन्विना कान्तां चिन्तामुत्पादयन्ति मे ॥ 96 ॥

पश्य शीतजलां चेमां सौमित्रे पुष्करायुताम् ।

चक्रवाकानुचरितां कारण्डव निषेविताम् ॥ 97 ॥

प्लवैः क्रौञ्चैश्च सम्पूर्णां महामृगनिषेविताम् ।

अधिकं शोभते पम्पा विकूजद्भिःर्विहङ्गमैः ॥ 98 ॥

दीपयन्तीव मे कामं विविधा मुदिता द्विजाः ।

श्यामां चन्द्रमुखीं स्मृत्वा प्रियां पद्मनिभेक्षणाम् ॥ 99 ॥

पश्य सानुषु चित्रेषु मृगीभिस्सहितान्मृगान् ।

मां पुनर्मृगशाबाक्ष्या वैदेह्या विरहीकृतम् ॥ 100 ॥

व्यथयन्तीव मे चित्तं सञ्चरन्तस्ततस्ततः ।

अस्मिन्सानुनि रम्ये हि मत्तद्विजगणायुते ।

पश्येयं यदि तां कान्तां ततस्स्वस्ति भवेन्मम ॥ 101 ॥

जीवेयं खलु सौमित्रे मया सह सुमध्यमा ।

सेवते यदि वैदेही पम्पायाः पवनं सुखम् ॥ 102 ॥

पद्मसौगन्धिकवहं शिवं शोकविनाशनम् ।

धन्या लक्ष्मण सेवन्ते पम्पोपवनमारुतम् ॥ 103 ॥

श्यामा पद्मपलाशाक्षी प्रिया विरहिता मया ।

कथं धारयति प्राणान्विवशा जनकात्मजा ॥ 104 ॥

किन्नु वक्ष्यामि राजानं धर्मज्ञं सत्यवादिनम् ।

सीताया जनकं पृष्टः कुशलं जनसंसदि ॥ 105 ॥

या मामनुगता मन्दं पित्रा प्रव्राजितं वनम् ।

सीता सत्पथमास्थाय क्व नु सा वर्तते प्रिया ॥ 106 ॥

तया विहीनः कृपणः कथं लक्ष्मण धारये ।

या मामनुगता राज्याद्भ्रष्टं विगतचेतसम् ॥ 107 ॥

तच्चार्वञ्चितपद्माक्षं सुगन्धि शुभमव्रणम् ।

अपश्यतो मुखं तस्यास्सीदतीव मनो मम ॥ 108 ॥

स्मितहास्यान्तरयुतं गुणवन्मधुरं हितम् ।

वैदेह्या वाक्यमतुलं कदा श्रोष्यामि लक्ष्मण ॥ 109 ॥

प्राप्य दुखं वने श्यामा मां मन्मथविकर्शितम् ।

नष्टदुःखेव हृष्टेव साध्वी साध्वभ्यभाषत ॥ 110 ॥

किं नु वक्ष्यामि कौसल्यामयोध्यायां नृपात्मज ।

क्व सा स्नुषेति पृच्छन्तीं कथं चापि तु मनस्विनीम् ॥ 111 ॥

गच्छ लक्ष्मण पश्य त्वं भरतं भ्रातृवत्सलम् ।

न ह्यहं जीवितु शक्तस्तामृते जनकात्मजाम् ॥ 112 ॥

इति रामं महात्मानं विलपन्तमनाथवत् ।

उवाच लक्ष्मणो भ्राता वचनं युक्तमव्ययम् ॥ 113 ॥

संस्तम्भ राम भद्रं ते मा शुचः पुरुषोत्तम ।

नेदृशानां मतिर्मन्दा भवत्यकलुषात्मनाम् ॥ 114 ॥

स्मृत्वा वियोगजं दुःखं त्यज स्नेहं प्रिये जने ।

अतिस्नेहपरिष्वङ्गाद्वर्तिरार्द्रापि दह्यते ॥ 115 ॥

यदि गच्छति पातालं ततोऽभ्यधिकमेव वा ।

सर्वथा रावणस्तावन्न भविष्यति राघव ॥ 116 ॥

प्रवृत्तिर्लभ्यतां तावत्तस्य पापस्य रक्षसः ।

ततो हास्यति वा सीतां निधनं वा गमिष्यति ॥ 117 ॥

यदि यातिदितेर्गर्भं रावणस्सह सीतया ।

तत्राप्येनं हनिष्यामि न चेद्दास्यति मैथिलीम् ॥ 118 ॥

स्वास्थ्यं भद्रं भजस्वार्य त्यज्यतां कृपणा मतिः ।

अर्थो हि नष्टकार्यार्थैर्नायत्नेनाधिगम्यते ॥ 119 ॥

उत्साहो बलवानार्य नास्त्युत्साहात्परं बलम् ।

सोत्साहस्यास्ति लोकेऽस्मिन् न किञ्चिदपि दुर्लभम् ॥ 120 ॥

उत्साहवन्तः पुरुषा नावसीदन्ति कर्मसु ।

उत्साहमात्रमाश्रित्य सीतां प्रतिलभेमहि ॥ 121 ॥

त्यज्यतां कामवृत्तत्वं शोकं सन्न्यस्य पृष्ठतः ।

महात्मानं कृतात्मानमात्मानं नावबुध्यसे ॥ 122 ॥

एवं सम्बोधितस्तत्र शोकोपहतचेतनः ।

त्यज्य शोकञ्च मोहञ्च ततो धैर्यमुपागमत् ॥ 123 ॥

सोऽभ्यतिक्रामदव्यग्रस्तामचिन्त्यपराक्रमः ।

रामः पम्पां सुरुचिरां रम्यपारिप्लवद्रुमाम् ॥ 124 ॥

निरीक्षमाणस्सहसा महात्मा सर्वं वनं निर्झरकन्दराश्च ।

उद्विग्नचेतास्सह लक्ष्मणेन विचार्य दुःखोपहतः प्रतस्थे ॥ 125 ॥

तं मत्तमातङ्गविलासगामी गच्छन्तमव्यग्रमना महात्मा ।

स लक्ष्मणो राघवमप्रमत्तो ररक्ष धर्मेण बलेन चैव ॥ 126 ॥

तावृष्यमूकस्य समीपचारी चरन्ददर्शाद्भुतदर्शनीयौ ।

शाखामृगाणामधिपस्तरस्वी वितत्रसे नैव चिचेष्ट किञ्चित् ॥ 127 ॥

स तौ महात्मा गजमन्दगामी शाखामृगस्तत्र चरञ्चरन्तौ ।

दृष्ट्वा विषादं परमं जगाम चिन्तापरीतो भयभारमग्नः ॥ 128 ॥

तमाश्रमं पुण्यसुखं शरण्यं सदैव शाखामृगसेवितान्तम् ।

त्रस्ताश्च दृष्ट्वा हरयोऽभिजग्मुर्महौजसौ राघवलक्ष्मणौ तौ ॥ 129 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे प्रथमस्सर्गः ॥