શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાણ્ડમ્ ।
અથ ષટ્પઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ।
સા તથોક્તા તુ વૈદેહી નિર્ભયા શોકકર્શિતા ।
તૃણમન્તરતઃ કૃત્વા રાવણં પ્રત્યભાષત ॥ 1 ॥
રાજા દશરથો નામ ધર્મસેતુરિવાચલઃ ।
સત્યસન્ધઃ પરિજ્ઞાતો યસ્ય પુત્રસ્સરાઘવઃ ॥ 2 ॥
રામો નામ સ ધર્માત્મા ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતઃ ।
દીર્ઘબાહુર્વિશાલાક્ષો દૈવતં હિ પતિર્મમ ॥ 3 ॥
ઇક્ષ્વાકૂણાં કુલે જાતસ્સિંહસ્કન્ધો મહાદ્યુતિઃ ।
લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા યસ્તે પ્રાણાન્હરિષ્યતિ ॥ 4 ॥
પ્રત્યક્ષં યદ્યહં તસ્ય ત્વયા સ્યાં ધર્ષિતા બલાત્ ।
શયિતા ત્વં હતસ્સઙ્ખ્યે જનસ્થાને યથા ખરઃ ॥ 5 ॥
ય એતે રાક્ષસાઃ પ્રોક્તા ઘોરરૂપા મહાબલાઃ ।
રાઘવે નિર્વિષાસ્સર્વે સુપર્ણે પન્નગા યથા ॥ 6 ॥
તસ્ય જ્યાવિપ્રમુક્તાસ્તે શરાઃ કાઞ્ચનભૂષણાઃ ।
શરીરં વિધમિષ્યન્તિ ગઙ્ગાકૂલમિવોર્મયઃ ॥ 7 ॥
અસુરૈર્વા સુરૈર્વા ત્વં યદ્યવધ્યોઽસિ રાવણ ।
ઉત્પાદ્ય સુમહદ્વૈરં જીવંસ્તસ્ય ન મોક્ષ્યસે ॥ 8 ॥
સ તે જીવિતશેષસ્ય રાઘવોઽન્તકરો બલી ।
પશોર્યૂપગતસ્યેવ જીવિતં તવ દુર્લભમ્ ॥ 9 ॥
યદિ પશ્યેત્સ રામસ્ત્વાં રોષદીપ્તેન ચક્ષુષા ।
રક્ષસ્ત્વમદ્ય નિર્ધગ્ધો ગચ્છેસ્સદ્યઃ પરાભવમ્ ॥ 10 ॥
યશ્ચન્દ્રં નભસો ભૂમૌ પાતયેન્નાશયેત વા ।
સાગરં શોષયેદ્વાપિ સ સીતાં મોચયેદિહ ॥ 11 ॥
ગતાયુસ્ત્વં ગતશ્રીકો ગતસત્ત્વ ગતેન્દ્રિયઃ ।
લઙ્કા વૈધવ્યસંયુક્તા ત્વત્કૃતેન ભવિષ્યતિ ॥ 12 ॥
ન તે પાપમિદં કર્મ શુખોદર્કં ભવિષ્યતિ ।
યાઽહં નીતા વિનાભાવં પતિપાર્શ્વાત્ત્વયા વને ॥ 13 ॥
સ હિ દૈવતસંયુક્તો મમ ભર્તા મહાદ્યુતિઃ ।
નિર્ભયો વીર્યમાશ્રિત્ય શૂન્યે વસતિ દણ્ડકે ॥ 14 ॥
સ તે દર્પં બલં વીર્યમુત્સેકં ચ તથાવિધમ્ ।
અપનેષ્યતિ ગાત્રેભ્યશ્શરવર્ષેણ સંયુગે ॥ 15 ॥
યદા વિનાશો ભૂતાનાં દૃશ્યતે કાલચોદિતઃ ।
તદા કાર્યે પ્રમાદ્યન્તિ નરાઃ કાલવશં ગતાઃ ॥ 16 ॥
માં પ્રધૃષ્ય સ તે કાલઃ પ્રાપ્તોઽયં રાક્ષસાધમ ।
આત્મનો રાક્ષસાનાં ચ વધાયાન્તઃપુરસ્ય ચ ॥ 17 ॥
ન શક્યા યજ્ઞમધ્યસ્થા વેદી સૃગ્ભાણ્ડમણ્ડિતા ।
દ્વિજાતિમન્ત્રપૂતા ચ ચણ્ડાલેનાવમર્દિતુમ્ ॥ 18 ॥
તથાઽહં ધર્મનિત્યસ્ય ધર્મપત્ની પતિવ્રતા ।
ત્વયા સ્પૃષ્ટું ન શક્યાસ્મિ રાક્ષસાધમ પાપિના ॥ 19 ॥
ક્રીડન્તી રાજહંસેન પદ્મષણ્ડેષુ નિત્યદા ।
હંસી સા તૃણષણ્ડસ્થં કથં પશ્યેત મદ્ગુકમ્ ॥ 20 ॥
ઇદં શરીરં નિસ્સઞ્જ્ઞં બન્ધ વા ખાતયસ્વ વા ।
નેદં શરીરં રક્ષયં મે જીવિતં વાપિ રાક્ષસ ॥ 21 ॥
ન તુ શક્ષ્યામ્યુપક્રોશં પૃથિવ્યાં દાતુમાત્મનઃ ।
એવમુક્ત્વા તુ વૈદેહી ક્રોધાત્સુપરુષં વચઃ ॥ 22 ॥
રાવણં મૈથિલી તત્ર પુનર્નોવાચ કિઞ્ચન ।
સીતાયા વચનં શ્રુત્વા પરુષં રોમહર્ષણમ્ ॥ 23 ॥
પ્રત્યુવાચ તતસ્સીતાં ભયસન્દર્શનં વચઃ ।
શૃણુ મૈથિલિ મદ્વાક્યં માસાન્દ્વાદશ ભામિનિ ॥ 24 ॥
કાલેનાનેન નાભ્યેષિ યદિ માં ચારુહાસિનિ ।
તતસ્ત્વાં પ્રાતરાશાર્થં સૂદાશ્છેત્સ્યન્તિ લેશશઃ ॥ 25 ॥
ઇત્યુક્ત્વા પરુષં વાક્યં રાવણશ્શત્રુરાવણઃ ।
રાક્ષસીશ્ચ તતઃ ક્રુદ્ધ ઇદં વચનમબ્રવીત્ ॥ 26 ॥
શીઘ્રમેવ હિ રાક્ષસ્યો વિકૃતા ઘોરદર્શનાઃ ।
દર્પમસ્યા વિનેષ્યધ્વં માંસશોણિતભોજનાઃ ॥ 27 ॥
વચનાદેવ તાસ્તસ્ય સુઘોરા રાક્ષસીગણાઃ ।
કૃતપ્રાઞ્જલયો ભૂત્વા મૈથિલીં પર્યવારયન્ ॥ 28 ॥
સ તાઃ પ્રોવાચ રાજા તુ રાવણો ઘોરદર્શનઃ ।
પ્રચાલ્ય ચરણોત્કર્ષૈર્દારયન્નિવ મેદિનીમ્ ॥ 29 ॥
અશોકવનિકામધ્યે મૈથિલી નીયતામિયમ્ ।
તત્રેયં રક્ષ્યતાં ગૂઢં યુષ્માભિઃ પરિવારિતા ॥ 30 ॥
તત્રૈનાં તર્જનૈર્ઘોરૈઃ પુનસ્સાન્ત્વૈશ્ચ મૈથિલીમ્ ।
આનયધ્વં વશં સર્વા વન્યાં ગજવધૂમિવ ॥ 31 ॥
ઇતિ પ્રતિસમાદિષ્ટા રાક્ષસ્યો રાવણેન તાઃ ।
અશોકવનિકાં જગ્મુર્મૈથિલીં પરિગૃહ્ય તુ ॥ 32 ॥
સર્વકાલફલૈર્વૃક્ષૈર્નાનાપુષ્પફલૈર્વૃતામ્ ।
સર્વકાલમદૈશ્ચાપિ દ્વિજૈસ્સમુપસેવિતામ્ ॥ 33 ॥
સા તુ શોકપરીતાઙ્ગી મૈથિલી જનકાત્મજા ।
રાક્ષસીવશમાપન્ના વ્યાઘ્રીણાં હરિણી યથા ॥ 34 ॥
શોકેન મહતા ગ્રસ્તા મૈથિલી જનકાત્મજા ।
ન શર્મ લભતે ભીરુઃ પાશબદ્ધા મૃગી યથા ॥ 35 ॥
ન વિન્દતે તત્ર તુ શર્મ મૈથિલી વિરૂપનેત્રાભિરતીવ તર્જિતા ।
પતિં સ્મરન્તી દયિતં ચ દેવતં વિચેતનાઽભૂદ્ભયશોકપીડિતા ॥ 36 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાણ્ડે ષટ્પઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha ṣaṭpañcāśassargaḥ |
sā tathoktā tu vaidehī nirbhayā śokakarśitā |
tṛṇamantarataḥ kṛtvā rāvaṇaṃ pratyabhāṣata || 1 ||
rājā daśaratho nāma dharmaseturivācalaḥ |
satyasandhaḥ parijñāto yasya putrassarāghavaḥ || 2 ||
rāmo nāma sa dharmātmā triṣu lokeṣu viśrutaḥ |
dīrghabāhurviśālākṣo daivataṃ hi patirmama || 3 ||
ikṣvākūṇāṃ kule jātassiṃhaskandho mahādyutiḥ |
lakṣmaṇena saha bhrātrā yaste prāṇānhariṣyati || 4 ||
pratyakṣaṃ yadyahaṃ tasya tvayā syāṃ dharṣitā balāt |
śayitā tvaṃ hatassaṅkhye janasthāne yathā kharaḥ || 5 ||
ya ete rākṣasāḥ proktā ghorarūpā mahābalāḥ |
rāghave nirviṣāssarve suparṇe pannagā yathā || 6 ||
tasya jyāvipramuktāste śarāḥ kāñcanabhūṣaṇāḥ |
śarīraṃ vidhamiṣyanti gaṅgākūlamivormayaḥ || 7 ||
asurairvā surairvā tvaṃ yadyavadhyo'si rāvaṇa |
utpādya sumahadvairaṃ jīvaṃstasya na mokṣyase || 8 ||
sa te jīvitaśeṣasya rāghavo'ntakaro balī |
paśoryūpagatasyeva jīvitaṃ tava durlabham || 9 ||
yadi paśyetsa rāmastvāṃ roṣadīptena cakṣuṣā |
rakṣastvamadya nirdhagdho gacchessadyaḥ parābhavam || 10 ||
yaścandraṃ nabhaso bhūmau pātayennāśayeta vā |
sāgaraṃ śoṣayedvāpi sa sītāṃ mocayediha || 11 ||
gatāyustvaṃ gataśrīko gatasattva gatendriyaḥ |
laṅkā vaidhavyasaṃyuktā tvatkṛtena bhaviṣyati || 12 ||
na te pāpamidaṃ karma śukhodarkaṃ bhaviṣyati |
yā'haṃ nītā vinābhāvaṃ patipārśvāttvayā vane || 13 ||
sa hi daivatasaṃyukto mama bhartā mahādyutiḥ |
nirbhayo vīryamāśritya śūnye vasati daṇḍake || 14 ||
sa te darpaṃ balaṃ vīryamutsekaṃ ca tathāvidham |
apaneṣyati gātrebhyaśśaravarṣeṇa saṃyuge || 15 ||
yadā vināśo bhūtānāṃ dṛśyate kālacoditaḥ |
tadā kārye pramādyanti narāḥ kālavaśaṃ gatāḥ || 16 ||
māṃ pradhṛṣya sa te kālaḥ prāpto'yaṃ rākṣasādhama |
ātmano rākṣasānāṃ ca vadhāyāntaḥpurasya ca || 17 ||
na śakyā yajñamadhyasthā vedī sṛgbhāṇḍamaṇḍitā |
dvijātimantrapūtā ca caṇḍālenāvamarditum || 18 ||
tathā'haṃ dharmanityasya dharmapatnī pativratā |
tvayā spṛṣṭuṃ na śakyāsmi rākṣasādhama pāpinā || 19 ||
krīḍantī rājahaṃsena padmaṣaṇḍeṣu nityadā |
haṃsī sā tṛṇaṣaṇḍasthaṃ kathaṃ paśyeta madgukam || 20 ||
idaṃ śarīraṃ nissañjñaṃ bandha vā khātayasva vā |
nedaṃ śarīraṃ rakṣayaṃ me jīvitaṃ vāpi rākṣasa || 21 ||
na tu śakṣyāmyupakrośaṃ pṛthivyāṃ dātumātmanaḥ |
evamuktvā tu vaidehī krodhātsuparuṣaṃ vacaḥ || 22 ||
rāvaṇaṃ maithilī tatra punarnovāca kiñcana |
sītāyā vacanaṃ śrutvā paruṣaṃ romaharṣaṇam || 23 ||
pratyuvāca tatassītāṃ bhayasandarśanaṃ vacaḥ |
śṛṇu maithili madvākyaṃ māsāndvādaśa bhāmini || 24 ||
kālenānena nābhyeṣi yadi māṃ cāruhāsini |
tatastvāṃ prātarāśārthaṃ sūdāśchetsyanti leśaśaḥ || 25 ||
ityuktvā paruṣaṃ vākyaṃ rāvaṇaśśatrurāvaṇaḥ |
rākṣasīśca tataḥ kruddha idaṃ vacanamabravīt || 26 ||
śīghrameva hi rākṣasyo vikṛtā ghoradarśanāḥ |
darpamasyā vineṣyadhvaṃ māṃsaśoṇitabhojanāḥ || 27 ||
vacanādeva tāstasya sughorā rākṣasīgaṇāḥ |
kṛtaprāñjalayo bhūtvā maithilīṃ paryavārayan || 28 ||
sa tāḥ provāca rājā tu rāvaṇo ghoradarśanaḥ |
pracālya caraṇotkarṣairdārayanniva medinīm || 29 ||
aśokavanikāmadhye maithilī nīyatāmiyam |
tatreyaṃ rakṣyatāṃ gūḍhaṃ yuṣmābhiḥ parivāritā || 30 ||
tatraināṃ tarjanairghoraiḥ punassāntvaiśca maithilīm |
ānayadhvaṃ vaśaṃ sarvā vanyāṃ gajavadhūmiva || 31 ||
iti pratisamādiṣṭā rākṣasyo rāvaṇena tāḥ |
aśokavanikāṃ jagmurmaithilīṃ parigṛhya tu || 32 ||
sarvakālaphalairvṛkṣairnānāpuṣpaphalairvṛtām |
sarvakālamadaiścāpi dvijaissamupasevitām || 33 ||
sā tu śokaparītāṅgī maithilī janakātmajā |
rākṣasīvaśamāpannā vyāghrīṇāṃ hariṇī yathā || 34 ||
śokena mahatā grastā maithilī janakātmajā |
na śarma labhate bhīruḥ pāśabaddhā mṛgī yathā || 35 ||
na vindate tatra tu śarma maithilī virūpanetrābhiratīva tarjitā |
patiṃ smarantī dayitaṃ ca devataṃ vicetanā'bhūdbhayaśokapīḍitā || 36 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ṣaṭpañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ षट्पञ्चाशस्सर्गः ।
सा तथोक्ता तु वैदेही निर्भया शोककर्शिता ।
तृणमन्तरतः कृत्वा रावणं प्रत्यभाषत ॥ 1 ॥
राजा दशरथो नाम धर्मसेतुरिवाचलः ।
सत्यसन्धः परिज्ञातो यस्य पुत्रस्सराघवः ॥ 2 ॥
रामो नाम स धर्मात्मा त्रिषु लोकेषु विश्रुतः ।
दीर्घबाहुर्विशालाक्षो दैवतं हि पतिर्मम ॥ 3 ॥
इक्ष्वाकूणां कुले जातस्सिंहस्कन्धो महाद्युतिः ।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा यस्ते प्राणान्हरिष्यति ॥ 4 ॥
प्रत्यक्षं यद्यहं तस्य त्वया स्यां धर्षिता बलात् ।
शयिता त्वं हतस्सङ्ख्ये जनस्थाने यथा खरः ॥ 5 ॥
य एते राक्षसाः प्रोक्ता घोररूपा महाबलाः ।
राघवे निर्विषास्सर्वे सुपर्णे पन्नगा यथा ॥ 6 ॥
तस्य ज्याविप्रमुक्तास्ते शराः काञ्चनभूषणाः ।
शरीरं विधमिष्यन्ति गङ्गाकूलमिवोर्मयः ॥ 7 ॥
असुरैर्वा सुरैर्वा त्वं यद्यवध्योऽसि रावण ।
उत्पाद्य सुमहद्वैरं जीवंस्तस्य न मोक्ष्यसे ॥ 8 ॥
स ते जीवितशेषस्य राघवोऽन्तकरो बली ।
पशोर्यूपगतस्येव जीवितं तव दुर्लभम् ॥ 9 ॥
यदि पश्येत्स रामस्त्वां रोषदीप्तेन चक्षुषा ।
रक्षस्त्वमद्य निर्धग्धो गच्छेस्सद्यः पराभवम् ॥ 10 ॥
यश्चन्द्रं नभसो भूमौ पातयेन्नाशयेत वा ।
सागरं शोषयेद्वापि स सीतां मोचयेदिह ॥ 11 ॥
गतायुस्त्वं गतश्रीको गतसत्त्व गतेन्द्रियः ।
लङ्का वैधव्यसंयुक्ता त्वत्कृतेन भविष्यति ॥ 12 ॥
न ते पापमिदं कर्म शुखोदर्कं भविष्यति ।
याऽहं नीता विनाभावं पतिपार्श्वात्त्वया वने ॥ 13 ॥
स हि दैवतसंयुक्तो मम भर्ता महाद्युतिः ।
निर्भयो वीर्यमाश्रित्य शून्ये वसति दण्डके ॥ 14 ॥
स ते दर्पं बलं वीर्यमुत्सेकं च तथाविधम् ।
अपनेष्यति गात्रेभ्यश्शरवर्षेण संयुगे ॥ 15 ॥
यदा विनाशो भूतानां दृश्यते कालचोदितः ।
तदा कार्ये प्रमाद्यन्ति नराः कालवशं गताः ॥ 16 ॥
मां प्रधृष्य स ते कालः प्राप्तोऽयं राक्षसाधम ।
आत्मनो राक्षसानां च वधायान्तःपुरस्य च ॥ 17 ॥
न शक्या यज्ञमध्यस्था वेदी सृग्भाण्डमण्डिता ।
द्विजातिमन्त्रपूता च चण्डालेनावमर्दितुम् ॥ 18 ॥
तथाऽहं धर्मनित्यस्य धर्मपत्नी पतिव्रता ।
त्वया स्पृष्टुं न शक्यास्मि राक्षसाधम पापिना ॥ 19 ॥
क्रीडन्ती राजहंसेन पद्मषण्डेषु नित्यदा ।
हंसी सा तृणषण्डस्थं कथं पश्येत मद्गुकम् ॥ 20 ॥
इदं शरीरं निस्सञ्ज्ञं बन्ध वा खातयस्व वा ।
नेदं शरीरं रक्षयं मे जीवितं वापि राक्षस ॥ 21 ॥
न तु शक्ष्याम्युपक्रोशं पृथिव्यां दातुमात्मनः ।
एवमुक्त्वा तु वैदेही क्रोधात्सुपरुषं वचः ॥ 22 ॥
रावणं मैथिली तत्र पुनर्नोवाच किञ्चन ।
सीताया वचनं श्रुत्वा परुषं रोमहर्षणम् ॥ 23 ॥
प्रत्युवाच ततस्सीतां भयसन्दर्शनं वचः ।
शृणु मैथिलि मद्वाक्यं मासान्द्वादश भामिनि ॥ 24 ॥
कालेनानेन नाभ्येषि यदि मां चारुहासिनि ।
ततस्त्वां प्रातराशार्थं सूदाश्छेत्स्यन्ति लेशशः ॥ 25 ॥
इत्युक्त्वा परुषं वाक्यं रावणश्शत्रुरावणः ।
राक्षसीश्च ततः क्रुद्ध इदं वचनमब्रवीत् ॥ 26 ॥
शीघ्रमेव हि राक्षस्यो विकृता घोरदर्शनाः ।
दर्पमस्या विनेष्यध्वं मांसशोणितभोजनाः ॥ 27 ॥
वचनादेव तास्तस्य सुघोरा राक्षसीगणाः ।
कृतप्राञ्जलयो भूत्वा मैथिलीं पर्यवारयन् ॥ 28 ॥
स ताः प्रोवाच राजा तु रावणो घोरदर्शनः ।
प्रचाल्य चरणोत्कर्षैर्दारयन्निव मेदिनीम् ॥ 29 ॥
अशोकवनिकामध्ये मैथिली नीयतामियम् ।
तत्रेयं रक्ष्यतां गूढं युष्माभिः परिवारिता ॥ 30 ॥
तत्रैनां तर्जनैर्घोरैः पुनस्सान्त्वैश्च मैथिलीम् ।
आनयध्वं वशं सर्वा वन्यां गजवधूमिव ॥ 31 ॥
इति प्रतिसमादिष्टा राक्षस्यो रावणेन ताः ।
अशोकवनिकां जग्मुर्मैथिलीं परिगृह्य तु ॥ 32 ॥
सर्वकालफलैर्वृक्षैर्नानापुष्पफलैर्वृताम् ।
सर्वकालमदैश्चापि द्विजैस्समुपसेविताम् ॥ 33 ॥
सा तु शोकपरीताङ्गी मैथिली जनकात्मजा ।
राक्षसीवशमापन्ना व्याघ्रीणां हरिणी यथा ॥ 34 ॥
शोकेन महता ग्रस्ता मैथिली जनकात्मजा ।
न शर्म लभते भीरुः पाशबद्धा मृगी यथा ॥ 35 ॥
न विन्दते तत्र तु शर्म मैथिली विरूपनेत्राभिरतीव तर्जिता ।
पतिं स्मरन्ती दयितं च देवतं विचेतनाऽभूद्भयशोकपीडिता ॥ 36 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे षट्पञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha ṣaṭpañcāśassargaḥ |
sā tathoktā tu vaidehī nirbhayā śokakarśitā |
tṛṇamantarataḥ kṛtvā rāvaṇaṃ pratyabhāṣata || 1 ||
rājā daśaratho nāma dharmaseturivācalaḥ |
satyasandhaḥ parijñāto yasya putrassarāghavaḥ || 2 ||
rāmo nāma sa dharmātmā triṣu lokeṣu viśrutaḥ |
dīrghabāhurviśālākṣo daivataṃ hi patirmama || 3 ||
ikṣvākūṇāṃ kule jātassiṃhaskandho mahādyutiḥ |
lakṣmaṇena saha bhrātrā yaste prāṇānhariṣyati || 4 ||
pratyakṣaṃ yadyahaṃ tasya tvayā syāṃ dharṣitā balāt |
śayitā tvaṃ hatassaṅkhye janasthāne yathā kharaḥ || 5 ||
ya ete rākṣasāḥ proktā ghorarūpā mahābalāḥ |
rāghave nirviṣāssarve suparṇe pannagā yathā || 6 ||
tasya jyāvipramuktāste śarāḥ kāñcanabhūṣaṇāḥ |
śarīraṃ vidhamiṣyanti gaṅgākūlamivormayaḥ || 7 ||
asurairvā surairvā tvaṃ yadyavadhyo'si rāvaṇa |
utpādya sumahadvairaṃ jīvaṃstasya na mokṣyase || 8 ||
sa te jīvitaśeṣasya rāghavo'ntakaro balī |
paśoryūpagatasyeva jīvitaṃ tava durlabham || 9 ||
yadi paśyetsa rāmastvāṃ roṣadīptena cakṣuṣā |
rakṣastvamadya nirdhagdho gacchessadyaḥ parābhavam || 10 ||
yaścandraṃ nabhaso bhūmau pātayennāśayeta vā |
sāgaraṃ śoṣayedvāpi sa sītāṃ mocayediha || 11 ||
gatāyustvaṃ gataśrīko gatasattva gatendriyaḥ |
laṅkā vaidhavyasaṃyuktā tvatkṛtena bhaviṣyati || 12 ||
na te pāpamidaṃ karma śukhodarkaṃ bhaviṣyati |
yā'haṃ nītā vinābhāvaṃ patipārśvāttvayā vane || 13 ||
sa hi daivatasaṃyukto mama bhartā mahādyutiḥ |
nirbhayo vīryamāśritya śūnye vasati daṇḍake || 14 ||
sa te darpaṃ balaṃ vīryamutsekaṃ ca tathāvidham |
apaneṣyati gātrebhyaśśaravarṣeṇa saṃyuge || 15 ||
yadā vināśo bhūtānāṃ dṛśyate kālacoditaḥ |
tadā kārye pramādyanti narāḥ kālavaśaṃ gatāḥ || 16 ||
māṃ pradhṛṣya sa te kālaḥ prāpto'yaṃ rākṣasādhama |
ātmano rākṣasānāṃ ca vadhāyāntaḥpurasya ca || 17 ||
na śakyā yajñamadhyasthā vedī sṛgbhāṇḍamaṇḍitā |
dvijātimantrapūtā ca caṇḍālenāvamarditum || 18 ||
tathā'haṃ dharmanityasya dharmapatnī pativratā |
tvayā spṛṣṭuṃ na śakyāsmi rākṣasādhama pāpinā || 19 ||
krīḍantī rājahaṃsena padmaṣaṇḍeṣu nityadā |
haṃsī sā tṛṇaṣaṇḍasthaṃ kathaṃ paśyeta madgukam || 20 ||
idaṃ śarīraṃ nissañjñaṃ bandha vā khātayasva vā |
nedaṃ śarīraṃ rakṣayaṃ me jīvitaṃ vāpi rākṣasa || 21 ||
na tu śakṣyāmyupakrośaṃ pṛthivyāṃ dātumātmanaḥ |
evamuktvā tu vaidehī krodhātsuparuṣaṃ vacaḥ || 22 ||
rāvaṇaṃ maithilī tatra punarnovāca kiñcana |
sītāyā vacanaṃ śrutvā paruṣaṃ romaharṣaṇam || 23 ||
pratyuvāca tatassītāṃ bhayasandarśanaṃ vacaḥ |
śṛṇu maithili madvākyaṃ māsāndvādaśa bhāmini || 24 ||
kālenānena nābhyeṣi yadi māṃ cāruhāsini |
tatastvāṃ prātarāśārthaṃ sūdāśchetsyanti leśaśaḥ || 25 ||
ityuktvā paruṣaṃ vākyaṃ rāvaṇaśśatrurāvaṇaḥ |
rākṣasīśca tataḥ kruddha idaṃ vacanamabravīt || 26 ||
śīghrameva hi rākṣasyo vikṛtā ghoradarśanāḥ |
darpamasyā vineṣyadhvaṃ māṃsaśoṇitabhojanāḥ || 27 ||
vacanādeva tāstasya sughorā rākṣasīgaṇāḥ |
kṛtaprāñjalayo bhūtvā maithilīṃ paryavārayan || 28 ||
sa tāḥ provāca rājā tu rāvaṇo ghoradarśanaḥ |
pracālya caraṇotkarṣairdārayanniva medinīm || 29 ||
aśokavanikāmadhye maithilī nīyatāmiyam |
tatreyaṃ rakṣyatāṃ gūḍhaṃ yuṣmābhiḥ parivāritā || 30 ||
tatraināṃ tarjanairghoraiḥ punassāntvaiśca maithilīm |
ānayadhvaṃ vaśaṃ sarvā vanyāṃ gajavadhūmiva || 31 ||
iti pratisamādiṣṭā rākṣasyo rāvaṇena tāḥ |
aśokavanikāṃ jagmurmaithilīṃ parigṛhya tu || 32 ||
sarvakālaphalairvṛkṣairnānāpuṣpaphalairvṛtām |
sarvakālamadaiścāpi dvijaissamupasevitām || 33 ||
sā tu śokaparītāṅgī maithilī janakātmajā |
rākṣasīvaśamāpannā vyāghrīṇāṃ hariṇī yathā || 34 ||
śokena mahatā grastā maithilī janakātmajā |
na śarma labhate bhīruḥ pāśabaddhā mṛgī yathā || 35 ||
na vindate tatra tu śarma maithilī virūpanetrābhiratīva tarjitā |
patiṃ smarantī dayitaṃ ca devataṃ vicetanā'bhūdbhayaśokapīḍitā || 36 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ṣaṭpañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.