Meaning —
⏳ The meaning of this text is being prepared (AI translation with an accuracy check). This usually takes a few minutes — this page will refresh when it is ready.
The meaning is ready. Show it.
The meaning could not be prepared right now.
A translation in is not yet available for this text.
The original text and transliteration are shown below.
ধ্যানং
dhyānaṃ
বাসুদেবেন্দ্রযোগীন্দ্রং নত্বা জ্ঞানপ্রদং গুরুম্ ।
vāsudevendrayogīndraṃ natvā jñānapradaṃ gurum |
মুমুক্ষূণাং হিতার্থায তত্ত্ববোধোভিধীযতে ॥
mumukṣūṇāṃ hitārthāya tattvabodhobhidhīyate ||
সাধনচতুষ্টযসম্পন্নাধিকারিণাং মোক্ষসাধনভূতং
sādhanacatuṣṭayasampannādhikāriṇāṃ mokṣasādhanabhūtaṃ
তত্ত্ববিবেকপ্রকারং বক্ষ্যামঃ ।
tattvavivekaprakāraṃ vakṣyāmaḥ |
সাধনচতুষ্টযম্
sādhanacatuṣṭayam
সাধনচতুষ্টযং কিম্ ?
sādhanacatuṣṭayaṃ kim ?
নিত্যানিত্যবস্তুবিবেকঃ ।
nityānityavastuvivekaḥ |
ইহামুত্রার্থফলভোগবিরাগঃ ।
ihāmutrārthaphalabhogavirāgaḥ |
শমাদিষট্কসম্পত্তিঃ ।
śamādiṣaṭkasampattiḥ |
মুমুক্ষুত্বং চেতি ।
mumukṣutvaṃ ceti |
নিত্যানিত্যবস্তুবিবেকঃ
nityānityavastuvivekaḥ
নিত্যানিত্যবস্তুবিবেকঃ কঃ ?
nityānityavastuvivekaḥ kaḥ ?
নিত্যবস্ত্বেকং ব্রহ্ম তদ্ব্যতিরিক্তং সর্বমনিত্যম্ ।
nityavastvekaṃ brahma tadvyatiriktaṃ sarvamanityam |
অযমেব নিত্যানিত্যবস্তুবিবেকঃ ।
ayameva nityānityavastuvivekaḥ |
বিরাগঃ
virāgaḥ
বিরাগঃ কঃ ?
virāgaḥ kaḥ ?
ইহস্বর্গভোগেষু ইচ্ছারাহিত্যম্ ।
ihasvargabhogeṣu icchārāhityam |
শমাদিসাধনসম্পত্তিঃ
śamādisādhanasampattiḥ
শমাদিসাধনসম্পত্তিঃ কা ?
śamādisādhanasampattiḥ kā ?
শমো দম উপরমস্তিতিক্ষা শ্রদ্ধা সমাধানং চ ইতি ।শমঃ কঃ ?
śamo dama uparamastitikṣā śraddhā samādhānaṃ ca iti |śamaḥ kaḥ ?
মনোনিগ্রহঃ ।
manonigrahaḥ |
দমঃ কঃ ?
damaḥ kaḥ ?
চক্ষুরাদিবাহ্যেন্দ্রিযনিগ্রহঃ ।
cakṣurādibāhyendriyanigrahaḥ |
উপরমঃ কঃ ?
uparamaḥ kaḥ ?
স্বধর্মানুষ্ঠানমেব ।
svadharmānuṣṭhānameva |
তিতিক্ষা কা ?
titikṣā kā ?
শীতোষ্ণসুখদুঃখাদিসহিষ্ণুত্বম্ ।
śītoṣṇasukhaduḥkhādisahiṣṇutvam |
শ্রদ্ধা কীদৃশী ?
śraddhā kīdṛśī ?
গুরুবেদান্তবাক্যাদিষু বিশ্বাসঃ শ্রদ্ধা ।
guruvedāntavākyādiṣu viśvāsaḥ śraddhā |
সমাধানং কিম্ ?
samādhānaṃ kim ?
চিত্তৈকাগ্রতা ।
cittaikāgratā |
মুমুক্ষুত্বং
mumukṣutvaṃ
মুমুক্ষুত্বং কিম্ ?
mumukṣutvaṃ kim ?
মোক্ষো মে ভূযাদ্ ইতি ইচ্ছা ।
mokṣo me bhūyād iti icchā |
এতত্ সাধনচতুষ্টযম্ ।
etat sādhanacatuṣṭayam |
ততস্তত্ত্ববিবেকস্যাধিকারিণো ভবন্তি ।
tatastattvavivekasyādhikāriṇo bhavanti |
তত্ত্ববিবেকঃ
tattvavivekaḥ
তত্ত্ববিবেকঃ কঃ ?
tattvavivekaḥ kaḥ ?
আত্মা সত্যং তদন্যত্ সর্বং মিথ্যেতি ।আত্মা কঃ ?
ātmā satyaṃ tadanyat sarvaṃ mithyeti |ātmā kaḥ ?
স্থূলসূক্ষ্মকারণশরীরাদ্ব্যতিরিক্তঃ পঞ্চকোশাতীতঃ সন্
sthūlasūkṣmakāraṇaśarīrādvyatiriktaḥ pañcakośātītaḥ san
অবস্থাত্রযসাক্ষী সচ্চিদানন্দস্বরূপঃ সন্
avasthātrayasākṣī saccidānandasvarūpaḥ san
যস্তিষ্ঠতি স আত্মা ।
yastiṣṭhati sa ātmā |
শরীরত্রযং (স্থূলশরীরম্)
śarīratrayaṃ (sthūlaśarīram)
স্থূলশরীরং কিম্ ?
sthūlaśarīraṃ kim ?
পঞ্চীকৃতপঞ্চমহাভূতৈঃ কৃতং সত্কর্মজন্যং
pañcīkṛtapañcamahābhūtaiḥ kṛtaṃ satkarmajanyaṃ
সুখদুঃখাদিভোগাযতনং শরীরম্
sukhaduḥkhādibhogāyatanaṃ śarīram
অস্তি জাযতে বর্ধতে বিপরিণমতে অপক্ষীযতে বিনশ্যতীতি
asti jāyate vardhate vipariṇamate apakṣīyate vinaśyatīti
ষড্বিকারবদেতত্স্থূলশরীরম্ ।
ṣaḍvikāravadetatsthūlaśarīram |
শরীরত্রযং (সূক্ষ্মশরীরম্)
śarīratrayaṃ (sūkṣmaśarīram)
সূক্ষ্মশরীরং কিম্ ?
sūkṣmaśarīraṃ kim ?
অপঞ্চীকৃতপঞ্চমহাভূতৈঃ কৃতং সত্কর্মজন্যং
apañcīkṛtapañcamahābhūtaiḥ kṛtaṃ satkarmajanyaṃ
সুখদুঃখাদিভোগসাধনং
sukhaduḥkhādibhogasādhanaṃ
পঞ্চজ্ঞানেন্দ্রিযাণি পঞ্চকর্মেন্দ্রিযাণি পঞ্চপ্রাণাদযঃ
pañcajñānendriyāṇi pañcakarmendriyāṇi pañcaprāṇādayaḥ
মনশ্চৈকং বুদ্ধিশ্চৈকা
manaścaikaṃ buddhiścaikā
এবং সপ্তদশাকলাভিঃ সহ যত্তিষ্ঠতি তত্সূক্ষ্মশরীরম্ ।
evaṃ saptadaśākalābhiḥ saha yattiṣṭhati tatsūkṣmaśarīram |
জ্ঞানেন্দ্রিযাণি
jñānendriyāṇi
শ্রোত্রং ত্বক্ চক্ষুঃ রসনা ঘ্রাণং ইতি পঞ্চ জ্ঞানেন্দ্রিযাণি ।
śrotraṃ tvak cakṣuḥ rasanā ghrāṇaṃ iti pañca jñānendriyāṇi |
শ্রোত্রস্য দিগ্দেবতা ।
śrotrasya digdevatā |
ত্বচো বাযুঃ ।
tvaco vāyuḥ |
চক্ষুষঃ সূর্যঃ ।
cakṣuṣaḥ sūryaḥ |
রসনাযা বরুণঃ ।
rasanāyā varuṇaḥ |
ঘ্রাণস্য অশ্বিনৌ ।
ghrāṇasya aśvinau |
ইতি জ্ঞানেন্দ্রিযদেবতাঃ ।
শ্রোত্রস্য বিষযঃ শব্দগ্রহণম্ ।
śrotrasya viṣayaḥ śabdagrahaṇam |
ত্বচো বিষযঃ স্পর্শগ্রহণম্ ।
tvaco viṣayaḥ sparśagrahaṇam |
চক্ষুষো বিষযঃ রূপগ্রহণম্ ।
cakṣuṣo viṣayaḥ rūpagrahaṇam |
রসনাযা বিষযঃ রসগ্রহণম্ ।
rasanāyā viṣayaḥ rasagrahaṇam |
ঘ্রাণস্য বিষযঃ গন্ধগ্রহণং ইতি ।
ghrāṇasya viṣayaḥ gandhagrahaṇaṃ iti |
পঞ্চকর্মেন্দ্রিযাণি
pañcakarmendriyāṇi
বাক্পাণিপাদপাযূপস্থানীতি পঞ্চকর্মেন্দ্রিযাণি ।
vākpāṇipādapāyūpasthānīti pañcakarmendriyāṇi |
বাচো দেবতা বহ্নিঃ ।
vāco devatā vahniḥ |
হস্তযোরিন্দ্রঃ ।
hastayorindraḥ |
পাদযোর্বিষ্ণুঃ ।
pādayorviṣṇuḥ |
পাযোর্মৃত্যুঃ ।
pāyormṛtyuḥ |
উপস্থস্য প্রজাপতিঃ ।
upasthasya prajāpatiḥ |
ইতি কর্মেন্দ্রিযদেবতাঃ ।
বাচো বিষযঃ ভাষণম্ ।
vāco viṣayaḥ bhāṣaṇam |
পাণ্যোর্বিষযঃ বস্তুগ্রহণম্ ।
pāṇyorviṣayaḥ vastugrahaṇam |
পাদযোর্বিষযঃ গমনম্ ।
pādayorviṣayaḥ gamanam |
পাযোর্বিষযঃ মলত্যাগঃ ।
pāyorviṣayaḥ malatyāgaḥ |
উপস্থস্য বিষযঃ আনন্দ ইতি ।
upasthasya viṣayaḥ ānanda iti |
কারণশরীরম্
kāraṇaśarīram
কারণশরীরং কিম্ ?
kāraṇaśarīraṃ kim ?
অনির্বাচ্যানাদ্যবিদ্যারূপং শরীরদ্বযস্য কারণমাত্রং
anirvācyānādyavidyārūpaṃ śarīradvayasya kāraṇamātraṃ
সত্স্বরূপাঽজ্ঞানং নির্বিকল্পকরূপং যদস্তি তত্কারণশরীরম্ ।
satsvarūpā'jñānaṃ nirvikalpakarūpaṃ yadasti tatkāraṇaśarīram |
অবস্থাত্রযম্
avasthātrayam
অবস্থাত্রযং কিম্ ?
avasthātrayaṃ kim ?
জাগ্রত্স্বপ্নসুষুপ্ত্যবস্থাঃ ।
jāgratsvapnasuṣuptyavasthāḥ |
জাগ্রদবস্থা
jāgradavasthā
জাগ্রদবস্থা কা ?
jāgradavasthā kā ?
শ্রোত্রাদিজ্ঞানেন্দ্রিযৈঃ শব্দাদিবিষযৈশ্চ জ্ঞাযতে ইতি যত্
śrotrādijñānendriyaiḥ śabdādiviṣayaiśca jñāyate iti yat
সা জাগ্রদাবস্থা ।
sā jāgradāvasthā |
স্থূল শরীরাভিমানী আত্মা বিশ্ব ইত্যুচ্যতে ।
sthūla śarīrābhimānī ātmā viśva ityucyate |
স্বপ্নাবস্থা
svapnāvasthā
স্বপ্নাবস্থা কেতি চেত্ ?
svapnāvasthā keti cet ?
জাগ্রদবস্থাযাং যদ্দৃষ্টং যদ্ শ্রুতম্
jāgradavasthāyāṃ yaddṛṣṭaṃ yad śrutam
তজ্জনিতবাসনযা নিদ্রাসমযে যঃ প্রপঞ্চঃ প্রতীযতে সা
tajjanitavāsanayā nidrāsamaye yaḥ prapañcaḥ pratīyate sā
স্বপ্নাবস্থা ।
svapnāvasthā |
সূক্ষ্মশরীরাভিমানী আত্মা তৈজস ইত্যুচ্যতে ।
sūkṣmaśarīrābhimānī ātmā taijasa ityucyate |
সুষুপ্ত্যবস্থা
suṣuptyavasthā
অতঃ সুষুপ্ত্যবস্থা কা ?
ataḥ suṣuptyavasthā kā ?
অহং কিমপি ন জানামি সুখেন মযা নিদ্রাঽনুভূযত ইতি
ahaṃ kimapi na jānāmi sukhena mayā nidrā'nubhūyata iti
সুষুপ্ত্যবস্থা ।
suṣuptyavasthā |
কারণশরীরাভিমানী আত্মা প্রাজ্ঞ ইত্যুচ্যতে ।
kāraṇaśarīrābhimānī ātmā prājña ityucyate |
পঞ্চ কোশাঃ
pañca kośāḥ
পঞ্চ কোশাঃ কে ?
pañca kośāḥ ke ?
অন্নমযঃ প্রাণমযঃ মনোমযঃ বিজ্ঞানমযঃ আনন্দমযশ্চেতি ।
annamayaḥ prāṇamayaḥ manomayaḥ vijñānamayaḥ ānandamayaśceti |
অন্নমযকোশঃ
annamayakośaḥ
অন্নমযঃ কঃ ?
annamayaḥ kaḥ ?
অন্নরসেনৈব ভূত্বা অন্নরসেনৈব বৃদ্ধিং প্রাপ্য অন্নরূপপৃথিব্যাং
annarasenaiva bhūtvā annarasenaiva vṛddhiṃ prāpya annarūpapṛthivyāṃ
যদ্বিলীযতে তদন্নমযঃ কোশঃ স্থূলশরীরম্ ।
yadvilīyate tadannamayaḥ kośaḥ sthūlaśarīram |
প্রাণমযকোশঃ
prāṇamayakośaḥ
প্রাণমযঃ কঃ ?
prāṇamayaḥ kaḥ ?
প্রাণাদ্যাঃ পঞ্চবাযবঃ বাগাদীন্দ্রিযপঞ্চকং প্রাণমযঃ কোশঃ ।
prāṇādyāḥ pañcavāyavaḥ vāgādīndriyapañcakaṃ prāṇamayaḥ kośaḥ |
মনোমযকোশঃ
manomayakośaḥ
মনোমযঃ কোশঃ কঃ ?
manomayaḥ kośaḥ kaḥ ?
মনশ্চ জ্ঞানেন্দ্রিযপঞ্চকং মিলিত্বা যো ভবতি স মনোমযঃ কোশঃ ।
manaśca jñānendriyapañcakaṃ militvā yo bhavati sa manomayaḥ kośaḥ |
বিজ্ঞানমযকোশঃ
vijñānamayakośaḥ
বিজ্ঞানমযঃ কঃ ?
vijñānamayaḥ kaḥ ?
বুদ্ধিজ্ঞানেন্দ্রিযপঞ্চকং মিলিত্বা যো ভবতি স বিজ্ঞানমযঃ কোশঃ
buddhijñānendriyapañcakaṃ militvā yo bhavati sa vijñānamayaḥ kośaḥ
আনন্দমযকোশঃ
ānandamayakośaḥ
আনন্দমযঃ কঃ ?
ānandamayaḥ kaḥ ?
এবমেব কারণশরীরভূতাবিদ্যাস্থমলিনসত্ত্বং
evameva kāraṇaśarīrabhūtāvidyāsthamalinasattvaṃ
প্রিযাদিবৃত্তিসহিতং সত্ আনন্দমযঃ কোশঃ ।
priyādivṛttisahitaṃ sat ānandamayaḥ kośaḥ |
এতত্কোশপঞ্চকম্ ।
etatkośapañcakam |
পঞ্চকোশাতীত
pañcakośātīta
মদীযং শরীরং মদীযাঃ প্রাণাঃ মদীযং মনশ্চ
madīyaṃ śarīraṃ madīyāḥ prāṇāḥ madīyaṃ manaśca
মদীযা বুদ্ধির্মদীযং অজ্ঞানমিতি স্বেনৈব জ্ঞাযতে
madīyā buddhirmadīyaṃ ajñānamiti svenaiva jñāyate
তদ্যথা মদীযত্বেন জ্ঞাতং কটককুণ্ডল গৃহাদিকং
tadyathā madīyatvena jñātaṃ kaṭakakuṇḍala gṛhādikaṃ
স্বস্মাদ্ভিন্নং তথা পঞ্চকোশাদিকং স্বস্মাদ্ভিন্নম্
svasmādbhinnaṃ tathā pañcakośādikaṃ svasmādbhinnam
মদীযত্বেন জ্ঞাতমাত্মা ন ভবতি ॥
madīyatvena jñātamātmā na bhavati ||
আত্মন্
ātman
আত্মা তর্হি কঃ ?
ātmā tarhi kaḥ ?
সচ্চিদানন্দস্বরূপঃ ।
saccidānandasvarūpaḥ |
সত্কিম্ ?
satkim ?
কালত্রযেঽপি তিষ্ঠতীতি সত্ ।
kālatraye'pi tiṣṭhatīti sat |
চিত্কিম্ ?
citkim ?
জ্ঞানস্বরূপঃ ।
jñānasvarūpaḥ |
আনন্দঃ কঃ ?
ānandaḥ kaḥ ?
সুখস্বরূপঃ ।
sukhasvarūpaḥ |
এবং সচ্চিদানন্দস্বরূপং স্বাত্মানং বিজানীযাত্ ।
evaṃ saccidānandasvarūpaṃ svātmānaṃ vijānīyāt |
জগত্
jagat
অথ চতুর্বিংশতিতত্ত্বোত্পত্তিপ্রকারং বক্ষ্যামঃ ।
atha caturviṃśatitattvotpattiprakāraṃ vakṣyāmaḥ |
মাযা
māyā
ব্রহ্মাশ্রযা সত্ত্বরজস্তমোগুণাত্মিকা মাযা অস্তি ।
brahmāśrayā sattvarajastamoguṇātmikā māyā asti |
পঞ্চভূতাঃ
pañcabhūtāḥ
ততঃ আকাশঃ সম্ভূতঃ ।
tataḥ ākāśaḥ sambhūtaḥ |
আকাশাদ্ বাযুঃ ।
ākāśād vāyuḥ |
বাযোস্তেজঃ ।
vāyostejaḥ |
তেজস আপঃ ।
tejasa āpaḥ |
অভ্ধযঃ পৃথিবী ।
abhdhayaḥ pṛthivī |
সত্ত্বগুণঃ
sattvaguṇaḥ
এতেষাং পঞ্চতত্ত্বানাং মধ্যে
eteṣāṃ pañcatattvānāṃ madhye
আকাশস্য সাত্বিকাংশাত্ শ্রোত্রেন্দ্রিযং সম্ভূতম্ ।
ākāśasya sātvikāṃśāt śrotrendriyaṃ sambhūtam |
বাযোঃ সাত্বিকাংশাত্ ত্বগিন্দ্রিযং সম্ভূতম্ ।
vāyoḥ sātvikāṃśāt tvagindriyaṃ sambhūtam |
অগ্নেঃ সাত্বিকাংশাত্ চক্ষুরিন্দ্রিযং সম্ভূতম্ ।
agneḥ sātvikāṃśāt cakṣurindriyaṃ sambhūtam |
জলস্য সাত্বিকাংশাত্ রসনেন্দ্রিযং সম্ভূতম্ ।
jalasya sātvikāṃśāt rasanendriyaṃ sambhūtam |
পৃথিব্যাঃ সাত্বিকাংশাত্ ঘ্রাণেন্দ্রিযং সম্ভূতম্ ।
pṛthivyāḥ sātvikāṃśāt ghrāṇendriyaṃ sambhūtam |
অন্তঃকরণ
antaḥkaraṇa
এতেষাং পঞ্চতত্ত্বানাং সমষ্টিসাত্বিকাংশাত্
eteṣāṃ pañcatattvānāṃ samaṣṭisātvikāṃśāt
মনোবুদ্ধ্যহঙ্কার চিত্তান্তঃকরণানি সম্ভূতানি ।
manobuddhyahaṅkāra cittāntaḥkaraṇāni sambhūtāni |
সঙ্কল্পবিকল্পাত্মকং মনঃ ।
saṅkalpavikalpātmakaṃ manaḥ |
নিশ্চযাত্মিকা বুদ্ধিঃ ।
niścayātmikā buddhiḥ |
অহঙ্কর্তা অহঙ্কারঃ ।
ahaṅkartā ahaṅkāraḥ |
চিন্তনকর্তৃ চিত্তম্ ।
cintanakartṛ cittam |
মনসো দেবতা চন্দ্রমাঃ ।
manaso devatā candramāḥ |
বুদ্ধে ব্রহ্মা ।
buddhe brahmā |
অহঙ্কারস্য রুদ্রঃ ।
ahaṅkārasya rudraḥ |
চিত্তস্য বাসুদেবঃ ।
cittasya vāsudevaḥ |
রজোগুণঃ
rajoguṇaḥ
এতেষাং পঞ্চতত্ত্বানাং মধ্যে
eteṣāṃ pañcatattvānāṃ madhye
আকাশস্য রাজসাংশাত্ বাগিন্দ্রিযং সম্ভূতম্ ।
ākāśasya rājasāṃśāt vāgindriyaṃ sambhūtam |
বাযোঃ রাজসাংশাত্ পাণীন্দ্রিযং সম্ভূতম্ ।
vāyoḥ rājasāṃśāt pāṇīndriyaṃ sambhūtam |
বন্হেঃ রাজসাংশাত্ পাদেন্দ্রিযং সম্ভূতম্ ।
vanheḥ rājasāṃśāt pādendriyaṃ sambhūtam |
জলস্য রাজসাংশাত্ উপস্থেন্দ্রিযং সম্ভূতম্ ।
jalasya rājasāṃśāt upasthendriyaṃ sambhūtam |
পৃথিব্যা রাজসাংশাত্ গুদেন্দ্রিযং সম্ভূতম্ ।
pṛthivyā rājasāṃśāt gudendriyaṃ sambhūtam |
এতেষাং সমষ্টিরাজসাংশাত্ পঞ্চপ্রাণাঃ সম্ভূতাঃ ।
eteṣāṃ samaṣṭirājasāṃśāt pañcaprāṇāḥ sambhūtāḥ |
তমোগুণঃ
tamoguṇaḥ
এতেষাং পঞ্চতত্ত্বানাং তামসাংশাত্
eteṣāṃ pañcatattvānāṃ tāmasāṃśāt
পঞ্চীকৃতপঞ্চতত্ত্বানি ভবন্তি ।
pañcīkṛtapañcatattvāni bhavanti |
পঞ্চীকরণং কথং ইতি চেত্ ।
pañcīkaraṇaṃ kathaṃ iti cet |
এতেষাং পঞ্চমহাভূতানাং তামসাংশস্বরূপম্
eteṣāṃ pañcamahābhūtānāṃ tāmasāṃśasvarūpam
একমেকং ভূতং দ্বিধা বিভজ্য একমেকমর্ধং পৃথক্
ekamekaṃ bhūtaṃ dvidhā vibhajya ekamekamardhaṃ pṛthak
তূষ্ণীং ব্যবস্থাপ্য অপরমপরমর্ধং চতুর্ধাং বিভজ্য
tūṣṇīṃ vyavasthāpya aparamaparamardhaṃ caturdhāṃ vibhajya
স্বার্ধমন্যেষু অর্ধেষু স্বভাগচতুষ্টযসংযোজনং কার্যম্ ।
svārdhamanyeṣu ardheṣu svabhāgacatuṣṭayasaṃyojanaṃ kāryam |
তদা পঞ্চীকরণং ভবতি ।
tadā pañcīkaraṇaṃ bhavati |
এতেভ্যঃ পঞ্চীকৃতপঞ্চমহাভূতেভ্যঃ স্থূলশরীরং ভবতি ।
etebhyaḥ pañcīkṛtapañcamahābhūtebhyaḥ sthūlaśarīraṃ bhavati |
এবং পিণ্ডব্রহ্মাণ্ডযোরৈক্যং সম্ভূতম্ ।
evaṃ piṇḍabrahmāṇḍayoraikyaṃ sambhūtam |
জীবঃ, ঈশ্বরঃ চ
jīvaḥ, īśvaraḥ ca
স্থূলশরীরাভিমানি জীবনামকং ব্রহ্মপ্রতিবিম্বং ভবতি ।
sthūlaśarīrābhimāni jīvanāmakaṃ brahmapratibimbaṃ bhavati |
স এব জীবঃ প্রকৃত্যা স্বস্মাত্ ঈশ্বরং ভিন্নত্বেন জানাতি ।
sa eva jīvaḥ prakṛtyā svasmāt īśvaraṃ bhinnatvena jānāti |
অবিদ্যোপাধিঃ সন্ আত্মা জীব ইত্যুচ্যতে ।
avidyopādhiḥ san ātmā jīva ityucyate |
মাযোপাধিঃ সন্ ঈশ্বর ইত্যুচ্যতে ।
māyopādhiḥ san īśvara ityucyate |
এবং উপাধিভেদাত্ জীবেশ্বরভেদদৃষ্টিঃ যাবত্পর্যন্তং তিষ্ঠতি
evaṃ upādhibhedāt jīveśvarabhedadṛṣṭiḥ yāvatparyantaṃ tiṣṭhati
তাবত্পর্যন্তং জন্মমরণাদিরূপসংসারো ন নিবর্ততে ।
tāvatparyantaṃ janmamaraṇādirūpasaṃsāro na nivartate |
তস্মাত্কারণান্ন জীবেশ্বরযোর্ভেদবুদ্ধিঃ স্বীকার্যা ।
tasmātkāraṇānna jīveśvarayorbhedabuddhiḥ svīkāryā |
তত্ ত্বং অসি
tat tvaṃ asi
ননু সাহঙ্কারস্য কিঞ্চিজ্জ্ঞস্য জীবস্য নিরহঙ্কারস্য সর্বজ্ঞস্য
nanu sāhaṅkārasya kiñcijjñasya jīvasya nirahaṅkārasya sarvajñasya
ঈশ্বরস্য তত্ত্বমসীতি মহাবাক্যাত্ কথমভেদবুদ্ধিঃ স্যাদুভযোঃ
īśvarasya tattvamasīti mahāvākyāt kathamabhedabuddhiḥ syādubhayoḥ
বিরুদ্ধধর্মাক্রান্তত্বাত্ ।
viruddhadharmākrāntatvāt |
ইতি চেন্ন । স্থূলসূক্ষ্মশরীরাভিমানী ত্বম্পদবাচ্যার্থঃ ।
উপাধিবিনির্মুক্তং সমাধিদশাসম্পন্নং শুদ্ধং চৈতন্যং
upādhivinirmuktaṃ samādhidaśāsampannaṃ śuddhaṃ caitanyaṃ
ত্বম্পদলক্ষ্যার্থঃ ।
tvampadalakṣyārthaḥ |
এবং সর্বজ্ঞত্বাদিবিশিষ্ট ঈশ্বরঃ তত্পদবাচ্যার্থঃ ।
evaṃ sarvajñatvādiviśiṣṭa īśvaraḥ tatpadavācyārthaḥ |
উপাধিশূন্যং শুদ্ধচৈতন্যং তত্পদলক্ষ্যার্থঃ ।
upādhiśūnyaṃ śuddhacaitanyaṃ tatpadalakṣyārthaḥ |
এবং চ জীবেশ্বরযো চৈতন্যরূপেণাঽভেদে বাধকাভাবঃ ।
evaṃ ca jīveśvarayo caitanyarūpeṇā'bhede bādhakābhāvaḥ |
জীবন্মুক্তঃ
jīvanmuktaḥ
এবং চ বেদান্তবাক্যৈঃ সদ্গুরূপদেশেন চ সর্বেষ্বপি
evaṃ ca vedāntavākyaiḥ sadgurūpadeśena ca sarveṣvapi
ভূতেষু যেষাং
bhūteṣu yeṣāṃ
ব্রহ্মবুদ্ধিরুত্পন্না তে জীবন্মুক্তাঃ ইত্যর্থঃ ।ননু জীবন্মুক্তঃ কঃ ?
brahmabuddhirutpannā te jīvanmuktāḥ ityarthaḥ |nanu jīvanmuktaḥ kaḥ ?
যথা দেহোঽহং পুরুষোঽহং ব্রাহ্মণোঽহং শূদ্রোঽহমস্মীতি
yathā deho'haṃ puruṣo'haṃ brāhmaṇo'haṃ śūdro'hamasmīti
দৃঢনিশ্চযস্তথা নাহং ব্রাহ্মণঃ ন শূদ্রঃ ন পুরুষঃ
dṛḍhaniścayastathā nāhaṃ brāhmaṇaḥ na śūdraḥ na puruṣaḥ
কিন্তু অসঙ্গঃ সচ্চিদানন্দ স্বরূপঃ প্রকাশরূপঃ সর্বান্তর্যামী
kintu asaṅgaḥ saccidānanda svarūpaḥ prakāśarūpaḥ sarvāntaryāmī
চিদাকাশরূপোঽস্মীতি দৃঢনিশ্চয
cidākāśarūpo'smīti dṛḍhaniścaya
রূপোঽপরোক্ষজ্ঞানবান্ জীবন্মুক্তঃ ॥ব্রহ্মৈবাহমস্মীত্যপরোক্ষজ্ঞানেন নিখিলকর্মবন্ধবিনির্মুক্তঃ
rūpo'parokṣajñānavān jīvanmuktaḥ ||brahmaivāhamasmītyaparokṣajñānena nikhilakarmabandhavinirmuktaḥ
স্যাত্ ।
syāt |
কর্মাণি
karmāṇi
কর্মাণি কতিবিধানি সন্তীতি চেত্
karmāṇi katividhāni santīti cet
আগামিসঞ্চিতপ্রারব্ধভেদেন ত্রিবিধানি সন্তি ।
āgāmisañcitaprārabdhabhedena trividhāni santi |
আগামি কর্ম
āgāmi karma
জ্ঞানোত্পত্ত্যনন্তরং জ্ঞানিদেহকৃতং পুণ্যপাপরূপং কর্ম
jñānotpattyanantaraṃ jñānidehakṛtaṃ puṇyapāparūpaṃ karma
যদস্তি তদাগামীত্যভিধীযতে ।
yadasti tadāgāmītyabhidhīyate |
সঞ্চিত কর্ম
sañcita karma
সঞ্চিতং কর্ম কিম্ ?
sañcitaṃ karma kim ?
অনন্তকোটিজন্মনাং বীজভূতং সত্ যত্কর্মজাতং পূর্বার্জিতং
anantakoṭijanmanāṃ bījabhūtaṃ sat yatkarmajātaṃ pūrvārjitaṃ
তিষ্ঠতি তত্ সঞ্চিতং জ্ঞেযম্ ।
tiṣṭhati tat sañcitaṃ jñeyam |
প্রারব্ধ কর্ম
prārabdha karma
প্রারব্ধং কর্ম কিমিতি চেত্ ।
prārabdhaṃ karma kimiti cet |
ইদং শরীরমুত্পাদ্য ইহ লোকে এবং সুখদুঃখাদিপ্রদং যত্কর্ম
idaṃ śarīramutpādya iha loke evaṃ sukhaduḥkhādipradaṃ yatkarma
তত্প্রারব্ধং
tatprārabdhaṃ
ভোগেন নষ্টং ভবতি প্রারব্ধকর্মণাং ভোগাদেব ক্ষয ইতি ।
bhogena naṣṭaṃ bhavati prārabdhakarmaṇāṃ bhogādeva kṣaya iti |
কর্ম মুক্তঃ
karma muktaḥ
সঞ্চিতং কর্ম ব্রহ্মৈবাহমিতি নিশ্চযাত্মকজ্ঞানেন নশ্যতি ।আগামি কর্ম অপি জ্ঞানেন নশ্যতি কিঞ্চ আগামি কর্মণাং
sañcitaṃ karma brahmaivāhamiti niścayātmakajñānena naśyati |āgāmi karma api jñānena naśyati kiñca āgāmi karmaṇāṃ
নলিনীদলগতজলবত্ জ্ঞানিনাং সম্বন্ধো নাস্তি ।
nalinīdalagatajalavat jñānināṃ sambandho nāsti |
জ্ঞানিঃ
jñāniḥ
কিঞ্চ যে জ্ঞানিনং স্তুবন্তি ভজন্তি অর্চযন্তি তান্প্রতি
kiñca ye jñāninaṃ stuvanti bhajanti arcayanti tānprati
জ্ঞানিকৃতং আগামি পুণ্যং গচ্ছতি ।
jñānikṛtaṃ āgāmi puṇyaṃ gacchati |
যে জ্ঞানিনং নিন্দন্তি দ্বিষন্তি দুঃখপ্রদানং কুর্বন্তি তান্প্রতি
ye jñāninaṃ nindanti dviṣanti duḥkhapradānaṃ kurvanti tānprati
জ্ঞানিকৃতং সর্বমাগামি ক্রিযমাণং যদবাচ্যং কর্ম
jñānikṛtaṃ sarvamāgāmi kriyamāṇaṃ yadavācyaṃ karma
পাপাত্মকং তদ্গচ্ছতি ।
pāpātmakaṃ tadgacchati |
সুহৃদঃ পুণ্যকৃতং দুর্হৃদঃ পাপকৃত্যং গৃহ্ণন্তি ।
suhṛdaḥ puṇyakṛtaṃ durhṛdaḥ pāpakṛtyaṃ gṛhṇanti |
ব্রহ্মানন্দম্
brahmānandam
তথা চাত্মবিত্সংসারং তীর্ত্বা ব্রহ্মানন্দমিহৈব প্রাপ্নোতি ।
tathā cātmavitsaṃsāraṃ tīrtvā brahmānandamihaiva prāpnoti |
তরতি শোকমাত্মবিত্ ইতি শ্রুতেঃ ।
tarati śokamātmavit iti śruteḥ |
তনুং ত্যজতু বা কাশ্যাং শ্বপচস্য গৃহেঽথ বা ।
tanuṃ tyajatu vā kāśyāṃ śvapacasya gṛhe'tha vā |
জ্ঞানসম্প্রাপ্তিসমযে মুক্তাঽসৌ বিগতাশযঃ । ইতি স্মৃতেশ্চ ।ইতি শ্রীশঙ্করভগবত্পাদাচার্যপ্রণীতঃ তত্ত্ববোধপ্রকরণং সমাপ্তম্ ।
jñānasamprāptisamaye muktā'sau vigatāśayaḥ | iti smṛteśca |iti śrīśaṅkarabhagavatpādācāryapraṇītaḥ tattvabodhaprakaraṇaṃ samāptam |
Sanskrit — Devanagari (original)
ध्यानं
वासुदेवेन्द्रयोगीन्द्रं नत्वा ज्ञानप्रदं गुरुम् ।
मुमुक्षूणां हितार्थाय तत्त्वबोधोभिधीयते ॥
साधनचतुष्टयसम्पन्नाधिकारिणां मोक्षसाधनभूतं
तत्त्वविवेकप्रकारं वक्ष्यामः ।
साधनचतुष्टयम्
साधनचतुष्टयं किम् ?
नित्यानित्यवस्तुविवेकः ।
इहामुत्रार्थफलभोगविरागः ।
शमादिषट्कसम्पत्तिः ।
मुमुक्षुत्वं चेति ।
नित्यानित्यवस्तुविवेकः
नित्यानित्यवस्तुविवेकः कः ?
नित्यवस्त्वेकं ब्रह्म तद्व्यतिरिक्तं सर्वमनित्यम् ।
अयमेव नित्यानित्यवस्तुविवेकः ।
विरागः
विरागः कः ?
इहस्वर्गभोगेषु इच्छाराहित्यम् ।
शमादिसाधनसम्पत्तिः
शमादिसाधनसम्पत्तिः का ?
शमो दम उपरमस्तितिक्षा श्रद्धा समाधानं च इति ।शमः कः ?
मनोनिग्रहः ।
दमः कः ?
चक्षुरादिबाह्येन्द्रियनिग्रहः ।
उपरमः कः ?
स्वधर्मानुष्ठानमेव ।
तितिक्षा का ?
शीतोष्णसुखदुःखादिसहिष्णुत्वम् ।
श्रद्धा कीदृशी ?
गुरुवेदान्तवाक्यादिषु विश्वासः श्रद्धा ।
समाधानं किम् ?
चित्तैकाग्रता ।
मुमुक्षुत्वं
मुमुक्षुत्वं किम् ?
मोक्षो मे भूयाद् इति इच्छा ।
एतत् साधनचतुष्टयम् ।
ततस्तत्त्वविवेकस्याधिकारिणो भवन्ति ।
तत्त्वविवेकः
तत्त्वविवेकः कः ?
आत्मा सत्यं तदन्यत् सर्वं मिथ्येति ।आत्मा कः ?
स्थूलसूक्ष्मकारणशरीराद्व्यतिरिक्तः पञ्चकोशातीतः सन्
अवस्थात्रयसाक्षी सच्चिदानन्दस्वरूपः सन्
यस्तिष्ठति स आत्मा ।
शरीरत्रयं (स्थूलशरीरम्)
स्थूलशरीरं किम् ?
पञ्चीकृतपञ्चमहाभूतैः कृतं सत्कर्मजन्यं
सुखदुःखादिभोगायतनं शरीरम्
अस्ति जायते वर्धते विपरिणमते अपक्षीयते विनश्यतीति
षड्विकारवदेतत्स्थूलशरीरम् ।
शरीरत्रयं (सूक्ष्मशरीरम्)
सूक्ष्मशरीरं किम् ?
अपञ्चीकृतपञ्चमहाभूतैः कृतं सत्कर्मजन्यं
सुखदुःखादिभोगसाधनं
पञ्चज्ञानेन्द्रियाणि पञ्चकर्मेन्द्रियाणि पञ्चप्राणादयः
मनश्चैकं बुद्धिश्चैका
एवं सप्तदशाकलाभिः सह यत्तिष्ठति तत्सूक्ष्मशरीरम् ।
ज्ञानेन्द्रियाणि
श्रोत्रं त्वक् चक्षुः रसना घ्राणं इति पञ्च ज्ञानेन्द्रियाणि ।
श्रोत्रस्य दिग्देवता ।
त्वचो वायुः ।
चक्षुषः सूर्यः ।
रसनाया वरुणः ।
घ्राणस्य अश्विनौ ।
इति ज्ञानेन्द्रियदेवताः ।
श्रोत्रस्य विषयः शब्दग्रहणम् ।
त्वचो विषयः स्पर्शग्रहणम् ।
चक्षुषो विषयः रूपग्रहणम् ।
रसनाया विषयः रसग्रहणम् ।
घ्राणस्य विषयः गन्धग्रहणं इति ।
पञ्चकर्मेन्द्रियाणि
वाक्पाणिपादपायूपस्थानीति पञ्चकर्मेन्द्रियाणि ।
वाचो देवता वह्निः ।
हस्तयोरिन्द्रः ।
पादयोर्विष्णुः ।
पायोर्मृत्युः ।
उपस्थस्य प्रजापतिः ।
इति कर्मेन्द्रियदेवताः ।
वाचो विषयः भाषणम् ।
पाण्योर्विषयः वस्तुग्रहणम् ।
पादयोर्विषयः गमनम् ।
पायोर्विषयः मलत्यागः ।
उपस्थस्य विषयः आनन्द इति ।
कारणशरीरम्
कारणशरीरं किम् ?
अनिर्वाच्यानाद्यविद्यारूपं शरीरद्वयस्य कारणमात्रं
सत्स्वरूपाऽज्ञानं निर्विकल्पकरूपं यदस्ति तत्कारणशरीरम् ।
अवस्थात्रयम्
अवस्थात्रयं किम् ?
जाग्रत्स्वप्नसुषुप्त्यवस्थाः ।
जाग्रदवस्था
जाग्रदवस्था का ?
श्रोत्रादिज्ञानेन्द्रियैः शब्दादिविषयैश्च ज्ञायते इति यत्
सा जाग्रदावस्था ।
स्थूल शरीराभिमानी आत्मा विश्व इत्युच्यते ।
स्वप्नावस्था
स्वप्नावस्था केति चेत् ?
जाग्रदवस्थायां यद्दृष्टं यद् श्रुतम्
तज्जनितवासनया निद्रासमये यः प्रपञ्चः प्रतीयते सा
स्वप्नावस्था ।
सूक्ष्मशरीराभिमानी आत्मा तैजस इत्युच्यते ।
सुषुप्त्यवस्था
अतः सुषुप्त्यवस्था का ?
अहं किमपि न जानामि सुखेन मया निद्राऽनुभूयत इति
सुषुप्त्यवस्था ।
कारणशरीराभिमानी आत्मा प्राज्ञ इत्युच्यते ।
पञ्च कोशाः
पञ्च कोशाः के ?
अन्नमयः प्राणमयः मनोमयः विज्ञानमयः आनन्दमयश्चेति ।
अन्नमयकोशः
अन्नमयः कः ?
अन्नरसेनैव भूत्वा अन्नरसेनैव वृद्धिं प्राप्य अन्नरूपपृथिव्यां
यद्विलीयते तदन्नमयः कोशः स्थूलशरीरम् ।
प्राणमयकोशः
प्राणमयः कः ?
प्राणाद्याः पञ्चवायवः वागादीन्द्रियपञ्चकं प्राणमयः कोशः ।
मनोमयकोशः
मनोमयः कोशः कः ?
मनश्च ज्ञानेन्द्रियपञ्चकं मिलित्वा यो भवति स मनोमयः कोशः ।
विज्ञानमयकोशः
विज्ञानमयः कः ?
बुद्धिज्ञानेन्द्रियपञ्चकं मिलित्वा यो भवति स विज्ञानमयः कोशः
आनन्दमयकोशः
आनन्दमयः कः ?
एवमेव कारणशरीरभूताविद्यास्थमलिनसत्त्वं
प्रियादिवृत्तिसहितं सत् आनन्दमयः कोशः ।
एतत्कोशपञ्चकम् ।
पञ्चकोशातीत
मदीयं शरीरं मदीयाः प्राणाः मदीयं मनश्च
मदीया बुद्धिर्मदीयं अज्ञानमिति स्वेनैव ज्ञायते
तद्यथा मदीयत्वेन ज्ञातं कटककुण्डल गृहादिकं
स्वस्माद्भिन्नं तथा पञ्चकोशादिकं स्वस्माद्भिन्नम्
मदीयत्वेन ज्ञातमात्मा न भवति ॥
आत्मन्
आत्मा तर्हि कः ?
सच्चिदानन्दस्वरूपः ।
सत्किम् ?
कालत्रयेऽपि तिष्ठतीति सत् ।
चित्किम् ?
ज्ञानस्वरूपः ।
आनन्दः कः ?
सुखस्वरूपः ।
एवं सच्चिदानन्दस्वरूपं स्वात्मानं विजानीयात् ।
जगत्
अथ चतुर्विंशतितत्त्वोत्पत्तिप्रकारं वक्ष्यामः ।
माया
ब्रह्माश्रया सत्त्वरजस्तमोगुणात्मिका माया अस्ति ।
पञ्चभूताः
ततः आकाशः सम्भूतः ।
आकाशाद् वायुः ।
वायोस्तेजः ।
तेजस आपः ।
अभ्धयः पृथिवी ।
सत्त्वगुणः
एतेषां पञ्चतत्त्वानां मध्ये
आकाशस्य सात्विकांशात् श्रोत्रेन्द्रियं सम्भूतम् ।
वायोः सात्विकांशात् त्वगिन्द्रियं सम्भूतम् ।
अग्नेः सात्विकांशात् चक्षुरिन्द्रियं सम्भूतम् ।
जलस्य सात्विकांशात् रसनेन्द्रियं सम्भूतम् ।
पृथिव्याः सात्विकांशात् घ्राणेन्द्रियं सम्भूतम् ।
अन्तःकरण
एतेषां पञ्चतत्त्वानां समष्टिसात्विकांशात्
मनोबुद्ध्यहङ्कार चित्तान्तःकरणानि सम्भूतानि ।
सङ्कल्पविकल्पात्मकं मनः ।
निश्चयात्मिका बुद्धिः ।
अहङ्कर्ता अहङ्कारः ।
चिन्तनकर्तृ चित्तम् ।
मनसो देवता चन्द्रमाः ।
बुद्धे ब्रह्मा ।
अहङ्कारस्य रुद्रः ।
चित्तस्य वासुदेवः ।
रजोगुणः
एतेषां पञ्चतत्त्वानां मध्ये
आकाशस्य राजसांशात् वागिन्द्रियं सम्भूतम् ।
वायोः राजसांशात् पाणीन्द्रियं सम्भूतम् ।
वन्हेः राजसांशात् पादेन्द्रियं सम्भूतम् ।
जलस्य राजसांशात् उपस्थेन्द्रियं सम्भूतम् ।
पृथिव्या राजसांशात् गुदेन्द्रियं सम्भूतम् ।
एतेषां समष्टिराजसांशात् पञ्चप्राणाः सम्भूताः ।
तमोगुणः
एतेषां पञ्चतत्त्वानां तामसांशात्
पञ्चीकृतपञ्चतत्त्वानि भवन्ति ।
पञ्चीकरणं कथं इति चेत् ।
एतेषां पञ्चमहाभूतानां तामसांशस्वरूपम्
एकमेकं भूतं द्विधा विभज्य एकमेकमर्धं पृथक्
तूष्णीं व्यवस्थाप्य अपरमपरमर्धं चतुर्धां विभज्य
स्वार्धमन्येषु अर्धेषु स्वभागचतुष्टयसंयोजनं कार्यम् ।
तदा पञ्चीकरणं भवति ।
एतेभ्यः पञ्चीकृतपञ्चमहाभूतेभ्यः स्थूलशरीरं भवति ।
एवं पिण्डब्रह्माण्डयोरैक्यं सम्भूतम् ।
जीवः, ईश्वरः च
स्थूलशरीराभिमानि जीवनामकं ब्रह्मप्रतिबिम्बं भवति ।
स एव जीवः प्रकृत्या स्वस्मात् ईश्वरं भिन्नत्वेन जानाति ।
अविद्योपाधिः सन् आत्मा जीव इत्युच्यते ।
मायोपाधिः सन् ईश्वर इत्युच्यते ।
एवं उपाधिभेदात् जीवेश्वरभेददृष्टिः यावत्पर्यन्तं तिष्ठति
तावत्पर्यन्तं जन्ममरणादिरूपसंसारो न निवर्तते ।
तस्मात्कारणान्न जीवेश्वरयोर्भेदबुद्धिः स्वीकार्या ।
तत् त्वं असि
ननु साहङ्कारस्य किञ्चिज्ज्ञस्य जीवस्य निरहङ्कारस्य सर्वज्ञस्य
ईश्वरस्य तत्त्वमसीति महावाक्यात् कथमभेदबुद्धिः स्यादुभयोः
विरुद्धधर्माक्रान्तत्वात् ।
इति चेन्न । स्थूलसूक्ष्मशरीराभिमानी त्वम्पदवाच्यार्थः ।
उपाधिविनिर्मुक्तं समाधिदशासम्पन्नं शुद्धं चैतन्यं
त्वम्पदलक्ष्यार्थः ।
एवं सर्वज्ञत्वादिविशिष्ट ईश्वरः तत्पदवाच्यार्थः ।
उपाधिशून्यं शुद्धचैतन्यं तत्पदलक्ष्यार्थः ।
एवं च जीवेश्वरयो चैतन्यरूपेणाऽभेदे बाधकाभावः ।
जीवन्मुक्तः
एवं च वेदान्तवाक्यैः सद्गुरूपदेशेन च सर्वेष्वपि
भूतेषु येषां
ब्रह्मबुद्धिरुत्पन्ना ते जीवन्मुक्ताः इत्यर्थः ।ननु जीवन्मुक्तः कः ?
यथा देहोऽहं पुरुषोऽहं ब्राह्मणोऽहं शूद्रोऽहमस्मीति
दृढनिश्चयस्तथा नाहं ब्राह्मणः न शूद्रः न पुरुषः
किन्तु असङ्गः सच्चिदानन्द स्वरूपः प्रकाशरूपः सर्वान्तर्यामी
चिदाकाशरूपोऽस्मीति दृढनिश्चय
रूपोऽपरोक्षज्ञानवान् जीवन्मुक्तः ॥ब्रह्मैवाहमस्मीत्यपरोक्षज्ञानेन निखिलकर्मबन्धविनिर्मुक्तः
स्यात् ।
कर्माणि
कर्माणि कतिविधानि सन्तीति चेत्
आगामिसञ्चितप्रारब्धभेदेन त्रिविधानि सन्ति ।
आगामि कर्म
ज्ञानोत्पत्त्यनन्तरं ज्ञानिदेहकृतं पुण्यपापरूपं कर्म
यदस्ति तदागामीत्यभिधीयते ।
सञ्चित कर्म
सञ्चितं कर्म किम् ?
अनन्तकोटिजन्मनां बीजभूतं सत् यत्कर्मजातं पूर्वार्जितं
तिष्ठति तत् सञ्चितं ज्ञेयम् ।
प्रारब्ध कर्म
प्रारब्धं कर्म किमिति चेत् ।
इदं शरीरमुत्पाद्य इह लोके एवं सुखदुःखादिप्रदं यत्कर्म
तत्प्रारब्धं
भोगेन नष्टं भवति प्रारब्धकर्मणां भोगादेव क्षय इति ।
कर्म मुक्तः
सञ्चितं कर्म ब्रह्मैवाहमिति निश्चयात्मकज्ञानेन नश्यति ।आगामि कर्म अपि ज्ञानेन नश्यति किञ्च आगामि कर्मणां
नलिनीदलगतजलवत् ज्ञानिनां सम्बन्धो नास्ति ।
ज्ञानिः
किञ्च ये ज्ञानिनं स्तुवन्ति भजन्ति अर्चयन्ति तान्प्रति
ज्ञानिकृतं आगामि पुण्यं गच्छति ।
ये ज्ञानिनं निन्दन्ति द्विषन्ति दुःखप्रदानं कुर्वन्ति तान्प्रति
ज्ञानिकृतं सर्वमागामि क्रियमाणं यदवाच्यं कर्म
पापात्मकं तद्गच्छति ।
सुहृदः पुण्यकृतं दुर्हृदः पापकृत्यं गृह्णन्ति ।
ब्रह्मानन्दम्
तथा चात्मवित्संसारं तीर्त्वा ब्रह्मानन्दमिहैव प्राप्नोति ।
तरति शोकमात्मवित् इति श्रुतेः ।
तनुं त्यजतु वा काश्यां श्वपचस्य गृहेऽथ वा ।
ज्ञानसम्प्राप्तिसमये मुक्ताऽसौ विगताशयः । इति स्मृतेश्च ।इति श्रीशङ्करभगवत्पादाचार्यप्रणीतः तत्त्वबोधप्रकरणं समाप्तम् ।
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.