Meaning —
⏳ The meaning of this text is being prepared (AI translation with an accuracy check). This usually takes a few minutes — this page will refresh when it is ready.
The meaning is ready. Show it.
The meaning could not be prepared right now.
A translation in is not yet available for this text.
The original text and transliteration are shown below.
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ चतुस्त्रिंशस्सर्गः ।
Shloka 1
ततश्शूर्पणखां दृष्ट्वा ब्रुवन्तीं परुषं वचः ।
अमात्यमध्ये सङ्क्रुद्धः परिपप्रच्छ रावणः ॥ 1 ॥
अमात्यमध्ये सङ्क्रुद्धः परिपप्रच्छ रावणः ॥ 1 ॥
tataśśūrpaṇakhāṃ dṛṣṭvā bruvantīṃ paruṣaṃ vacaḥ |
amātyamadhye saṅkruddhaḥ paripapraccha rāvaṇaḥ || 1 ||
amātyamadhye saṅkruddhaḥ paripapraccha rāvaṇaḥ || 1 ||
Shloka 2
कश्च रामः कथंवीर्यः किंरूपः किम्पराक्रमः ।
किमर्थं दण्डकारण्यं प्रविष्टस्सुदुरासदम् ॥ 2 ॥
किमर्थं दण्डकारण्यं प्रविष्टस्सुदुरासदम् ॥ 2 ॥
kaśca rāmaḥ kathaṃvīryaḥ kiṃrūpaḥ kimparākramaḥ |
kimarthaṃ daṇḍakāraṇyaṃ praviṣṭassudurāsadam || 2 ||
kimarthaṃ daṇḍakāraṇyaṃ praviṣṭassudurāsadam || 2 ||
Shloka 3
आयुधं किञ्च रामस्य निहता येन राक्षसाः ।
खरश्च निहतस्सङ्ख्ये दूषणस्त्रिशिरास्तथा ॥ 3 ॥
खरश्च निहतस्सङ्ख्ये दूषणस्त्रिशिरास्तथा ॥ 3 ॥
āyudhaṃ kiñca rāmasya nihatā yena rākṣasāḥ |
kharaśca nihatassaṅkhye dūṣaṇastriśirāstathā || 3 ||
kharaśca nihatassaṅkhye dūṣaṇastriśirāstathā || 3 ||
Shloka 4
इत्युक्ता राक्षसेन्द्रेण राक्षसी क्रोधमूर्छिता ।
ततो रामं यथातत्वमाख्यातुमुपचक्रमे ॥ 4 ॥
ततो रामं यथातत्वमाख्यातुमुपचक्रमे ॥ 4 ॥
ityuktā rākṣasendreṇa rākṣasī krodhamūrchitā |
tato rāmaṃ yathātatvamākhyātumupacakrame || 4 ||
tato rāmaṃ yathātatvamākhyātumupacakrame || 4 ||
Shloka 5
दीर्घबाहुर्विशालाक्ष श्चीरकृष्णाजिनाम्बरः ।
कन्दर्पसमरूपश्च रामो दशरथात्मजः ॥ 5 ॥
कन्दर्पसमरूपश्च रामो दशरथात्मजः ॥ 5 ॥
dīrghabāhurviśālākṣa ścīrakṛṣṇājināmbaraḥ |
kandarpasamarūpaśca rāmo daśarathātmajaḥ || 5 ||
kandarpasamarūpaśca rāmo daśarathātmajaḥ || 5 ||
Shloka 6
शक्रचापनिभं चापं विकृष्य कनकाङ्गदम् ।
दीप्तान् क्षिपति नाराचान्सर्पानिव महाविषान् ॥ 6 ॥
दीप्तान् क्षिपति नाराचान्सर्पानिव महाविषान् ॥ 6 ॥
śakracāpanibhaṃ cāpaṃ vikṛṣya kanakāṅgadam |
dīptān kṣipati nārācānsarpāniva mahāviṣān || 6 ||
dīptān kṣipati nārācānsarpāniva mahāviṣān || 6 ||
Shloka 7
नाददानं शरान्घोरान्नमुञ्चन्तं शिलीमुखान् ।
न कार्मुकं विकर्षन्तं रामं पश्यामि संयुगे ॥ 7 ॥
न कार्मुकं विकर्षन्तं रामं पश्यामि संयुगे ॥ 7 ॥
nādadānaṃ śarānghorānnamuñcantaṃ śilīmukhān |
na kārmukaṃ vikarṣantaṃ rāmaṃ paśyāmi saṃyuge || 7 ||
na kārmukaṃ vikarṣantaṃ rāmaṃ paśyāmi saṃyuge || 7 ||
Shloka 8
हन्यमानं तु तत्सैन्यं पश्यामि शरवृष्टिभिः ।
इन्द्रेणेवोत्तमं सस्यमाहतन्त्वश्मवृष्टिभिः ॥ 8 ॥
इन्द्रेणेवोत्तमं सस्यमाहतन्त्वश्मवृष्टिभिः ॥ 8 ॥
hanyamānaṃ tu tatsainyaṃ paśyāmi śaravṛṣṭibhiḥ |
indreṇevottamaṃ sasyamāhatantvaśmavṛṣṭibhiḥ || 8 ||
indreṇevottamaṃ sasyamāhatantvaśmavṛṣṭibhiḥ || 8 ||
Shloka 9
रक्षसां भीमरूपाणां सहस्राणि चतुर्दश ।
निहतानि शरै स्तीक्ष्णैस्तेनैकेन पदातिना ॥ 9 ॥
निहतानि शरै स्तीक्ष्णैस्तेनैकेन पदातिना ॥ 9 ॥
rakṣasāṃ bhīmarūpāṇāṃ sahasrāṇi caturdaśa |
nihatāni śarai stīkṣṇaistenaikena padātinā || 9 ||
nihatāni śarai stīkṣṇaistenaikena padātinā || 9 ||
Shloka 10
अर्धाधिकमुहूर्तेन खरश्च सहदूषणः ।
ऋषीणामभयं दत्तं कृतक्षेमाश्च दण्डकाः ॥ 10 ॥
ऋषीणामभयं दत्तं कृतक्षेमाश्च दण्डकाः ॥ 10 ॥
ardhādhikamuhūrtena kharaśca sahadūṣaṇaḥ |
ṛṣīṇāmabhayaṃ dattaṃ kṛtakṣemāśca daṇḍakāḥ || 10 ||
ṛṣīṇāmabhayaṃ dattaṃ kṛtakṣemāśca daṇḍakāḥ || 10 ||
Shloka 11
एका कथञ्चिन्मुक्ताहं परिभूय महात्मना ।
स्त्रीवधं शङ्कमानेन रामेण विदितात्मना ॥ 11 ॥
स्त्रीवधं शङ्कमानेन रामेण विदितात्मना ॥ 11 ॥
ekā kathañcinmuktāhaṃ paribhūya mahātmanā |
strīvadhaṃ śaṅkamānena rāmeṇa viditātmanā || 11 ||
strīvadhaṃ śaṅkamānena rāmeṇa viditātmanā || 11 ||
Shloka 12
भ्राता चास्य महातेजा गुणतस्तुल्यविक्रमः ।
अनुरक्तश्च भक्तश्च लक्ष्मणो नाम वीर्यवान् ॥ 12 ॥
अनुरक्तश्च भक्तश्च लक्ष्मणो नाम वीर्यवान् ॥ 12 ॥
bhrātā cāsya mahātejā guṇatastulyavikramaḥ |
anuraktaśca bhaktaśca lakṣmaṇo nāma vīryavān || 12 ||
anuraktaśca bhaktaśca lakṣmaṇo nāma vīryavān || 12 ||
Shloka 13
अमर्षी दुर्जयो जेता विक्रान्तो बुद्धिमान्बली ।
रामस्य दक्षिणो बाहुर्नित्यं प्राणो बहिश्चरः ॥ 13 ॥
रामस्य दक्षिणो बाहुर्नित्यं प्राणो बहिश्चरः ॥ 13 ॥
amarṣī durjayo jetā vikrānto buddhimānbalī |
rāmasya dakṣiṇo bāhurnityaṃ prāṇo bahiścaraḥ || 13 ||
rāmasya dakṣiṇo bāhurnityaṃ prāṇo bahiścaraḥ || 13 ||
Shloka 14
रामस्य तु विशालाक्षी पूर्णेन्दुसदृशानना ।
धर्मपत्नी प्रिया भर्तुर्नित्यं प्रियहिते रता ॥ 14 ॥
धर्मपत्नी प्रिया भर्तुर्नित्यं प्रियहिते रता ॥ 14 ॥
rāmasya tu viśālākṣī pūrṇendusadṛśānanā |
dharmapatnī priyā bharturnityaṃ priyahite ratā || 14 ||
dharmapatnī priyā bharturnityaṃ priyahite ratā || 14 ||
Shloka 15
सा सुकेशी सुनासोरुस्सुरूपा च यशस्विनी ।
देवतेव वनस्यास्य राजते श्रीरिवापरा ॥ 15 ॥
देवतेव वनस्यास्य राजते श्रीरिवापरा ॥ 15 ॥
sā sukeśī sunāsorussurūpā ca yaśasvinī |
devateva vanasyāsya rājate śrīrivāparā || 15 ||
devateva vanasyāsya rājate śrīrivāparā || 15 ||
Shloka 16
तप्तकाञ्चनवर्णाभा रक्ततुङ्गनखी शुभा ।
सीता नाम वरारोहा वैदेही तनुमध्यमा ॥ 16 ॥
सीता नाम वरारोहा वैदेही तनुमध्यमा ॥ 16 ॥
taptakāñcanavarṇābhā raktatuṅganakhī śubhā |
sītā nāma varārohā vaidehī tanumadhyamā || 16 ||
sītā nāma varārohā vaidehī tanumadhyamā || 16 ||
Shloka 17
नैव देवी न गन्धर्वी न यक्षी न च किन्नरी ।
नैवंरूपा मया नारी दृष्टपूर्वा महीतले ॥ 17 ॥
नैवंरूपा मया नारी दृष्टपूर्वा महीतले ॥ 17 ॥
naiva devī na gandharvī na yakṣī na ca kinnarī |
naivaṃrūpā mayā nārī dṛṣṭapūrvā mahītale || 17 ||
naivaṃrūpā mayā nārī dṛṣṭapūrvā mahītale || 17 ||
Shloka 18
यस्य सीता भवेद्भार्या यं च हृष्टा परिष्वजेत् ।
अतिजीवेत्स सर्वेषु लोकेष्वपि पुरन्दरात् ॥ 18 ॥
अतिजीवेत्स सर्वेषु लोकेष्वपि पुरन्दरात् ॥ 18 ॥
yasya sītā bhavedbhāryā yaṃ ca hṛṣṭā pariṣvajet |
atijīvetsa sarveṣu lokeṣvapi purandarāt || 18 ||
atijīvetsa sarveṣu lokeṣvapi purandarāt || 18 ||
Shloka 19
सा सुशीला वपुश्श्लाघ्या रूपेणाप्रतिमा भुवि ।
तवानुरूपा भार्या स्यात्त्वं च तस्यास्तथा पतिः ॥ 19 ॥
तवानुरूपा भार्या स्यात्त्वं च तस्यास्तथा पतिः ॥ 19 ॥
sā suśīlā vapuśślāghyā rūpeṇāpratimā bhuvi |
tavānurūpā bhāryā syāttvaṃ ca tasyāstathā patiḥ || 19 ||
tavānurūpā bhāryā syāttvaṃ ca tasyāstathā patiḥ || 19 ||
Shloka 20
तां तु विस्तीर्णजघनां पीनश्रोणिपयोधराम् ।
भार्यार्थे च तवानेतुमुद्यताहं वराननाम् ॥ 20 ॥
भार्यार्थे च तवानेतुमुद्यताहं वराननाम् ॥ 20 ॥
tāṃ tu vistīrṇajaghanāṃ pīnaśroṇipayodharām |
bhāryārthe ca tavānetumudyatāhaṃ varānanām || 20 ||
bhāryārthe ca tavānetumudyatāhaṃ varānanām || 20 ||
Shloka 21
विरूपितास्मि क्रूरेण लक्ष्मणेन महाभुज ।
तां तु दृष्ट्वाद्य वैदेहीं पूर्णचन्द्रनिभाननाम् ।
मन्मथस्य शराणां वै त्वं विधेयो भविष्यसि ॥ 21 ॥
तां तु दृष्ट्वाद्य वैदेहीं पूर्णचन्द्रनिभाननाम् ।
मन्मथस्य शराणां वै त्वं विधेयो भविष्यसि ॥ 21 ॥
virūpitāsmi krūreṇa lakṣmaṇena mahābhuja |
tāṃ tu dṛṣṭvādya vaidehīṃ pūrṇacandranibhānanām |
manmathasya śarāṇāṃ vai tvaṃ vidheyo bhaviṣyasi || 21 ||
tāṃ tu dṛṣṭvādya vaidehīṃ pūrṇacandranibhānanām |
manmathasya śarāṇāṃ vai tvaṃ vidheyo bhaviṣyasi || 21 ||
Shloka 22
यदि तस्यामभिप्रायो भार्यार्थे तव जायते ।
शीघ्रमुद्ध्रियतां पादो जयार्थमिह दक्षिणः ॥ 22 ॥
शीघ्रमुद्ध्रियतां पादो जयार्थमिह दक्षिणः ॥ 22 ॥
yadi tasyāmabhiprāyo bhāryārthe tava jāyate |
śīghramuddhriyatāṃ pādo jayārthamiha dakṣiṇaḥ || 22 ||
śīghramuddhriyatāṃ pādo jayārthamiha dakṣiṇaḥ || 22 ||
Shloka 23
कुरु प्रियं तथा तेषां रक्षसां राक्षसेश्वर ।
वधात्तस्य नृशंसस्य रामस्याश्रमवासिनः ॥ 23 ॥
वधात्तस्य नृशंसस्य रामस्याश्रमवासिनः ॥ 23 ॥
kuru priyaṃ tathā teṣāṃ rakṣasāṃ rākṣaseśvara |
vadhāttasya nṛśaṃsasya rāmasyāśramavāsinaḥ || 23 ||
vadhāttasya nṛśaṃsasya rāmasyāśramavāsinaḥ || 23 ||
Shloka 24
तं शरैर्निशितैर्हत्वा लक्ष्मणं च महारथम् ।
हतनाथां सुखं सीतां यथावदुपभोक्ष्यसि ॥ 24 ॥
हतनाथां सुखं सीतां यथावदुपभोक्ष्यसि ॥ 24 ॥
taṃ śarairniśitairhatvā lakṣmaṇaṃ ca mahāratham |
hatanāthāṃ sukhaṃ sītāṃ yathāvadupabhokṣyasi || 24 ||
hatanāthāṃ sukhaṃ sītāṃ yathāvadupabhokṣyasi || 24 ||
Shloka 25
रोचते यति ते वाक्यं ममैतद्राक्षसेश्वर ।
क्रियतां निर्विशङ्केन वचनं मम रावण ॥ 25 ॥
क्रियतां निर्विशङ्केन वचनं मम रावण ॥ 25 ॥
rocate yati te vākyaṃ mamaitadrākṣaseśvara |
kriyatāṃ nirviśaṅkena vacanaṃ mama rāvaṇa || 25 ||
kriyatāṃ nirviśaṅkena vacanaṃ mama rāvaṇa || 25 ||
Shloka 26
विज्ञायेहात्मशक्तिं च ह्रियतामबला बलात् ।
सीता सर्वानवद्याङ्गी भार्यार्थे राक्षसेश्वर ॥ 26 ॥
सीता सर्वानवद्याङ्गी भार्यार्थे राक्षसेश्वर ॥ 26 ॥
vijñāyehātmaśaktiṃ ca hriyatāmabalā balāt |
sītā sarvānavadyāṅgī bhāryārthe rākṣaseśvara || 26 ||
sītā sarvānavadyāṅgī bhāryārthe rākṣaseśvara || 26 ||
Shloka 27
निशम्य रामेण शरैरजिह्मगै र्हतान् जनस्थानगतान्निशाचरान् ।
खरं च बुद्ध्वा निहतं च दूषणं त्वमत्र कृत्यं प्रतिपत्तुमर्हसि ॥ 27 ॥
खरं च बुद्ध्वा निहतं च दूषणं त्वमत्र कृत्यं प्रतिपत्तुमर्हसि ॥ 27 ॥
niśamya rāmeṇa śarairajihmagai rhatān janasthānagatānniśācarān |
kharaṃ ca buddhvā nihataṃ ca dūṣaṇaṃ tvamatra kṛtyaṃ pratipattumarhasi || 27 ||
kharaṃ ca buddhvā nihataṃ ca dūṣaṇaṃ tvamatra kṛtyaṃ pratipattumarhasi || 27 ||
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे चतुस्त्रिंशस्सर्गः ॥
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ चतुस्त्रिंशस्सर्गः ।
ततश्शूर्पणखां दृष्ट्वा ब्रुवन्तीं परुषं वचः ।
अमात्यमध्ये सङ्क्रुद्धः परिपप्रच्छ रावणः ॥ 1 ॥
कश्च रामः कथंवीर्यः किंरूपः किम्पराक्रमः ।
किमर्थं दण्डकारण्यं प्रविष्टस्सुदुरासदम् ॥ 2 ॥
आयुधं किञ्च रामस्य निहता येन राक्षसाः ।
खरश्च निहतस्सङ्ख्ये दूषणस्त्रिशिरास्तथा ॥ 3 ॥
इत्युक्ता राक्षसेन्द्रेण राक्षसी क्रोधमूर्छिता ।
ततो रामं यथातत्वमाख्यातुमुपचक्रमे ॥ 4 ॥
दीर्घबाहुर्विशालाक्ष श्चीरकृष्णाजिनाम्बरः ।
कन्दर्पसमरूपश्च रामो दशरथात्मजः ॥ 5 ॥
शक्रचापनिभं चापं विकृष्य कनकाङ्गदम् ।
दीप्तान् क्षिपति नाराचान्सर्पानिव महाविषान् ॥ 6 ॥
नाददानं शरान्घोरान्नमुञ्चन्तं शिलीमुखान् ।
न कार्मुकं विकर्षन्तं रामं पश्यामि संयुगे ॥ 7 ॥
हन्यमानं तु तत्सैन्यं पश्यामि शरवृष्टिभिः ।
इन्द्रेणेवोत्तमं सस्यमाहतन्त्वश्मवृष्टिभिः ॥ 8 ॥
रक्षसां भीमरूपाणां सहस्राणि चतुर्दश ।
निहतानि शरै स्तीक्ष्णैस्तेनैकेन पदातिना ॥ 9 ॥
अर्धाधिकमुहूर्तेन खरश्च सहदूषणः ।
ऋषीणामभयं दत्तं कृतक्षेमाश्च दण्डकाः ॥ 10 ॥
एका कथञ्चिन्मुक्ताहं परिभूय महात्मना ।
स्त्रीवधं शङ्कमानेन रामेण विदितात्मना ॥ 11 ॥
भ्राता चास्य महातेजा गुणतस्तुल्यविक्रमः ।
अनुरक्तश्च भक्तश्च लक्ष्मणो नाम वीर्यवान् ॥ 12 ॥
अमर्षी दुर्जयो जेता विक्रान्तो बुद्धिमान्बली ।
रामस्य दक्षिणो बाहुर्नित्यं प्राणो बहिश्चरः ॥ 13 ॥
रामस्य तु विशालाक्षी पूर्णेन्दुसदृशानना ।
धर्मपत्नी प्रिया भर्तुर्नित्यं प्रियहिते रता ॥ 14 ॥
सा सुकेशी सुनासोरुस्सुरूपा च यशस्विनी ।
देवतेव वनस्यास्य राजते श्रीरिवापरा ॥ 15 ॥
तप्तकाञ्चनवर्णाभा रक्ततुङ्गनखी शुभा ।
सीता नाम वरारोहा वैदेही तनुमध्यमा ॥ 16 ॥
नैव देवी न गन्धर्वी न यक्षी न च किन्नरी ।
नैवंरूपा मया नारी दृष्टपूर्वा महीतले ॥ 17 ॥
यस्य सीता भवेद्भार्या यं च हृष्टा परिष्वजेत् ।
अतिजीवेत्स सर्वेषु लोकेष्वपि पुरन्दरात् ॥ 18 ॥
सा सुशीला वपुश्श्लाघ्या रूपेणाप्रतिमा भुवि ।
तवानुरूपा भार्या स्यात्त्वं च तस्यास्तथा पतिः ॥ 19 ॥
तां तु विस्तीर्णजघनां पीनश्रोणिपयोधराम् ।
भार्यार्थे च तवानेतुमुद्यताहं वराननाम् ॥ 20 ॥
विरूपितास्मि क्रूरेण लक्ष्मणेन महाभुज ।
तां तु दृष्ट्वाद्य वैदेहीं पूर्णचन्द्रनिभाननाम् ।
मन्मथस्य शराणां वै त्वं विधेयो भविष्यसि ॥ 21 ॥
यदि तस्यामभिप्रायो भार्यार्थे तव जायते ।
शीघ्रमुद्ध्रियतां पादो जयार्थमिह दक्षिणः ॥ 22 ॥
कुरु प्रियं तथा तेषां रक्षसां राक्षसेश्वर ।
वधात्तस्य नृशंसस्य रामस्याश्रमवासिनः ॥ 23 ॥
तं शरैर्निशितैर्हत्वा लक्ष्मणं च महारथम् ।
हतनाथां सुखं सीतां यथावदुपभोक्ष्यसि ॥ 24 ॥
रोचते यति ते वाक्यं ममैतद्राक्षसेश्वर ।
क्रियतां निर्विशङ्केन वचनं मम रावण ॥ 25 ॥
विज्ञायेहात्मशक्तिं च ह्रियतामबला बलात् ।
सीता सर्वानवद्याङ्गी भार्यार्थे राक्षसेश्वर ॥ 26 ॥
निशम्य रामेण शरैरजिह्मगै र्हतान् जनस्थानगतान्निशाचरान् ।
खरं च बुद्ध्वा निहतं च दूषणं त्वमत्र कृत्यं प्रतिपत्तुमर्हसि ॥ 27 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे चतुस्त्रिंशस्सर्गः ॥
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Devanagari script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.