ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।
ಅಥ ಪಞ್ಚದಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।
ಅಥ ತಸ್ಯ ನಿನಾದಂ ತಂ ಸುಗ್ರೀವಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ ।
ಶುಶ್ರಾವಾನ್ತಃ ಪುರ ಗತೋ ವಾಲೀ ಭ್ರಾತುರಮರ್ಷಣಃ ॥ 1 ॥
ಶ್ರುತ್ವಾ ತು ತಸ್ಯ ನಿನದಂ ಸರ್ವಭೂತಪ್ರಕಮ್ಪನಮ್ ।
ಮದಶ್ಚೈಕಪದೇ ನಷ್ಟಃ ಕ್ರೋಧಶ್ಚಾಪತಿತೋ ಮಹಾನ್ ॥ 2 ॥
ಸ ತು ರೋಷಪರೀತಾಙ್ಗೋ ವಾಲೀ ಸನ್ಧ್ಯಾಕನಕಪ್ರಭಃ ।
ಉಪರಕ್ತ ಇವಾದಿತ್ಯಸ್ಸದ್ಯೋ ನಿಷ್ಪ್ರಭತಾಂ ಗತಃ ॥ 3 ॥
ವಾಲೀ ದಂಷ್ಟ್ರಾ ಕರಾಲಃ ತು ಕ್ರೋಧಾದ್ ದೀಪ್ತ ಅಗ್ನಿ ಲೋಚನಃ ।
ಭಾತಿ ಉತ್ಪತಿತ ಪದ್ಮಾಭಃ ಸಮೃಣಾಲ ಇವ ಹ್ರದಃ ॥ 4 ॥
ಶಬ್ದಂ ದುರ್ಮರ್ಷಣಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ನಿಷ್ಪಪಾತ ತತೋ ಹರಿಃ ।
ವೇಗೇನ ಚರಣನ್ಯಾಸೈರ್ದಾರಯನ್ನಿವ ಮೇದಿನೀಮ್ ॥ 5 ॥
ತಂ ತು ತಾರಾ ಪರಿಷ್ವಜ್ಯ ಸ್ನೇಹಾದ್ದರ್ಶಿತಸೌಹೃದಾಃ ।
ಉವಾಚ ತ್ರಸ್ತಸಮ್ಭ್ರಾನ್ತಾ ಹಿತೋದರ್ಕಮಿದಂ ವಚಃ ॥ 6 ॥
ಸಾಧು ಕ್ರೋಧಮಿಮಂ ವೀರ ನದೀವೇಗಮಿವಾಗತಮ್ ।
ಶಯನಾದುತ್ಥಿತಃ ಕಾಲ್ಯಂ ತ್ಯಜ ಭುಕ್ತಾಮಿವ ಸ್ರಜಮ್ ॥ 7 ॥
ಕಾಲ್ಯಮೇತೇನ ಸಙ್ಗ್ರಾಮಂ ಕರಿಷ್ಯಸಿ ಚ ವಾನರ ।
ವೀರ ತೇ ಶತ್ರುಬಾಹುಲ್ಯಂ ಫಲ್ಗುತಾ ವಾ ನ ವಿದ್ಯತೇ ॥ 8 ॥
ಸಹಸಾ ತವ ನಿಷ್ಕ್ರಾಮೋ ಮಮ ತಾವನ್ನ ರೋಚತೇ ।
ಶ್ರೂಯತಾಂ ಚಾಭಿಧಾಸ್ಯಾಮಿ ಯನ್ನಿಮಿತ್ತಂ ನಿವಾರ್ಯಸೇ ॥ 9 ॥
ಪೂರ್ವಮಾಪತಿತಃ ಕ್ರೋಧಾತ್ಸ ತ್ವಾಮಾಹ್ವಯತೇ ಯುಧಿ ।
ನಿಷ್ಪತ್ಯ ಚ ನಿರಸ್ತಸ್ತೇ ಹನ್ಯಮಾನೋ ದಿಶೋ ಗತಃ ॥ 10 ॥
ತ್ವಯಾ ತಸ್ಯ ನಿರಸ್ತಸ್ಯ ಪೀಡಿತಸ್ಯ ವಿಶೇಷತಃ ।
ಇಹೈತ್ಯ ಪುನರಾಹ್ವಾನಂ ಶಙ್ಕಾಂ ಜನಯತೀವ ಮೇ ॥ 11 ॥
ದರ್ಪಶ್ಚ ವ್ಯವಸಾಯಶ್ಚ ಯಾದೃಶಸ್ತಸ್ಯ ನರ್ದತಃ ।
ನಿನಾದಶ್ಚಾಪಿ ಸಂರಮ್ಭೋ ನೈತದಲ್ಪಂ ಹಿ ಕಾರಣಮ್ ॥ 12 ॥
ನಾಸಹಾಯಮಹಂ ಮನ್ಯೇ ಸುಗ್ರೀವಂ ತಮಿಹಾಗತಮ್ ।
ಅವಷ್ಟಬ್ಧಸಹಾಯಶ್ಚ ಯಮಾಶ್ರಿತ್ಯೈಷ ಗರ್ಜತಿ ॥ 13 ॥
ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ನಿಪುಣಶ್ಚೈವ ಬುದ್ಧಿಮಾಂಶ್ಚೈವ ವಾನರಃ ।
ಅಪರೀಕ್ಷಿತವೀರ್ಯೇಣ ಸುಗ್ರೀವಸ್ಸಹನೈಷ್ಯತಿ ॥ 14 ॥
ಪೂರ್ವಮೇವ ಮಯಾ ವೀರ ಶ್ರುತಂ ಕಥಯತೋ ವಚಃ ।
ಅಙ್ಗದಸ್ಯ ಕುಮಾರಸ್ಯ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿತ್ವಾ ಹಿತಂ ವಚಃ ॥ 15 ॥
ಅಙ್ಗದಸ್ತು ಕುಮಾರೋಽಯಂ ವನಾನ್ತಮುಪನಿರ್ಗತಃ ।
ಪ್ರವೃತ್ತಿಸ್ತೇನ ಕಥಿತಾ ಚಾರೈ ರಾಪ್ತೈರ್ನಿವೇದಿತಾ ॥ 16 ॥
ಅಯೋಧ್ಯಾಧಿಪತೇಃ ಪುತ್ರೌ ಶೂರೌ ಸಮರದುರ್ಜಯೌ ।
ಇಕ್ಷ್ವಾಕೂಣಾಂ ಕುಲೇ ಜಾತೌ ಪ್ರಥಿತೌ ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣೌ ॥ 17 ॥
ಸುಗ್ರೀವಪ್ರಿಯಕಾಮಾರ್ಥಂ ಪ್ರಾಪ್ತೌ ತತ್ರ ದುರಾಸದೌ ।
ತವ ಭ್ರಾತುರ್ಹಿ ವಿಖ್ಯಾತಸ್ಸಹಾಯೋ ರಣಕರ್ಕಶಃ ।
ರಾಮಃ ಪರಬಲಾಮರ್ದೀ ಯುಗಾನ್ತಾಗ್ನಿರಿವೋತ್ಥಿತಃ ॥ 18 ॥
ನಿವಾಸವೃಕ್ಷಃ ಸಾಧೂನಾಮಾಪನ್ನಾನಾಂ ಪರಾ ಗತಿಃ ।
ಆರ್ತಾನಾಂ ಸಂಶ್ರಯಶ್ಚೈವ ಯಶಸಶ್ಚೈಕಭಾಜನಮ್ ॥ 19 ॥
ಜ್ಞಾನವಿಜ್ಞಾನಸಮ್ಪನ್ನೋ ನಿದೇಶೇ ನಿರತಃ ಪಿತುಃ ।
ಧಾತೂನಾಮಿವ ಶೈಲೇನ್ದ್ರೋ ಗುಣಾನಾಮಾಕರೋ ಮಹಾನ್ ॥ 20 ॥
ತತ್ಕ್ಷಮಂ ನ ವಿರೋಧಸ್ತೇ ಸಹ ತೇನ ಮಹಾತ್ಮನಾ ।
ದುರ್ಜಯೇನಾಪ್ರಮೇಯೇನ ರಾಮೇಣ ರಣಕರ್ಮಸು ॥ 21 ॥
ಶೂರ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ತೇ ಕಿಞ್ಚಿನ್ನ ಚೇಚ್ಛಾಮ್ಯಭ್ಯಸೂಯಿತುಮ್ ।
ಶ್ರೂಯತಾಂ ಕ್ರಿಯತಾಂ ಚೈವ ತವ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಯದ್ಧಿತಮ್ ॥ 22 ॥
ಯೌವರಾಜ್ಯೇನ ಸುಗ್ರೀವಂ ತೂರ್ಣಂ ಸಾಧ್ವಭಿಷೇಚಯ ।
ವಿಗ್ರಹಂ ಮಾ ಕೃಥಾ ವೀರ ಭ್ರಾತ್ರಾ ರಾಜನ್ಬಲೀಯಸಾ ॥ 23 ॥
ಅಹಂ ಹಿ ತೇ ಕ್ಷಮಂ ಮನ್ಯೇ ತೇನ ರಾಮೇಣ ಸೌಹೃದಮ್ ।
ಸುಗ್ರೀವೇಣ ಚ ಸಮ್ಪ್ರೀತಿಂ ವೈರಮುತ್ಸೃಜ್ಯ ದೂರತಃ ॥ 24 ॥
ಲಾಲನೀಯೋ ಹಿ ತೇ ಭ್ರಾತಾ ಯವೀಯಾನೇಷ ವಾನರಃ ।
ತತ್ರ ವಾ ಸನ್ನಿಹಸ್ಥೋ ವಾ ಸರ್ವಥಾ ಬನ್ಧುರೇವ ತೇ ॥ 25 ॥
ನ ಹಿ ತೇನ ಸಮಂ ಬನ್ಧುಂ ಭುವಿ ಪಶ್ಯಾಮಿ ಕಞ್ಚನ ॥ 26 ॥
ದಾನಮಾನಾದಿಸತ್ಕಾರೈಃ ಕುರುಷ್ವ ಪ್ರತ್ಯನನ್ತರಮ್ ।
ವೈರಮೇತತ್ಸಮುತ್ಸೃಜ್ಯ ತವ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಸ ತಿಷ್ಠತು ॥ 27 ॥
ಸುಗ್ರೀವೋ ವಿಪುಲಗ್ರೀವಸ್ತವಬನ್ಧುಸ್ಸದಾ ಮತಃ ।
ಭ್ರಾತೃಸ್ಸೌಹೃದಮಾಲಮ್ಬ ನಾನ್ಯಾ ಗತಿರಿಹಾಸ್ತಿ ತೇ ॥ 28 ॥
ಯದಿ ತೇ ಮತ್ಪ್ರಿಯಂ ಕಾರ್ಯಂ ಯದಿ ಚಾವೈಷಿ ಮಾಂ ಹಿತಾಮ್ ।
ಯಾಚ್ಯಮಾನಃ ಪ್ರಯತ್ನೇನ ಸಾಧು ವಾಕ್ಯಂ ಕುರುಷ್ವ ಮೇ ॥ 29 ॥
ಪ್ರಸೀದ ಪಥ್ಯಂ ಶೃಣು ಜಲ್ಪಿತಂ ಹಿ ಮೇ ನ ರೋಷ ಮೇವಾನುವಿಧಾತುಮರ್ಹಸಿ ।
ಕ್ಷಮೋ ಹಿ ತೇ ಕೋಸಲರಾಜಸೂನುನಾ ನ ವಿಗ್ರಹಶ್ಶಕ್ರಸಮಾನತೇಜಸಾ ॥ 30 ॥
ತದಾ ಹಿ ತಾರಾ ಹಿತಮೇವ ವಾಕ್ಯಂ ತಂ ವಾಲಿನಂ ಪಥ್ಯಮಿದಂ ಬಭಾಷೇ ।
ನ ರೋಚತೇ ತದ್ವಚನಂ ಹಿ ತಸ್ಯ ಕಾಲಾಭಿಪನ್ನಸ್ಯ ವಿನಾಶಕಾಲೇ ॥ 31 ॥
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡೇ ಪಞ್ಚದಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha pañcadaśassargaḥ |
atha tasya ninādaṃ taṃ sugrīvasya mahātmanaḥ |
śuśrāvāntaḥ pura gato vālī bhrāturamarṣaṇaḥ || 1 ||
śrutvā tu tasya ninadaṃ sarvabhūtaprakampanam |
madaścaikapade naṣṭaḥ krodhaścāpatito mahān || 2 ||
sa tu roṣaparītāṅgo vālī sandhyākanakaprabhaḥ |
uparakta ivādityassadyo niṣprabhatāṃ gataḥ || 3 ||
vālī daṃṣṭrā karālaḥ tu krodhād dīpta agni locanaḥ |
bhāti utpatita padmābhaḥ samṛṇāla iva hradaḥ || 4 ||
śabdaṃ durmarṣaṇaṃ śrutvā niṣpapāta tato hariḥ |
vegena caraṇanyāsairdārayanniva medinīm || 5 ||
taṃ tu tārā pariṣvajya snehāddarśitasauhṛdāḥ |
uvāca trastasambhrāntā hitodarkamidaṃ vacaḥ || 6 ||
sādhu krodhamimaṃ vīra nadīvegamivāgatam |
śayanādutthitaḥ kālyaṃ tyaja bhuktāmiva srajam || 7 ||
kālyametena saṅgrāmaṃ kariṣyasi ca vānara |
vīra te śatrubāhulyaṃ phalgutā vā na vidyate || 8 ||
sahasā tava niṣkrāmo mama tāvanna rocate |
śrūyatāṃ cābhidhāsyāmi yannimittaṃ nivāryase || 9 ||
pūrvamāpatitaḥ krodhātsa tvāmāhvayate yudhi |
niṣpatya ca nirastaste hanyamāno diśo gataḥ || 10 ||
tvayā tasya nirastasya pīḍitasya viśeṣataḥ |
ihaitya punarāhvānaṃ śaṅkāṃ janayatīva me || 11 ||
darpaśca vyavasāyaśca yādṛśastasya nardataḥ |
ninādaścāpi saṃrambho naitadalpaṃ hi kāraṇam || 12 ||
nāsahāyamahaṃ manye sugrīvaṃ tamihāgatam |
avaṣṭabdhasahāyaśca yamāśrityaiṣa garjati || 13 ||
prakṛtyā nipuṇaścaiva buddhimāṃścaiva vānaraḥ |
aparīkṣitavīryeṇa sugrīvassahanaiṣyati || 14 ||
pūrvameva mayā vīra śrutaṃ kathayato vacaḥ |
aṅgadasya kumārasya vakṣyāmitvā hitaṃ vacaḥ || 15 ||
aṅgadastu kumāro'yaṃ vanāntamupanirgataḥ |
pravṛttistena kathitā cārai rāptairniveditā || 16 ||
ayodhyādhipateḥ putrau śūrau samaradurjayau |
ikṣvākūṇāṃ kule jātau prathitau rāmalakṣmaṇau || 17 ||
sugrīvapriyakāmārthaṃ prāptau tatra durāsadau |
tava bhrāturhi vikhyātassahāyo raṇakarkaśaḥ |
rāmaḥ parabalāmardī yugāntāgnirivotthitaḥ || 18 ||
nivāsavṛkṣaḥ sādhūnāmāpannānāṃ parā gatiḥ |
ārtānāṃ saṃśrayaścaiva yaśasaścaikabhājanam || 19 ||
jñānavijñānasampanno nideśe nirataḥ pituḥ |
dhātūnāmiva śailendro guṇānāmākaro mahān || 20 ||
tatkṣamaṃ na virodhaste saha tena mahātmanā |
durjayenāprameyena rāmeṇa raṇakarmasu || 21 ||
śūra vakṣyāmi te kiñcinna cecchāmyabhyasūyitum |
śrūyatāṃ kriyatāṃ caiva tava vakṣyāmi yaddhitam || 22 ||
yauvarājyena sugrīvaṃ tūrṇaṃ sādhvabhiṣecaya |
vigrahaṃ mā kṛthā vīra bhrātrā rājanbalīyasā || 23 ||
ahaṃ hi te kṣamaṃ manye tena rāmeṇa sauhṛdam |
sugrīveṇa ca samprītiṃ vairamutsṛjya dūrataḥ || 24 ||
lālanīyo hi te bhrātā yavīyāneṣa vānaraḥ |
tatra vā sannihastho vā sarvathā bandhureva te || 25 ||
na hi tena samaṃ bandhuṃ bhuvi paśyāmi kañcana || 26 ||
dānamānādisatkāraiḥ kuruṣva pratyanantaram |
vairametatsamutsṛjya tava pārśve sa tiṣṭhatu || 27 ||
sugrīvo vipulagrīvastavabandhussadā mataḥ |
bhrātṛssauhṛdamālamba nānyā gatirihāsti te || 28 ||
yadi te matpriyaṃ kāryaṃ yadi cāvaiṣi māṃ hitām |
yācyamānaḥ prayatnena sādhu vākyaṃ kuruṣva me || 29 ||
prasīda pathyaṃ śṛṇu jalpitaṃ hi me na roṣa mevānuvidhātumarhasi |
kṣamo hi te kosalarājasūnunā na vigrahaśśakrasamānatejasā || 30 ||
tadā hi tārā hitameva vākyaṃ taṃ vālinaṃ pathyamidaṃ babhāṣe |
na rocate tadvacanaṃ hi tasya kālābhipannasya vināśakāle || 31 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe pañcadaśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ पञ्चदशस्सर्गः ।
अथ तस्य निनादं तं सुग्रीवस्य महात्मनः ।
शुश्रावान्तः पुर गतो वाली भ्रातुरमर्षणः ॥ 1 ॥
श्रुत्वा तु तस्य निनदं सर्वभूतप्रकम्पनम् ।
मदश्चैकपदे नष्टः क्रोधश्चापतितो महान् ॥ 2 ॥
स तु रोषपरीताङ्गो वाली सन्ध्याकनकप्रभः ।
उपरक्त इवादित्यस्सद्यो निष्प्रभतां गतः ॥ 3 ॥
वाली दंष्ट्रा करालः तु क्रोधाद् दीप्त अग्नि लोचनः ।
भाति उत्पतित पद्माभः समृणाल इव ह्रदः ॥ 4 ॥
शब्दं दुर्मर्षणं श्रुत्वा निष्पपात ततो हरिः ।
वेगेन चरणन्यासैर्दारयन्निव मेदिनीम् ॥ 5 ॥
तं तु तारा परिष्वज्य स्नेहाद्दर्शितसौहृदाः ।
उवाच त्रस्तसम्भ्रान्ता हितोदर्कमिदं वचः ॥ 6 ॥
साधु क्रोधमिमं वीर नदीवेगमिवागतम् ।
शयनादुत्थितः काल्यं त्यज भुक्तामिव स्रजम् ॥ 7 ॥
काल्यमेतेन सङ्ग्रामं करिष्यसि च वानर ।
वीर ते शत्रुबाहुल्यं फल्गुता वा न विद्यते ॥ 8 ॥
सहसा तव निष्क्रामो मम तावन्न रोचते ।
श्रूयतां चाभिधास्यामि यन्निमित्तं निवार्यसे ॥ 9 ॥
पूर्वमापतितः क्रोधात्स त्वामाह्वयते युधि ।
निष्पत्य च निरस्तस्ते हन्यमानो दिशो गतः ॥ 10 ॥
त्वया तस्य निरस्तस्य पीडितस्य विशेषतः ।
इहैत्य पुनराह्वानं शङ्कां जनयतीव मे ॥ 11 ॥
दर्पश्च व्यवसायश्च यादृशस्तस्य नर्दतः ।
निनादश्चापि संरम्भो नैतदल्पं हि कारणम् ॥ 12 ॥
नासहायमहं मन्ये सुग्रीवं तमिहागतम् ।
अवष्टब्धसहायश्च यमाश्रित्यैष गर्जति ॥ 13 ॥
प्रकृत्या निपुणश्चैव बुद्धिमांश्चैव वानरः ।
अपरीक्षितवीर्येण सुग्रीवस्सहनैष्यति ॥ 14 ॥
पूर्वमेव मया वीर श्रुतं कथयतो वचः ।
अङ्गदस्य कुमारस्य वक्ष्यामित्वा हितं वचः ॥ 15 ॥
अङ्गदस्तु कुमारोऽयं वनान्तमुपनिर्गतः ।
प्रवृत्तिस्तेन कथिता चारै राप्तैर्निवेदिता ॥ 16 ॥
अयोध्याधिपतेः पुत्रौ शूरौ समरदुर्जयौ ।
इक्ष्वाकूणां कुले जातौ प्रथितौ रामलक्ष्मणौ ॥ 17 ॥
सुग्रीवप्रियकामार्थं प्राप्तौ तत्र दुरासदौ ।
तव भ्रातुर्हि विख्यातस्सहायो रणकर्कशः ।
रामः परबलामर्दी युगान्ताग्निरिवोत्थितः ॥ 18 ॥
निवासवृक्षः साधूनामापन्नानां परा गतिः ।
आर्तानां संश्रयश्चैव यशसश्चैकभाजनम् ॥ 19 ॥
ज्ञानविज्ञानसम्पन्नो निदेशे निरतः पितुः ।
धातूनामिव शैलेन्द्रो गुणानामाकरो महान् ॥ 20 ॥
तत्क्षमं न विरोधस्ते सह तेन महात्मना ।
दुर्जयेनाप्रमेयेन रामेण रणकर्मसु ॥ 21 ॥
शूर वक्ष्यामि ते किञ्चिन्न चेच्छाम्यभ्यसूयितुम् ।
श्रूयतां क्रियतां चैव तव वक्ष्यामि यद्धितम् ॥ 22 ॥
यौवराज्येन सुग्रीवं तूर्णं साध्वभिषेचय ।
विग्रहं मा कृथा वीर भ्रात्रा राजन्बलीयसा ॥ 23 ॥
अहं हि ते क्षमं मन्ये तेन रामेण सौहृदम् ।
सुग्रीवेण च सम्प्रीतिं वैरमुत्सृज्य दूरतः ॥ 24 ॥
लालनीयो हि ते भ्राता यवीयानेष वानरः ।
तत्र वा सन्निहस्थो वा सर्वथा बन्धुरेव ते ॥ 25 ॥
न हि तेन समं बन्धुं भुवि पश्यामि कञ्चन ॥ 26 ॥
दानमानादिसत्कारैः कुरुष्व प्रत्यनन्तरम् ।
वैरमेतत्समुत्सृज्य तव पार्श्वे स तिष्ठतु ॥ 27 ॥
सुग्रीवो विपुलग्रीवस्तवबन्धुस्सदा मतः ।
भ्रातृस्सौहृदमालम्ब नान्या गतिरिहास्ति ते ॥ 28 ॥
यदि ते मत्प्रियं कार्यं यदि चावैषि मां हिताम् ।
याच्यमानः प्रयत्नेन साधु वाक्यं कुरुष्व मे ॥ 29 ॥
प्रसीद पथ्यं शृणु जल्पितं हि मे न रोष मेवानुविधातुमर्हसि ।
क्षमो हि ते कोसलराजसूनुना न विग्रहश्शक्रसमानतेजसा ॥ 30 ॥
तदा हि तारा हितमेव वाक्यं तं वालिनं पथ्यमिदं बभाषे ।
न रोचते तद्वचनं हि तस्य कालाभिपन्नस्य विनाशकाले ॥ 31 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे पञ्चदशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha pañcadaśassargaḥ |
atha tasya ninādaṃ taṃ sugrīvasya mahātmanaḥ |
śuśrāvāntaḥ pura gato vālī bhrāturamarṣaṇaḥ || 1 ||
śrutvā tu tasya ninadaṃ sarvabhūtaprakampanam |
madaścaikapade naṣṭaḥ krodhaścāpatito mahān || 2 ||
sa tu roṣaparītāṅgo vālī sandhyākanakaprabhaḥ |
uparakta ivādityassadyo niṣprabhatāṃ gataḥ || 3 ||
vālī daṃṣṭrā karālaḥ tu krodhād dīpta agni locanaḥ |
bhāti utpatita padmābhaḥ samṛṇāla iva hradaḥ || 4 ||
śabdaṃ durmarṣaṇaṃ śrutvā niṣpapāta tato hariḥ |
vegena caraṇanyāsairdārayanniva medinīm || 5 ||
taṃ tu tārā pariṣvajya snehāddarśitasauhṛdāḥ |
uvāca trastasambhrāntā hitodarkamidaṃ vacaḥ || 6 ||
sādhu krodhamimaṃ vīra nadīvegamivāgatam |
śayanādutthitaḥ kālyaṃ tyaja bhuktāmiva srajam || 7 ||
kālyametena saṅgrāmaṃ kariṣyasi ca vānara |
vīra te śatrubāhulyaṃ phalgutā vā na vidyate || 8 ||
sahasā tava niṣkrāmo mama tāvanna rocate |
śrūyatāṃ cābhidhāsyāmi yannimittaṃ nivāryase || 9 ||
pūrvamāpatitaḥ krodhātsa tvāmāhvayate yudhi |
niṣpatya ca nirastaste hanyamāno diśo gataḥ || 10 ||
tvayā tasya nirastasya pīḍitasya viśeṣataḥ |
ihaitya punarāhvānaṃ śaṅkāṃ janayatīva me || 11 ||
darpaśca vyavasāyaśca yādṛśastasya nardataḥ |
ninādaścāpi saṃrambho naitadalpaṃ hi kāraṇam || 12 ||
nāsahāyamahaṃ manye sugrīvaṃ tamihāgatam |
avaṣṭabdhasahāyaśca yamāśrityaiṣa garjati || 13 ||
prakṛtyā nipuṇaścaiva buddhimāṃścaiva vānaraḥ |
aparīkṣitavīryeṇa sugrīvassahanaiṣyati || 14 ||
pūrvameva mayā vīra śrutaṃ kathayato vacaḥ |
aṅgadasya kumārasya vakṣyāmitvā hitaṃ vacaḥ || 15 ||
aṅgadastu kumāro'yaṃ vanāntamupanirgataḥ |
pravṛttistena kathitā cārai rāptairniveditā || 16 ||
ayodhyādhipateḥ putrau śūrau samaradurjayau |
ikṣvākūṇāṃ kule jātau prathitau rāmalakṣmaṇau || 17 ||
sugrīvapriyakāmārthaṃ prāptau tatra durāsadau |
tava bhrāturhi vikhyātassahāyo raṇakarkaśaḥ |
rāmaḥ parabalāmardī yugāntāgnirivotthitaḥ || 18 ||
nivāsavṛkṣaḥ sādhūnāmāpannānāṃ parā gatiḥ |
ārtānāṃ saṃśrayaścaiva yaśasaścaikabhājanam || 19 ||
jñānavijñānasampanno nideśe nirataḥ pituḥ |
dhātūnāmiva śailendro guṇānāmākaro mahān || 20 ||
tatkṣamaṃ na virodhaste saha tena mahātmanā |
durjayenāprameyena rāmeṇa raṇakarmasu || 21 ||
śūra vakṣyāmi te kiñcinna cecchāmyabhyasūyitum |
śrūyatāṃ kriyatāṃ caiva tava vakṣyāmi yaddhitam || 22 ||
yauvarājyena sugrīvaṃ tūrṇaṃ sādhvabhiṣecaya |
vigrahaṃ mā kṛthā vīra bhrātrā rājanbalīyasā || 23 ||
ahaṃ hi te kṣamaṃ manye tena rāmeṇa sauhṛdam |
sugrīveṇa ca samprītiṃ vairamutsṛjya dūrataḥ || 24 ||
lālanīyo hi te bhrātā yavīyāneṣa vānaraḥ |
tatra vā sannihastho vā sarvathā bandhureva te || 25 ||
na hi tena samaṃ bandhuṃ bhuvi paśyāmi kañcana || 26 ||
dānamānādisatkāraiḥ kuruṣva pratyanantaram |
vairametatsamutsṛjya tava pārśve sa tiṣṭhatu || 27 ||
sugrīvo vipulagrīvastavabandhussadā mataḥ |
bhrātṛssauhṛdamālamba nānyā gatirihāsti te || 28 ||
yadi te matpriyaṃ kāryaṃ yadi cāvaiṣi māṃ hitām |
yācyamānaḥ prayatnena sādhu vākyaṃ kuruṣva me || 29 ||
prasīda pathyaṃ śṛṇu jalpitaṃ hi me na roṣa mevānuvidhātumarhasi |
kṣamo hi te kosalarājasūnunā na vigrahaśśakrasamānatejasā || 30 ||
tadā hi tārā hitameva vākyaṃ taṃ vālinaṃ pathyamidaṃ babhāṣe |
na rocate tadvacanaṃ hi tasya kālābhipannasya vināśakāle || 31 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe pañcadaśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Kannada script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.