Meaning —
⏳ The meaning of this text is being prepared (AI translation with an accuracy check). This usually takes a few minutes — this page will refresh when it is ready.
The meaning is ready. Show it.
The meaning could not be prepared right now.
A translation in is not yet available for this text.
The original text and transliteration are shown below.
ਧ੍ਯਾਨਂ
dhyānaṃ
ਵਾਸੁਦੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰਯੋਗੀਨ੍ਦ੍ਰਂ ਨਤ੍ਵਾ ਜ੍ਞਾਨਪ੍ਰਦਂ ਗੁਰੁਮ੍ ।
vāsudevendrayogīndraṃ natvā jñānapradaṃ gurum |
ਮੁਮੁਕ੍षੂਣਾਂ ਹਿਤਾਰ੍ਥਾਯ ਤਤ੍ਤ੍ਵਬੋਧੋਭਿਧੀਯਤੇ ॥
mumukṣūṇāṃ hitārthāya tattvabodhobhidhīyate ||
ਸਾਧਨਚਤੁष੍ਟਯਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਧਿਕਾਰਿਣਾਂ ਮੋਕ੍षਸਾਧਨਭੂਤਂ
sādhanacatuṣṭayasampannādhikāriṇāṃ mokṣasādhanabhūtaṃ
ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਵੇਕਪ੍ਰਕਾਰਂ ਵਕ੍ष੍ਯਾਮਃ ।
tattvavivekaprakāraṃ vakṣyāmaḥ |
ਸਾਧਨਚਤੁष੍ਟਯਮ੍
sādhanacatuṣṭayam
ਸਾਧਨਚਤੁष੍ਟਯਂ ਕਿਮ੍ ?
sādhanacatuṣṭayaṃ kim ?
ਨਿਤ੍ਯਾਨਿਤ੍ਯਵਸ੍ਤੁਵਿਵੇਕਃ ।
nityānityavastuvivekaḥ |
ਇਹਾਮੁਤ੍ਰਾਰ੍ਥਫਲਭੋਗਵਿਰਾਗਃ ।
ihāmutrārthaphalabhogavirāgaḥ |
ਸ਼ਮਾਦਿषਟ੍ਕਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ।
śamādiṣaṭkasampattiḥ |
ਮੁਮੁਕ੍षੁਤ੍ਵਂ ਚੇਤਿ ।
mumukṣutvaṃ ceti |
ਨਿਤ੍ਯਾਨਿਤ੍ਯਵਸ੍ਤੁਵਿਵੇਕਃ
nityānityavastuvivekaḥ
ਨਿਤ੍ਯਾਨਿਤ੍ਯਵਸ੍ਤੁਵਿਵੇਕਃ ਕਃ ?
nityānityavastuvivekaḥ kaḥ ?
ਨਿਤ੍ਯਵਸ੍ਤ੍ਵੇਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਦ੍ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਮਨਿਤ੍ਯਮ੍ ।
nityavastvekaṃ brahma tadvyatiriktaṃ sarvamanityam |
ਅਯਮੇਵ ਨਿਤ੍ਯਾਨਿਤ੍ਯਵਸ੍ਤੁਵਿਵੇਕਃ ।
ayameva nityānityavastuvivekaḥ |
ਵਿਰਾਗਃ
virāgaḥ
ਵਿਰਾਗਃ ਕਃ ?
virāgaḥ kaḥ ?
ਇਹਸ੍ਵਰ੍ਗਭੋਗੇषੁ ਇਚ੍ਛਾਰਾਹਿਤ੍ਯਮ੍ ।
ihasvargabhogeṣu icchārāhityam |
ਸ਼ਮਾਦਿਸਾਧਨਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਃ
śamādisādhanasampattiḥ
ਸ਼ਮਾਦਿਸਾਧਨਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਕਾ ?
śamādisādhanasampattiḥ kā ?
ਸ਼ਮੋ ਦਮ ਉਪਰਮਸ੍ਤਿਤਿਕ੍षਾ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਸਮਾਧਾਨਂ ਚ ਇਤਿ ।ਸ਼ਮਃ ਕਃ ?
śamo dama uparamastitikṣā śraddhā samādhānaṃ ca iti |śamaḥ kaḥ ?
ਮਨੋਨਿਗ੍ਰਹਃ ।
manonigrahaḥ |
ਦਮਃ ਕਃ ?
damaḥ kaḥ ?
ਚਕ੍षੁਰਾਦਿਬਾਹ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨਿਗ੍ਰਹਃ ।
cakṣurādibāhyendriyanigrahaḥ |
ਉਪਰਮਃ ਕਃ ?
uparamaḥ kaḥ ?
ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਾਨੁष੍ਠਾਨਮੇਵ ।
svadharmānuṣṭhānameva |
ਤਿਤਿਕ੍षਾ ਕਾ ?
titikṣā kā ?
ਸ਼ੀਤੋष੍ਣਸੁਖਦੁਃਖਾਦਿਸਹਿष੍ਣੁਤ੍ਵਮ੍ ।
śītoṣṇasukhaduḥkhādisahiṣṇutvam |
ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਕੀਦृਸ਼ੀ ?
śraddhā kīdṛśī ?
ਗੁਰੁਵੇਦਾਨ੍ਤਵਾਕ੍ਯਾਦਿषੁ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ।
guruvedāntavākyādiṣu viśvāsaḥ śraddhā |
ਸਮਾਧਾਨਂ ਕਿਮ੍ ?
samādhānaṃ kim ?
ਚਿਤ੍ਤੈਕਾਗ੍ਰਤਾ ।
cittaikāgratā |
ਮੁਮੁਕ੍षੁਤ੍ਵਂ
mumukṣutvaṃ
ਮੁਮੁਕ੍षੁਤ੍ਵਂ ਕਿਮ੍ ?
mumukṣutvaṃ kim ?
ਮੋਕ੍षੋ ਮੇ ਭੂਯਾਦ੍ ਇਤਿ ਇਚ੍ਛਾ ।
mokṣo me bhūyād iti icchā |
ਏਤਤ੍ ਸਾਧਨਚਤੁष੍ਟਯਮ੍ ।
etat sādhanacatuṣṭayam |
ਤਤਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਵੇਕਸ੍ਯਾਧਿਕਾਰਿਣੋ ਭਵਨ੍ਤਿ ।
tatastattvavivekasyādhikāriṇo bhavanti |
ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਵੇਕਃ
tattvavivekaḥ
ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਵੇਕਃ ਕਃ ?
tattvavivekaḥ kaḥ ?
ਆਤ੍ਮਾ ਸਤ੍ਯਂ ਤਦਨ੍ਯਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਮਿਥ੍ਯੇਤਿ ।ਆਤ੍ਮਾ ਕਃ ?
ātmā satyaṃ tadanyat sarvaṃ mithyeti |ātmā kaḥ ?
ਸ੍ਥੂਲਸੂਕ੍ष੍ਮਕਾਰਣਸ਼ਰੀਰਾਦ੍ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਃ ਪਞ੍ਚਕੋਸ਼ਾਤੀਤਃ ਸਨ੍
sthūlasūkṣmakāraṇaśarīrādvyatiriktaḥ pañcakośātītaḥ san
ਅਵਸ੍ਥਾਤ੍ਰਯਸਾਕ੍षੀ ਸਚ੍ਚਿਦਾਨਨ੍ਦਸ੍ਵਰੂਪਃ ਸਨ੍
avasthātrayasākṣī saccidānandasvarūpaḥ san
ਯਸ੍ਤਿष੍ਠਤਿ ਸ ਆਤ੍ਮਾ ।
yastiṣṭhati sa ātmā |
ਸ਼ਰੀਰਤ੍ਰਯਂ (ਸ੍ਥੂਲਸ਼ਰੀਰਮ੍)
śarīratrayaṃ (sthūlaśarīram)
ਸ੍ਥੂਲਸ਼ਰੀਰਂ ਕਿਮ੍ ?
sthūlaśarīraṃ kim ?
ਪਞ੍ਚੀਕृਤਪਞ੍ਚਮਹਾਭੂਤੈਃ ਕृਤਂ ਸਤ੍ਕਰ੍ਮਜਨ੍ਯਂ
pañcīkṛtapañcamahābhūtaiḥ kṛtaṃ satkarmajanyaṃ
ਸੁਖਦੁਃਖਾਦਿਭੋਗਾਯਤਨਂ ਸ਼ਰੀਰਮ੍
sukhaduḥkhādibhogāyatanaṃ śarīram
ਅਸ੍ਤਿ ਜਾਯਤੇ ਵਰ੍ਧਤੇ ਵਿਪਰਿਣਮਤੇ ਅਪਕ੍षੀਯਤੇ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤੀਤਿ
asti jāyate vardhate vipariṇamate apakṣīyate vinaśyatīti
षਡ੍ਵਿਕਾਰਵਦੇਤਤ੍ਸ੍ਥੂਲਸ਼ਰੀਰਮ੍ ।
ṣaḍvikāravadetatsthūlaśarīram |
ਸ਼ਰੀਰਤ੍ਰਯਂ (ਸੂਕ੍ष੍ਮਸ਼ਰੀਰਮ੍)
śarīratrayaṃ (sūkṣmaśarīram)
ਸੂਕ੍ष੍ਮਸ਼ਰੀਰਂ ਕਿਮ੍ ?
sūkṣmaśarīraṃ kim ?
ਅਪਞ੍ਚੀਕृਤਪਞ੍ਚਮਹਾਭੂਤੈਃ ਕृਤਂ ਸਤ੍ਕਰ੍ਮਜਨ੍ਯਂ
apañcīkṛtapañcamahābhūtaiḥ kṛtaṃ satkarmajanyaṃ
ਸੁਖਦੁਃਖਾਦਿਭੋਗਸਾਧਨਂ
sukhaduḥkhādibhogasādhanaṃ
ਪਞ੍ਚਜ੍ਞਾਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਪਞ੍ਚਪ੍ਰਾਣਾਦਯਃ
pañcajñānendriyāṇi pañcakarmendriyāṇi pañcaprāṇādayaḥ
ਮਨਸ਼੍ਚੈਕਂ ਬੁਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚੈਕਾ
manaścaikaṃ buddhiścaikā
ਏਵਂ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ਾਕਲਾਭਿਃ ਸਹ ਯਤ੍ਤਿष੍ਠਤਿ ਤਤ੍ਸੂਕ੍ष੍ਮਸ਼ਰੀਰਮ੍ ।
evaṃ saptadaśākalābhiḥ saha yattiṣṭhati tatsūkṣmaśarīram |
ਜ੍ਞਾਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ
jñānendriyāṇi
ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਤ੍ਵਕ੍ ਚਕ੍षੁਃ ਰਸਨਾ ਘ੍ਰਾਣਂ ਇਤਿ ਪਞ੍ਚ ਜ੍ਞਾਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ।
śrotraṃ tvak cakṣuḥ rasanā ghrāṇaṃ iti pañca jñānendriyāṇi |
ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਸ੍ਯ ਦਿਗ੍ਦੇਵਤਾ ।
śrotrasya digdevatā |
ਤ੍ਵਚੋ ਵਾਯੁਃ ।
tvaco vāyuḥ |
ਚਕ੍षੁषਃ ਸੂਰ੍ਯਃ ।
cakṣuṣaḥ sūryaḥ |
ਰਸਨਾਯਾ ਵਰੁਣਃ ।
rasanāyā varuṇaḥ |
ਘ੍ਰਾਣਸ੍ਯ ਅਸ਼੍ਵਿਨੌ ।
ghrāṇasya aśvinau |
ਇਤਿ ਜ੍ਞਾਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਦੇਵਤਾਃ ।
ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਸ੍ਯ ਵਿषਯਃ ਸ਼ਬ੍ਦਗ੍ਰਹਣਮ੍ ।
śrotrasya viṣayaḥ śabdagrahaṇam |
ਤ੍ਵਚੋ ਵਿषਯਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਗ੍ਰਹਣਮ੍ ।
tvaco viṣayaḥ sparśagrahaṇam |
ਚਕ੍षੁषੋ ਵਿषਯਃ ਰੂਪਗ੍ਰਹਣਮ੍ ।
cakṣuṣo viṣayaḥ rūpagrahaṇam |
ਰਸਨਾਯਾ ਵਿषਯਃ ਰਸਗ੍ਰਹਣਮ੍ ।
rasanāyā viṣayaḥ rasagrahaṇam |
ਘ੍ਰਾਣਸ੍ਯ ਵਿषਯਃ ਗਨ੍ਧਗ੍ਰਹਣਂ ਇਤਿ ।
ghrāṇasya viṣayaḥ gandhagrahaṇaṃ iti |
ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ
pañcakarmendriyāṇi
ਵਾਕ੍ਪਾਣਿਪਾਦਪਾਯੂਪਸ੍ਥਾਨੀਤਿ ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ।
vākpāṇipādapāyūpasthānīti pañcakarmendriyāṇi |
ਵਾਚੋ ਦੇਵਤਾ ਵਹ੍ਨਿਃ ।
vāco devatā vahniḥ |
ਹਸ੍ਤਯੋਰਿਨ੍ਦ੍ਰਃ ।
hastayorindraḥ |
ਪਾਦਯੋਰ੍ਵਿष੍ਣੁਃ ।
pādayorviṣṇuḥ |
ਪਾਯੋਰ੍ਮृਤ੍ਯੁਃ ।
pāyormṛtyuḥ |
ਉਪਸ੍ਥਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ ।
upasthasya prajāpatiḥ |
ਇਤਿ ਕਰ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਦੇਵਤਾਃ ।
ਵਾਚੋ ਵਿषਯਃ ਭਾषਣਮ੍ ।
vāco viṣayaḥ bhāṣaṇam |
ਪਾਣ੍ਯੋਰ੍ਵਿषਯਃ ਵਸ੍ਤੁਗ੍ਰਹਣਮ੍ ।
pāṇyorviṣayaḥ vastugrahaṇam |
ਪਾਦਯੋਰ੍ਵਿषਯਃ ਗਮਨਮ੍ ।
pādayorviṣayaḥ gamanam |
ਪਾਯੋਰ੍ਵਿषਯਃ ਮਲਤ੍ਯਾਗਃ ।
pāyorviṣayaḥ malatyāgaḥ |
ਉਪਸ੍ਥਸ੍ਯ ਵਿषਯਃ ਆਨਨ੍ਦ ਇਤਿ ।
upasthasya viṣayaḥ ānanda iti |
ਕਾਰਣਸ਼ਰੀਰਮ੍
kāraṇaśarīram
ਕਾਰਣਸ਼ਰੀਰਂ ਕਿਮ੍ ?
kāraṇaśarīraṃ kim ?
ਅਨਿਰ੍ਵਾਚ੍ਯਾਨਾਦ੍ਯਵਿਦ੍ਯਾਰੂਪਂ ਸ਼ਰੀਰਦ੍ਵਯਸ੍ਯ ਕਾਰਣਮਾਤ੍ਰਂ
anirvācyānādyavidyārūpaṃ śarīradvayasya kāraṇamātraṃ
ਸਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਾऽਜ੍ਞਾਨਂ ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਕਰੂਪਂ ਯਦਸ੍ਤਿ ਤਤ੍ਕਾਰਣਸ਼ਰੀਰਮ੍ ।
satsvarūpā'jñānaṃ nirvikalpakarūpaṃ yadasti tatkāraṇaśarīram |
ਅਵਸ੍ਥਾਤ੍ਰਯਮ੍
avasthātrayam
ਅਵਸ੍ਥਾਤ੍ਰਯਂ ਕਿਮ੍ ?
avasthātrayaṃ kim ?
ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਸੁषੁਪ੍ਤ੍ਯਵਸ੍ਥਾਃ ।
jāgratsvapnasuṣuptyavasthāḥ |
ਜਾਗ੍ਰਦਵਸ੍ਥਾ
jāgradavasthā
ਜਾਗ੍ਰਦਵਸ੍ਥਾ ਕਾ ?
jāgradavasthā kā ?
ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਦਿਜ੍ਞਾਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਃ ਸ਼ਬ੍ਦਾਦਿਵਿषਯੈਸ਼੍ਚ ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਇਤਿ ਯਤ੍
śrotrādijñānendriyaiḥ śabdādiviṣayaiśca jñāyate iti yat
ਸਾ ਜਾਗ੍ਰਦਾਵਸ੍ਥਾ ।
sā jāgradāvasthā |
ਸ੍ਥੂਲ ਸ਼ਰੀਰਾਭਿਮਾਨੀ ਆਤ੍ਮਾ ਵਿਸ਼੍ਵ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ।
sthūla śarīrābhimānī ātmā viśva ityucyate |
ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਵਸ੍ਥਾ
svapnāvasthā
ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਵਸ੍ਥਾ ਕੇਤਿ ਚੇਤ੍ ?
svapnāvasthā keti cet ?
ਜਾਗ੍ਰਦਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਯਦ੍ਦृष੍ਟਂ ਯਦ੍ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍
jāgradavasthāyāṃ yaddṛṣṭaṃ yad śrutam
ਤਜ੍ਜਨਿਤਵਾਸਨਯਾ ਨਿਦ੍ਰਾਸਮਯੇ ਯਃ ਪ੍ਰਪਞ੍ਚਃ ਪ੍ਰਤੀਯਤੇ ਸਾ
tajjanitavāsanayā nidrāsamaye yaḥ prapañcaḥ pratīyate sā
ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਵਸ੍ਥਾ ।
svapnāvasthā |
ਸੂਕ੍ष੍ਮਸ਼ਰੀਰਾਭਿਮਾਨੀ ਆਤ੍ਮਾ ਤੈਜਸ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ।
sūkṣmaśarīrābhimānī ātmā taijasa ityucyate |
ਸੁषੁਪ੍ਤ੍ਯਵਸ੍ਥਾ
suṣuptyavasthā
ਅਤਃ ਸੁषੁਪ੍ਤ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਕਾ ?
ataḥ suṣuptyavasthā kā ?
ਅਹਂ ਕਿਮਪਿ ਨ ਜਾਨਾਮਿ ਸੁਖੇਨ ਮਯਾ ਨਿਦ੍ਰਾऽਨੁਭੂਯਤ ਇਤਿ
ahaṃ kimapi na jānāmi sukhena mayā nidrā'nubhūyata iti
ਸੁषੁਪ੍ਤ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ।
suṣuptyavasthā |
ਕਾਰਣਸ਼ਰੀਰਾਭਿਮਾਨੀ ਆਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ।
kāraṇaśarīrābhimānī ātmā prājña ityucyate |
ਪਞ੍ਚ ਕੋਸ਼ਾਃ
pañca kośāḥ
ਪਞ੍ਚ ਕੋਸ਼ਾਃ ਕੇ ?
pañca kośāḥ ke ?
ਅਨ੍ਨਮਯਃ ਪ੍ਰਾਣਮਯਃ ਮਨੋਮਯਃ ਵਿਜ੍ਞਾਨਮਯਃ ਆਨਨ੍ਦਮਯਸ਼੍ਚੇਤਿ ।
annamayaḥ prāṇamayaḥ manomayaḥ vijñānamayaḥ ānandamayaśceti |
ਅਨ੍ਨਮਯਕੋਸ਼ਃ
annamayakośaḥ
ਅਨ੍ਨਮਯਃ ਕਃ ?
annamayaḥ kaḥ ?
ਅਨ੍ਨਰਸੇਨੈਵ ਭੂਤ੍ਵਾ ਅਨ੍ਨਰਸੇਨੈਵ ਵृਦ੍ਧਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਅਨ੍ਨਰੂਪਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ
annarasenaiva bhūtvā annarasenaiva vṛddhiṃ prāpya annarūpapṛthivyāṃ
ਯਦ੍ਵਿਲੀਯਤੇ ਤਦਨ੍ਨਮਯਃ ਕੋਸ਼ਃ ਸ੍ਥੂਲਸ਼ਰੀਰਮ੍ ।
yadvilīyate tadannamayaḥ kośaḥ sthūlaśarīram |
ਪ੍ਰਾਣਮਯਕੋਸ਼ਃ
prāṇamayakośaḥ
ਪ੍ਰਾਣਮਯਃ ਕਃ ?
prāṇamayaḥ kaḥ ?
ਪ੍ਰਾਣਾਦ੍ਯਾਃ ਪਞ੍ਚਵਾਯਵਃ ਵਾਗਾਦੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਞ੍ਚਕਂ ਪ੍ਰਾਣਮਯਃ ਕੋਸ਼ਃ ।
prāṇādyāḥ pañcavāyavaḥ vāgādīndriyapañcakaṃ prāṇamayaḥ kośaḥ |
ਮਨੋਮਯਕੋਸ਼ਃ
manomayakośaḥ
ਮਨੋਮਯਃ ਕੋਸ਼ਃ ਕਃ ?
manomayaḥ kośaḥ kaḥ ?
ਮਨਸ਼੍ਚ ਜ੍ਞਾਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਞ੍ਚਕਂ ਮਿਲਿਤ੍ਵਾ ਯੋ ਭਵਤਿ ਸ ਮਨੋਮਯਃ ਕੋਸ਼ਃ ।
manaśca jñānendriyapañcakaṃ militvā yo bhavati sa manomayaḥ kośaḥ |
ਵਿਜ੍ਞਾਨਮਯਕੋਸ਼ਃ
vijñānamayakośaḥ
ਵਿਜ੍ਞਾਨਮਯਃ ਕਃ ?
vijñānamayaḥ kaḥ ?
ਬੁਦ੍ਧਿਜ੍ਞਾਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਞ੍ਚਕਂ ਮਿਲਿਤ੍ਵਾ ਯੋ ਭਵਤਿ ਸ ਵਿਜ੍ਞਾਨਮਯਃ ਕੋਸ਼ਃ
buddhijñānendriyapañcakaṃ militvā yo bhavati sa vijñānamayaḥ kośaḥ
ਆਨਨ੍ਦਮਯਕੋਸ਼ਃ
ānandamayakośaḥ
ਆਨਨ੍ਦਮਯਃ ਕਃ ?
ānandamayaḥ kaḥ ?
ਏਵਮੇਵ ਕਾਰਣਸ਼ਰੀਰਭੂਤਾਵਿਦ੍ਯਾਸ੍ਥਮਲਿਨਸਤ੍ਤ੍ਵਂ
evameva kāraṇaśarīrabhūtāvidyāsthamalinasattvaṃ
ਪ੍ਰਿਯਾਦਿਵृਤ੍ਤਿਸਹਿਤਂ ਸਤ੍ ਆਨਨ੍ਦਮਯਃ ਕੋਸ਼ਃ ।
priyādivṛttisahitaṃ sat ānandamayaḥ kośaḥ |
ਏਤਤ੍ਕੋਸ਼ਪਞ੍ਚਕਮ੍ ।
etatkośapañcakam |
ਪਞ੍ਚਕੋਸ਼ਾਤੀਤ
pañcakośātīta
ਮਦੀਯਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਮਦੀਯਾਃ ਪ੍ਰਾਣਾਃ ਮਦੀਯਂ ਮਨਸ਼੍ਚ
madīyaṃ śarīraṃ madīyāḥ prāṇāḥ madīyaṃ manaśca
ਮਦੀਯਾ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਮਦੀਯਂ ਅਜ੍ਞਾਨਮਿਤਿ ਸ੍ਵੇਨੈਵ ਜ੍ਞਾਯਤੇ
madīyā buddhirmadīyaṃ ajñānamiti svenaiva jñāyate
ਤਦ੍ਯਥਾ ਮਦੀਯਤ੍ਵੇਨ ਜ੍ਞਾਤਂ ਕਟਕਕੁਣ੍ਡਲ ਗृਹਾਦਿਕਂ
tadyathā madīyatvena jñātaṃ kaṭakakuṇḍala gṛhādikaṃ
ਸ੍ਵਸ੍ਮਾਦ੍ਭਿਨ੍ਨਂ ਤਥਾ ਪਞ੍ਚਕੋਸ਼ਾਦਿਕਂ ਸ੍ਵਸ੍ਮਾਦ੍ਭਿਨ੍ਨਮ੍
svasmādbhinnaṃ tathā pañcakośādikaṃ svasmādbhinnam
ਮਦੀਯਤ੍ਵੇਨ ਜ੍ਞਾਤਮਾਤ੍ਮਾ ਨ ਭਵਤਿ ॥
madīyatvena jñātamātmā na bhavati ||
ਆਤ੍ਮਨ੍
ātman
ਆਤ੍ਮਾ ਤਰ੍ਹਿ ਕਃ ?
ātmā tarhi kaḥ ?
ਸਚ੍ਚਿਦਾਨਨ੍ਦਸ੍ਵਰੂਪਃ ।
saccidānandasvarūpaḥ |
ਸਤ੍ਕਿਮ੍ ?
satkim ?
ਕਾਲਤ੍ਰਯੇऽਪਿ ਤਿष੍ਠਤੀਤਿ ਸਤ੍ ।
kālatraye'pi tiṣṭhatīti sat |
ਚਿਤ੍ਕਿਮ੍ ?
citkim ?
ਜ੍ਞਾਨਸ੍ਵਰੂਪਃ ।
jñānasvarūpaḥ |
ਆਨਨ੍ਦਃ ਕਃ ?
ānandaḥ kaḥ ?
ਸੁਖਸ੍ਵਰੂਪਃ ।
sukhasvarūpaḥ |
ਏਵਂ ਸਚ੍ਚਿਦਾਨਨ੍ਦਸ੍ਵਰੂਪਂ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾਨਂ ਵਿਜਾਨੀਯਾਤ੍ ।
evaṃ saccidānandasvarūpaṃ svātmānaṃ vijānīyāt |
ਜਗਤ੍
jagat
ਅਥ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਤਤ੍ਤ੍ਵੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਪ੍ਰਕਾਰਂ ਵਕ੍ष੍ਯਾਮਃ ।
atha caturviṃśatitattvotpattiprakāraṃ vakṣyāmaḥ |
ਮਾਯਾ
māyā
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਸ਼੍ਰਯਾ ਸਤ੍ਤ੍ਵਰਜਸ੍ਤਮੋਗੁਣਾਤ੍ਮਿਕਾ ਮਾਯਾ ਅਸ੍ਤਿ ।
brahmāśrayā sattvarajastamoguṇātmikā māyā asti |
ਪਞ੍ਚਭੂਤਾਃ
pañcabhūtāḥ
ਤਤਃ ਆਕਾਸ਼ਃ ਸਮ੍ਭੂਤਃ ।
tataḥ ākāśaḥ sambhūtaḥ |
ਆਕਾਸ਼ਾਦ੍ ਵਾਯੁਃ ।
ākāśād vāyuḥ |
ਵਾਯੋਸ੍ਤੇਜਃ ।
vāyostejaḥ |
ਤੇਜਸ ਆਪਃ ।
tejasa āpaḥ |
ਅਭ੍ਧਯਃ ਪृਥਿਵੀ ।
abhdhayaḥ pṛthivī |
ਸਤ੍ਤ੍ਵਗੁਣਃ
sattvaguṇaḥ
ਏਤੇषਾਂ ਪਞ੍ਚਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ
eteṣāṃ pañcatattvānāṃ madhye
ਆਕਾਸ਼ਸ੍ਯ ਸਾਤ੍ਵਿਕਾਂਸ਼ਾਤ੍ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਸਮ੍ਭੂਤਮ੍ ।
ākāśasya sātvikāṃśāt śrotrendriyaṃ sambhūtam |
ਵਾਯੋਃ ਸਾਤ੍ਵਿਕਾਂਸ਼ਾਤ੍ ਤ੍ਵਗਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਸਮ੍ਭੂਤਮ੍ ।
vāyoḥ sātvikāṃśāt tvagindriyaṃ sambhūtam |
ਅਗ੍ਨੇਃ ਸਾਤ੍ਵਿਕਾਂਸ਼ਾਤ੍ ਚਕ੍षੁਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਸਮ੍ਭੂਤਮ੍ ।
agneḥ sātvikāṃśāt cakṣurindriyaṃ sambhūtam |
ਜਲਸ੍ਯ ਸਾਤ੍ਵਿਕਾਂਸ਼ਾਤ੍ ਰਸਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਸਮ੍ਭੂਤਮ੍ ।
jalasya sātvikāṃśāt rasanendriyaṃ sambhūtam |
ਪृਥਿਵ੍ਯਾਃ ਸਾਤ੍ਵਿਕਾਂਸ਼ਾਤ੍ ਘ੍ਰਾਣੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਸਮ੍ਭੂਤਮ੍ ।
pṛthivyāḥ sātvikāṃśāt ghrāṇendriyaṃ sambhūtam |
ਅਨ੍ਤਃਕਰਣ
antaḥkaraṇa
ਏਤੇषਾਂ ਪਞ੍ਚਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਸਮष੍ਟਿਸਾਤ੍ਵਿਕਾਂਸ਼ਾਤ੍
eteṣāṃ pañcatattvānāṃ samaṣṭisātvikāṃśāt
ਮਨੋਬੁਦ੍ਧ੍ਯਹਙ੍ਕਾਰ ਚਿਤ੍ਤਾਨ੍ਤਃਕਰਣਾਨਿ ਸਮ੍ਭੂਤਾਨਿ ।
manobuddhyahaṅkāra cittāntaḥkaraṇāni sambhūtāni |
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਵਿਕਲ੍ਪਾਤ੍ਮਕਂ ਮਨਃ ।
saṅkalpavikalpātmakaṃ manaḥ |
ਨਿਸ਼੍ਚਯਾਤ੍ਮਿਕਾ ਬੁਦ੍ਧਿਃ ।
niścayātmikā buddhiḥ |
ਅਹਙ੍ਕਰ੍ਤਾ ਅਹਙ੍ਕਾਰਃ ।
ahaṅkartā ahaṅkāraḥ |
ਚਿਨ੍ਤਨਕਰ੍ਤृ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ।
cintanakartṛ cittam |
ਮਨਸੋ ਦੇਵਤਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ ।
manaso devatā candramāḥ |
ਬੁਦ੍ਧੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ।
buddhe brahmā |
ਅਹਙ੍ਕਾਰਸ੍ਯ ਰੁਦ੍ਰਃ ।
ahaṅkārasya rudraḥ |
ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਵਾਸੁਦੇਵਃ ।
cittasya vāsudevaḥ |
ਰਜੋਗੁਣਃ
rajoguṇaḥ
ਏਤੇषਾਂ ਪਞ੍ਚਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ
eteṣāṃ pañcatattvānāṃ madhye
ਆਕਾਸ਼ਸ੍ਯ ਰਾਜਸਾਂਸ਼ਾਤ੍ ਵਾਗਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਸਮ੍ਭੂਤਮ੍ ।
ākāśasya rājasāṃśāt vāgindriyaṃ sambhūtam |
ਵਾਯੋਃ ਰਾਜਸਾਂਸ਼ਾਤ੍ ਪਾਣੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਸਮ੍ਭੂਤਮ੍ ।
vāyoḥ rājasāṃśāt pāṇīndriyaṃ sambhūtam |
ਵਨ੍ਹੇਃ ਰਾਜਸਾਂਸ਼ਾਤ੍ ਪਾਦੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਸਮ੍ਭੂਤਮ੍ ।
vanheḥ rājasāṃśāt pādendriyaṃ sambhūtam |
ਜਲਸ੍ਯ ਰਾਜਸਾਂਸ਼ਾਤ੍ ਉਪਸ੍ਥੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਸਮ੍ਭੂਤਮ੍ ।
jalasya rājasāṃśāt upasthendriyaṃ sambhūtam |
ਪृਥਿਵ੍ਯਾ ਰਾਜਸਾਂਸ਼ਾਤ੍ ਗੁਦੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਸਮ੍ਭੂਤਮ੍ ।
pṛthivyā rājasāṃśāt gudendriyaṃ sambhūtam |
ਏਤੇषਾਂ ਸਮष੍ਟਿਰਾਜਸਾਂਸ਼ਾਤ੍ ਪਞ੍ਚਪ੍ਰਾਣਾਃ ਸਮ੍ਭੂਤਾਃ ।
eteṣāṃ samaṣṭirājasāṃśāt pañcaprāṇāḥ sambhūtāḥ |
ਤਮੋਗੁਣਃ
tamoguṇaḥ
ਏਤੇषਾਂ ਪਞ੍ਚਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਤਾਮਸਾਂਸ਼ਾਤ੍
eteṣāṃ pañcatattvānāṃ tāmasāṃśāt
ਪਞ੍ਚੀਕृਤਪਞ੍ਚਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ।
pañcīkṛtapañcatattvāni bhavanti |
ਪਞ੍ਚੀਕਰਣਂ ਕਥਂ ਇਤਿ ਚੇਤ੍ ।
pañcīkaraṇaṃ kathaṃ iti cet |
ਏਤੇषਾਂ ਪਞ੍ਚਮਹਾਭੂਤਾਨਾਂ ਤਾਮਸਾਂਸ਼ਸ੍ਵਰੂਪਮ੍
eteṣāṃ pañcamahābhūtānāṃ tāmasāṃśasvarūpam
ਏਕਮੇਕਂ ਭੂਤਂ ਦ੍ਵਿਧਾ ਵਿਭਜ੍ਯ ਏਕਮੇਕਮਰ੍ਧਂ ਪृਥਕ੍
ekamekaṃ bhūtaṃ dvidhā vibhajya ekamekamardhaṃ pṛthak
ਤੂष੍ਣੀਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਅਪਰਮਪਰਮਰ੍ਧਂ ਚਤੁਰ੍ਧਾਂ ਵਿਭਜ੍ਯ
tūṣṇīṃ vyavasthāpya aparamaparamardhaṃ caturdhāṃ vibhajya
ਸ੍ਵਾਰ੍ਧਮਨ੍ਯੇषੁ ਅਰ੍ਧੇषੁ ਸ੍ਵਭਾਗਚਤੁष੍ਟਯਸਂਯੋਜਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍ ।
svārdhamanyeṣu ardheṣu svabhāgacatuṣṭayasaṃyojanaṃ kāryam |
ਤਦਾ ਪਞ੍ਚੀਕਰਣਂ ਭਵਤਿ ।
tadā pañcīkaraṇaṃ bhavati |
ਏਤੇਭ੍ਯਃ ਪਞ੍ਚੀਕृਤਪਞ੍ਚਮਹਾਭੂਤੇਭ੍ਯਃ ਸ੍ਥੂਲਸ਼ਰੀਰਂ ਭਵਤਿ ।
etebhyaḥ pañcīkṛtapañcamahābhūtebhyaḥ sthūlaśarīraṃ bhavati |
ਏਵਂ ਪਿਣ੍ਡਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਯੋਰੈਕ੍ਯਂ ਸਮ੍ਭੂਤਮ੍ ।
evaṃ piṇḍabrahmāṇḍayoraikyaṃ sambhūtam |
ਜੀਵਃ, ਈਸ਼੍ਵਰਃ ਚ
jīvaḥ, īśvaraḥ ca
ਸ੍ਥੂਲਸ਼ਰੀਰਾਭਿਮਾਨਿ ਜੀਵਨਾਮਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਂ ਭਵਤਿ ।
sthūlaśarīrābhimāni jīvanāmakaṃ brahmapratibimbaṃ bhavati |
ਸ ਏਵ ਜੀਵਃ ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਾ ਸ੍ਵਸ੍ਮਾਤ੍ ਈਸ਼੍ਵਰਂ ਭਿਨ੍ਨਤ੍ਵੇਨ ਜਾਨਾਤਿ ।
sa eva jīvaḥ prakṛtyā svasmāt īśvaraṃ bhinnatvena jānāti |
ਅਵਿਦ੍ਯੋਪਾਧਿਃ ਸਨ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਜੀਵ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ।
avidyopādhiḥ san ātmā jīva ityucyate |
ਮਾਯੋਪਾਧਿਃ ਸਨ੍ ਈਸ਼੍ਵਰ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ।
māyopādhiḥ san īśvara ityucyate |
ਏਵਂ ਉਪਾਧਿਭੇਦਾਤ੍ ਜੀਵੇਸ਼੍ਵਰਭੇਦਦृष੍ਟਿਃ ਯਾਵਤ੍ਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਤਿष੍ਠਤਿ
evaṃ upādhibhedāt jīveśvarabhedadṛṣṭiḥ yāvatparyantaṃ tiṣṭhati
ਤਾਵਤ੍ਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਜਨ੍ਮਮਰਣਾਦਿਰੂਪਸਂਸਾਰੋ ਨ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ।
tāvatparyantaṃ janmamaraṇādirūpasaṃsāro na nivartate |
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਰਣਾਨ੍ਨ ਜੀਵੇਸ਼੍ਵਰਯੋਰ੍ਭੇਦਬੁਦ੍ਧਿਃ ਸ੍ਵੀਕਾਰ੍ਯਾ ।
tasmātkāraṇānna jīveśvarayorbhedabuddhiḥ svīkāryā |
ਤਤ੍ ਤ੍ਵਂ ਅਸਿ
tat tvaṃ asi
ਨਨੁ ਸਾਹਙ੍ਕਾਰਸ੍ਯ ਕਿਞ੍ਚਿਜ੍ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਜੀਵਸ੍ਯ ਨਿਰਹਙ੍ਕਾਰਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਸ੍ਯ
nanu sāhaṅkārasya kiñcijjñasya jīvasya nirahaṅkārasya sarvajñasya
ਈਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮਸੀਤਿ ਮਹਾਵਾਕ੍ਯਾਤ੍ ਕਥਮਭੇਦਬੁਦ੍ਧਿਃ ਸ੍ਯਾਦੁਭਯੋਃ
īśvarasya tattvamasīti mahāvākyāt kathamabhedabuddhiḥ syādubhayoḥ
ਵਿਰੁਦ੍ਧਧਰ੍ਮਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ।
viruddhadharmākrāntatvāt |
ਇਤਿ ਚੇਨ੍ਨ । ਸ੍ਥੂਲਸੂਕ੍ष੍ਮਸ਼ਰੀਰਾਭਿਮਾਨੀ ਤ੍ਵਮ੍ਪਦਵਾਚ੍ਯਾਰ੍ਥਃ ।
ਉਪਾਧਿਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਂ ਸਮਾਧਿਦਸ਼ਾਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਚੈਤਨ੍ਯਂ
upādhivinirmuktaṃ samādhidaśāsampannaṃ śuddhaṃ caitanyaṃ
ਤ੍ਵਮ੍ਪਦਲਕ੍ष੍ਯਾਰ੍ਥਃ ।
tvampadalakṣyārthaḥ |
ਏਵਂ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਤ੍ਵਾਦਿਵਿਸ਼ਿष੍ਟ ਈਸ਼੍ਵਰਃ ਤਤ੍ਪਦਵਾਚ੍ਯਾਰ੍ਥਃ ।
evaṃ sarvajñatvādiviśiṣṭa īśvaraḥ tatpadavācyārthaḥ |
ਉਪਾਧਿਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਚੈਤਨ੍ਯਂ ਤਤ੍ਪਦਲਕ੍ष੍ਯਾਰ੍ਥਃ ।
upādhiśūnyaṃ śuddhacaitanyaṃ tatpadalakṣyārthaḥ |
ਏਵਂ ਚ ਜੀਵੇਸ਼੍ਵਰਯੋ ਚੈਤਨ੍ਯਰੂਪੇਣਾऽਭੇਦੇ ਬਾਧਕਾਭਾਵਃ ।
evaṃ ca jīveśvarayo caitanyarūpeṇā'bhede bādhakābhāvaḥ |
ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਃ
jīvanmuktaḥ
ਏਵਂ ਚ ਵੇਦਾਨ੍ਤਵਾਕ੍ਯੈਃ ਸਦ੍ਗੁਰੂਪਦੇਸ਼ੇਨ ਚ ਸਰ੍ਵੇष੍ਵਪਿ
evaṃ ca vedāntavākyaiḥ sadgurūpadeśena ca sarveṣvapi
ਭੂਤੇषੁ ਯੇषਾਂ
bhūteṣu yeṣāṃ
ਬ੍ਰਹ੍ਮਬੁਦ੍ਧਿਰੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਤੇ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਾਃ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ ।ਨਨੁ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਃ ਕਃ ?
brahmabuddhirutpannā te jīvanmuktāḥ ityarthaḥ |nanu jīvanmuktaḥ kaḥ ?
ਯਥਾ ਦੇਹੋऽਹਂ ਪੁਰੁषੋऽਹਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋऽਹਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰੋऽਹਮਸ੍ਮੀਤਿ
yathā deho'haṃ puruṣo'haṃ brāhmaṇo'haṃ śūdro'hamasmīti
ਦृਢਨਿਸ਼੍ਚਯਸ੍ਤਥਾ ਨਾਹਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ ਨ ਸ਼ੂਦ੍ਰਃ ਨ ਪੁਰੁषਃ
dṛḍhaniścayastathā nāhaṃ brāhmaṇaḥ na śūdraḥ na puruṣaḥ
ਕਿਨ੍ਤੁ ਅਸਙ੍ਗਃ ਸਚ੍ਚਿਦਾਨਨ੍ਦ ਸ੍ਵਰੂਪਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਰੂਪਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮੀ
kintu asaṅgaḥ saccidānanda svarūpaḥ prakāśarūpaḥ sarvāntaryāmī
ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਰੂਪੋऽਸ੍ਮੀਤਿ ਦृਢਨਿਸ਼੍ਚਯ
cidākāśarūpo'smīti dṛḍhaniścaya
ਰੂਪੋऽਪਰੋਕ੍षਜ੍ਞਾਨਵਾਨ੍ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਃ ॥ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵਾਹਮਸ੍ਮੀਤ੍ਯਪਰੋਕ੍षਜ੍ਞਾਨੇਨ ਨਿਖਿਲਕਰ੍ਮਬਨ੍ਧਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਃ
rūpo'parokṣajñānavān jīvanmuktaḥ ||brahmaivāhamasmītyaparokṣajñānena nikhilakarmabandhavinirmuktaḥ
ਸ੍ਯਾਤ੍ ।
syāt |
ਕਰ੍ਮਾਣਿ
karmāṇi
ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਕਤਿਵਿਧਾਨਿ ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਚੇਤ੍
karmāṇi katividhāni santīti cet
ਆਗਾਮਿਸਞ੍ਚਿਤਪ੍ਰਾਰਬ੍ਧਭੇਦੇਨ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਨਿ ਸਨ੍ਤਿ ।
āgāmisañcitaprārabdhabhedena trividhāni santi |
ਆਗਾਮਿ ਕਰ੍ਮ
āgāmi karma
ਜ੍ਞਾਨੋਤ੍ਪਤ੍ਤ੍ਯਨਨ੍ਤਰਂ ਜ੍ਞਾਨਿਦੇਹਕृਤਂ ਪੁਣ੍ਯਪਾਪਰੂਪਂ ਕਰ੍ਮ
jñānotpattyanantaraṃ jñānidehakṛtaṃ puṇyapāparūpaṃ karma
ਯਦਸ੍ਤਿ ਤਦਾਗਾਮੀਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ ।
yadasti tadāgāmītyabhidhīyate |
ਸਞ੍ਚਿਤ ਕਰ੍ਮ
sañcita karma
ਸਞ੍ਚਿਤਂ ਕਰ੍ਮ ਕਿਮ੍ ?
sañcitaṃ karma kim ?
ਅਨਨ੍ਤਕੋਟਿਜਨ੍ਮਨਾਂ ਬੀਜਭੂਤਂ ਸਤ੍ ਯਤ੍ਕਰ੍ਮਜਾਤਂ ਪੂਰ੍ਵਾਰ੍ਜਿਤਂ
anantakoṭijanmanāṃ bījabhūtaṃ sat yatkarmajātaṃ pūrvārjitaṃ
ਤਿष੍ਠਤਿ ਤਤ੍ ਸਞ੍ਚਿਤਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍ ।
tiṣṭhati tat sañcitaṃ jñeyam |
ਪ੍ਰਾਰਬ੍ਧ ਕਰ੍ਮ
prārabdha karma
ਪ੍ਰਾਰਬ੍ਧਂ ਕਰ੍ਮ ਕਿਮਿਤਿ ਚੇਤ੍ ।
prārabdhaṃ karma kimiti cet |
ਇਦਂ ਸ਼ਰੀਰਮੁਤ੍ਪਾਦ੍ਯ ਇਹ ਲੋਕੇ ਏਵਂ ਸੁਖਦੁਃਖਾਦਿਪ੍ਰਦਂ ਯਤ੍ਕਰ੍ਮ
idaṃ śarīramutpādya iha loke evaṃ sukhaduḥkhādipradaṃ yatkarma
ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਰਬ੍ਧਂ
tatprārabdhaṃ
ਭੋਗੇਨ ਨष੍ਟਂ ਭਵਤਿ ਪ੍ਰਾਰਬ੍ਧਕਰ੍ਮਣਾਂ ਭੋਗਾਦੇਵ ਕ੍षਯ ਇਤਿ ।
bhogena naṣṭaṃ bhavati prārabdhakarmaṇāṃ bhogādeva kṣaya iti |
ਕਰ੍ਮ ਮੁਕ੍ਤਃ
karma muktaḥ
ਸਞ੍ਚਿਤਂ ਕਰ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵਾਹਮਿਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਾਤ੍ਮਕਜ੍ਞਾਨੇਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ।ਆਗਾਮਿ ਕਰ੍ਮ ਅਪਿ ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਕਿਞ੍ਚ ਆਗਾਮਿ ਕਰ੍ਮਣਾਂ
sañcitaṃ karma brahmaivāhamiti niścayātmakajñānena naśyati |āgāmi karma api jñānena naśyati kiñca āgāmi karmaṇāṃ
ਨਲਿਨੀਦਲਗਤਜਲਵਤ੍ ਜ੍ਞਾਨਿਨਾਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ।
nalinīdalagatajalavat jñānināṃ sambandho nāsti |
ਜ੍ਞਾਨਿਃ
jñāniḥ
ਕਿਞ੍ਚ ਯੇ ਜ੍ਞਾਨਿਨਂ ਸ੍ਤੁਵਨ੍ਤਿ ਭਜਨ੍ਤਿ ਅਰ੍ਚਯਨ੍ਤਿ ਤਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿ
kiñca ye jñāninaṃ stuvanti bhajanti arcayanti tānprati
ਜ੍ਞਾਨਿਕृਤਂ ਆਗਾਮਿ ਪੁਣ੍ਯਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ।
jñānikṛtaṃ āgāmi puṇyaṃ gacchati |
ਯੇ ਜ੍ਞਾਨਿਨਂ ਨਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵਿषਨ੍ਤਿ ਦੁਃਖਪ੍ਰਦਾਨਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਤਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿ
ye jñāninaṃ nindanti dviṣanti duḥkhapradānaṃ kurvanti tānprati
ਜ੍ਞਾਨਿਕृਤਂ ਸਰ੍ਵਮਾਗਾਮਿ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਂ ਯਦਵਾਚ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮ
jñānikṛtaṃ sarvamāgāmi kriyamāṇaṃ yadavācyaṃ karma
ਪਾਪਾਤ੍ਮਕਂ ਤਦ੍ਗਚ੍ਛਤਿ ।
pāpātmakaṃ tadgacchati |
ਸੁਹृਦਃ ਪੁਣ੍ਯਕृਤਂ ਦੁਰ੍ਹृਦਃ ਪਾਪਕृਤ੍ਯਂ ਗृਹ੍ਣਨ੍ਤਿ ।
suhṛdaḥ puṇyakṛtaṃ durhṛdaḥ pāpakṛtyaṃ gṛhṇanti |
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਨਨ੍ਦਮ੍
brahmānandam
ਤਥਾ ਚਾਤ੍ਮਵਿਤ੍ਸਂਸਾਰਂ ਤੀਰ੍ਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਨਨ੍ਦਮਿਹੈਵ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ।
tathā cātmavitsaṃsāraṃ tīrtvā brahmānandamihaiva prāpnoti |
ਤਰਤਿ ਸ਼ੋਕਮਾਤ੍ਮਵਿਤ੍ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤੇਃ ।
tarati śokamātmavit iti śruteḥ |
ਤਨੁਂ ਤ੍ਯਜਤੁ ਵਾ ਕਾਸ਼੍ਯਾਂ ਸ਼੍ਵਪਚਸ੍ਯ ਗृਹੇऽਥ ਵਾ ।
tanuṃ tyajatu vā kāśyāṃ śvapacasya gṛhe'tha vā |
ਜ੍ਞਾਨਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਸਮਯੇ ਮੁਕ੍ਤਾऽਸੌ ਵਿਗਤਾਸ਼ਯਃ । ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤੇਸ਼੍ਚ ।ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ਙ੍ਕਰਭਗਵਤ੍ਪਾਦਾਚਾਰ੍ਯਪ੍ਰਣੀਤਃ ਤਤ੍ਤ੍ਵਬੋਧਪ੍ਰਕਰਣਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍ ।
jñānasamprāptisamaye muktā'sau vigatāśayaḥ | iti smṛteśca |iti śrīśaṅkarabhagavatpādācāryapraṇītaḥ tattvabodhaprakaraṇaṃ samāptam |
Sanskrit — Devanagari (original)
ध्यानं
वासुदेवेन्द्रयोगीन्द्रं नत्वा ज्ञानप्रदं गुरुम् ।
मुमुक्षूणां हितार्थाय तत्त्वबोधोभिधीयते ॥
साधनचतुष्टयसम्पन्नाधिकारिणां मोक्षसाधनभूतं
तत्त्वविवेकप्रकारं वक्ष्यामः ।
साधनचतुष्टयम्
साधनचतुष्टयं किम् ?
नित्यानित्यवस्तुविवेकः ।
इहामुत्रार्थफलभोगविरागः ।
शमादिषट्कसम्पत्तिः ।
मुमुक्षुत्वं चेति ।
नित्यानित्यवस्तुविवेकः
नित्यानित्यवस्तुविवेकः कः ?
नित्यवस्त्वेकं ब्रह्म तद्व्यतिरिक्तं सर्वमनित्यम् ।
अयमेव नित्यानित्यवस्तुविवेकः ।
विरागः
विरागः कः ?
इहस्वर्गभोगेषु इच्छाराहित्यम् ।
शमादिसाधनसम्पत्तिः
शमादिसाधनसम्पत्तिः का ?
शमो दम उपरमस्तितिक्षा श्रद्धा समाधानं च इति ।शमः कः ?
मनोनिग्रहः ।
दमः कः ?
चक्षुरादिबाह्येन्द्रियनिग्रहः ।
उपरमः कः ?
स्वधर्मानुष्ठानमेव ।
तितिक्षा का ?
शीतोष्णसुखदुःखादिसहिष्णुत्वम् ।
श्रद्धा कीदृशी ?
गुरुवेदान्तवाक्यादिषु विश्वासः श्रद्धा ।
समाधानं किम् ?
चित्तैकाग्रता ।
मुमुक्षुत्वं
मुमुक्षुत्वं किम् ?
मोक्षो मे भूयाद् इति इच्छा ।
एतत् साधनचतुष्टयम् ।
ततस्तत्त्वविवेकस्याधिकारिणो भवन्ति ।
तत्त्वविवेकः
तत्त्वविवेकः कः ?
आत्मा सत्यं तदन्यत् सर्वं मिथ्येति ।आत्मा कः ?
स्थूलसूक्ष्मकारणशरीराद्व्यतिरिक्तः पञ्चकोशातीतः सन्
अवस्थात्रयसाक्षी सच्चिदानन्दस्वरूपः सन्
यस्तिष्ठति स आत्मा ।
शरीरत्रयं (स्थूलशरीरम्)
स्थूलशरीरं किम् ?
पञ्चीकृतपञ्चमहाभूतैः कृतं सत्कर्मजन्यं
सुखदुःखादिभोगायतनं शरीरम्
अस्ति जायते वर्धते विपरिणमते अपक्षीयते विनश्यतीति
षड्विकारवदेतत्स्थूलशरीरम् ।
शरीरत्रयं (सूक्ष्मशरीरम्)
सूक्ष्मशरीरं किम् ?
अपञ्चीकृतपञ्चमहाभूतैः कृतं सत्कर्मजन्यं
सुखदुःखादिभोगसाधनं
पञ्चज्ञानेन्द्रियाणि पञ्चकर्मेन्द्रियाणि पञ्चप्राणादयः
मनश्चैकं बुद्धिश्चैका
एवं सप्तदशाकलाभिः सह यत्तिष्ठति तत्सूक्ष्मशरीरम् ।
ज्ञानेन्द्रियाणि
श्रोत्रं त्वक् चक्षुः रसना घ्राणं इति पञ्च ज्ञानेन्द्रियाणि ।
श्रोत्रस्य दिग्देवता ।
त्वचो वायुः ।
चक्षुषः सूर्यः ।
रसनाया वरुणः ।
घ्राणस्य अश्विनौ ।
इति ज्ञानेन्द्रियदेवताः ।
श्रोत्रस्य विषयः शब्दग्रहणम् ।
त्वचो विषयः स्पर्शग्रहणम् ।
चक्षुषो विषयः रूपग्रहणम् ।
रसनाया विषयः रसग्रहणम् ।
घ्राणस्य विषयः गन्धग्रहणं इति ।
पञ्चकर्मेन्द्रियाणि
वाक्पाणिपादपायूपस्थानीति पञ्चकर्मेन्द्रियाणि ।
वाचो देवता वह्निः ।
हस्तयोरिन्द्रः ।
पादयोर्विष्णुः ।
पायोर्मृत्युः ।
उपस्थस्य प्रजापतिः ।
इति कर्मेन्द्रियदेवताः ।
वाचो विषयः भाषणम् ।
पाण्योर्विषयः वस्तुग्रहणम् ।
पादयोर्विषयः गमनम् ।
पायोर्विषयः मलत्यागः ।
उपस्थस्य विषयः आनन्द इति ।
कारणशरीरम्
कारणशरीरं किम् ?
अनिर्वाच्यानाद्यविद्यारूपं शरीरद्वयस्य कारणमात्रं
सत्स्वरूपाऽज्ञानं निर्विकल्पकरूपं यदस्ति तत्कारणशरीरम् ।
अवस्थात्रयम्
अवस्थात्रयं किम् ?
जाग्रत्स्वप्नसुषुप्त्यवस्थाः ।
जाग्रदवस्था
जाग्रदवस्था का ?
श्रोत्रादिज्ञानेन्द्रियैः शब्दादिविषयैश्च ज्ञायते इति यत्
सा जाग्रदावस्था ।
स्थूल शरीराभिमानी आत्मा विश्व इत्युच्यते ।
स्वप्नावस्था
स्वप्नावस्था केति चेत् ?
जाग्रदवस्थायां यद्दृष्टं यद् श्रुतम्
तज्जनितवासनया निद्रासमये यः प्रपञ्चः प्रतीयते सा
स्वप्नावस्था ।
सूक्ष्मशरीराभिमानी आत्मा तैजस इत्युच्यते ।
सुषुप्त्यवस्था
अतः सुषुप्त्यवस्था का ?
अहं किमपि न जानामि सुखेन मया निद्राऽनुभूयत इति
सुषुप्त्यवस्था ।
कारणशरीराभिमानी आत्मा प्राज्ञ इत्युच्यते ।
पञ्च कोशाः
पञ्च कोशाः के ?
अन्नमयः प्राणमयः मनोमयः विज्ञानमयः आनन्दमयश्चेति ।
अन्नमयकोशः
अन्नमयः कः ?
अन्नरसेनैव भूत्वा अन्नरसेनैव वृद्धिं प्राप्य अन्नरूपपृथिव्यां
यद्विलीयते तदन्नमयः कोशः स्थूलशरीरम् ।
प्राणमयकोशः
प्राणमयः कः ?
प्राणाद्याः पञ्चवायवः वागादीन्द्रियपञ्चकं प्राणमयः कोशः ।
मनोमयकोशः
मनोमयः कोशः कः ?
मनश्च ज्ञानेन्द्रियपञ्चकं मिलित्वा यो भवति स मनोमयः कोशः ।
विज्ञानमयकोशः
विज्ञानमयः कः ?
बुद्धिज्ञानेन्द्रियपञ्चकं मिलित्वा यो भवति स विज्ञानमयः कोशः
आनन्दमयकोशः
आनन्दमयः कः ?
एवमेव कारणशरीरभूताविद्यास्थमलिनसत्त्वं
प्रियादिवृत्तिसहितं सत् आनन्दमयः कोशः ।
एतत्कोशपञ्चकम् ।
पञ्चकोशातीत
मदीयं शरीरं मदीयाः प्राणाः मदीयं मनश्च
मदीया बुद्धिर्मदीयं अज्ञानमिति स्वेनैव ज्ञायते
तद्यथा मदीयत्वेन ज्ञातं कटककुण्डल गृहादिकं
स्वस्माद्भिन्नं तथा पञ्चकोशादिकं स्वस्माद्भिन्नम्
मदीयत्वेन ज्ञातमात्मा न भवति ॥
आत्मन्
आत्मा तर्हि कः ?
सच्चिदानन्दस्वरूपः ।
सत्किम् ?
कालत्रयेऽपि तिष्ठतीति सत् ।
चित्किम् ?
ज्ञानस्वरूपः ।
आनन्दः कः ?
सुखस्वरूपः ।
एवं सच्चिदानन्दस्वरूपं स्वात्मानं विजानीयात् ।
जगत्
अथ चतुर्विंशतितत्त्वोत्पत्तिप्रकारं वक्ष्यामः ।
माया
ब्रह्माश्रया सत्त्वरजस्तमोगुणात्मिका माया अस्ति ।
पञ्चभूताः
ततः आकाशः सम्भूतः ।
आकाशाद् वायुः ।
वायोस्तेजः ।
तेजस आपः ।
अभ्धयः पृथिवी ।
सत्त्वगुणः
एतेषां पञ्चतत्त्वानां मध्ये
आकाशस्य सात्विकांशात् श्रोत्रेन्द्रियं सम्भूतम् ।
वायोः सात्विकांशात् त्वगिन्द्रियं सम्भूतम् ।
अग्नेः सात्विकांशात् चक्षुरिन्द्रियं सम्भूतम् ।
जलस्य सात्विकांशात् रसनेन्द्रियं सम्भूतम् ।
पृथिव्याः सात्विकांशात् घ्राणेन्द्रियं सम्भूतम् ।
अन्तःकरण
एतेषां पञ्चतत्त्वानां समष्टिसात्विकांशात्
मनोबुद्ध्यहङ्कार चित्तान्तःकरणानि सम्भूतानि ।
सङ्कल्पविकल्पात्मकं मनः ।
निश्चयात्मिका बुद्धिः ।
अहङ्कर्ता अहङ्कारः ।
चिन्तनकर्तृ चित्तम् ।
मनसो देवता चन्द्रमाः ।
बुद्धे ब्रह्मा ।
अहङ्कारस्य रुद्रः ।
चित्तस्य वासुदेवः ।
रजोगुणः
एतेषां पञ्चतत्त्वानां मध्ये
आकाशस्य राजसांशात् वागिन्द्रियं सम्भूतम् ।
वायोः राजसांशात् पाणीन्द्रियं सम्भूतम् ।
वन्हेः राजसांशात् पादेन्द्रियं सम्भूतम् ।
जलस्य राजसांशात् उपस्थेन्द्रियं सम्भूतम् ।
पृथिव्या राजसांशात् गुदेन्द्रियं सम्भूतम् ।
एतेषां समष्टिराजसांशात् पञ्चप्राणाः सम्भूताः ।
तमोगुणः
एतेषां पञ्चतत्त्वानां तामसांशात्
पञ्चीकृतपञ्चतत्त्वानि भवन्ति ।
पञ्चीकरणं कथं इति चेत् ।
एतेषां पञ्चमहाभूतानां तामसांशस्वरूपम्
एकमेकं भूतं द्विधा विभज्य एकमेकमर्धं पृथक्
तूष्णीं व्यवस्थाप्य अपरमपरमर्धं चतुर्धां विभज्य
स्वार्धमन्येषु अर्धेषु स्वभागचतुष्टयसंयोजनं कार्यम् ।
तदा पञ्चीकरणं भवति ।
एतेभ्यः पञ्चीकृतपञ्चमहाभूतेभ्यः स्थूलशरीरं भवति ।
एवं पिण्डब्रह्माण्डयोरैक्यं सम्भूतम् ।
जीवः, ईश्वरः च
स्थूलशरीराभिमानि जीवनामकं ब्रह्मप्रतिबिम्बं भवति ।
स एव जीवः प्रकृत्या स्वस्मात् ईश्वरं भिन्नत्वेन जानाति ।
अविद्योपाधिः सन् आत्मा जीव इत्युच्यते ।
मायोपाधिः सन् ईश्वर इत्युच्यते ।
एवं उपाधिभेदात् जीवेश्वरभेददृष्टिः यावत्पर्यन्तं तिष्ठति
तावत्पर्यन्तं जन्ममरणादिरूपसंसारो न निवर्तते ।
तस्मात्कारणान्न जीवेश्वरयोर्भेदबुद्धिः स्वीकार्या ।
तत् त्वं असि
ननु साहङ्कारस्य किञ्चिज्ज्ञस्य जीवस्य निरहङ्कारस्य सर्वज्ञस्य
ईश्वरस्य तत्त्वमसीति महावाक्यात् कथमभेदबुद्धिः स्यादुभयोः
विरुद्धधर्माक्रान्तत्वात् ।
इति चेन्न । स्थूलसूक्ष्मशरीराभिमानी त्वम्पदवाच्यार्थः ।
उपाधिविनिर्मुक्तं समाधिदशासम्पन्नं शुद्धं चैतन्यं
त्वम्पदलक्ष्यार्थः ।
एवं सर्वज्ञत्वादिविशिष्ट ईश्वरः तत्पदवाच्यार्थः ।
उपाधिशून्यं शुद्धचैतन्यं तत्पदलक्ष्यार्थः ।
एवं च जीवेश्वरयो चैतन्यरूपेणाऽभेदे बाधकाभावः ।
जीवन्मुक्तः
एवं च वेदान्तवाक्यैः सद्गुरूपदेशेन च सर्वेष्वपि
भूतेषु येषां
ब्रह्मबुद्धिरुत्पन्ना ते जीवन्मुक्ताः इत्यर्थः ।ननु जीवन्मुक्तः कः ?
यथा देहोऽहं पुरुषोऽहं ब्राह्मणोऽहं शूद्रोऽहमस्मीति
दृढनिश्चयस्तथा नाहं ब्राह्मणः न शूद्रः न पुरुषः
किन्तु असङ्गः सच्चिदानन्द स्वरूपः प्रकाशरूपः सर्वान्तर्यामी
चिदाकाशरूपोऽस्मीति दृढनिश्चय
रूपोऽपरोक्षज्ञानवान् जीवन्मुक्तः ॥ब्रह्मैवाहमस्मीत्यपरोक्षज्ञानेन निखिलकर्मबन्धविनिर्मुक्तः
स्यात् ।
कर्माणि
कर्माणि कतिविधानि सन्तीति चेत्
आगामिसञ्चितप्रारब्धभेदेन त्रिविधानि सन्ति ।
आगामि कर्म
ज्ञानोत्पत्त्यनन्तरं ज्ञानिदेहकृतं पुण्यपापरूपं कर्म
यदस्ति तदागामीत्यभिधीयते ।
सञ्चित कर्म
सञ्चितं कर्म किम् ?
अनन्तकोटिजन्मनां बीजभूतं सत् यत्कर्मजातं पूर्वार्जितं
तिष्ठति तत् सञ्चितं ज्ञेयम् ।
प्रारब्ध कर्म
प्रारब्धं कर्म किमिति चेत् ।
इदं शरीरमुत्पाद्य इह लोके एवं सुखदुःखादिप्रदं यत्कर्म
तत्प्रारब्धं
भोगेन नष्टं भवति प्रारब्धकर्मणां भोगादेव क्षय इति ।
कर्म मुक्तः
सञ्चितं कर्म ब्रह्मैवाहमिति निश्चयात्मकज्ञानेन नश्यति ।आगामि कर्म अपि ज्ञानेन नश्यति किञ्च आगामि कर्मणां
नलिनीदलगतजलवत् ज्ञानिनां सम्बन्धो नास्ति ।
ज्ञानिः
किञ्च ये ज्ञानिनं स्तुवन्ति भजन्ति अर्चयन्ति तान्प्रति
ज्ञानिकृतं आगामि पुण्यं गच्छति ।
ये ज्ञानिनं निन्दन्ति द्विषन्ति दुःखप्रदानं कुर्वन्ति तान्प्रति
ज्ञानिकृतं सर्वमागामि क्रियमाणं यदवाच्यं कर्म
पापात्मकं तद्गच्छति ।
सुहृदः पुण्यकृतं दुर्हृदः पापकृत्यं गृह्णन्ति ।
ब्रह्मानन्दम्
तथा चात्मवित्संसारं तीर्त्वा ब्रह्मानन्दमिहैव प्राप्नोति ।
तरति शोकमात्मवित् इति श्रुतेः ।
तनुं त्यजतु वा काश्यां श्वपचस्य गृहेऽथ वा ।
ज्ञानसम्प्राप्तिसमये मुक्ताऽसौ विगताशयः । इति स्मृतेश्च ।इति श्रीशङ्करभगवत्पादाचार्यप्रणीतः तत्त्वबोधप्रकरणं समाप्तम् ।
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.