ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।
ಅಥ ಚತುಃಪಞ್ಚಾಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।
ತಥಾ ಬ್ರುವತಿ ತಾರೇ ತು ತಾರಾಧಿಪತಿವರ್ಚಸಿ ।
ಅಥ ಮೇನೇ ಹೃತಂ ರಾಜ್ಯಂ ಹನೂಮಾನಙ್ಗದೇನ ತತ್ ॥ 1 ॥
ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಹ್ಯಷ್ಟಾಙ್ಗಯಾ ಯುಕ್ತಂ ಚತುರ್ಬಲಸಮನ್ವಿತಮ್ ।
ಚತುರ್ದಶಗುಣಂ ಮೇನೇ ಹನೂಮಾನ್ವಾಲಿನಸ್ಸುತಮ್ ॥ 2 ॥
ಆಪೂರ್ಯಮಾಣಂ ಶಶ್ವಚ್ಚ ತೇಜೋಬಲಪರಾಕ್ರಮೈಃ ।
ಶಶಿನಂ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷಾದೌ ವರ್ಧಮಾನಮಿವ ಶ್ರಿಯಾ ॥ 3 ॥
ಬೃಹಸ್ಪತಿಸಮಂ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ವಿಕ್ರಮೇ ಸದೃಶಂ ಪಿತುಃ ।
ಶುಶ್ರೂಷಮಾಣಂ ತಾರಸ್ಯ ಶಕ್ರಸ್ಯೇವ ಪುರನ್ದರಮ್ ॥ 4 ॥
ಭರ್ತುರರ್ಥೇ ಪರಿಶ್ರಾನ್ತಂ ಸರ್ವಶಾಸ್ತ್ರವಿದಾಂವರಮ್ ।
ಅಭಿಸನ್ಧಾತುಮಾರೇಭೇ ಹನೂಮಾನಙ್ಗದಂ ತತಃ ॥ 5 ॥
ಸ ಚತುರ್ಣಾಮುಪಾಯಾನಾಂ ತೃತೀಯಮುಪವರ್ಣಯನ್ ।
ಭೇದಯಾಮಾಸ ತಾನ್ಸರ್ವಾನ್ ವಾನರಾನ್ವಾಕ್ಯಸಮ್ಪದಾ ॥ 6 ॥
ತೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಭಿನ್ನೇಷು ತತೋಽಭೀಷಯದಙ್ಗದಮ್ ।
ಭೀಷಣೈರ್ಭಹುಭಿರ್ವಾಕ್ಯೈಃ ಕೋಪೋಪಾಯಸಮನ್ವಿತೈಃ ॥ 7 ॥
ತ್ವಂ ಸಮರ್ಥತರಃ ಪಿತ್ರಾ ಯುದ್ಧೇ ತಾರೇಯ ವೈ ಧುರಮ್ ।
ದೃಢಂ ಧಾರಯಿತುಂ ಶಕ್ತಃ ಕಪಿರಾಜ್ಯಂ ಯಥಾ ಪಿತಾ ॥ 8 ॥
ನಿತ್ಯಮಸ್ಥಿರಚಿತ್ತಾ ಹಿ ಕಪಯೋ ಹರಿಪುಙ್ಗವ ।
ನಾಜ್ಞಾಪ್ಯಂ ವಿಷಹಿಷ್ಯನ್ತಿ ಪುತ್ರದಾರಾನ್ವಿನಾ ತ್ವಯಾ ॥ 9 ॥
ತ್ವಾಂ ನೈತೇಹ್ಯನುಯುಞ್ಜೇಯುಃ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ಪ್ರವದಾಮಿ ತೇ ।
ಯಥಾಯಂ ಜಾಮ್ಬವಾನ್ನೀಲಸ್ಸುಹೋತ್ರಶ್ಚ ಮಹಾಕಪಿಃ ॥ 10 ॥
ನ ಹ್ಯಹಂ ತೇ ಇಮೇ ಸರ್ವೇ ಸಾಮದಾನಾದಿಭಿರ್ಗುಣೈಃ ।
ದಣ್ಡೇನ ವಾ ತ್ವಯಾ ಶಕ್ಯಾಸ್ಸುಗ್ರೀವಾದಪಕರ್ಷಿತಮ್ ॥ 11 ॥
ವಿಗೃಹ್ಯಾಸನಮಪ್ಯಾಹುರ್ದುರ್ಬಲೇನ ಬಲೀಯಸಃ ।
ಆತ್ಮರಕ್ಷಾಕರಸ್ತಸ್ಮಾನ್ನ ವಿಗೃಹ್ಣೀತ ದುರ್ಬಲಃ ॥ 12 ॥
ಯಾಂ ಚೇಮಾಂ ಮನ್ಯಸೇ ಧಾತ್ರೀಮೇತದ್ಬಿಲಮಿತಿ ಶ್ರುತಮ್ ।
ಏತಲ್ಲಕ್ಷ್ಮಣಬಾಣಾನಾಮೀಷತ್ಕಾರ್ಯಂ ವಿದಾರಣೇ ॥ 13 ॥
ಸ್ವಲ್ಪಂ ಹಿ ಕೃತಮಿನ್ದ್ರೇಣ ಕ್ಷಿಪತಾ ಹ್ಯಶನಿಂ ಪುರಾ ।
ಲಕ್ಷ್ಮಣೋ ನಿಶಿತೈರ್ಬಾಣೈರ್ಭಿನ್ಧ್ಯಾತ್ಪತ್ರಪುಟಂ ಯಥಾ ॥ 14 ॥
ಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ಯ ಚ ನಾರಾಚಾ ಬಹವಸ್ಸನ್ತಿ ತದ್ವಿಧಾಃ ।
ವಜ್ರಾಶನಿಸಮಸ್ಪರ್ಶಾ ಗಿರೀಣಾಮಪಿ ದಾರಣಾಃ ॥ 15 ॥
ಅವಸ್ಥಾನೇ ಯದೈವ ತ್ವಮಾಸಿಷ್ಯಸಿ ಪರನ್ತಪ ।
ತದೈವ ಹರಯಸ್ಸರ್ವೇ ತ್ಯಕ್ಷ್ಯನ್ತಿ ಕೃತನಿಶ್ಚಯಾಃ ॥ 16 ॥
ಸ್ಮರನ್ತಃ ಪುತ್ರದಾರಾಣಾಂ ನಿತ್ಯೋದ್ವಿಗ್ನಾ ಬುಭುಕ್ಷಿತಾಃ ।
ಖೇದಿತಾ ದುಃಖಶಯ್ಯಾಭಿಸ್ತ್ವಾಂ ಕರಿಷ್ಯನ್ತಿ ಪೃಷ್ಠತಃ ॥ 17 ॥
ಸ ತ್ವಂ ಹೀನಸ್ಸುಹೃದ್ಭಿಶ್ಚ ಹಿತಕಾಮೈಶ್ಚ ಬನ್ಧುಭಿಃ ।
ತೃಣಾದಪಿ ಭೃಶೋದ್ವಿಗ್ನಸ್ಸ್ಪನ್ದಮಾನಾದ್ಭವಿಷ್ಯಸಿ ॥ 18 ॥
ನ ಚ ಜಾತು ನ ಹಿಂಸ್ಯುಸ್ತ್ವಾಂ ಘೋರಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣಸಾಯಕಾಃ ।
ಅಪವೃತ್ತಂ ಜಿಘಾಂಸನ್ತೋ ಮಹಾವೇಗಾ ದುರಾಸದಾಃ ॥ 19 ॥
ನ ಚ ಜಾತು ನ ಹಿಂಸ್ಯುಸ್ತ್ವಾ ಘೋರಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣಸಾಯಕಾಃ ।
ಅಪಾವೃತ್ತಂ ಜಿಘಾಂಸನ್ತೋ ಮಹಾವೇಗಾ ದುರಾಸದಾಃ ॥ 20 ॥
ಅಸ್ಮಾಭಿಸ್ತು ಗತಂ ಸಾರ್ಧಂ ವಿನೀತವದುಪಸ್ಥಿತಮ್ ।
ಆನುಪೂರ್ವ್ಯಾತ್ತು ಸುಗ್ರೀವೋ ರಾಜ್ಯೇ ತ್ವಾಂ ಸ್ಥಾಪಯಿಷ್ಯತಿ ॥ 21 ॥
ಧರ್ಮಕಾಮಃ ಪಿತೃವ್ಯಸ್ತೇ ಪ್ರೀತಿಕಾಮೋ ದೃಢವ್ರತಃ ।
ಶುಚಿಸ್ಸತ್ಯಪ್ರತಿಜ್ಞಶ್ಚ ನ ತ್ವಾಂ ಜಾತು ಜಿಘಾಂಸತಿ ॥ 22 ॥
ಪ್ರಿಯಕಾಮಶ್ಚ ತೇ ಮಾತುಸ್ತದರ್ಥಂ ಚಾಸ್ಯ ಜೀವಿತಮ್ ।
ತಸ್ಯಾಪತ್ಯಂ ಚ ನಾಸ್ತ್ಯನ್ಯತ್ತಸ್ಮಾದಙ್ಗದ ಗಮ್ಯತಾಮ್ ॥ 23 ॥
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡೇ ಚತುಃಪಞ್ಚಾಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha catuḥpañcāśassargaḥ |
tathā bruvati tāre tu tārādhipativarcasi |
atha mene hṛtaṃ rājyaṃ hanūmānaṅgadena tat || 1 ||
buddhyā hyaṣṭāṅgayā yuktaṃ caturbalasamanvitam |
caturdaśaguṇaṃ mene hanūmānvālinassutam || 2 ||
āpūryamāṇaṃ śaśvacca tejobalaparākramaiḥ |
śaśinaṃ śuklapakṣādau vardhamānamiva śriyā || 3 ||
bṛhaspatisamaṃ buddhyā vikrame sadṛśaṃ pituḥ |
śuśrūṣamāṇaṃ tārasya śakrasyeva purandaram || 4 ||
bharturarthe pariśrāntaṃ sarvaśāstravidāṃvaram |
abhisandhātumārebhe hanūmānaṅgadaṃ tataḥ || 5 ||
sa caturṇāmupāyānāṃ tṛtīyamupavarṇayan |
bhedayāmāsa tānsarvān vānarānvākyasampadā || 6 ||
teṣu sarveṣu bhinneṣu tato'bhīṣayadaṅgadam |
bhīṣaṇairbhahubhirvākyaiḥ kopopāyasamanvitaiḥ || 7 ||
tvaṃ samarthataraḥ pitrā yuddhe tāreya vai dhuram |
dṛḍhaṃ dhārayituṃ śaktaḥ kapirājyaṃ yathā pitā || 8 ||
nityamasthiracittā hi kapayo haripuṅgava |
nājñāpyaṃ viṣahiṣyanti putradārānvinā tvayā || 9 ||
tvāṃ naitehyanuyuñjeyuḥ pratyakṣaṃ pravadāmi te |
yathāyaṃ jāmbavānnīlassuhotraśca mahākapiḥ || 10 ||
na hyahaṃ te ime sarve sāmadānādibhirguṇaiḥ |
daṇḍena vā tvayā śakyāssugrīvādapakarṣitam || 11 ||
vigṛhyāsanamapyāhurdurbalena balīyasaḥ |
ātmarakṣākarastasmānna vigṛhṇīta durbalaḥ || 12 ||
yāṃ cemāṃ manyase dhātrīmetadbilamiti śrutam |
etallakṣmaṇabāṇānāmīṣatkāryaṃ vidāraṇe || 13 ||
svalpaṃ hi kṛtamindreṇa kṣipatā hyaśaniṃ purā |
lakṣmaṇo niśitairbāṇairbhindhyātpatrapuṭaṃ yathā || 14 ||
lakṣmaṇasya ca nārācā bahavassanti tadvidhāḥ |
vajrāśanisamasparśā girīṇāmapi dāraṇāḥ || 15 ||
avasthāne yadaiva tvamāsiṣyasi parantapa |
tadaiva harayassarve tyakṣyanti kṛtaniścayāḥ || 16 ||
smarantaḥ putradārāṇāṃ nityodvignā bubhukṣitāḥ |
kheditā duḥkhaśayyābhistvāṃ kariṣyanti pṛṣṭhataḥ || 17 ||
sa tvaṃ hīnassuhṛdbhiśca hitakāmaiśca bandhubhiḥ |
tṛṇādapi bhṛśodvignasspandamānādbhaviṣyasi || 18 ||
na ca jātu na hiṃsyustvāṃ ghorā lakṣmaṇasāyakāḥ |
apavṛttaṃ jighāṃsanto mahāvegā durāsadāḥ || 19 ||
na ca jātu na hiṃsyustvā ghorā lakṣmaṇasāyakāḥ |
apāvṛttaṃ jighāṃsanto mahāvegā durāsadāḥ || 20 ||
asmābhistu gataṃ sārdhaṃ vinītavadupasthitam |
ānupūrvyāttu sugrīvo rājye tvāṃ sthāpayiṣyati || 21 ||
dharmakāmaḥ pitṛvyaste prītikāmo dṛḍhavrataḥ |
śucissatyapratijñaśca na tvāṃ jātu jighāṃsati || 22 ||
priyakāmaśca te mātustadarthaṃ cāsya jīvitam |
tasyāpatyaṃ ca nāstyanyattasmādaṅgada gamyatām || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe catuḥpañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ चतुःपञ्चाशस्सर्गः ।
तथा ब्रुवति तारे तु ताराधिपतिवर्चसि ।
अथ मेने हृतं राज्यं हनूमानङ्गदेन तत् ॥ 1 ॥
बुद्ध्या ह्यष्टाङ्गया युक्तं चतुर्बलसमन्वितम् ।
चतुर्दशगुणं मेने हनूमान्वालिनस्सुतम् ॥ 2 ॥
आपूर्यमाणं शश्वच्च तेजोबलपराक्रमैः ।
शशिनं शुक्लपक्षादौ वर्धमानमिव श्रिया ॥ 3 ॥
बृहस्पतिसमं बुद्ध्या विक्रमे सदृशं पितुः ।
शुश्रूषमाणं तारस्य शक्रस्येव पुरन्दरम् ॥ 4 ॥
भर्तुरर्थे परिश्रान्तं सर्वशास्त्रविदांवरम् ।
अभिसन्धातुमारेभे हनूमानङ्गदं ततः ॥ 5 ॥
स चतुर्णामुपायानां तृतीयमुपवर्णयन् ।
भेदयामास तान्सर्वान् वानरान्वाक्यसम्पदा ॥ 6 ॥
तेषु सर्वेषु भिन्नेषु ततोऽभीषयदङ्गदम् ।
भीषणैर्भहुभिर्वाक्यैः कोपोपायसमन्वितैः ॥ 7 ॥
त्वं समर्थतरः पित्रा युद्धे तारेय वै धुरम् ।
दृढं धारयितुं शक्तः कपिराज्यं यथा पिता ॥ 8 ॥
नित्यमस्थिरचित्ता हि कपयो हरिपुङ्गव ।
नाज्ञाप्यं विषहिष्यन्ति पुत्रदारान्विना त्वया ॥ 9 ॥
त्वां नैतेह्यनुयुञ्जेयुः प्रत्यक्षं प्रवदामि ते ।
यथायं जाम्बवान्नीलस्सुहोत्रश्च महाकपिः ॥ 10 ॥
न ह्यहं ते इमे सर्वे सामदानादिभिर्गुणैः ।
दण्डेन वा त्वया शक्यास्सुग्रीवादपकर्षितम् ॥ 11 ॥
विगृह्यासनमप्याहुर्दुर्बलेन बलीयसः ।
आत्मरक्षाकरस्तस्मान्न विगृह्णीत दुर्बलः ॥ 12 ॥
यां चेमां मन्यसे धात्रीमेतद्बिलमिति श्रुतम् ।
एतल्लक्ष्मणबाणानामीषत्कार्यं विदारणे ॥ 13 ॥
स्वल्पं हि कृतमिन्द्रेण क्षिपता ह्यशनिं पुरा ।
लक्ष्मणो निशितैर्बाणैर्भिन्ध्यात्पत्रपुटं यथा ॥ 14 ॥
लक्ष्मणस्य च नाराचा बहवस्सन्ति तद्विधाः ।
वज्राशनिसमस्पर्शा गिरीणामपि दारणाः ॥ 15 ॥
अवस्थाने यदैव त्वमासिष्यसि परन्तप ।
तदैव हरयस्सर्वे त्यक्ष्यन्ति कृतनिश्चयाः ॥ 16 ॥
स्मरन्तः पुत्रदाराणां नित्योद्विग्ना बुभुक्षिताः ।
खेदिता दुःखशय्याभिस्त्वां करिष्यन्ति पृष्ठतः ॥ 17 ॥
स त्वं हीनस्सुहृद्भिश्च हितकामैश्च बन्धुभिः ।
तृणादपि भृशोद्विग्नस्स्पन्दमानाद्भविष्यसि ॥ 18 ॥
न च जातु न हिंस्युस्त्वां घोरा लक्ष्मणसायकाः ।
अपवृत्तं जिघांसन्तो महावेगा दुरासदाः ॥ 19 ॥
न च जातु न हिंस्युस्त्वा घोरा लक्ष्मणसायकाः ।
अपावृत्तं जिघांसन्तो महावेगा दुरासदाः ॥ 20 ॥
अस्माभिस्तु गतं सार्धं विनीतवदुपस्थितम् ।
आनुपूर्व्यात्तु सुग्रीवो राज्ये त्वां स्थापयिष्यति ॥ 21 ॥
धर्मकामः पितृव्यस्ते प्रीतिकामो दृढव्रतः ।
शुचिस्सत्यप्रतिज्ञश्च न त्वां जातु जिघांसति ॥ 22 ॥
प्रियकामश्च ते मातुस्तदर्थं चास्य जीवितम् ।
तस्यापत्यं च नास्त्यन्यत्तस्मादङ्गद गम्यताम् ॥ 23 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे चतुःपञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha catuḥpañcāśassargaḥ |
tathā bruvati tāre tu tārādhipativarcasi |
atha mene hṛtaṃ rājyaṃ hanūmānaṅgadena tat || 1 ||
buddhyā hyaṣṭāṅgayā yuktaṃ caturbalasamanvitam |
caturdaśaguṇaṃ mene hanūmānvālinassutam || 2 ||
āpūryamāṇaṃ śaśvacca tejobalaparākramaiḥ |
śaśinaṃ śuklapakṣādau vardhamānamiva śriyā || 3 ||
bṛhaspatisamaṃ buddhyā vikrame sadṛśaṃ pituḥ |
śuśrūṣamāṇaṃ tārasya śakrasyeva purandaram || 4 ||
bharturarthe pariśrāntaṃ sarvaśāstravidāṃvaram |
abhisandhātumārebhe hanūmānaṅgadaṃ tataḥ || 5 ||
sa caturṇāmupāyānāṃ tṛtīyamupavarṇayan |
bhedayāmāsa tānsarvān vānarānvākyasampadā || 6 ||
teṣu sarveṣu bhinneṣu tato'bhīṣayadaṅgadam |
bhīṣaṇairbhahubhirvākyaiḥ kopopāyasamanvitaiḥ || 7 ||
tvaṃ samarthataraḥ pitrā yuddhe tāreya vai dhuram |
dṛḍhaṃ dhārayituṃ śaktaḥ kapirājyaṃ yathā pitā || 8 ||
nityamasthiracittā hi kapayo haripuṅgava |
nājñāpyaṃ viṣahiṣyanti putradārānvinā tvayā || 9 ||
tvāṃ naitehyanuyuñjeyuḥ pratyakṣaṃ pravadāmi te |
yathāyaṃ jāmbavānnīlassuhotraśca mahākapiḥ || 10 ||
na hyahaṃ te ime sarve sāmadānādibhirguṇaiḥ |
daṇḍena vā tvayā śakyāssugrīvādapakarṣitam || 11 ||
vigṛhyāsanamapyāhurdurbalena balīyasaḥ |
ātmarakṣākarastasmānna vigṛhṇīta durbalaḥ || 12 ||
yāṃ cemāṃ manyase dhātrīmetadbilamiti śrutam |
etallakṣmaṇabāṇānāmīṣatkāryaṃ vidāraṇe || 13 ||
svalpaṃ hi kṛtamindreṇa kṣipatā hyaśaniṃ purā |
lakṣmaṇo niśitairbāṇairbhindhyātpatrapuṭaṃ yathā || 14 ||
lakṣmaṇasya ca nārācā bahavassanti tadvidhāḥ |
vajrāśanisamasparśā girīṇāmapi dāraṇāḥ || 15 ||
avasthāne yadaiva tvamāsiṣyasi parantapa |
tadaiva harayassarve tyakṣyanti kṛtaniścayāḥ || 16 ||
smarantaḥ putradārāṇāṃ nityodvignā bubhukṣitāḥ |
kheditā duḥkhaśayyābhistvāṃ kariṣyanti pṛṣṭhataḥ || 17 ||
sa tvaṃ hīnassuhṛdbhiśca hitakāmaiśca bandhubhiḥ |
tṛṇādapi bhṛśodvignasspandamānādbhaviṣyasi || 18 ||
na ca jātu na hiṃsyustvāṃ ghorā lakṣmaṇasāyakāḥ |
apavṛttaṃ jighāṃsanto mahāvegā durāsadāḥ || 19 ||
na ca jātu na hiṃsyustvā ghorā lakṣmaṇasāyakāḥ |
apāvṛttaṃ jighāṃsanto mahāvegā durāsadāḥ || 20 ||
asmābhistu gataṃ sārdhaṃ vinītavadupasthitam |
ānupūrvyāttu sugrīvo rājye tvāṃ sthāpayiṣyati || 21 ||
dharmakāmaḥ pitṛvyaste prītikāmo dṛḍhavrataḥ |
śucissatyapratijñaśca na tvāṃ jātu jighāṃsati || 22 ||
priyakāmaśca te mātustadarthaṃ cāsya jīvitam |
tasyāpatyaṃ ca nāstyanyattasmādaṅgada gamyatām || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe catuḥpañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Kannada script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.