Uddhava Gita Chapter 6 — Malayalam Script

Meaning —

അഥ ഷഷ്ഠോഽധ്യായഃ ।

ശ്രീശുകഃ ഉവാച ।

Verse 1

അഥ ബ്രഹ്മാ ആത്മജൈഃ ദേവൈഃ പ്രജേശൈഃ ആവൃതഃ അഭ്യഗാത് ।
ഭവഃ ച ഭൂതഭവ്യീശഃ യയൌ ഭൂതഗണൈഃ വൃതഃ ॥ 1॥

atha brahmā ātmajaiḥ devaiḥ prajeśaiḥ āvṛtaḥ abhyagāt |
bhavaḥ ca bhūtabhavyīśaḥ yayau bhūtagaṇaiḥ vṛtaḥ || 1||

Verse 2

ഇന്ദ്രഃ മരുദ്ഭിഃ ഭഗവാന് ആദിത്യാഃ വസവഃ അശ്വിനൌ ।
ഋഭവഃ അങ്ഗിരസഃ രുദ്രാഃ വിശ്വേ സാധ്യാഃ ച ദേവതാഃ ॥ 2॥

indraḥ marudbhiḥ bhagavān ādityāḥ vasavaḥ aśvinau |
ṛbhavaḥ aṅgirasaḥ rudrāḥ viśve sādhyāḥ ca devatāḥ || 2||

Verse 3

ഗന്ധര്വാപ്സരസഃ നാഗാഃ സിദ്ധചാരണഗുഹ്യകാഃ ।
ഋഷയഃ പിതരഃ ച ഏവ സവിദ്യാധരകിന്നരാഃ ॥ 3॥

gandharvāpsarasaḥ nāgāḥ siddhacāraṇaguhyakāḥ |
ṛṣayaḥ pitaraḥ ca eva savidyādharakinnarāḥ || 3||

Verse 4

ദ്വാരകാം ഉപസഞ്ജഗ്മുഃ സര്വേ കൃഷ്ണാദിദൃക്ഷവഃ ।
വപുഷാ യേന ഭഗവാന് നരലോകമനോരമഃ ।
യശഃ വിതേനേ ലോകേഷു സര്വലോകമലാപഹമ് ॥ 4॥

dvārakāṃ upasañjagmuḥ sarve kṛṣṇādidṛkṣavaḥ |
vapuṣā yena bhagavān naralokamanoramaḥ |
yaśaḥ vitene lokeṣu sarvalokamalāpaham || 4||

Verse 6

തസ്യാം വിഭ്രാജമാനായാം സമൃദ്ധായാം മഹര്ധിഭിഃ ।
വ്യചക്ഷത അവിതൃപ്താക്ഷാഃ കൃഷ്ണം അദ്ഭുതദര്ശനമ് ॥
5॥
സ്വര്ഗൌദ്യാനൌഅപഗൈഃ മാല്യൈഃ ഛാദയന്തഃ യദു ഉത്തമമ് ।
ഗീര്ഭിഃ ചിത്രപദാര്ഥാഭിഃ തുഷ്ടുവുഃ ജഗത് ഈശ്വരമ് ॥6॥

tasyāṃ vibhrājamānāyāṃ samṛddhāyāṃ mahardhibhiḥ |
vyacakṣata avitṛptākṣāḥ kṛṣṇaṃ adbhutadarśanam ||
5||
svargaudyānauapagaiḥ mālyaiḥ chādayantaḥ yadu uttamam |
gīrbhiḥ citrapadārthābhiḥ tuṣṭuvuḥ jagat īśvaram ||6||

Verse 7

ദേവാഃ ഊചുഃ ।
നതാഃ സ്മ തേ നാഥ പദാരവിന്ദം
ബുദ്ധീന്ദ്രിയപ്രാണമനോവചോഭിഃ ।
യത് ചിന്ത്യതേ അന്തര്ഹൃദി ഭാവയുക്തൈഃ
മുമുക്ഷുഭിഃ കര്മമയ ഊരുപാശാത് ॥ 7॥

devāḥ ūcuḥ |
natāḥ sma te nātha padāravindaṃ
buddhīndriyaprāṇamanovacobhiḥ |
yat cintyate antarhṛdi bhāvayuktaiḥ
mumukṣubhiḥ karmamaya ūrupāśāt || 7||

Verse 8

ത്വം മായയാ ത്രിഗുണയാ ആത്മനി ദുര്വിഭാവ്യം
വ്യക്തം സൃജസി അവസി ലുമ്പസി തത് ഗുണസ്ഥഃ ।
ന ഏതൈഃ ഭവാന് അജിത കര്മഭിഃ അജ്യതേ വൈ
യത് സ്വേ സുഖേ അവ്യവഹിതേ അഭിരതഃ അനവദ്യഃ ॥ 8॥

tvaṃ māyayā triguṇayā ātmani durvibhāvyaṃ
vyaktaṃ sṛjasi avasi lumpasi tat guṇasthaḥ |
na etaiḥ bhavān ajita karmabhiḥ ajyate vai
yat sve sukhe avyavahite abhirataḥ anavadyaḥ || 8||

Verse 9

ശുദ്ധിഃ നൃണാം ന തു തഥാ ഈഡ്യ ദുരാശയാനാം
വിദ്യാശ്രുതാധ്യയനദാനതപക്രിയാഭിഃ ।
സത്ത്വാത്മനാം ഋഷഭ തേ യശസി പ്രവൃദ്ധ
സത് ശ്രദ്ധയാ ശ്രവണസമ്ഭൃതയാ യഥാ സ്യാത് ॥ 9॥

śuddhiḥ nṛṇāṃ na tu tathā īḍya durāśayānāṃ
vidyāśrutādhyayanadānatapakriyābhiḥ |
sattvātmanāṃ ṛṣabha te yaśasi pravṛddha
sat śraddhayā śravaṇasambhṛtayā yathā syāt || 9||

Verse 10

സ്യാത് നഃ തവ അങ്ഘ്രിഃ അശുഭാശയധൂമകേതുഃ
ക്ഷേമായ യഃ മുനിഭിഃ ആര്ദ്രഹൃദൌഹ്യമാനഃ ।
യഃ സാത്വതൈഃ സമവിഭൂതയഃ ആത്മവദ്ഭിഃ
വ്യൂഹേ അര്ചിതഃ സവനശഃ സ്വഃ അതിക്രമായ ॥ 10॥

syāt naḥ tava aṅghriḥ aśubhāśayadhūmaketuḥ
kṣemāya yaḥ munibhiḥ ārdrahṛdauhyamānaḥ |
yaḥ sātvataiḥ samavibhūtayaḥ ātmavadbhiḥ
vyūhe arcitaḥ savanaśaḥ svaḥ atikramāya || 10||

Verse 11

യഃ ചിന്ത്യതേ പ്രയതപാണിഭിഃ അധ്വരാഗ്നൌ
ത്രയ്യാ നിരുക്തവിധിനാ ഈശ ഹവിഃ ഗൃഹീത്വാ ।
അധ്യാത്മയോഗഃ ഉത യോഗിഭിഃ ആത്മമായാം
ജിജ്ഞാസുഭിഃ പരമഭാഗവതൈഃ പരീഷ്ടഃ ॥ 11॥

yaḥ cintyate prayatapāṇibhiḥ adhvarāgnau
trayyā niruktavidhinā īśa haviḥ gṛhītvā |
adhyātmayogaḥ uta yogibhiḥ ātmamāyāṃ
jijñāsubhiḥ paramabhāgavataiḥ parīṣṭaḥ || 11||

Verse 12

പര്യുഷ്ടയാ തവ വിഭോ വനമാലയാ ഇയം
സംസ്പര്ധിനീ ഭഗവതീ പ്രതിപത്നിവത് ശ്രീഃ ।
യഃ സുപ്രണീതം അമുയാര്ഹണം ആദത് അന്നഃ
ഭൂയാത് സദാ അങ്ഘ്രിഃ അശുഭാശയധൂമകേതുഃ ॥ 12॥

paryuṣṭayā tava vibho vanamālayā iyaṃ
saṃspardhinī bhagavatī pratipatnivat śrīḥ |
yaḥ supraṇītaṃ amuyārhaṇaṃ ādat annaḥ
bhūyāt sadā aṅghriḥ aśubhāśayadhūmaketuḥ || 12||

Verse 13

കേതുഃ ത്രിവിക്രമയുതഃ ത്രിപത് പതാകഃ
യഃ തേ ഭയാഭയകരഃ അസുരദേവചമ്വോഃ ।
സ്വര്ഗായ സാധുഷു ഖലു ഏഷു ഇതരായ ഭൂമന്
പാദഃ പുനാതു ഭഗവന് ഭജതാം അധം നഃ ॥ 13॥

ketuḥ trivikramayutaḥ tripat patākaḥ
yaḥ te bhayābhayakaraḥ asuradevacamvoḥ |
svargāya sādhuṣu khalu eṣu itarāya bhūman
pādaḥ punātu bhagavan bhajatāṃ adhaṃ naḥ || 13||

Verse 14

നസ്യോതഗാവഃ ഇവ യസ്യ വശേ ഭവന്തി
ബ്രഹ്മാദയഃ അനുഭൃതഃ മിഥുരര്ദ്യമാനാഃ ।
കാലസ്യ തേ പ്രകൃതിപൂരുഷയോഃ പരസ്യ
ശം നഃ തനോതു ചരണഃ പുരുഷോത്തമസ്യ ॥ 14॥

nasyotagāvaḥ iva yasya vaśe bhavanti
brahmādayaḥ anubhṛtaḥ mithurardyamānāḥ |
kālasya te prakṛtipūruṣayoḥ parasya
śaṃ naḥ tanotu caraṇaḥ puruṣottamasya || 14||

Verse 15

അസ്യ അസി ഹേതുഃ ഉദയസ്ഥിതിസംയമാനാം
അവ്യക്തജീവമഹതാം അപി കാലം ആഹുഃ ।
സഃ അയം ത്രിണാഭിഃ അഖില അപചയേ പ്രവൃത്തഃ
കാലഃ ഗഭീരരയഃ ഉത്തമപൂരുഷഃ ത്വമ് ॥ 15॥

asya asi hetuḥ udayasthitisaṃyamānāṃ
avyaktajīvamahatāṃ api kālaṃ āhuḥ |
saḥ ayaṃ triṇābhiḥ akhila apacaye pravṛttaḥ
kālaḥ gabhīrarayaḥ uttamapūruṣaḥ tvam || 15||

Verse 16

ത്വത്തഃ പുമാന് സമധിഗമ്യ യയാ സ്വവീര്യ
ധത്തേ മഹാന്തം ഇവ ഗര്ഭം അമോഘവീര്യഃ ।
സഃ അയം തയാ അനുഗതഃ ആത്മനഃ ആണ്ഡകോശം
ഹൈമം സസര്ജ ബഹിഃ ആവരണൈഃ ഉപേതമ് ॥ 16॥

tvattaḥ pumān samadhigamya yayā svavīrya
dhatte mahāntaṃ iva garbhaṃ amoghavīryaḥ |
saḥ ayaṃ tayā anugataḥ ātmanaḥ āṇḍakośaṃ
haimaṃ sasarja bahiḥ āvaraṇaiḥ upetam || 16||

Verse 17

തത്തസ്ഥുഷഃ ച ജഗതഃ ച ഭവാന് അധീശഃ
യത് മായയാ ഉത്ഥഗുണവിക്രിയയാ ഉപനീതാന് ।
അര്ഥാന് ജുഷന് അപി ഹൃഷീകപതേ ന ലിപ്തഃ
യേ അന്യേ സ്വതഃ പരിഹൃതാത് അപി ബിഭ്യതി സ്മ ॥ 17॥

tattasthuṣaḥ ca jagataḥ ca bhavān adhīśaḥ
yat māyayā utthaguṇavikriyayā upanītān |
arthān juṣan api hṛṣīkapate na liptaḥ
ye anye svataḥ parihṛtāt api bibhyati sma || 17||

Verse 18

സ്മായാ അവലോകലവദര്ശിതഭാവഹാരി
ഭ്രൂമണ്ഡലപ്രഹിതസൌരതമന്ത്രശൌണ്ഡൈഃ ।
പത്ന്യഃ തു ഷോഡശസഹസ്രം അനങ്ഗബാണൈഃ
യസ്യ ഇന്ദ്രിയം വിമഥിതും കരണൈഃ വിഭ്വ്യഃ ॥ 18॥

smāyā avalokalavadarśitabhāvahāri
bhrūmaṇḍalaprahitasauratamantraśauṇḍaiḥ |
patnyaḥ tu ṣoḍaśasahasraṃ anaṅgabāṇaiḥ
yasya indriyaṃ vimathituṃ karaṇaiḥ vibhvyaḥ || 18||

Verse 19

വിഭ്വ്യഃ തവ അമൃതകഥാ ഉദവഹാഃ ത്രിലോക്യാഃ
പാദൌ അനേജസരിതഃ ശമലാനി ഹന്തുമ് ।
ആനുശ്രവം ശ്രുതിഭിഃ അങ്ഘ്രിജം അങ്ഗസങ്ഗൈഃ
തീര്ഥദ്വയം ശുചിഷദസ്തഃ ഉപസ്പൃശന്തി ॥ 19॥

vibhvyaḥ tava amṛtakathā udavahāḥ trilokyāḥ
pādau anejasaritaḥ śamalāni hantum |
ānuśravaṃ śrutibhiḥ aṅghrijaṃ aṅgasaṅgaiḥ
tīrthadvayaṃ śuciṣadastaḥ upaspṛśanti || 19||

ബാദരായണിഃ ഉവാച ।

ഇതി അഭിഷ്ടൂയ വിബുധൈഃ സേശഃ ശതധൃതിഃ ഹരിമ് ।
അഭ്യഭാഷത ഗോവിന്ദം പ്രണമ്യ അമ്ബരം ആശ്രിതഃ ॥ 20॥

ബ്രഹ്മ ഉവാച ।

Verse 21

ഭൂമേഃ ഭാര അവതാരായ പുരാ വിജ്ഞാപിതഃ പ്രഭോ ।
ത്വം അസ്മാഭിഃ അശേഷാത്മന് തത് തഥാ ഏവ ഉപപാദിതമ് ॥ 21॥

bhūmeḥ bhāra avatārāya purā vijñāpitaḥ prabho |
tvaṃ asmābhiḥ aśeṣātman tat tathā eva upapāditam || 21||

Verse 22

ധര്മഃ ച സ്ഥാപിതഃ സത്സു സത്യസന്ധേഷു വൈ ത്വയാ ।
കീര്തിഃ ച ദിക്ഷു വിക്ഷിപ്താ സര്വലോകമലാപഹാ ॥ 22॥

dharmaḥ ca sthāpitaḥ satsu satyasandheṣu vai tvayā |
kīrtiḥ ca dikṣu vikṣiptā sarvalokamalāpahā || 22||

Verse 23

അവതീര്യ യദോഃ വംശേ ബിഭ്രത് രൂപം അനുത്തമമ് ।
കര്മാണി ഉദ്ദാമവൃത്താനി ഹിതായ ജഗതഃ അകൃഥാഃ ॥ 23॥

avatīrya yadoḥ vaṃśe bibhrat rūpaṃ anuttamam |
karmāṇi uddāmavṛttāni hitāya jagataḥ akṛthāḥ || 23||

Verse 24

യാനി തേ ചരിതാനി ഈശ മനുഷ്യാഃ സാധവഃ കലൌ ।
ശ‍ഋണ്വന്തഃ കീര്തയന്തഃ ച തരിഷ്യന്തി അഞ്ജസാ തമഃ ॥ 24॥

yāni te caritāni īśa manuṣyāḥ sādhavaḥ kalau |
śa‍ṛṇvantaḥ kīrtayantaḥ ca tariṣyanti añjasā tamaḥ || 24||

Verse 25

യദുവംശേ അവതീര്ണസ്യ ഭവതഃ പുരുഷോത്തമ ।
ശരത് ശതം വ്യതീയായ പഞ്ചവിംശ അധികം പ്രഭോഃ ॥ 25॥

yaduvaṃśe avatīrṇasya bhavataḥ puruṣottama |
śarat śataṃ vyatīyāya pañcaviṃśa adhikaṃ prabhoḥ || 25||

Verse 26

ന അധുനാ തേ അഖില ആധാര ദേവകാര്യ അവശേഷിതമ് ।
കുലം ച വിപ്രശാപേന നഷ്ടപ്രായം അഭൂത് ഇദമ് ॥ 26॥

na adhunā te akhila ādhāra devakārya avaśeṣitam |
kulaṃ ca vipraśāpena naṣṭaprāyaṃ abhūt idam || 26||

Verse 27

തതഃ സ്വധാമ പരമം വിശസ്വ യദി മന്യസേ ।
സലോകാന് ലോകപാലാന് നഃ പാഹി വൈകുണ്ഠകിങ്കരാന് ॥ 27॥

tataḥ svadhāma paramaṃ viśasva yadi manyase |
salokān lokapālān naḥ pāhi vaikuṇṭhakiṅkarān || 27||

ശ്രീ ഭഗവാന് ഉവാച ।

Verse 28

അവധാരിതം ഏതത് മേ യദാത്ഥ വിബുധേശ്വര ।
കൃതം വഃ കാര്യം അഖിലം ഭൂമേഃ ഭാരഃ അവതാരിതഃ ॥ 28॥

avadhāritaṃ etat me yadāttha vibudheśvara |
kṛtaṃ vaḥ kāryaṃ akhilaṃ bhūmeḥ bhāraḥ avatāritaḥ || 28||

Verse 29

തത് ഇദം യാദവകുലം വീര്യശൌര്യശ്രിയോദ്ധതമ് ।
ലോകം ജിഘൃക്ഷത് രുദ്ധം മേ വേലയാ ഇവ മഹാര്ണവഃ ॥ 29॥

tat idaṃ yādavakulaṃ vīryaśauryaśriyoddhatam |
lokaṃ jighṛkṣat ruddhaṃ me velayā iva mahārṇavaḥ || 29||

Verse 30

യദി അസംഹൃത്യ ദൃപ്താനാം യദുനാം വിപുലം കുലമ് ।
ഗന്താസ്മി അനേന ലോകഃ അയം ഉദ്വേലേന വിനങ്ക്ഷ്യതി ॥ 30॥

yadi asaṃhṛtya dṛptānāṃ yadunāṃ vipulaṃ kulam |
gantāsmi anena lokaḥ ayaṃ udvelena vinaṅkṣyati || 30||

Verse 31

ഇദാനീം നാശഃ ആരബ്ധഃ കുലസ്യ ദ്വിജശാപതഃ ।
യാസ്യാമി ഭവനം ബ്രഹ്മന് ന ഏതത് അന്തേ തവ ആനഘ ॥ 31॥

idānīṃ nāśaḥ ārabdhaḥ kulasya dvijaśāpataḥ |
yāsyāmi bhavanaṃ brahman na etat ante tava ānagha || 31||

ശ്രീ ശുകഃ ഉവാച ।

ഇതി ഉക്തഃ ലോകനാഥേന സ്വയമ്ഭൂഃ പ്രണിപത്യ തമ് ।
സഹ ദേവഗണൈഃ ദേവഃ സ്വധാമ സമപദ്യത ॥ 32॥

Verse 33

അഥ തസ്യാം മഹോത്പാതാന് ദ്വാരവത്യാം സമുത്ഥിതാന് ।
വിലോക്യ ഭഗവാന് ആഹ യദുവൃദ്ധാന് സമാഗതാന് ॥ 33॥

atha tasyāṃ mahotpātān dvāravatyāṃ samutthitān |
vilokya bhagavān āha yaduvṛddhān samāgatān || 33||

ശ്രീ ഭഗവാന് ഉവാച ।

Verse 34

ഏതേ വൈ സുമഹോത്പാതാഃ വ്യുത്തിഷ്ഠന്തി ഇഹ സര്വതഃ ।
ശാപഃ ച നഃ കുലസ്യ ആസീത് ബ്രാഹ്മണേഭ്യഃ ദുരത്യയഃ ॥ 34॥

ete vai sumahotpātāḥ vyuttiṣṭhanti iha sarvataḥ |
śāpaḥ ca naḥ kulasya āsīt brāhmaṇebhyaḥ duratyayaḥ || 34||

Verse 35

ന വസ്തവ്യം ഇഹ അസ്മാഭിഃ ജിജീവിഷുഭിഃ ആര്യകാഃ ।
പ്രഭാസം സുമഹത് പുണ്യം യാസ്യാമഃ അദ്യ ഏവ മാ ചിരമ് ॥ 35॥

na vastavyaṃ iha asmābhiḥ jijīviṣubhiḥ āryakāḥ |
prabhāsaṃ sumahat puṇyaṃ yāsyāmaḥ adya eva mā ciram || 35||

Verse 36

യത്ര സ്നാത്വാ ദക്ഷശാപാത് ഗൃഹീതഃ യക്ഷ്മണൌഡുരാട് ।
വിമുക്തഃ കില്ബിഷാത് സദ്യഃ ഭേജേ ഭൂയഃ കലോദയമ് ॥ 36॥

yatra snātvā dakṣaśāpāt gṛhītaḥ yakṣmaṇauḍurāṭ |
vimuktaḥ kilbiṣāt sadyaḥ bheje bhūyaḥ kalodayam || 36||

Verse 37

വയം ച തസ്മിന് ആപ്ലുത്യ തര്പയിത്വാ പിതൄന്സുരാന് ।
ഭോജയിത്വാ ഉശിജഃ വിപ്രാന് നാനാഗുണവതാ അന്ധസാ ॥ 37॥

vayaṃ ca tasmin āplutya tarpayitvā pitṝnsurān |
bhojayitvā uśijaḥ viprān nānāguṇavatā andhasā || 37||

Verse 38

തേഷു ദാനാനി പാത്രേഷു ശ്രദ്ധയാ ഉപ്ത്വാ മഹാന്തി വൈ ।
വൃജിനാനി തരിഷ്യാമഃ ദാനൈഃ നൌഭിഃ ഇവ അര്ണവമ് ॥ 38॥

teṣu dānāni pātreṣu śraddhayā uptvā mahānti vai |
vṛjināni tariṣyāmaḥ dānaiḥ naubhiḥ iva arṇavam || 38||

ശ്രീ ശുകഃ ഉവാച ।

Verse 39

ഏവം ഭഗവതാ ആദിഷ്ടാഃ യാദവാഃ കുലനന്ദന ।
ഗന്തും കൃതധിയഃ തീര്ഥം സ്യന്ദനാന് സമയൂയുജന് ॥ 39॥

evaṃ bhagavatā ādiṣṭāḥ yādavāḥ kulanandana |
gantuṃ kṛtadhiyaḥ tīrthaṃ syandanān samayūyujan || 39||

Verse 40

തത് നിരീക്ഷ്യ ഉദ്ധവഃ രാജന് ശ്രുത്വാ ഭഗവതാ ഉദിതമ് ।
ദൃഷ്ട്വാ അരിഷ്ടാനി ഘോരാണി നിത്യം കൃഷ്ണം അനുവ്രതഃ ॥ 40॥

tat nirīkṣya uddhavaḥ rājan śrutvā bhagavatā uditam |
dṛṣṭvā ariṣṭāni ghorāṇi nityaṃ kṛṣṇaṃ anuvrataḥ || 40||

Verse 41

വിവിക്തഃ ഉപസങ്ഗമ്യ ജഗതാം ഈശ്വരേശ്വരമ് ।
പ്രണമ്യ ശിരസാ പാദൌ പ്രാഞ്ജലിഃ തം അഭാഷത ॥ 41॥

viviktaḥ upasaṅgamya jagatāṃ īśvareśvaram |
praṇamya śirasā pādau prāñjaliḥ taṃ abhāṣata || 41||

ഉദ്ധവഃ ഉവാച ।

Verse 42

ദേവദേവേശ യോഗേശ പുണ്യശ്രവണകീര്തന ।
സംഹൃത്യ ഏതത് കുലം നൂനം ലോകം സന്ത്യക്ഷ്യതേ ഭവാന് ।
വിപ്രശാപം സമര്ഥഃ അപി പ്രത്യഹന് ന യദി ഈശ്വരഃ ॥ 42॥

devadeveśa yogeśa puṇyaśravaṇakīrtana |
saṃhṛtya etat kulaṃ nūnaṃ lokaṃ santyakṣyate bhavān |
vipraśāpaṃ samarthaḥ api pratyahan na yadi īśvaraḥ || 42||

Verse 43

ന അഹം തവ അങ്ഘ്രികമലം ക്ഷണാര്ധം അപി കേശവ ।
ത്യക്തും സമുത്സഹേ നാഥ സ്വധാമ നയ മാം അപി ॥ 43॥

na ahaṃ tava aṅghrikamalaṃ kṣaṇārdhaṃ api keśava |
tyaktuṃ samutsahe nātha svadhāma naya māṃ api || 43||

Verse 44

തവ വിക്രീഡിതം കൃഷ്ണ നൃണാം പരമമങ്ഗലമ് ।
കര്ണപീയൂഷം ആസ്വാദ്യ ത്യജതി അന്യസ്പൃഹാം ജനഃ ॥ 44॥

tava vikrīḍitaṃ kṛṣṇa nṛṇāṃ paramamaṅgalam |
karṇapīyūṣaṃ āsvādya tyajati anyaspṛhāṃ janaḥ || 44||

Verse 45

ശയ്യാസനാടനസ്ഥാനസ്നാനക്രീഡാശനാദിഷു ।
കഥം ത്വാം പ്രിയം ആത്മാനം വയം ഭക്താഃ ത്യജേമഹി ॥ 45॥

śayyāsanāṭanasthānasnānakrīḍāśanādiṣu |
kathaṃ tvāṃ priyaṃ ātmānaṃ vayaṃ bhaktāḥ tyajemahi || 45||

Verse 46

ത്വയാ ഉപഭുക്തസ്രക്ഗന്ധവാസഃ അലങ്കാരചര്ചിതാഃ ।
ഉച്ഛിഷ്ടഭോജിനഃ ദാസാഃ തവ മായാം ജയേമഹി ॥ 46॥

tvayā upabhuktasrakgandhavāsaḥ alaṅkāracarcitāḥ |
ucchiṣṭabhojinaḥ dāsāḥ tava māyāṃ jayemahi || 46||

Verse 48

വാതാശനാഃ യഃ ഋഷയഃ ശ്രമണാ ഊര്ധ്വമന്ഥിനഃ ।
ബ്രഹ്മാഖ്യം ധാമ തേ യാന്തി ശാന്താഃ സന്ന്യാസിനഃ അമലാഃ ॥
47॥
വയം തു ഇഹ മഹായോഗിന് ഭ്രമന്തഃ കര്മവര്ത്മസു ।
ത്വത് വാര്തയാ തരിഷ്യാമഃ താവകൈഃ ദുസ്തരം തമഃ ॥ 48॥

vātāśanāḥ yaḥ ṛṣayaḥ śramaṇā ūrdhvamanthinaḥ |
brahmākhyaṃ dhāma te yānti śāntāḥ sannyāsinaḥ amalāḥ ||
47||
vayaṃ tu iha mahāyogin bhramantaḥ karmavartmasu |
tvat vārtayā tariṣyāmaḥ tāvakaiḥ dustaraṃ tamaḥ || 48||

Verse 49

സ്മരന്തഃ കീര്തയന്തഃ തേ കൃതാനി ഗദിതാനി ച ।
ഗതിഉത്സ്മിതീക്ഷണക്ഷ്വേലി യത് നൃലോകവിഡമ്ബനമ് ॥ 49॥

smarantaḥ kīrtayantaḥ te kṛtāni gaditāni ca |
gatiutsmitīkṣaṇakṣveli yat nṛlokaviḍambanam || 49||

ശ്രീ ശുകഃ ഉവാച ।

Verse 50

ഏവം വിജ്ഞാപിതഃ രാജന് ഭഗവാന് ദേവകീസുതഃ ।
ഏകാന്തിനം പ്രിയം ഭൃത്യം ഉദ്ധവം സമഭാഷത ॥ 50॥

evaṃ vijñāpitaḥ rājan bhagavān devakīsutaḥ |
ekāntinaṃ priyaṃ bhṛtyaṃ uddhavaṃ samabhāṣata || 50||

ഇതി ശ്രീമദ്ഭാഗവതേ മഹാപുരാണേ പാരമഹംസ്യാം
സംഹിതായാമേകാദശസ്കന്ധേ ദേവസ്തുത്യുദ്ധ്വവിജ്ഞാപനം നാമ
ഷഷ്ഠോഽധ്യായഃ ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

अथ षष्ठोऽध्यायः ।

श्रीशुकः उवाच ।

अथ ब्रह्मा आत्मजैः देवैः प्रजेशैः आवृतः अभ्यगात् ।

भवः च भूतभव्यीशः ययौ भूतगणैः वृतः ॥ 1॥

इन्द्रः मरुद्भिः भगवान् आदित्याः वसवः अश्विनौ ।

ऋभवः अङ्गिरसः रुद्राः विश्वे साध्याः च देवताः ॥ 2॥

गन्धर्वाप्सरसः नागाः सिद्धचारणगुह्यकाः ।

ऋषयः पितरः च एव सविद्याधरकिन्नराः ॥ 3॥

द्वारकां उपसञ्जग्मुः सर्वे कृष्णादिदृक्षवः ।

वपुषा येन भगवान् नरलोकमनोरमः ।

यशः वितेने लोकेषु सर्वलोकमलापहम् ॥ 4॥

तस्यां विभ्राजमानायां समृद्धायां महर्धिभिः ।

व्यचक्षत अवितृप्ताक्षाः कृष्णं अद्भुतदर्शनम् ॥

5॥

स्वर्गौद्यानौअपगैः माल्यैः छादयन्तः यदु उत्तमम् ।

गीर्भिः चित्रपदार्थाभिः तुष्टुवुः जगत् ईश्वरम् ॥6॥

देवाः ऊचुः ।

नताः स्म ते नाथ पदारविन्दं

बुद्धीन्द्रियप्राणमनोवचोभिः ।

यत् चिन्त्यते अन्तर्हृदि भावयुक्तैः

मुमुक्षुभिः कर्ममय ऊरुपाशात् ॥ 7॥

त्वं मायया त्रिगुणया आत्मनि दुर्विभाव्यं

व्यक्तं सृजसि अवसि लुम्पसि तत् गुणस्थः ।

न एतैः भवान् अजित कर्मभिः अज्यते वै

यत् स्वे सुखे अव्यवहिते अभिरतः अनवद्यः ॥ 8॥

शुद्धिः नृणां न तु तथा ईड्य दुराशयानां

विद्याश्रुताध्ययनदानतपक्रियाभिः ।

सत्त्वात्मनां ऋषभ ते यशसि प्रवृद्ध

सत् श्रद्धया श्रवणसम्भृतया यथा स्यात् ॥ 9॥

स्यात् नः तव अङ्घ्रिः अशुभाशयधूमकेतुः

क्षेमाय यः मुनिभिः आर्द्रहृदौह्यमानः ।

यः सात्वतैः समविभूतयः आत्मवद्भिः

व्यूहे अर्चितः सवनशः स्वः अतिक्रमाय ॥ 10॥

यः चिन्त्यते प्रयतपाणिभिः अध्वराग्नौ

त्रय्या निरुक्तविधिना ईश हविः गृहीत्वा ।

अध्यात्मयोगः उत योगिभिः आत्ममायां

जिज्ञासुभिः परमभागवतैः परीष्टः ॥ 11॥

पर्युष्टया तव विभो वनमालया इयं

संस्पर्धिनी भगवती प्रतिपत्निवत् श्रीः ।

यः सुप्रणीतं अमुयार्हणं आदत् अन्नः

भूयात् सदा अङ्घ्रिः अशुभाशयधूमकेतुः ॥ 12॥

केतुः त्रिविक्रमयुतः त्रिपत् पताकः

यः ते भयाभयकरः असुरदेवचम्वोः ।

स्वर्गाय साधुषु खलु एषु इतराय भूमन्

पादः पुनातु भगवन् भजतां अधं नः ॥ 13॥

नस्योतगावः इव यस्य वशे भवन्ति

ब्रह्मादयः अनुभृतः मिथुरर्द्यमानाः ।

कालस्य ते प्रकृतिपूरुषयोः परस्य

शं नः तनोतु चरणः पुरुषोत्तमस्य ॥ 14॥

अस्य असि हेतुः उदयस्थितिसंयमानां

अव्यक्तजीवमहतां अपि कालं आहुः ।

सः अयं त्रिणाभिः अखिल अपचये प्रवृत्तः

कालः गभीररयः उत्तमपूरुषः त्वम् ॥ 15॥

त्वत्तः पुमान् समधिगम्य यया स्ववीर्य

धत्ते महान्तं इव गर्भं अमोघवीर्यः ।

सः अयं तया अनुगतः आत्मनः आण्डकोशं

हैमं ससर्ज बहिः आवरणैः उपेतम् ॥ 16॥

तत्तस्थुषः च जगतः च भवान् अधीशः

यत् मायया उत्थगुणविक्रियया उपनीतान् ।

अर्थान् जुषन् अपि हृषीकपते न लिप्तः

ये अन्ये स्वतः परिहृतात् अपि बिभ्यति स्म ॥ 17॥

स्माया अवलोकलवदर्शितभावहारि

भ्रूमण्डलप्रहितसौरतमन्त्रशौण्डैः ।

पत्न्यः तु षोडशसहस्रं अनङ्गबाणैः

यस्य इन्द्रियं विमथितुं करणैः विभ्व्यः ॥ 18॥

विभ्व्यः तव अमृतकथा उदवहाः त्रिलोक्याः

पादौ अनेजसरितः शमलानि हन्तुम् ।

आनुश्रवं श्रुतिभिः अङ्घ्रिजं अङ्गसङ्गैः

तीर्थद्वयं शुचिषदस्तः उपस्पृशन्ति ॥ 19॥

बादरायणिः उवाच ।

इति अभिष्टूय विबुधैः सेशः शतधृतिः हरिम् ।

अभ्यभाषत गोविन्दं प्रणम्य अम्बरं आश्रितः ॥ 20॥

ब्रह्म उवाच ।

भूमेः भार अवताराय पुरा विज्ञापितः प्रभो ।

त्वं अस्माभिः अशेषात्मन् तत् तथा एव उपपादितम् ॥ 21॥

धर्मः च स्थापितः सत्सु सत्यसन्धेषु वै त्वया ।

कीर्तिः च दिक्षु विक्षिप्ता सर्वलोकमलापहा ॥ 22॥

अवतीर्य यदोः वंशे बिभ्रत् रूपं अनुत्तमम् ।

कर्माणि उद्दामवृत्तानि हिताय जगतः अकृथाः ॥ 23॥

यानि ते चरितानि ईश मनुष्याः साधवः कलौ ।

श‍ऋण्वन्तः कीर्तयन्तः च तरिष्यन्ति अञ्जसा तमः ॥ 24॥

यदुवंशे अवतीर्णस्य भवतः पुरुषोत्तम ।

शरत् शतं व्यतीयाय पञ्चविंश अधिकं प्रभोः ॥ 25॥

न अधुना ते अखिल आधार देवकार्य अवशेषितम् ।

कुलं च विप्रशापेन नष्टप्रायं अभूत् इदम् ॥ 26॥

ततः स्वधाम परमं विशस्व यदि मन्यसे ।

सलोकान् लोकपालान् नः पाहि वैकुण्ठकिङ्करान् ॥ 27॥

श्री भगवान् उवाच ।

अवधारितं एतत् मे यदात्थ विबुधेश्वर ।

कृतं वः कार्यं अखिलं भूमेः भारः अवतारितः ॥ 28॥

तत् इदं यादवकुलं वीर्यशौर्यश्रियोद्धतम् ।

लोकं जिघृक्षत् रुद्धं मे वेलया इव महार्णवः ॥ 29॥

यदि असंहृत्य दृप्तानां यदुनां विपुलं कुलम् ।

गन्तास्मि अनेन लोकः अयं उद्वेलेन विनङ्क्ष्यति ॥ 30॥

इदानीं नाशः आरब्धः कुलस्य द्विजशापतः ।

यास्यामि भवनं ब्रह्मन् न एतत् अन्ते तव आनघ ॥ 31॥

श्री शुकः उवाच ।

इति उक्तः लोकनाथेन स्वयम्भूः प्रणिपत्य तम् ।

सह देवगणैः देवः स्वधाम समपद्यत ॥ 32॥

अथ तस्यां महोत्पातान् द्वारवत्यां समुत्थितान् ।

विलोक्य भगवान् आह यदुवृद्धान् समागतान् ॥ 33॥

श्री भगवान् उवाच ।

एते वै सुमहोत्पाताः व्युत्तिष्ठन्ति इह सर्वतः ।

शापः च नः कुलस्य आसीत् ब्राह्मणेभ्यः दुरत्ययः ॥ 34॥

न वस्तव्यं इह अस्माभिः जिजीविषुभिः आर्यकाः ।

प्रभासं सुमहत् पुण्यं यास्यामः अद्य एव मा चिरम् ॥ 35॥

यत्र स्नात्वा दक्षशापात् गृहीतः यक्ष्मणौडुराट् ।

विमुक्तः किल्बिषात् सद्यः भेजे भूयः कलोदयम् ॥ 36॥

वयं च तस्मिन् आप्लुत्य तर्पयित्वा पितॄन्सुरान् ।

भोजयित्वा उशिजः विप्रान् नानागुणवता अन्धसा ॥ 37॥

तेषु दानानि पात्रेषु श्रद्धया उप्त्वा महान्ति वै ।

वृजिनानि तरिष्यामः दानैः नौभिः इव अर्णवम् ॥ 38॥

श्री शुकः उवाच ।

एवं भगवता आदिष्टाः यादवाः कुलनन्दन ।

गन्तुं कृतधियः तीर्थं स्यन्दनान् समयूयुजन् ॥ 39॥

तत् निरीक्ष्य उद्धवः राजन् श्रुत्वा भगवता उदितम् ।

दृष्ट्वा अरिष्टानि घोराणि नित्यं कृष्णं अनुव्रतः ॥ 40॥

विविक्तः उपसङ्गम्य जगतां ईश्वरेश्वरम् ।

प्रणम्य शिरसा पादौ प्राञ्जलिः तं अभाषत ॥ 41॥

उद्धवः उवाच ।

देवदेवेश योगेश पुण्यश्रवणकीर्तन ।

संहृत्य एतत् कुलं नूनं लोकं सन्त्यक्ष्यते भवान् ।

विप्रशापं समर्थः अपि प्रत्यहन् न यदि ईश्वरः ॥ 42॥

न अहं तव अङ्घ्रिकमलं क्षणार्धं अपि केशव ।

त्यक्तुं समुत्सहे नाथ स्वधाम नय मां अपि ॥ 43॥

तव विक्रीडितं कृष्ण नृणां परममङ्गलम् ।

कर्णपीयूषं आस्वाद्य त्यजति अन्यस्पृहां जनः ॥ 44॥

शय्यासनाटनस्थानस्नानक्रीडाशनादिषु ।

कथं त्वां प्रियं आत्मानं वयं भक्ताः त्यजेमहि ॥ 45॥

त्वया उपभुक्तस्रक्गन्धवासः अलङ्कारचर्चिताः ।

उच्छिष्टभोजिनः दासाः तव मायां जयेमहि ॥ 46॥

वाताशनाः यः ऋषयः श्रमणा ऊर्ध्वमन्थिनः ।

ब्रह्माख्यं धाम ते यान्ति शान्ताः सन्न्यासिनः अमलाः ॥

47॥

वयं तु इह महायोगिन् भ्रमन्तः कर्मवर्त्मसु ।

त्वत् वार्तया तरिष्यामः तावकैः दुस्तरं तमः ॥ 48॥

स्मरन्तः कीर्तयन्तः ते कृतानि गदितानि च ।

गतिउत्स्मितीक्षणक्ष्वेलि यत् नृलोकविडम्बनम् ॥ 49॥

श्री शुकः उवाच ।

एवं विज्ञापितः राजन् भगवान् देवकीसुतः ।

एकान्तिनं प्रियं भृत्यं उद्धवं समभाषत ॥ 50॥

इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां

संहितायामेकादशस्कन्धे देवस्तुत्युद्ध्वविज्ञापनं नाम

षष्ठोऽध्यायः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

ഉദ്ധവഗീതാ - ഷഷ്ഠോഽധ്യായഃ