Meaning —
⏳ The meaning of this text is being prepared (AI translation with an accuracy check). This usually takes a few minutes — this page will refresh when it is ready.
The meaning is ready. Show it.
The meaning could not be prepared right now.
A translation in is not yet available for this text.
The original text and transliteration are shown below.
ധ്യാനം
dhyānaṃ
വാസുദേവേന്ദ്രയോഗീന്ദ്രം നത്വാ ജ്ഞാനപ്രദം ഗുരുമ് ।
vāsudevendrayogīndraṃ natvā jñānapradaṃ gurum |
മുമുക്ഷൂണാം ഹിതാര്ഥായ തത്ത്വബോധോഭിധീയതേ ॥
mumukṣūṇāṃ hitārthāya tattvabodhobhidhīyate ||
സാധനചതുഷ്ടയസമ്പന്നാധികാരിണാം മോക്ഷസാധനഭൂതം
sādhanacatuṣṭayasampannādhikāriṇāṃ mokṣasādhanabhūtaṃ
തത്ത്വവിവേകപ്രകാരം വക്ഷ്യാമഃ ।
tattvavivekaprakāraṃ vakṣyāmaḥ |
സാധനചതുഷ്ടയമ്
sādhanacatuṣṭayam
സാധനചതുഷ്ടയം കിമ് ?
sādhanacatuṣṭayaṃ kim ?
നിത്യാനിത്യവസ്തുവിവേകഃ ।
nityānityavastuvivekaḥ |
ഇഹാമുത്രാര്ഥഫലഭോഗവിരാഗഃ ।
ihāmutrārthaphalabhogavirāgaḥ |
ശമാദിഷട്കസമ്പത്തിഃ ।
śamādiṣaṭkasampattiḥ |
മുമുക്ഷുത്വം ചേതി ।
mumukṣutvaṃ ceti |
നിത്യാനിത്യവസ്തുവിവേകഃ
nityānityavastuvivekaḥ
നിത്യാനിത്യവസ്തുവിവേകഃ കഃ ?
nityānityavastuvivekaḥ kaḥ ?
നിത്യവസ്ത്വേകം ബ്രഹ്മ തദ്വ്യതിരിക്തം സര്വമനിത്യമ് ।
nityavastvekaṃ brahma tadvyatiriktaṃ sarvamanityam |
അയമേവ നിത്യാനിത്യവസ്തുവിവേകഃ ।
ayameva nityānityavastuvivekaḥ |
വിരാഗഃ
virāgaḥ
വിരാഗഃ കഃ ?
virāgaḥ kaḥ ?
ഇഹസ്വര്ഗഭോഗേഷു ഇച്ഛാരാഹിത്യമ് ।
ihasvargabhogeṣu icchārāhityam |
ശമാദിസാധനസമ്പത്തിഃ
śamādisādhanasampattiḥ
ശമാദിസാധനസമ്പത്തിഃ കാ ?
śamādisādhanasampattiḥ kā ?
ശമോ ദമ ഉപരമസ്തിതിക്ഷാ ശ്രദ്ധാ സമാധാനം ച ഇതി ।ശമഃ കഃ ?
śamo dama uparamastitikṣā śraddhā samādhānaṃ ca iti |śamaḥ kaḥ ?
മനോനിഗ്രഹഃ ।
manonigrahaḥ |
ദമഃ കഃ ?
damaḥ kaḥ ?
ചക്ഷുരാദിബാഹ്യേന്ദ്രിയനിഗ്രഹഃ ।
cakṣurādibāhyendriyanigrahaḥ |
ഉപരമഃ കഃ ?
uparamaḥ kaḥ ?
സ്വധര്മാനുഷ്ഠാനമേവ ।
svadharmānuṣṭhānameva |
തിതിക്ഷാ കാ ?
titikṣā kā ?
ശീതോഷ്ണസുഖദുഃഖാദിസഹിഷ്ണുത്വമ് ।
śītoṣṇasukhaduḥkhādisahiṣṇutvam |
ശ്രദ്ധാ കീദൃശീ ?
śraddhā kīdṛśī ?
ഗുരുവേദാന്തവാക്യാദിഷു വിശ്വാസഃ ശ്രദ്ധാ ।
guruvedāntavākyādiṣu viśvāsaḥ śraddhā |
സമാധാനം കിമ് ?
samādhānaṃ kim ?
ചിത്തൈകാഗ്രതാ ।
cittaikāgratā |
മുമുക്ഷുത്വം
mumukṣutvaṃ
മുമുക്ഷുത്വം കിമ് ?
mumukṣutvaṃ kim ?
മോക്ഷോ മേ ഭൂയാദ് ഇതി ഇച്ഛാ ।
mokṣo me bhūyād iti icchā |
ഏതത് സാധനചതുഷ്ടയമ് ।
etat sādhanacatuṣṭayam |
തതസ്തത്ത്വവിവേകസ്യാധികാരിണോ ഭവന്തി ।
tatastattvavivekasyādhikāriṇo bhavanti |
തത്ത്വവിവേകഃ
tattvavivekaḥ
തത്ത്വവിവേകഃ കഃ ?
tattvavivekaḥ kaḥ ?
ആത്മാ സത്യം തദന്യത് സര്വം മിഥ്യേതി ।ആത്മാ കഃ ?
ātmā satyaṃ tadanyat sarvaṃ mithyeti |ātmā kaḥ ?
സ്ഥൂലസൂക്ഷ്മകാരണശരീരാദ്വ്യതിരിക്തഃ പഞ്ചകോശാതീതഃ സന്
sthūlasūkṣmakāraṇaśarīrādvyatiriktaḥ pañcakośātītaḥ san
അവസ്ഥാത്രയസാക്ഷീ സച്ചിദാനന്ദസ്വരൂപഃ സന്
avasthātrayasākṣī saccidānandasvarūpaḥ san
യസ്തിഷ്ഠതി സ ആത്മാ ।
yastiṣṭhati sa ātmā |
ശരീരത്രയം (സ്ഥൂലശരീരമ്)
śarīratrayaṃ (sthūlaśarīram)
സ്ഥൂലശരീരം കിമ് ?
sthūlaśarīraṃ kim ?
പഞ്ചീകൃതപഞ്ചമഹാഭൂതൈഃ കൃതം സത്കര്മജന്യം
pañcīkṛtapañcamahābhūtaiḥ kṛtaṃ satkarmajanyaṃ
സുഖദുഃഖാദിഭോഗായതനം ശരീരമ്
sukhaduḥkhādibhogāyatanaṃ śarīram
അസ്തി ജായതേ വര്ധതേ വിപരിണമതേ അപക്ഷീയതേ വിനശ്യതീതി
asti jāyate vardhate vipariṇamate apakṣīyate vinaśyatīti
ഷഡ്വികാരവദേതത്സ്ഥൂലശരീരമ് ।
ṣaḍvikāravadetatsthūlaśarīram |
ശരീരത്രയം (സൂക്ഷ്മശരീരമ്)
śarīratrayaṃ (sūkṣmaśarīram)
സൂക്ഷ്മശരീരം കിമ് ?
sūkṣmaśarīraṃ kim ?
അപഞ്ചീകൃതപഞ്ചമഹാഭൂതൈഃ കൃതം സത്കര്മജന്യം
apañcīkṛtapañcamahābhūtaiḥ kṛtaṃ satkarmajanyaṃ
സുഖദുഃഖാദിഭോഗസാധനം
sukhaduḥkhādibhogasādhanaṃ
പഞ്ചജ്ഞാനേന്ദ്രിയാണി പഞ്ചകര്മേന്ദ്രിയാണി പഞ്ചപ്രാണാദയഃ
pañcajñānendriyāṇi pañcakarmendriyāṇi pañcaprāṇādayaḥ
മനശ്ചൈകം ബുദ്ധിശ്ചൈകാ
manaścaikaṃ buddhiścaikā
ഏവം സപ്തദശാകലാഭിഃ സഹ യത്തിഷ്ഠതി തത്സൂക്ഷ്മശരീരമ് ।
evaṃ saptadaśākalābhiḥ saha yattiṣṭhati tatsūkṣmaśarīram |
ജ്ഞാനേന്ദ്രിയാണി
jñānendriyāṇi
ശ്രോത്രം ത്വക് ചക്ഷുഃ രസനാ ഘ്രാണം ഇതി പഞ്ച ജ്ഞാനേന്ദ്രിയാണി ।
śrotraṃ tvak cakṣuḥ rasanā ghrāṇaṃ iti pañca jñānendriyāṇi |
ശ്രോത്രസ്യ ദിഗ്ദേവതാ ।
śrotrasya digdevatā |
ത്വചോ വായുഃ ।
tvaco vāyuḥ |
ചക്ഷുഷഃ സൂര്യഃ ।
cakṣuṣaḥ sūryaḥ |
രസനായാ വരുണഃ ।
rasanāyā varuṇaḥ |
ഘ്രാണസ്യ അശ്വിനൌ ।
ghrāṇasya aśvinau |
ഇതി ജ്ഞാനേന്ദ്രിയദേവതാഃ ।
ശ്രോത്രസ്യ വിഷയഃ ശബ്ദഗ്രഹണമ് ।
śrotrasya viṣayaḥ śabdagrahaṇam |
ത്വചോ വിഷയഃ സ്പര്ശഗ്രഹണമ് ।
tvaco viṣayaḥ sparśagrahaṇam |
ചക്ഷുഷോ വിഷയഃ രൂപഗ്രഹണമ് ।
cakṣuṣo viṣayaḥ rūpagrahaṇam |
രസനായാ വിഷയഃ രസഗ്രഹണമ് ।
rasanāyā viṣayaḥ rasagrahaṇam |
ഘ്രാണസ്യ വിഷയഃ ഗന്ധഗ്രഹണം ഇതി ।
ghrāṇasya viṣayaḥ gandhagrahaṇaṃ iti |
പഞ്ചകര്മേന്ദ്രിയാണി
pañcakarmendriyāṇi
വാക്പാണിപാദപായൂപസ്ഥാനീതി പഞ്ചകര്മേന്ദ്രിയാണി ।
vākpāṇipādapāyūpasthānīti pañcakarmendriyāṇi |
വാചോ ദേവതാ വഹ്നിഃ ।
vāco devatā vahniḥ |
ഹസ്തയോരിന്ദ്രഃ ।
hastayorindraḥ |
പാദയോര്വിഷ്ണുഃ ।
pādayorviṣṇuḥ |
പായോര്മൃത്യുഃ ।
pāyormṛtyuḥ |
ഉപസ്ഥസ്യ പ്രജാപതിഃ ।
upasthasya prajāpatiḥ |
ഇതി കര്മേന്ദ്രിയദേവതാഃ ।
വാചോ വിഷയഃ ഭാഷണമ് ।
vāco viṣayaḥ bhāṣaṇam |
പാണ്യോര്വിഷയഃ വസ്തുഗ്രഹണമ് ।
pāṇyorviṣayaḥ vastugrahaṇam |
പാദയോര്വിഷയഃ ഗമനമ് ।
pādayorviṣayaḥ gamanam |
പായോര്വിഷയഃ മലത്യാഗഃ ।
pāyorviṣayaḥ malatyāgaḥ |
ഉപസ്ഥസ്യ വിഷയഃ ആനന്ദ ഇതി ।
upasthasya viṣayaḥ ānanda iti |
കാരണശരീരമ്
kāraṇaśarīram
കാരണശരീരം കിമ് ?
kāraṇaśarīraṃ kim ?
അനിര്വാച്യാനാദ്യവിദ്യാരൂപം ശരീരദ്വയസ്യ കാരണമാത്രം
anirvācyānādyavidyārūpaṃ śarīradvayasya kāraṇamātraṃ
സത്സ്വരൂപാഽജ്ഞാനം നിര്വികല്പകരൂപം യദസ്തി തത്കാരണശരീരമ് ।
satsvarūpā'jñānaṃ nirvikalpakarūpaṃ yadasti tatkāraṇaśarīram |
അവസ്ഥാത്രയമ്
avasthātrayam
അവസ്ഥാത്രയം കിമ് ?
avasthātrayaṃ kim ?
ജാഗ്രത്സ്വപ്നസുഷുപ്ത്യവസ്ഥാഃ ।
jāgratsvapnasuṣuptyavasthāḥ |
ജാഗ്രദവസ്ഥാ
jāgradavasthā
ജാഗ്രദവസ്ഥാ കാ ?
jāgradavasthā kā ?
ശ്രോത്രാദിജ്ഞാനേന്ദ്രിയൈഃ ശബ്ദാദിവിഷയൈശ്ച ജ്ഞായതേ ഇതി യത്
śrotrādijñānendriyaiḥ śabdādiviṣayaiśca jñāyate iti yat
സാ ജാഗ്രദാവസ്ഥാ ।
sā jāgradāvasthā |
സ്ഥൂല ശരീരാഭിമാനീ ആത്മാ വിശ്വ ഇത്യുച്യതേ ।
sthūla śarīrābhimānī ātmā viśva ityucyate |
സ്വപ്നാവസ്ഥാ
svapnāvasthā
സ്വപ്നാവസ്ഥാ കേതി ചേത് ?
svapnāvasthā keti cet ?
ജാഗ്രദവസ്ഥായാം യദ്ദൃഷ്ടം യദ് ശ്രുതമ്
jāgradavasthāyāṃ yaddṛṣṭaṃ yad śrutam
തജ്ജനിതവാസനയാ നിദ്രാസമയേ യഃ പ്രപഞ്ചഃ പ്രതീയതേ സാ
tajjanitavāsanayā nidrāsamaye yaḥ prapañcaḥ pratīyate sā
സ്വപ്നാവസ്ഥാ ।
svapnāvasthā |
സൂക്ഷ്മശരീരാഭിമാനീ ആത്മാ തൈജസ ഇത്യുച്യതേ ।
sūkṣmaśarīrābhimānī ātmā taijasa ityucyate |
സുഷുപ്ത്യവസ്ഥാ
suṣuptyavasthā
അതഃ സുഷുപ്ത്യവസ്ഥാ കാ ?
ataḥ suṣuptyavasthā kā ?
അഹം കിമപി ന ജാനാമി സുഖേന മയാ നിദ്രാഽനുഭൂയത ഇതി
ahaṃ kimapi na jānāmi sukhena mayā nidrā'nubhūyata iti
സുഷുപ്ത്യവസ്ഥാ ।
suṣuptyavasthā |
കാരണശരീരാഭിമാനീ ആത്മാ പ്രാജ്ഞ ഇത്യുച്യതേ ।
kāraṇaśarīrābhimānī ātmā prājña ityucyate |
പഞ്ച കോശാഃ
pañca kośāḥ
പഞ്ച കോശാഃ കേ ?
pañca kośāḥ ke ?
അന്നമയഃ പ്രാണമയഃ മനോമയഃ വിജ്ഞാനമയഃ ആനന്ദമയശ്ചേതി ।
annamayaḥ prāṇamayaḥ manomayaḥ vijñānamayaḥ ānandamayaśceti |
അന്നമയകോശഃ
annamayakośaḥ
അന്നമയഃ കഃ ?
annamayaḥ kaḥ ?
അന്നരസേനൈവ ഭൂത്വാ അന്നരസേനൈവ വൃദ്ധിം പ്രാപ്യ അന്നരൂപപൃഥിവ്യാം
annarasenaiva bhūtvā annarasenaiva vṛddhiṃ prāpya annarūpapṛthivyāṃ
യദ്വിലീയതേ തദന്നമയഃ കോശഃ സ്ഥൂലശരീരമ് ।
yadvilīyate tadannamayaḥ kośaḥ sthūlaśarīram |
പ്രാണമയകോശഃ
prāṇamayakośaḥ
പ്രാണമയഃ കഃ ?
prāṇamayaḥ kaḥ ?
പ്രാണാദ്യാഃ പഞ്ചവായവഃ വാഗാദീന്ദ്രിയപഞ്ചകം പ്രാണമയഃ കോശഃ ।
prāṇādyāḥ pañcavāyavaḥ vāgādīndriyapañcakaṃ prāṇamayaḥ kośaḥ |
മനോമയകോശഃ
manomayakośaḥ
മനോമയഃ കോശഃ കഃ ?
manomayaḥ kośaḥ kaḥ ?
മനശ്ച ജ്ഞാനേന്ദ്രിയപഞ്ചകം മിലിത്വാ യോ ഭവതി സ മനോമയഃ കോശഃ ।
manaśca jñānendriyapañcakaṃ militvā yo bhavati sa manomayaḥ kośaḥ |
വിജ്ഞാനമയകോശഃ
vijñānamayakośaḥ
വിജ്ഞാനമയഃ കഃ ?
vijñānamayaḥ kaḥ ?
ബുദ്ധിജ്ഞാനേന്ദ്രിയപഞ്ചകം മിലിത്വാ യോ ഭവതി സ വിജ്ഞാനമയഃ കോശഃ
buddhijñānendriyapañcakaṃ militvā yo bhavati sa vijñānamayaḥ kośaḥ
ആനന്ദമയകോശഃ
ānandamayakośaḥ
ആനന്ദമയഃ കഃ ?
ānandamayaḥ kaḥ ?
ഏവമേവ കാരണശരീരഭൂതാവിദ്യാസ്ഥമലിനസത്ത്വം
evameva kāraṇaśarīrabhūtāvidyāsthamalinasattvaṃ
പ്രിയാദിവൃത്തിസഹിതം സത് ആനന്ദമയഃ കോശഃ ।
priyādivṛttisahitaṃ sat ānandamayaḥ kośaḥ |
ഏതത്കോശപഞ്ചകമ് ।
etatkośapañcakam |
പഞ്ചകോശാതീത
pañcakośātīta
മദീയം ശരീരം മദീയാഃ പ്രാണാഃ മദീയം മനശ്ച
madīyaṃ śarīraṃ madīyāḥ prāṇāḥ madīyaṃ manaśca
മദീയാ ബുദ്ധിര്മദീയം അജ്ഞാനമിതി സ്വേനൈവ ജ്ഞായതേ
madīyā buddhirmadīyaṃ ajñānamiti svenaiva jñāyate
തദ്യഥാ മദീയത്വേന ജ്ഞാതം കടകകുണ്ഡല ഗൃഹാദികം
tadyathā madīyatvena jñātaṃ kaṭakakuṇḍala gṛhādikaṃ
സ്വസ്മാദ്ഭിന്നം തഥാ പഞ്ചകോശാദികം സ്വസ്മാദ്ഭിന്നമ്
svasmādbhinnaṃ tathā pañcakośādikaṃ svasmādbhinnam
മദീയത്വേന ജ്ഞാതമാത്മാ ന ഭവതി ॥
madīyatvena jñātamātmā na bhavati ||
ആത്മന്
ātman
ആത്മാ തര്ഹി കഃ ?
ātmā tarhi kaḥ ?
സച്ചിദാനന്ദസ്വരൂപഃ ।
saccidānandasvarūpaḥ |
സത്കിമ് ?
satkim ?
കാലത്രയേഽപി തിഷ്ഠതീതി സത് ।
kālatraye'pi tiṣṭhatīti sat |
ചിത്കിമ് ?
citkim ?
ജ്ഞാനസ്വരൂപഃ ।
jñānasvarūpaḥ |
ആനന്ദഃ കഃ ?
ānandaḥ kaḥ ?
സുഖസ്വരൂപഃ ।
sukhasvarūpaḥ |
ഏവം സച്ചിദാനന്ദസ്വരൂപം സ്വാത്മാനം വിജാനീയാത് ।
evaṃ saccidānandasvarūpaṃ svātmānaṃ vijānīyāt |
ജഗത്
jagat
അഥ ചതുര്വിംശതിതത്ത്വോത്പത്തിപ്രകാരം വക്ഷ്യാമഃ ।
atha caturviṃśatitattvotpattiprakāraṃ vakṣyāmaḥ |
മായാ
māyā
ബ്രഹ്മാശ്രയാ സത്ത്വരജസ്തമോഗുണാത്മികാ മായാ അസ്തി ।
brahmāśrayā sattvarajastamoguṇātmikā māyā asti |
പഞ്ചഭൂതാഃ
pañcabhūtāḥ
തതഃ ആകാശഃ സമ്ഭൂതഃ ।
tataḥ ākāśaḥ sambhūtaḥ |
ആകാശാദ് വായുഃ ।
ākāśād vāyuḥ |
വായോസ്തേജഃ ।
vāyostejaḥ |
തേജസ ആപഃ ।
tejasa āpaḥ |
അഭ്ധയഃ പൃഥിവീ ।
abhdhayaḥ pṛthivī |
സത്ത്വഗുണഃ
sattvaguṇaḥ
ഏതേഷാം പഞ്ചതത്ത്വാനാം മധ്യേ
eteṣāṃ pañcatattvānāṃ madhye
ആകാശസ്യ സാത്വികാംശാത് ശ്രോത്രേന്ദ്രിയം സമ്ഭൂതമ് ।
ākāśasya sātvikāṃśāt śrotrendriyaṃ sambhūtam |
വായോഃ സാത്വികാംശാത് ത്വഗിന്ദ്രിയം സമ്ഭൂതമ് ।
vāyoḥ sātvikāṃśāt tvagindriyaṃ sambhūtam |
അഗ്നേഃ സാത്വികാംശാത് ചക്ഷുരിന്ദ്രിയം സമ്ഭൂതമ് ।
agneḥ sātvikāṃśāt cakṣurindriyaṃ sambhūtam |
ജലസ്യ സാത്വികാംശാത് രസനേന്ദ്രിയം സമ്ഭൂതമ് ।
jalasya sātvikāṃśāt rasanendriyaṃ sambhūtam |
പൃഥിവ്യാഃ സാത്വികാംശാത് ഘ്രാണേന്ദ്രിയം സമ്ഭൂതമ് ।
pṛthivyāḥ sātvikāṃśāt ghrāṇendriyaṃ sambhūtam |
അന്തഃകരണ
antaḥkaraṇa
ഏതേഷാം പഞ്ചതത്ത്വാനാം സമഷ്ടിസാത്വികാംശാത്
eteṣāṃ pañcatattvānāṃ samaṣṭisātvikāṃśāt
മനോബുദ്ധ്യഹങ്കാര ചിത്താന്തഃകരണാനി സമ്ഭൂതാനി ।
manobuddhyahaṅkāra cittāntaḥkaraṇāni sambhūtāni |
സങ്കല്പവികല്പാത്മകം മനഃ ।
saṅkalpavikalpātmakaṃ manaḥ |
നിശ്ചയാത്മികാ ബുദ്ധിഃ ।
niścayātmikā buddhiḥ |
അഹങ്കര്താ അഹങ്കാരഃ ।
ahaṅkartā ahaṅkāraḥ |
ചിന്തനകര്തൃ ചിത്തമ് ।
cintanakartṛ cittam |
മനസോ ദേവതാ ചന്ദ്രമാഃ ।
manaso devatā candramāḥ |
ബുദ്ധേ ബ്രഹ്മാ ।
buddhe brahmā |
അഹങ്കാരസ്യ രുദ്രഃ ।
ahaṅkārasya rudraḥ |
ചിത്തസ്യ വാസുദേവഃ ।
cittasya vāsudevaḥ |
രജോഗുണഃ
rajoguṇaḥ
ഏതേഷാം പഞ്ചതത്ത്വാനാം മധ്യേ
eteṣāṃ pañcatattvānāṃ madhye
ആകാശസ്യ രാജസാംശാത് വാഗിന്ദ്രിയം സമ്ഭൂതമ് ।
ākāśasya rājasāṃśāt vāgindriyaṃ sambhūtam |
വായോഃ രാജസാംശാത് പാണീന്ദ്രിയം സമ്ഭൂതമ് ।
vāyoḥ rājasāṃśāt pāṇīndriyaṃ sambhūtam |
വന്ഹേഃ രാജസാംശാത് പാദേന്ദ്രിയം സമ്ഭൂതമ് ।
vanheḥ rājasāṃśāt pādendriyaṃ sambhūtam |
ജലസ്യ രാജസാംശാത് ഉപസ്ഥേന്ദ്രിയം സമ്ഭൂതമ് ।
jalasya rājasāṃśāt upasthendriyaṃ sambhūtam |
പൃഥിവ്യാ രാജസാംശാത് ഗുദേന്ദ്രിയം സമ്ഭൂതമ് ।
pṛthivyā rājasāṃśāt gudendriyaṃ sambhūtam |
ഏതേഷാം സമഷ്ടിരാജസാംശാത് പഞ്ചപ്രാണാഃ സമ്ഭൂതാഃ ।
eteṣāṃ samaṣṭirājasāṃśāt pañcaprāṇāḥ sambhūtāḥ |
തമോഗുണഃ
tamoguṇaḥ
ഏതേഷാം പഞ്ചതത്ത്വാനാം താമസാംശാത്
eteṣāṃ pañcatattvānāṃ tāmasāṃśāt
പഞ്ചീകൃതപഞ്ചതത്ത്വാനി ഭവന്തി ।
pañcīkṛtapañcatattvāni bhavanti |
പഞ്ചീകരണം കഥം ഇതി ചേത് ।
pañcīkaraṇaṃ kathaṃ iti cet |
ഏതേഷാം പഞ്ചമഹാഭൂതാനാം താമസാംശസ്വരൂപമ്
eteṣāṃ pañcamahābhūtānāṃ tāmasāṃśasvarūpam
ഏകമേകം ഭൂതം ദ്വിധാ വിഭജ്യ ഏകമേകമര്ധം പൃഥക്
ekamekaṃ bhūtaṃ dvidhā vibhajya ekamekamardhaṃ pṛthak
തൂഷ്ണീം വ്യവസ്ഥാപ്യ അപരമപരമര്ധം ചതുര്ധാം വിഭജ്യ
tūṣṇīṃ vyavasthāpya aparamaparamardhaṃ caturdhāṃ vibhajya
സ്വാര്ധമന്യേഷു അര്ധേഷു സ്വഭാഗചതുഷ്ടയസംയോജനം കാര്യമ് ।
svārdhamanyeṣu ardheṣu svabhāgacatuṣṭayasaṃyojanaṃ kāryam |
തദാ പഞ്ചീകരണം ഭവതി ।
tadā pañcīkaraṇaṃ bhavati |
ഏതേഭ്യഃ പഞ്ചീകൃതപഞ്ചമഹാഭൂതേഭ്യഃ സ്ഥൂലശരീരം ഭവതി ।
etebhyaḥ pañcīkṛtapañcamahābhūtebhyaḥ sthūlaśarīraṃ bhavati |
ഏവം പിണ്ഡബ്രഹ്മാണ്ഡയോരൈക്യം സമ്ഭൂതമ് ।
evaṃ piṇḍabrahmāṇḍayoraikyaṃ sambhūtam |
ജീവഃ, ഈശ്വരഃ ച
jīvaḥ, īśvaraḥ ca
സ്ഥൂലശരീരാഭിമാനി ജീവനാമകം ബ്രഹ്മപ്രതിബിമ്ബം ഭവതി ।
sthūlaśarīrābhimāni jīvanāmakaṃ brahmapratibimbaṃ bhavati |
സ ഏവ ജീവഃ പ്രകൃത്യാ സ്വസ്മാത് ഈശ്വരം ഭിന്നത്വേന ജാനാതി ।
sa eva jīvaḥ prakṛtyā svasmāt īśvaraṃ bhinnatvena jānāti |
അവിദ്യോപാധിഃ സന് ആത്മാ ജീവ ഇത്യുച്യതേ ।
avidyopādhiḥ san ātmā jīva ityucyate |
മായോപാധിഃ സന് ഈശ്വര ഇത്യുച്യതേ ।
māyopādhiḥ san īśvara ityucyate |
ഏവം ഉപാധിഭേദാത് ജീവേശ്വരഭേദദൃഷ്ടിഃ യാവത്പര്യന്തം തിഷ്ഠതി
evaṃ upādhibhedāt jīveśvarabhedadṛṣṭiḥ yāvatparyantaṃ tiṣṭhati
താവത്പര്യന്തം ജന്മമരണാദിരൂപസംസാരോ ന നിവര്തതേ ।
tāvatparyantaṃ janmamaraṇādirūpasaṃsāro na nivartate |
തസ്മാത്കാരണാന്ന ജീവേശ്വരയോര്ഭേദബുദ്ധിഃ സ്വീകാര്യാ ।
tasmātkāraṇānna jīveśvarayorbhedabuddhiḥ svīkāryā |
തത് ത്വം അസി
tat tvaṃ asi
നനു സാഹങ്കാരസ്യ കിഞ്ചിജ്ജ്ഞസ്യ ജീവസ്യ നിരഹങ്കാരസ്യ സര്വജ്ഞസ്യ
nanu sāhaṅkārasya kiñcijjñasya jīvasya nirahaṅkārasya sarvajñasya
ഈശ്വരസ്യ തത്ത്വമസീതി മഹാവാക്യാത് കഥമഭേദബുദ്ധിഃ സ്യാദുഭയോഃ
īśvarasya tattvamasīti mahāvākyāt kathamabhedabuddhiḥ syādubhayoḥ
വിരുദ്ധധര്മാക്രാന്തത്വാത് ।
viruddhadharmākrāntatvāt |
ഇതി ചേന്ന । സ്ഥൂലസൂക്ഷ്മശരീരാഭിമാനീ ത്വമ്പദവാച്യാര്ഥഃ ।
ഉപാധിവിനിര്മുക്തം സമാധിദശാസമ്പന്നം ശുദ്ധം ചൈതന്യം
upādhivinirmuktaṃ samādhidaśāsampannaṃ śuddhaṃ caitanyaṃ
ത്വമ്പദലക്ഷ്യാര്ഥഃ ।
tvampadalakṣyārthaḥ |
ഏവം സര്വജ്ഞത്വാദിവിശിഷ്ട ഈശ്വരഃ തത്പദവാച്യാര്ഥഃ ।
evaṃ sarvajñatvādiviśiṣṭa īśvaraḥ tatpadavācyārthaḥ |
ഉപാധിശൂന്യം ശുദ്ധചൈതന്യം തത്പദലക്ഷ്യാര്ഥഃ ।
upādhiśūnyaṃ śuddhacaitanyaṃ tatpadalakṣyārthaḥ |
ഏവം ച ജീവേശ്വരയോ ചൈതന്യരൂപേണാഽഭേദേ ബാധകാഭാവഃ ।
evaṃ ca jīveśvarayo caitanyarūpeṇā'bhede bādhakābhāvaḥ |
ജീവന്മുക്തഃ
jīvanmuktaḥ
ഏവം ച വേദാന്തവാക്യൈഃ സദ്ഗുരൂപദേശേന ച സര്വേഷ്വപി
evaṃ ca vedāntavākyaiḥ sadgurūpadeśena ca sarveṣvapi
ഭൂതേഷു യേഷാം
bhūteṣu yeṣāṃ
ബ്രഹ്മബുദ്ധിരുത്പന്നാ തേ ജീവന്മുക്താഃ ഇത്യര്ഥഃ ।നനു ജീവന്മുക്തഃ കഃ ?
brahmabuddhirutpannā te jīvanmuktāḥ ityarthaḥ |nanu jīvanmuktaḥ kaḥ ?
യഥാ ദേഹോഽഹം പുരുഷോഽഹം ബ്രാഹ്മണോഽഹം ശൂദ്രോഽഹമസ്മീതി
yathā deho'haṃ puruṣo'haṃ brāhmaṇo'haṃ śūdro'hamasmīti
ദൃഢനിശ്ചയസ്തഥാ നാഹം ബ്രാഹ്മണഃ ന ശൂദ്രഃ ന പുരുഷഃ
dṛḍhaniścayastathā nāhaṃ brāhmaṇaḥ na śūdraḥ na puruṣaḥ
കിന്തു അസങ്ഗഃ സച്ചിദാനന്ദ സ്വരൂപഃ പ്രകാശരൂപഃ സര്വാന്തര്യാമീ
kintu asaṅgaḥ saccidānanda svarūpaḥ prakāśarūpaḥ sarvāntaryāmī
ചിദാകാശരൂപോഽസ്മീതി ദൃഢനിശ്ചയ
cidākāśarūpo'smīti dṛḍhaniścaya
രൂപോഽപരോക്ഷജ്ഞാനവാന് ജീവന്മുക്തഃ ॥ബ്രഹ്മൈവാഹമസ്മീത്യപരോക്ഷജ്ഞാനേന നിഖിലകര്മബന്ധവിനിര്മുക്തഃ
rūpo'parokṣajñānavān jīvanmuktaḥ ||brahmaivāhamasmītyaparokṣajñānena nikhilakarmabandhavinirmuktaḥ
സ്യാത് ।
syāt |
കര്മാണി
karmāṇi
കര്മാണി കതിവിധാനി സന്തീതി ചേത്
karmāṇi katividhāni santīti cet
ആഗാമിസഞ്ചിതപ്രാരബ്ധഭേദേന ത്രിവിധാനി സന്തി ।
āgāmisañcitaprārabdhabhedena trividhāni santi |
ആഗാമി കര്മ
āgāmi karma
ജ്ഞാനോത്പത്ത്യനന്തരം ജ്ഞാനിദേഹകൃതം പുണ്യപാപരൂപം കര്മ
jñānotpattyanantaraṃ jñānidehakṛtaṃ puṇyapāparūpaṃ karma
യദസ്തി തദാഗാമീത്യഭിധീയതേ ।
yadasti tadāgāmītyabhidhīyate |
സഞ്ചിത കര്മ
sañcita karma
സഞ്ചിതം കര്മ കിമ് ?
sañcitaṃ karma kim ?
അനന്തകോടിജന്മനാം ബീജഭൂതം സത് യത്കര്മജാതം പൂര്വാര്ജിതം
anantakoṭijanmanāṃ bījabhūtaṃ sat yatkarmajātaṃ pūrvārjitaṃ
തിഷ്ഠതി തത് സഞ്ചിതം ജ്ഞേയമ് ।
tiṣṭhati tat sañcitaṃ jñeyam |
പ്രാരബ്ധ കര്മ
prārabdha karma
പ്രാരബ്ധം കര്മ കിമിതി ചേത് ।
prārabdhaṃ karma kimiti cet |
ഇദം ശരീരമുത്പാദ്യ ഇഹ ലോകേ ഏവം സുഖദുഃഖാദിപ്രദം യത്കര്മ
idaṃ śarīramutpādya iha loke evaṃ sukhaduḥkhādipradaṃ yatkarma
തത്പ്രാരബ്ധം
tatprārabdhaṃ
ഭോഗേന നഷ്ടം ഭവതി പ്രാരബ്ധകര്മണാം ഭോഗാദേവ ക്ഷയ ഇതി ।
bhogena naṣṭaṃ bhavati prārabdhakarmaṇāṃ bhogādeva kṣaya iti |
കര്മ മുക്തഃ
karma muktaḥ
സഞ്ചിതം കര്മ ബ്രഹ്മൈവാഹമിതി നിശ്ചയാത്മകജ്ഞാനേന നശ്യതി ।ആഗാമി കര്മ അപി ജ്ഞാനേന നശ്യതി കിഞ്ച ആഗാമി കര്മണാം
sañcitaṃ karma brahmaivāhamiti niścayātmakajñānena naśyati |āgāmi karma api jñānena naśyati kiñca āgāmi karmaṇāṃ
നലിനീദലഗതജലവത് ജ്ഞാനിനാം സമ്ബന്ധോ നാസ്തി ।
nalinīdalagatajalavat jñānināṃ sambandho nāsti |
ജ്ഞാനിഃ
jñāniḥ
കിഞ്ച യേ ജ്ഞാനിനം സ്തുവന്തി ഭജന്തി അര്ചയന്തി താന്പ്രതി
kiñca ye jñāninaṃ stuvanti bhajanti arcayanti tānprati
ജ്ഞാനികൃതം ആഗാമി പുണ്യം ഗച്ഛതി ।
jñānikṛtaṃ āgāmi puṇyaṃ gacchati |
യേ ജ്ഞാനിനം നിന്ദന്തി ദ്വിഷന്തി ദുഃഖപ്രദാനം കുര്വന്തി താന്പ്രതി
ye jñāninaṃ nindanti dviṣanti duḥkhapradānaṃ kurvanti tānprati
ജ്ഞാനികൃതം സര്വമാഗാമി ക്രിയമാണം യദവാച്യം കര്മ
jñānikṛtaṃ sarvamāgāmi kriyamāṇaṃ yadavācyaṃ karma
പാപാത്മകം തദ്ഗച്ഛതി ।
pāpātmakaṃ tadgacchati |
സുഹൃദഃ പുണ്യകൃതം ദുര്ഹൃദഃ പാപകൃത്യം ഗൃഹ്ണന്തി ।
suhṛdaḥ puṇyakṛtaṃ durhṛdaḥ pāpakṛtyaṃ gṛhṇanti |
ബ്രഹ്മാനന്ദമ്
brahmānandam
തഥാ ചാത്മവിത്സംസാരം തീര്ത്വാ ബ്രഹ്മാനന്ദമിഹൈവ പ്രാപ്നോതി ।
tathā cātmavitsaṃsāraṃ tīrtvā brahmānandamihaiva prāpnoti |
തരതി ശോകമാത്മവിത് ഇതി ശ്രുതേഃ ।
tarati śokamātmavit iti śruteḥ |
തനും ത്യജതു വാ കാശ്യാം ശ്വപചസ്യ ഗൃഹേഽഥ വാ ।
tanuṃ tyajatu vā kāśyāṃ śvapacasya gṛhe'tha vā |
ജ്ഞാനസമ്പ്രാപ്തിസമയേ മുക്താഽസൌ വിഗതാശയഃ । ഇതി സ്മൃതേശ്ച ।ഇതി ശ്രീശങ്കരഭഗവത്പാദാചാര്യപ്രണീതഃ തത്ത്വബോധപ്രകരണം സമാപ്തമ് ।
jñānasamprāptisamaye muktā'sau vigatāśayaḥ | iti smṛteśca |iti śrīśaṅkarabhagavatpādācāryapraṇītaḥ tattvabodhaprakaraṇaṃ samāptam |
Sanskrit — Devanagari (original)
ध्यानं
वासुदेवेन्द्रयोगीन्द्रं नत्वा ज्ञानप्रदं गुरुम् ।
मुमुक्षूणां हितार्थाय तत्त्वबोधोभिधीयते ॥
साधनचतुष्टयसम्पन्नाधिकारिणां मोक्षसाधनभूतं
तत्त्वविवेकप्रकारं वक्ष्यामः ।
साधनचतुष्टयम्
साधनचतुष्टयं किम् ?
नित्यानित्यवस्तुविवेकः ।
इहामुत्रार्थफलभोगविरागः ।
शमादिषट्कसम्पत्तिः ।
मुमुक्षुत्वं चेति ।
नित्यानित्यवस्तुविवेकः
नित्यानित्यवस्तुविवेकः कः ?
नित्यवस्त्वेकं ब्रह्म तद्व्यतिरिक्तं सर्वमनित्यम् ।
अयमेव नित्यानित्यवस्तुविवेकः ।
विरागः
विरागः कः ?
इहस्वर्गभोगेषु इच्छाराहित्यम् ।
शमादिसाधनसम्पत्तिः
शमादिसाधनसम्पत्तिः का ?
शमो दम उपरमस्तितिक्षा श्रद्धा समाधानं च इति ।शमः कः ?
मनोनिग्रहः ।
दमः कः ?
चक्षुरादिबाह्येन्द्रियनिग्रहः ।
उपरमः कः ?
स्वधर्मानुष्ठानमेव ।
तितिक्षा का ?
शीतोष्णसुखदुःखादिसहिष्णुत्वम् ।
श्रद्धा कीदृशी ?
गुरुवेदान्तवाक्यादिषु विश्वासः श्रद्धा ।
समाधानं किम् ?
चित्तैकाग्रता ।
मुमुक्षुत्वं
मुमुक्षुत्वं किम् ?
मोक्षो मे भूयाद् इति इच्छा ।
एतत् साधनचतुष्टयम् ।
ततस्तत्त्वविवेकस्याधिकारिणो भवन्ति ।
तत्त्वविवेकः
तत्त्वविवेकः कः ?
आत्मा सत्यं तदन्यत् सर्वं मिथ्येति ।आत्मा कः ?
स्थूलसूक्ष्मकारणशरीराद्व्यतिरिक्तः पञ्चकोशातीतः सन्
अवस्थात्रयसाक्षी सच्चिदानन्दस्वरूपः सन्
यस्तिष्ठति स आत्मा ।
शरीरत्रयं (स्थूलशरीरम्)
स्थूलशरीरं किम् ?
पञ्चीकृतपञ्चमहाभूतैः कृतं सत्कर्मजन्यं
सुखदुःखादिभोगायतनं शरीरम्
अस्ति जायते वर्धते विपरिणमते अपक्षीयते विनश्यतीति
षड्विकारवदेतत्स्थूलशरीरम् ।
शरीरत्रयं (सूक्ष्मशरीरम्)
सूक्ष्मशरीरं किम् ?
अपञ्चीकृतपञ्चमहाभूतैः कृतं सत्कर्मजन्यं
सुखदुःखादिभोगसाधनं
पञ्चज्ञानेन्द्रियाणि पञ्चकर्मेन्द्रियाणि पञ्चप्राणादयः
मनश्चैकं बुद्धिश्चैका
एवं सप्तदशाकलाभिः सह यत्तिष्ठति तत्सूक्ष्मशरीरम् ।
ज्ञानेन्द्रियाणि
श्रोत्रं त्वक् चक्षुः रसना घ्राणं इति पञ्च ज्ञानेन्द्रियाणि ।
श्रोत्रस्य दिग्देवता ।
त्वचो वायुः ।
चक्षुषः सूर्यः ।
रसनाया वरुणः ।
घ्राणस्य अश्विनौ ।
इति ज्ञानेन्द्रियदेवताः ।
श्रोत्रस्य विषयः शब्दग्रहणम् ।
त्वचो विषयः स्पर्शग्रहणम् ।
चक्षुषो विषयः रूपग्रहणम् ।
रसनाया विषयः रसग्रहणम् ।
घ्राणस्य विषयः गन्धग्रहणं इति ।
पञ्चकर्मेन्द्रियाणि
वाक्पाणिपादपायूपस्थानीति पञ्चकर्मेन्द्रियाणि ।
वाचो देवता वह्निः ।
हस्तयोरिन्द्रः ।
पादयोर्विष्णुः ।
पायोर्मृत्युः ।
उपस्थस्य प्रजापतिः ।
इति कर्मेन्द्रियदेवताः ।
वाचो विषयः भाषणम् ।
पाण्योर्विषयः वस्तुग्रहणम् ।
पादयोर्विषयः गमनम् ।
पायोर्विषयः मलत्यागः ।
उपस्थस्य विषयः आनन्द इति ।
कारणशरीरम्
कारणशरीरं किम् ?
अनिर्वाच्यानाद्यविद्यारूपं शरीरद्वयस्य कारणमात्रं
सत्स्वरूपाऽज्ञानं निर्विकल्पकरूपं यदस्ति तत्कारणशरीरम् ।
अवस्थात्रयम्
अवस्थात्रयं किम् ?
जाग्रत्स्वप्नसुषुप्त्यवस्थाः ।
जाग्रदवस्था
जाग्रदवस्था का ?
श्रोत्रादिज्ञानेन्द्रियैः शब्दादिविषयैश्च ज्ञायते इति यत्
सा जाग्रदावस्था ।
स्थूल शरीराभिमानी आत्मा विश्व इत्युच्यते ।
स्वप्नावस्था
स्वप्नावस्था केति चेत् ?
जाग्रदवस्थायां यद्दृष्टं यद् श्रुतम्
तज्जनितवासनया निद्रासमये यः प्रपञ्चः प्रतीयते सा
स्वप्नावस्था ।
सूक्ष्मशरीराभिमानी आत्मा तैजस इत्युच्यते ।
सुषुप्त्यवस्था
अतः सुषुप्त्यवस्था का ?
अहं किमपि न जानामि सुखेन मया निद्राऽनुभूयत इति
सुषुप्त्यवस्था ।
कारणशरीराभिमानी आत्मा प्राज्ञ इत्युच्यते ।
पञ्च कोशाः
पञ्च कोशाः के ?
अन्नमयः प्राणमयः मनोमयः विज्ञानमयः आनन्दमयश्चेति ।
अन्नमयकोशः
अन्नमयः कः ?
अन्नरसेनैव भूत्वा अन्नरसेनैव वृद्धिं प्राप्य अन्नरूपपृथिव्यां
यद्विलीयते तदन्नमयः कोशः स्थूलशरीरम् ।
प्राणमयकोशः
प्राणमयः कः ?
प्राणाद्याः पञ्चवायवः वागादीन्द्रियपञ्चकं प्राणमयः कोशः ।
मनोमयकोशः
मनोमयः कोशः कः ?
मनश्च ज्ञानेन्द्रियपञ्चकं मिलित्वा यो भवति स मनोमयः कोशः ।
विज्ञानमयकोशः
विज्ञानमयः कः ?
बुद्धिज्ञानेन्द्रियपञ्चकं मिलित्वा यो भवति स विज्ञानमयः कोशः
आनन्दमयकोशः
आनन्दमयः कः ?
एवमेव कारणशरीरभूताविद्यास्थमलिनसत्त्वं
प्रियादिवृत्तिसहितं सत् आनन्दमयः कोशः ।
एतत्कोशपञ्चकम् ।
पञ्चकोशातीत
मदीयं शरीरं मदीयाः प्राणाः मदीयं मनश्च
मदीया बुद्धिर्मदीयं अज्ञानमिति स्वेनैव ज्ञायते
तद्यथा मदीयत्वेन ज्ञातं कटककुण्डल गृहादिकं
स्वस्माद्भिन्नं तथा पञ्चकोशादिकं स्वस्माद्भिन्नम्
मदीयत्वेन ज्ञातमात्मा न भवति ॥
आत्मन्
आत्मा तर्हि कः ?
सच्चिदानन्दस्वरूपः ।
सत्किम् ?
कालत्रयेऽपि तिष्ठतीति सत् ।
चित्किम् ?
ज्ञानस्वरूपः ।
आनन्दः कः ?
सुखस्वरूपः ।
एवं सच्चिदानन्दस्वरूपं स्वात्मानं विजानीयात् ।
जगत्
अथ चतुर्विंशतितत्त्वोत्पत्तिप्रकारं वक्ष्यामः ।
माया
ब्रह्माश्रया सत्त्वरजस्तमोगुणात्मिका माया अस्ति ।
पञ्चभूताः
ततः आकाशः सम्भूतः ।
आकाशाद् वायुः ।
वायोस्तेजः ।
तेजस आपः ।
अभ्धयः पृथिवी ।
सत्त्वगुणः
एतेषां पञ्चतत्त्वानां मध्ये
आकाशस्य सात्विकांशात् श्रोत्रेन्द्रियं सम्भूतम् ।
वायोः सात्विकांशात् त्वगिन्द्रियं सम्भूतम् ।
अग्नेः सात्विकांशात् चक्षुरिन्द्रियं सम्भूतम् ।
जलस्य सात्विकांशात् रसनेन्द्रियं सम्भूतम् ।
पृथिव्याः सात्विकांशात् घ्राणेन्द्रियं सम्भूतम् ।
अन्तःकरण
एतेषां पञ्चतत्त्वानां समष्टिसात्विकांशात्
मनोबुद्ध्यहङ्कार चित्तान्तःकरणानि सम्भूतानि ।
सङ्कल्पविकल्पात्मकं मनः ।
निश्चयात्मिका बुद्धिः ।
अहङ्कर्ता अहङ्कारः ।
चिन्तनकर्तृ चित्तम् ।
मनसो देवता चन्द्रमाः ।
बुद्धे ब्रह्मा ।
अहङ्कारस्य रुद्रः ।
चित्तस्य वासुदेवः ।
रजोगुणः
एतेषां पञ्चतत्त्वानां मध्ये
आकाशस्य राजसांशात् वागिन्द्रियं सम्भूतम् ।
वायोः राजसांशात् पाणीन्द्रियं सम्भूतम् ।
वन्हेः राजसांशात् पादेन्द्रियं सम्भूतम् ।
जलस्य राजसांशात् उपस्थेन्द्रियं सम्भूतम् ।
पृथिव्या राजसांशात् गुदेन्द्रियं सम्भूतम् ।
एतेषां समष्टिराजसांशात् पञ्चप्राणाः सम्भूताः ।
तमोगुणः
एतेषां पञ्चतत्त्वानां तामसांशात्
पञ्चीकृतपञ्चतत्त्वानि भवन्ति ।
पञ्चीकरणं कथं इति चेत् ।
एतेषां पञ्चमहाभूतानां तामसांशस्वरूपम्
एकमेकं भूतं द्विधा विभज्य एकमेकमर्धं पृथक्
तूष्णीं व्यवस्थाप्य अपरमपरमर्धं चतुर्धां विभज्य
स्वार्धमन्येषु अर्धेषु स्वभागचतुष्टयसंयोजनं कार्यम् ।
तदा पञ्चीकरणं भवति ।
एतेभ्यः पञ्चीकृतपञ्चमहाभूतेभ्यः स्थूलशरीरं भवति ।
एवं पिण्डब्रह्माण्डयोरैक्यं सम्भूतम् ।
जीवः, ईश्वरः च
स्थूलशरीराभिमानि जीवनामकं ब्रह्मप्रतिबिम्बं भवति ।
स एव जीवः प्रकृत्या स्वस्मात् ईश्वरं भिन्नत्वेन जानाति ।
अविद्योपाधिः सन् आत्मा जीव इत्युच्यते ।
मायोपाधिः सन् ईश्वर इत्युच्यते ।
एवं उपाधिभेदात् जीवेश्वरभेददृष्टिः यावत्पर्यन्तं तिष्ठति
तावत्पर्यन्तं जन्ममरणादिरूपसंसारो न निवर्तते ।
तस्मात्कारणान्न जीवेश्वरयोर्भेदबुद्धिः स्वीकार्या ।
तत् त्वं असि
ननु साहङ्कारस्य किञ्चिज्ज्ञस्य जीवस्य निरहङ्कारस्य सर्वज्ञस्य
ईश्वरस्य तत्त्वमसीति महावाक्यात् कथमभेदबुद्धिः स्यादुभयोः
विरुद्धधर्माक्रान्तत्वात् ।
इति चेन्न । स्थूलसूक्ष्मशरीराभिमानी त्वम्पदवाच्यार्थः ।
उपाधिविनिर्मुक्तं समाधिदशासम्पन्नं शुद्धं चैतन्यं
त्वम्पदलक्ष्यार्थः ।
एवं सर्वज्ञत्वादिविशिष्ट ईश्वरः तत्पदवाच्यार्थः ।
उपाधिशून्यं शुद्धचैतन्यं तत्पदलक्ष्यार्थः ।
एवं च जीवेश्वरयो चैतन्यरूपेणाऽभेदे बाधकाभावः ।
जीवन्मुक्तः
एवं च वेदान्तवाक्यैः सद्गुरूपदेशेन च सर्वेष्वपि
भूतेषु येषां
ब्रह्मबुद्धिरुत्पन्ना ते जीवन्मुक्ताः इत्यर्थः ।ननु जीवन्मुक्तः कः ?
यथा देहोऽहं पुरुषोऽहं ब्राह्मणोऽहं शूद्रोऽहमस्मीति
दृढनिश्चयस्तथा नाहं ब्राह्मणः न शूद्रः न पुरुषः
किन्तु असङ्गः सच्चिदानन्द स्वरूपः प्रकाशरूपः सर्वान्तर्यामी
चिदाकाशरूपोऽस्मीति दृढनिश्चय
रूपोऽपरोक्षज्ञानवान् जीवन्मुक्तः ॥ब्रह्मैवाहमस्मीत्यपरोक्षज्ञानेन निखिलकर्मबन्धविनिर्मुक्तः
स्यात् ।
कर्माणि
कर्माणि कतिविधानि सन्तीति चेत्
आगामिसञ्चितप्रारब्धभेदेन त्रिविधानि सन्ति ।
आगामि कर्म
ज्ञानोत्पत्त्यनन्तरं ज्ञानिदेहकृतं पुण्यपापरूपं कर्म
यदस्ति तदागामीत्यभिधीयते ।
सञ्चित कर्म
सञ्चितं कर्म किम् ?
अनन्तकोटिजन्मनां बीजभूतं सत् यत्कर्मजातं पूर्वार्जितं
तिष्ठति तत् सञ्चितं ज्ञेयम् ।
प्रारब्ध कर्म
प्रारब्धं कर्म किमिति चेत् ।
इदं शरीरमुत्पाद्य इह लोके एवं सुखदुःखादिप्रदं यत्कर्म
तत्प्रारब्धं
भोगेन नष्टं भवति प्रारब्धकर्मणां भोगादेव क्षय इति ।
कर्म मुक्तः
सञ्चितं कर्म ब्रह्मैवाहमिति निश्चयात्मकज्ञानेन नश्यति ।आगामि कर्म अपि ज्ञानेन नश्यति किञ्च आगामि कर्मणां
नलिनीदलगतजलवत् ज्ञानिनां सम्बन्धो नास्ति ।
ज्ञानिः
किञ्च ये ज्ञानिनं स्तुवन्ति भजन्ति अर्चयन्ति तान्प्रति
ज्ञानिकृतं आगामि पुण्यं गच्छति ।
ये ज्ञानिनं निन्दन्ति द्विषन्ति दुःखप्रदानं कुर्वन्ति तान्प्रति
ज्ञानिकृतं सर्वमागामि क्रियमाणं यदवाच्यं कर्म
पापात्मकं तद्गच्छति ।
सुहृदः पुण्यकृतं दुर्हृदः पापकृत्यं गृह्णन्ति ।
ब्रह्मानन्दम्
तथा चात्मवित्संसारं तीर्त्वा ब्रह्मानन्दमिहैव प्राप्नोति ।
तरति शोकमात्मवित् इति श्रुतेः ।
तनुं त्यजतु वा काश्यां श्वपचस्य गृहेऽथ वा ।
ज्ञानसम्प्राप्तिसमये मुक्ताऽसौ विगताशयः । इति स्मृतेश्च ।इति श्रीशङ्करभगवत्पादाचार्यप्रणीतः तत्त्वबोधप्रकरणं समाप्तम् ।
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.