શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાણ્ડમ્ ।
અથ ચતુસ્ત્રિંશસ્સર્ગઃ ।
તતશ્શૂર્પણખાં દૃષ્ટ્વા બ્રુવન્તીં પરુષં વચઃ ।
અમાત્યમધ્યે સઙ્ક્રુદ્ધઃ પરિપપ્રચ્છ રાવણઃ ॥ 1 ॥
કશ્ચ રામઃ કથંવીર્યઃ કિંરૂપઃ કિમ્પરાક્રમઃ ।
કિમર્થં દણ્ડકારણ્યં પ્રવિષ્ટસ્સુદુરાસદમ્ ॥ 2 ॥
આયુધં કિઞ્ચ રામસ્ય નિહતા યેન રાક્ષસાઃ ।
ખરશ્ચ નિહતસ્સઙ્ખ્યે દૂષણસ્ત્રિશિરાસ્તથા ॥ 3 ॥
ઇત્યુક્તા રાક્ષસેન્દ્રેણ રાક્ષસી ક્રોધમૂર્છિતા ।
તતો રામં યથાતત્વમાખ્યાતુમુપચક્રમે ॥ 4 ॥
દીર્ઘબાહુર્વિશાલાક્ષ શ્ચીરકૃષ્ણાજિનામ્બરઃ ।
કન્દર્પસમરૂપશ્ચ રામો દશરથાત્મજઃ ॥ 5 ॥
શક્રચાપનિભં ચાપં વિકૃષ્ય કનકાઙ્ગદમ્ ।
દીપ્તાન્ ક્ષિપતિ નારાચાન્સર્પાનિવ મહાવિષાન્ ॥ 6 ॥
નાદદાનં શરાન્ઘોરાન્નમુઞ્ચન્તં શિલીમુખાન્ ।
ન કાર્મુકં વિકર્ષન્તં રામં પશ્યામિ સંયુગે ॥ 7 ॥
હન્યમાનં તુ તત્સૈન્યં પશ્યામિ શરવૃષ્ટિભિઃ ।
ઇન્દ્રેણેવોત્તમં સસ્યમાહતન્ત્વશ્મવૃષ્ટિભિઃ ॥ 8 ॥
રક્ષસાં ભીમરૂપાણાં સહસ્રાણિ ચતુર્દશ ।
નિહતાનિ શરૈ સ્તીક્ષ્ણૈસ્તેનૈકેન પદાતિના ॥ 9 ॥
અર્ધાધિકમુહૂર્તેન ખરશ્ચ સહદૂષણઃ ।
ઋષીણામભયં દત્તં કૃતક્ષેમાશ્ચ દણ્ડકાઃ ॥ 10 ॥
એકા કથઞ્ચિન્મુક્તાહં પરિભૂય મહાત્મના ।
સ્ત્રીવધં શઙ્કમાનેન રામેણ વિદિતાત્મના ॥ 11 ॥
ભ્રાતા ચાસ્ય મહાતેજા ગુણતસ્તુલ્યવિક્રમઃ ।
અનુરક્તશ્ચ ભક્તશ્ચ લક્ષ્મણો નામ વીર્યવાન્ ॥ 12 ॥
અમર્ષી દુર્જયો જેતા વિક્રાન્તો બુદ્ધિમાન્બલી ।
રામસ્ય દક્ષિણો બાહુર્નિત્યં પ્રાણો બહિશ્ચરઃ ॥ 13 ॥
રામસ્ય તુ વિશાલાક્ષી પૂર્ણેન્દુસદૃશાનના ।
ધર્મપત્ની પ્રિયા ભર્તુર્નિત્યં પ્રિયહિતે રતા ॥ 14 ॥
સા સુકેશી સુનાસોરુસ્સુરૂપા ચ યશસ્વિની ।
દેવતેવ વનસ્યાસ્ય રાજતે શ્રીરિવાપરા ॥ 15 ॥
તપ્તકાઞ્ચનવર્ણાભા રક્તતુઙ્ગનખી શુભા ।
સીતા નામ વરારોહા વૈદેહી તનુમધ્યમા ॥ 16 ॥
નૈવ દેવી ન ગન્ધર્વી ન યક્ષી ન ચ કિન્નરી ।
નૈવંરૂપા મયા નારી દૃષ્ટપૂર્વા મહીતલે ॥ 17 ॥
યસ્ય સીતા ભવેદ્ભાર્યા યં ચ હૃષ્ટા પરિષ્વજેત્ ।
અતિજીવેત્સ સર્વેષુ લોકેષ્વપિ પુરન્દરાત્ ॥ 18 ॥
સા સુશીલા વપુશ્શ્લાઘ્યા રૂપેણાપ્રતિમા ભુવિ ।
તવાનુરૂપા ભાર્યા સ્યાત્ત્વં ચ તસ્યાસ્તથા પતિઃ ॥ 19 ॥
તાં તુ વિસ્તીર્ણજઘનાં પીનશ્રોણિપયોધરામ્ ।
ભાર્યાર્થે ચ તવાનેતુમુદ્યતાહં વરાનનામ્ ॥ 20 ॥
વિરૂપિતાસ્મિ ક્રૂરેણ લક્ષ્મણેન મહાભુજ ।
તાં તુ દૃષ્ટ્વાદ્ય વૈદેહીં પૂર્ણચન્દ્રનિભાનનામ્ ।
મન્મથસ્ય શરાણાં વૈ ત્વં વિધેયો ભવિષ્યસિ ॥ 21 ॥
યદિ તસ્યામભિપ્રાયો ભાર્યાર્થે તવ જાયતે ।
શીઘ્રમુદ્ધ્રિયતાં પાદો જયાર્થમિહ દક્ષિણઃ ॥ 22 ॥
કુરુ પ્રિયં તથા તેષાં રક્ષસાં રાક્ષસેશ્વર ।
વધાત્તસ્ય નૃશંસસ્ય રામસ્યાશ્રમવાસિનઃ ॥ 23 ॥
તં શરૈર્નિશિતૈર્હત્વા લક્ષ્મણં ચ મહારથમ્ ।
હતનાથાં સુખં સીતાં યથાવદુપભોક્ષ્યસિ ॥ 24 ॥
રોચતે યતિ તે વાક્યં મમૈતદ્રાક્ષસેશ્વર ।
ક્રિયતાં નિર્વિશઙ્કેન વચનં મમ રાવણ ॥ 25 ॥
વિજ્ઞાયેહાત્મશક્તિં ચ હ્રિયતામબલા બલાત્ ।
સીતા સર્વાનવદ્યાઙ્ગી ભાર્યાર્થે રાક્ષસેશ્વર ॥ 26 ॥
નિશમ્ય રામેણ શરૈરજિહ્મગૈ ર્હતાન્ જનસ્થાનગતાન્નિશાચરાન્ ।
ખરં ચ બુદ્ધ્વા નિહતં ચ દૂષણં ત્વમત્ર કૃત્યં પ્રતિપત્તુમર્હસિ ॥ 27 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાણ્ડે ચતુસ્ત્રિંશસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha catustriṃśassargaḥ |
tataśśūrpaṇakhāṃ dṛṣṭvā bruvantīṃ paruṣaṃ vacaḥ |
amātyamadhye saṅkruddhaḥ paripapraccha rāvaṇaḥ || 1 ||
kaśca rāmaḥ kathaṃvīryaḥ kiṃrūpaḥ kimparākramaḥ |
kimarthaṃ daṇḍakāraṇyaṃ praviṣṭassudurāsadam || 2 ||
āyudhaṃ kiñca rāmasya nihatā yena rākṣasāḥ |
kharaśca nihatassaṅkhye dūṣaṇastriśirāstathā || 3 ||
ityuktā rākṣasendreṇa rākṣasī krodhamūrchitā |
tato rāmaṃ yathātatvamākhyātumupacakrame || 4 ||
dīrghabāhurviśālākṣa ścīrakṛṣṇājināmbaraḥ |
kandarpasamarūpaśca rāmo daśarathātmajaḥ || 5 ||
śakracāpanibhaṃ cāpaṃ vikṛṣya kanakāṅgadam |
dīptān kṣipati nārācānsarpāniva mahāviṣān || 6 ||
nādadānaṃ śarānghorānnamuñcantaṃ śilīmukhān |
na kārmukaṃ vikarṣantaṃ rāmaṃ paśyāmi saṃyuge || 7 ||
hanyamānaṃ tu tatsainyaṃ paśyāmi śaravṛṣṭibhiḥ |
indreṇevottamaṃ sasyamāhatantvaśmavṛṣṭibhiḥ || 8 ||
rakṣasāṃ bhīmarūpāṇāṃ sahasrāṇi caturdaśa |
nihatāni śarai stīkṣṇaistenaikena padātinā || 9 ||
ardhādhikamuhūrtena kharaśca sahadūṣaṇaḥ |
ṛṣīṇāmabhayaṃ dattaṃ kṛtakṣemāśca daṇḍakāḥ || 10 ||
ekā kathañcinmuktāhaṃ paribhūya mahātmanā |
strīvadhaṃ śaṅkamānena rāmeṇa viditātmanā || 11 ||
bhrātā cāsya mahātejā guṇatastulyavikramaḥ |
anuraktaśca bhaktaśca lakṣmaṇo nāma vīryavān || 12 ||
amarṣī durjayo jetā vikrānto buddhimānbalī |
rāmasya dakṣiṇo bāhurnityaṃ prāṇo bahiścaraḥ || 13 ||
rāmasya tu viśālākṣī pūrṇendusadṛśānanā |
dharmapatnī priyā bharturnityaṃ priyahite ratā || 14 ||
sā sukeśī sunāsorussurūpā ca yaśasvinī |
devateva vanasyāsya rājate śrīrivāparā || 15 ||
taptakāñcanavarṇābhā raktatuṅganakhī śubhā |
sītā nāma varārohā vaidehī tanumadhyamā || 16 ||
naiva devī na gandharvī na yakṣī na ca kinnarī |
naivaṃrūpā mayā nārī dṛṣṭapūrvā mahītale || 17 ||
yasya sītā bhavedbhāryā yaṃ ca hṛṣṭā pariṣvajet |
atijīvetsa sarveṣu lokeṣvapi purandarāt || 18 ||
sā suśīlā vapuśślāghyā rūpeṇāpratimā bhuvi |
tavānurūpā bhāryā syāttvaṃ ca tasyāstathā patiḥ || 19 ||
tāṃ tu vistīrṇajaghanāṃ pīnaśroṇipayodharām |
bhāryārthe ca tavānetumudyatāhaṃ varānanām || 20 ||
virūpitāsmi krūreṇa lakṣmaṇena mahābhuja |
tāṃ tu dṛṣṭvādya vaidehīṃ pūrṇacandranibhānanām |
manmathasya śarāṇāṃ vai tvaṃ vidheyo bhaviṣyasi || 21 ||
yadi tasyāmabhiprāyo bhāryārthe tava jāyate |
śīghramuddhriyatāṃ pādo jayārthamiha dakṣiṇaḥ || 22 ||
kuru priyaṃ tathā teṣāṃ rakṣasāṃ rākṣaseśvara |
vadhāttasya nṛśaṃsasya rāmasyāśramavāsinaḥ || 23 ||
taṃ śarairniśitairhatvā lakṣmaṇaṃ ca mahāratham |
hatanāthāṃ sukhaṃ sītāṃ yathāvadupabhokṣyasi || 24 ||
rocate yati te vākyaṃ mamaitadrākṣaseśvara |
kriyatāṃ nirviśaṅkena vacanaṃ mama rāvaṇa || 25 ||
vijñāyehātmaśaktiṃ ca hriyatāmabalā balāt |
sītā sarvānavadyāṅgī bhāryārthe rākṣaseśvara || 26 ||
niśamya rāmeṇa śarairajihmagai rhatān janasthānagatānniśācarān |
kharaṃ ca buddhvā nihataṃ ca dūṣaṇaṃ tvamatra kṛtyaṃ pratipattumarhasi || 27 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe catustriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ चतुस्त्रिंशस्सर्गः ।
ततश्शूर्पणखां दृष्ट्वा ब्रुवन्तीं परुषं वचः ।
अमात्यमध्ये सङ्क्रुद्धः परिपप्रच्छ रावणः ॥ 1 ॥
कश्च रामः कथंवीर्यः किंरूपः किम्पराक्रमः ।
किमर्थं दण्डकारण्यं प्रविष्टस्सुदुरासदम् ॥ 2 ॥
आयुधं किञ्च रामस्य निहता येन राक्षसाः ।
खरश्च निहतस्सङ्ख्ये दूषणस्त्रिशिरास्तथा ॥ 3 ॥
इत्युक्ता राक्षसेन्द्रेण राक्षसी क्रोधमूर्छिता ।
ततो रामं यथातत्वमाख्यातुमुपचक्रमे ॥ 4 ॥
दीर्घबाहुर्विशालाक्ष श्चीरकृष्णाजिनाम्बरः ।
कन्दर्पसमरूपश्च रामो दशरथात्मजः ॥ 5 ॥
शक्रचापनिभं चापं विकृष्य कनकाङ्गदम् ।
दीप्तान् क्षिपति नाराचान्सर्पानिव महाविषान् ॥ 6 ॥
नाददानं शरान्घोरान्नमुञ्चन्तं शिलीमुखान् ।
न कार्मुकं विकर्षन्तं रामं पश्यामि संयुगे ॥ 7 ॥
हन्यमानं तु तत्सैन्यं पश्यामि शरवृष्टिभिः ।
इन्द्रेणेवोत्तमं सस्यमाहतन्त्वश्मवृष्टिभिः ॥ 8 ॥
रक्षसां भीमरूपाणां सहस्राणि चतुर्दश ।
निहतानि शरै स्तीक्ष्णैस्तेनैकेन पदातिना ॥ 9 ॥
अर्धाधिकमुहूर्तेन खरश्च सहदूषणः ।
ऋषीणामभयं दत्तं कृतक्षेमाश्च दण्डकाः ॥ 10 ॥
एका कथञ्चिन्मुक्ताहं परिभूय महात्मना ।
स्त्रीवधं शङ्कमानेन रामेण विदितात्मना ॥ 11 ॥
भ्राता चास्य महातेजा गुणतस्तुल्यविक्रमः ।
अनुरक्तश्च भक्तश्च लक्ष्मणो नाम वीर्यवान् ॥ 12 ॥
अमर्षी दुर्जयो जेता विक्रान्तो बुद्धिमान्बली ।
रामस्य दक्षिणो बाहुर्नित्यं प्राणो बहिश्चरः ॥ 13 ॥
रामस्य तु विशालाक्षी पूर्णेन्दुसदृशानना ।
धर्मपत्नी प्रिया भर्तुर्नित्यं प्रियहिते रता ॥ 14 ॥
सा सुकेशी सुनासोरुस्सुरूपा च यशस्विनी ।
देवतेव वनस्यास्य राजते श्रीरिवापरा ॥ 15 ॥
तप्तकाञ्चनवर्णाभा रक्ततुङ्गनखी शुभा ।
सीता नाम वरारोहा वैदेही तनुमध्यमा ॥ 16 ॥
नैव देवी न गन्धर्वी न यक्षी न च किन्नरी ।
नैवंरूपा मया नारी दृष्टपूर्वा महीतले ॥ 17 ॥
यस्य सीता भवेद्भार्या यं च हृष्टा परिष्वजेत् ।
अतिजीवेत्स सर्वेषु लोकेष्वपि पुरन्दरात् ॥ 18 ॥
सा सुशीला वपुश्श्लाघ्या रूपेणाप्रतिमा भुवि ।
तवानुरूपा भार्या स्यात्त्वं च तस्यास्तथा पतिः ॥ 19 ॥
तां तु विस्तीर्णजघनां पीनश्रोणिपयोधराम् ।
भार्यार्थे च तवानेतुमुद्यताहं वराननाम् ॥ 20 ॥
विरूपितास्मि क्रूरेण लक्ष्मणेन महाभुज ।
तां तु दृष्ट्वाद्य वैदेहीं पूर्णचन्द्रनिभाननाम् ।
मन्मथस्य शराणां वै त्वं विधेयो भविष्यसि ॥ 21 ॥
यदि तस्यामभिप्रायो भार्यार्थे तव जायते ।
शीघ्रमुद्ध्रियतां पादो जयार्थमिह दक्षिणः ॥ 22 ॥
कुरु प्रियं तथा तेषां रक्षसां राक्षसेश्वर ।
वधात्तस्य नृशंसस्य रामस्याश्रमवासिनः ॥ 23 ॥
तं शरैर्निशितैर्हत्वा लक्ष्मणं च महारथम् ।
हतनाथां सुखं सीतां यथावदुपभोक्ष्यसि ॥ 24 ॥
रोचते यति ते वाक्यं ममैतद्राक्षसेश्वर ।
क्रियतां निर्विशङ्केन वचनं मम रावण ॥ 25 ॥
विज्ञायेहात्मशक्तिं च ह्रियतामबला बलात् ।
सीता सर्वानवद्याङ्गी भार्यार्थे राक्षसेश्वर ॥ 26 ॥
निशम्य रामेण शरैरजिह्मगै र्हतान् जनस्थानगतान्निशाचरान् ।
खरं च बुद्ध्वा निहतं च दूषणं त्वमत्र कृत्यं प्रतिपत्तुमर्हसि ॥ 27 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे चतुस्त्रिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha catustriṃśassargaḥ |
tataśśūrpaṇakhāṃ dṛṣṭvā bruvantīṃ paruṣaṃ vacaḥ |
amātyamadhye saṅkruddhaḥ paripapraccha rāvaṇaḥ || 1 ||
kaśca rāmaḥ kathaṃvīryaḥ kiṃrūpaḥ kimparākramaḥ |
kimarthaṃ daṇḍakāraṇyaṃ praviṣṭassudurāsadam || 2 ||
āyudhaṃ kiñca rāmasya nihatā yena rākṣasāḥ |
kharaśca nihatassaṅkhye dūṣaṇastriśirāstathā || 3 ||
ityuktā rākṣasendreṇa rākṣasī krodhamūrchitā |
tato rāmaṃ yathātatvamākhyātumupacakrame || 4 ||
dīrghabāhurviśālākṣa ścīrakṛṣṇājināmbaraḥ |
kandarpasamarūpaśca rāmo daśarathātmajaḥ || 5 ||
śakracāpanibhaṃ cāpaṃ vikṛṣya kanakāṅgadam |
dīptān kṣipati nārācānsarpāniva mahāviṣān || 6 ||
nādadānaṃ śarānghorānnamuñcantaṃ śilīmukhān |
na kārmukaṃ vikarṣantaṃ rāmaṃ paśyāmi saṃyuge || 7 ||
hanyamānaṃ tu tatsainyaṃ paśyāmi śaravṛṣṭibhiḥ |
indreṇevottamaṃ sasyamāhatantvaśmavṛṣṭibhiḥ || 8 ||
rakṣasāṃ bhīmarūpāṇāṃ sahasrāṇi caturdaśa |
nihatāni śarai stīkṣṇaistenaikena padātinā || 9 ||
ardhādhikamuhūrtena kharaśca sahadūṣaṇaḥ |
ṛṣīṇāmabhayaṃ dattaṃ kṛtakṣemāśca daṇḍakāḥ || 10 ||
ekā kathañcinmuktāhaṃ paribhūya mahātmanā |
strīvadhaṃ śaṅkamānena rāmeṇa viditātmanā || 11 ||
bhrātā cāsya mahātejā guṇatastulyavikramaḥ |
anuraktaśca bhaktaśca lakṣmaṇo nāma vīryavān || 12 ||
amarṣī durjayo jetā vikrānto buddhimānbalī |
rāmasya dakṣiṇo bāhurnityaṃ prāṇo bahiścaraḥ || 13 ||
rāmasya tu viśālākṣī pūrṇendusadṛśānanā |
dharmapatnī priyā bharturnityaṃ priyahite ratā || 14 ||
sā sukeśī sunāsorussurūpā ca yaśasvinī |
devateva vanasyāsya rājate śrīrivāparā || 15 ||
taptakāñcanavarṇābhā raktatuṅganakhī śubhā |
sītā nāma varārohā vaidehī tanumadhyamā || 16 ||
naiva devī na gandharvī na yakṣī na ca kinnarī |
naivaṃrūpā mayā nārī dṛṣṭapūrvā mahītale || 17 ||
yasya sītā bhavedbhāryā yaṃ ca hṛṣṭā pariṣvajet |
atijīvetsa sarveṣu lokeṣvapi purandarāt || 18 ||
sā suśīlā vapuśślāghyā rūpeṇāpratimā bhuvi |
tavānurūpā bhāryā syāttvaṃ ca tasyāstathā patiḥ || 19 ||
tāṃ tu vistīrṇajaghanāṃ pīnaśroṇipayodharām |
bhāryārthe ca tavānetumudyatāhaṃ varānanām || 20 ||
virūpitāsmi krūreṇa lakṣmaṇena mahābhuja |
tāṃ tu dṛṣṭvādya vaidehīṃ pūrṇacandranibhānanām |
manmathasya śarāṇāṃ vai tvaṃ vidheyo bhaviṣyasi || 21 ||
yadi tasyāmabhiprāyo bhāryārthe tava jāyate |
śīghramuddhriyatāṃ pādo jayārthamiha dakṣiṇaḥ || 22 ||
kuru priyaṃ tathā teṣāṃ rakṣasāṃ rākṣaseśvara |
vadhāttasya nṛśaṃsasya rāmasyāśramavāsinaḥ || 23 ||
taṃ śarairniśitairhatvā lakṣmaṇaṃ ca mahāratham |
hatanāthāṃ sukhaṃ sītāṃ yathāvadupabhokṣyasi || 24 ||
rocate yati te vākyaṃ mamaitadrākṣaseśvara |
kriyatāṃ nirviśaṅkena vacanaṃ mama rāvaṇa || 25 ||
vijñāyehātmaśaktiṃ ca hriyatāmabalā balāt |
sītā sarvānavadyāṅgī bhāryārthe rākṣaseśvara || 26 ||
niśamya rāmeṇa śarairajihmagai rhatān janasthānagatānniśācarān |
kharaṃ ca buddhvā nihataṃ ca dūṣaṇaṃ tvamatra kṛtyaṃ pratipattumarhasi || 27 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe catustriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.