ଅଥ ଷଷ୍ଠୋଽଧ୍ଯାଯଃ ।
ଶ୍ରୀଶୁକଃ ଉଵାଚ ।
ଅଥ ବ୍ରହ୍ମା ଆତ୍ମଜୈଃ ଦେଵୈଃ ପ୍ରଜେଶୈଃ ଆଵୃତଃ ଅଭ୍ଯଗାତ୍ ।
ଭଵଃ ଚ ଭୂତଭଵ୍ଯୀଶଃ ଯଯୌ ଭୂତଗଣୈଃ ଵୃତଃ ॥ 1॥
ଇନ୍ଦ୍ରଃ ମରୁଦ୍ଭିଃ ଭଗଵାନ୍ ଆଦିତ୍ଯାଃ ଵସଵଃ ଅଶ୍ଵିନୌ ।
ଋଭଵଃ ଅଙ୍ଗିରସଃ ରୁଦ୍ରାଃ ଵିଶ୍ଵେ ସାଧ୍ଯାଃ ଚ ଦେଵତାଃ ॥ 2॥
ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସଃ ନାଗାଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣଗୁହ୍ଯକାଃ ।
ଋଷଯଃ ପିତରଃ ଚ ଏଵ ସଵିଦ୍ଯାଧରକିନ୍ନରାଃ ॥ 3॥
ଦ୍ଵାରକାଂ ଉପସଞ୍ଜଗ୍ମୁଃ ସର୍ଵେ କୃଷ୍ଣାଦିଦୃକ୍ଷଵଃ ।
ଵପୁଷା ଯେନ ଭଗଵାନ୍ ନରଲୋକମନୋରମଃ ।
ଯଶଃ ଵିତେନେ ଲୋକେଷୁ ସର୍ଵଲୋକମଲାପହମ୍ ॥ 4॥
ତସ୍ଯାଂ ଵିଭ୍ରାଜମାନାଯାଂ ସମୃଦ୍ଧାଯାଂ ମହର୍ଧିଭିଃ ।
ଵ୍ଯଚକ୍ଷତ ଅଵିତୃପ୍ତାକ୍ଷାଃ କୃଷ୍ଣଂ ଅଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନମ୍ ॥
5॥
ସ୍ଵର୍ଗୌଦ୍ଯାନୌଅପଗୈଃ ମାଲ୍ଯୈଃ ଛାଦଯନ୍ତଃ ଯଦୁ ଉତ୍ତମମ୍ ।
ଗୀର୍ଭିଃ ଚିତ୍ରପଦାର୍ଥାଭିଃ ତୁଷ୍ଟୁଵୁଃ ଜଗତ୍ ଈଶ୍ଵରମ୍ ॥6॥
ଦେଵାଃ ଊଚୁଃ ।
ନତାଃ ସ୍ମ ତେ ନାଥ ପଦାରଵିନ୍ଦଂ
ବୁଦ୍ଧୀନ୍ଦ୍ରିଯପ୍ରାଣମନୋଵଚୋଭିଃ ।
ଯତ୍ ଚିନ୍ତ୍ଯତେ ଅନ୍ତର୍ହୃଦି ଭାଵଯୁକ୍ତୈଃ
ମୁମୁକ୍ଷୁଭିଃ କର୍ମମଯ ଊରୁପାଶାତ୍ ॥ 7॥
ତ୍ଵଂ ମାଯଯା ତ୍ରିଗୁଣଯା ଆତ୍ମନି ଦୁର୍ଵିଭାଵ୍ଯଂ
ଵ୍ଯକ୍ତଂ ସୃଜସି ଅଵସି ଲୁମ୍ପସି ତତ୍ ଗୁଣସ୍ଥଃ ।
ନ ଏତୈଃ ଭଵାନ୍ ଅଜିତ କର୍ମଭିଃ ଅଜ୍ଯତେ ଵୈ
ଯତ୍ ସ୍ଵେ ସୁଖେ ଅଵ୍ଯଵହିତେ ଅଭିରତଃ ଅନଵଦ୍ଯଃ ॥ 8॥
ଶୁଦ୍ଧିଃ ନୃଣାଂ ନ ତୁ ତଥା ଈଡ୍ଯ ଦୁରାଶଯାନାଂ
ଵିଦ୍ଯାଶ୍ରୁତାଧ୍ଯଯନଦାନତପକ୍ରିଯାଭିଃ ।
ସତ୍ତ୍ଵାତ୍ମନାଂ ଋଷଭ ତେ ଯଶସି ପ୍ରଵୃଦ୍ଧ
ସତ୍ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଶ୍ରଵଣସମ୍ଭୃତଯା ଯଥା ସ୍ଯାତ୍ ॥ 9॥
ସ୍ଯାତ୍ ନଃ ତଵ ଅଙ୍ଘ୍ରିଃ ଅଶୁଭାଶଯଧୂମକେତୁଃ
କ୍ଷେମାଯ ଯଃ ମୁନିଭିଃ ଆର୍ଦ୍ରହୃଦୌହ୍ଯମାନଃ ।
ଯଃ ସାତ୍ଵତୈଃ ସମଵିଭୂତଯଃ ଆତ୍ମଵଦ୍ଭିଃ
ଵ୍ଯୂହେ ଅର୍ଚିତଃ ସଵନଶଃ ସ୍ଵଃ ଅତିକ୍ରମାଯ ॥ 10॥
ଯଃ ଚିନ୍ତ୍ଯତେ ପ୍ରଯତପାଣିଭିଃ ଅଧ୍ଵରାଗ୍ନୌ
ତ୍ରଯ୍ଯା ନିରୁକ୍ତଵିଧିନା ଈଶ ହଵିଃ ଗୃହୀତ୍ଵା ।
ଅଧ୍ଯାତ୍ମଯୋଗଃ ଉତ ଯୋଗିଭିଃ ଆତ୍ମମାଯାଂ
ଜିଜ୍ଞାସୁଭିଃ ପରମଭାଗଵତୈଃ ପରୀଷ୍ଟଃ ॥ 11॥
ପର୍ଯୁଷ୍ଟଯା ତଵ ଵିଭୋ ଵନମାଲଯା ଇଯଂ
ସଂସ୍ପର୍ଧିନୀ ଭଗଵତୀ ପ୍ରତିପତ୍ନିଵତ୍ ଶ୍ରୀଃ ।
ଯଃ ସୁପ୍ରଣୀତଂ ଅମୁଯାର୍ହଣଂ ଆଦତ୍ ଅନ୍ନଃ
ଭୂଯାତ୍ ସଦା ଅଙ୍ଘ୍ରିଃ ଅଶୁଭାଶଯଧୂମକେତୁଃ ॥ 12॥
କେତୁଃ ତ୍ରିଵିକ୍ରମଯୁତଃ ତ୍ରିପତ୍ ପତାକଃ
ଯଃ ତେ ଭଯାଭଯକରଃ ଅସୁରଦେଵଚମ୍ଵୋଃ ।
ସ୍ଵର୍ଗାଯ ସାଧୁଷୁ ଖଲୁ ଏଷୁ ଇତରାଯ ଭୂମନ୍
ପାଦଃ ପୁନାତୁ ଭଗଵନ୍ ଭଜତାଂ ଅଧଂ ନଃ ॥ 13॥
ନସ୍ଯୋତଗାଵଃ ଇଵ ଯସ୍ଯ ଵଶେ ଭଵନ୍ତି
ବ୍ରହ୍ମାଦଯଃ ଅନୁଭୃତଃ ମିଥୁରର୍ଦ୍ଯମାନାଃ ।
କାଲସ୍ଯ ତେ ପ୍ରକୃତିପୂରୁଷଯୋଃ ପରସ୍ଯ
ଶଂ ନଃ ତନୋତୁ ଚରଣଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମସ୍ଯ ॥ 14॥
ଅସ୍ଯ ଅସି ହେତୁଃ ଉଦଯସ୍ଥିତିସଂଯମାନାଂ
ଅଵ୍ଯକ୍ତଜୀଵମହତାଂ ଅପି କାଲଂ ଆହୁଃ ।
ସଃ ଅଯଂ ତ୍ରିଣାଭିଃ ଅଖିଲ ଅପଚଯେ ପ୍ରଵୃତ୍ତଃ
କାଲଃ ଗଭୀରରଯଃ ଉତ୍ତମପୂରୁଷଃ ତ୍ଵମ୍ ॥ 15॥
ତ୍ଵତ୍ତଃ ପୁମାନ୍ ସମଧିଗମ୍ଯ ଯଯା ସ୍ଵଵୀର୍ଯ
ଧତ୍ତେ ମହାନ୍ତଂ ଇଵ ଗର୍ଭଂ ଅମୋଘଵୀର୍ଯଃ ।
ସଃ ଅଯଂ ତଯା ଅନୁଗତଃ ଆତ୍ମନଃ ଆଣ୍ଡକୋଶଂ
ହୈମଂ ସସର୍ଜ ବହିଃ ଆଵରଣୈଃ ଉପେତମ୍ ॥ 16॥
ତତ୍ତସ୍ଥୁଷଃ ଚ ଜଗତଃ ଚ ଭଵାନ୍ ଅଧୀଶଃ
ଯତ୍ ମାଯଯା ଉତ୍ଥଗୁଣଵିକ୍ରିଯଯା ଉପନୀତାନ୍ ।
ଅର୍ଥାନ୍ ଜୁଷନ୍ ଅପି ହୃଷୀକପତେ ନ ଲିପ୍ତଃ
ଯେ ଅନ୍ଯେ ସ୍ଵତଃ ପରିହୃତାତ୍ ଅପି ବିଭ୍ଯତି ସ୍ମ ॥ 17॥
ସ୍ମାଯା ଅଵଲୋକଲଵଦର୍ଶିତଭାଵହାରି
ଭ୍ରୂମଣ୍ଡଲପ୍ରହିତସୌରତମନ୍ତ୍ରଶୌଣ୍ଡୈଃ ।
ପତ୍ନ୍ଯଃ ତୁ ଷୋଡଶସହସ୍ରଂ ଅନଙ୍ଗବାଣୈଃ
ଯସ୍ଯ ଇନ୍ଦ୍ରିଯଂ ଵିମଥିତୁଂ କରଣୈଃ ଵିଭ୍ଵ୍ଯଃ ॥ 18॥
ଵିଭ୍ଵ୍ଯଃ ତଵ ଅମୃତକଥା ଉଦଵହାଃ ତ୍ରିଲୋକ୍ଯାଃ
ପାଦୌ ଅନେଜସରିତଃ ଶମଲାନି ହନ୍ତୁମ୍ ।
ଆନୁଶ୍ରଵଂ ଶ୍ରୁତିଭିଃ ଅଙ୍ଘ୍ରିଜଂ ଅଙ୍ଗସଙ୍ଗୈଃ
ତୀର୍ଥଦ୍ଵଯଂ ଶୁଚିଷଦସ୍ତଃ ଉପସ୍ପୃଶନ୍ତି ॥ 19॥
ବାଦରାଯଣିଃ ଉଵାଚ ।
ଇତି ଅଭିଷ୍ଟୂଯ ଵିବୁଧୈଃ ସେଶଃ ଶତଧୃତିଃ ହରିମ୍ ।
ଅଭ୍ଯଭାଷତ ଗୋଵିନ୍ଦଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଅମ୍ବରଂ ଆଶ୍ରିତଃ ॥ 20॥
ବ୍ରହ୍ମ ଉଵାଚ ।
ଭୂମେଃ ଭାର ଅଵତାରାଯ ପୁରା ଵିଜ୍ଞାପିତଃ ପ୍ରଭୋ ।
ତ୍ଵଂ ଅସ୍ମାଭିଃ ଅଶେଷାତ୍ମନ୍ ତତ୍ ତଥା ଏଵ ଉପପାଦିତମ୍ ॥ 21॥
ଧର୍ମଃ ଚ ସ୍ଥାପିତଃ ସତ୍ସୁ ସତ୍ଯସନ୍ଧେଷୁ ଵୈ ତ୍ଵଯା ।
କୀର୍ତିଃ ଚ ଦିକ୍ଷୁ ଵିକ୍ଷିପ୍ତା ସର୍ଵଲୋକମଲାପହା ॥ 22॥
ଅଵତୀର୍ଯ ଯଦୋଃ ଵଂଶେ ବିଭ୍ରତ୍ ରୂପଂ ଅନୁତ୍ତମମ୍ ।
କର୍ମାଣି ଉଦ୍ଦାମଵୃତ୍ତାନି ହିତାଯ ଜଗତଃ ଅକୃଥାଃ ॥ 23॥
ଯାନି ତେ ଚରିତାନି ଈଶ ମନୁଷ୍ଯାଃ ସାଧଵଃ କଲୌ ।
ଶଋଣ୍ଵନ୍ତଃ କୀର୍ତଯନ୍ତଃ ଚ ତରିଷ୍ଯନ୍ତି ଅଞ୍ଜସା ତମଃ ॥ 24॥
ଯଦୁଵଂଶେ ଅଵତୀର୍ଣସ୍ଯ ଭଵତଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ।
ଶରତ୍ ଶତଂ ଵ୍ଯତୀଯାଯ ପଞ୍ଚଵିଂଶ ଅଧିକଂ ପ୍ରଭୋଃ ॥ 25॥
ନ ଅଧୁନା ତେ ଅଖିଲ ଆଧାର ଦେଵକାର୍ଯ ଅଵଶେଷିତମ୍ ।
କୁଲଂ ଚ ଵିପ୍ରଶାପେନ ନଷ୍ଟପ୍ରାଯଂ ଅଭୂତ୍ ଇଦମ୍ ॥ 26॥
ତତଃ ସ୍ଵଧାମ ପରମଂ ଵିଶସ୍ଵ ଯଦି ମନ୍ଯସେ ।
ସଲୋକାନ୍ ଲୋକପାଲାନ୍ ନଃ ପାହି ଵୈକୁଣ୍ଠକିଙ୍କରାନ୍ ॥ 27॥
ଶ୍ରୀ ଭଗଵାନ୍ ଉଵାଚ ।
ଅଵଧାରିତଂ ଏତତ୍ ମେ ଯଦାତ୍ଥ ଵିବୁଧେଶ୍ଵର ।
କୃତଂ ଵଃ କାର୍ଯଂ ଅଖିଲଂ ଭୂମେଃ ଭାରଃ ଅଵତାରିତଃ ॥ 28॥
ତତ୍ ଇଦଂ ଯାଦଵକୁଲଂ ଵୀର୍ଯଶୌର୍ଯଶ୍ରିଯୋଦ୍ଧତମ୍ ।
ଲୋକଂ ଜିଘୃକ୍ଷତ୍ ରୁଦ୍ଧଂ ମେ ଵେଲଯା ଇଵ ମହାର୍ଣଵଃ ॥ 29॥
ଯଦି ଅସଂହୃତ୍ଯ ଦୃପ୍ତାନାଂ ଯଦୁନାଂ ଵିପୁଲଂ କୁଲମ୍ ।
ଗନ୍ତାସ୍ମି ଅନେନ ଲୋକଃ ଅଯଂ ଉଦ୍ଵେଲେନ ଵିନଙ୍କ୍ଷ୍ଯତି ॥ 30॥
ଇଦାନୀଂ ନାଶଃ ଆରବ୍ଧଃ କୁଲସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜଶାପତଃ ।
ଯାସ୍ଯାମି ଭଵନଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ନ ଏତତ୍ ଅନ୍ତେ ତଵ ଆନଘ ॥ 31॥
ଶ୍ରୀ ଶୁକଃ ଉଵାଚ ।
ଇତି ଉକ୍ତଃ ଲୋକନାଥେନ ସ୍ଵଯମ୍ଭୂଃ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ତମ୍ ।
ସହ ଦେଵଗଣୈଃ ଦେଵଃ ସ୍ଵଧାମ ସମପଦ୍ଯତ ॥ 32॥
ଅଥ ତସ୍ଯାଂ ମହୋତ୍ପାତାନ୍ ଦ୍ଵାରଵତ୍ଯାଂ ସମୁତ୍ଥିତାନ୍ ।
ଵିଲୋକ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ ଆହ ଯଦୁଵୃଦ୍ଧାନ୍ ସମାଗତାନ୍ ॥ 33॥
ଶ୍ରୀ ଭଗଵାନ୍ ଉଵାଚ ।
ଏତେ ଵୈ ସୁମହୋତ୍ପାତାଃ ଵ୍ଯୁତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଇହ ସର୍ଵତଃ ।
ଶାପଃ ଚ ନଃ କୁଲସ୍ଯ ଆସୀତ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯଃ ଦୁରତ୍ଯଯଃ ॥ 34॥
ନ ଵସ୍ତଵ୍ଯଂ ଇହ ଅସ୍ମାଭିଃ ଜିଜୀଵିଷୁଭିଃ ଆର୍ଯକାଃ ।
ପ୍ରଭାସଂ ସୁମହତ୍ ପୁଣ୍ଯଂ ଯାସ୍ଯାମଃ ଅଦ୍ଯ ଏଵ ମା ଚିରମ୍ ॥ 35॥
ଯତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଦକ୍ଷଶାପାତ୍ ଗୃହୀତଃ ଯକ୍ଷ୍ମଣୌଡୁରାଟ୍ ।
ଵିମୁକ୍ତଃ କିଲ୍ବିଷାତ୍ ସଦ୍ଯଃ ଭେଜେ ଭୂଯଃ କଲୋଦଯମ୍ ॥ 36॥
ଵଯଂ ଚ ତସ୍ମିନ୍ ଆପ୍ଲୁତ୍ଯ ତର୍ପଯିତ୍ଵା ପିତୄନ୍ସୁରାନ୍ ।
ଭୋଜଯିତ୍ଵା ଉଶିଜଃ ଵିପ୍ରାନ୍ ନାନାଗୁଣଵତା ଅନ୍ଧସା ॥ 37॥
ତେଷୁ ଦାନାନି ପାତ୍ରେଷୁ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଉପ୍ତ୍ଵା ମହାନ୍ତି ଵୈ ।
ଵୃଜିନାନି ତରିଷ୍ଯାମଃ ଦାନୈଃ ନୌଭିଃ ଇଵ ଅର୍ଣଵମ୍ ॥ 38॥
ଶ୍ରୀ ଶୁକଃ ଉଵାଚ ।
ଏଵଂ ଭଗଵତା ଆଦିଷ୍ଟାଃ ଯାଦଵାଃ କୁଲନନ୍ଦନ ।
ଗନ୍ତୁଂ କୃତଧିଯଃ ତୀର୍ଥଂ ସ୍ଯନ୍ଦନାନ୍ ସମଯୂଯୁଜନ୍ ॥ 39॥
ତତ୍ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ଉଦ୍ଧଵଃ ରାଜନ୍ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭଗଵତା ଉଦିତମ୍ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଅରିଷ୍ଟାନି ଘୋରାଣି ନିତ୍ଯଂ କୃଷ୍ଣଂ ଅନୁଵ୍ରତଃ ॥ 40॥
ଵିଵିକ୍ତଃ ଉପସଙ୍ଗମ୍ଯ ଜଗତାଂ ଈଶ୍ଵରେଶ୍ଵରମ୍ ।
ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ପାଦୌ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ତଂ ଅଭାଷତ ॥ 41॥
ଉଦ୍ଧଵଃ ଉଵାଚ ।
ଦେଵଦେଵେଶ ଯୋଗେଶ ପୁଣ୍ଯଶ୍ରଵଣକୀର୍ତନ ।
ସଂହୃତ୍ଯ ଏତତ୍ କୁଲଂ ନୂନଂ ଲୋକଂ ସନ୍ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯତେ ଭଵାନ୍ ।
ଵିପ୍ରଶାପଂ ସମର୍ଥଃ ଅପି ପ୍ରତ୍ଯହନ୍ ନ ଯଦି ଈଶ୍ଵରଃ ॥ 42॥
ନ ଅହଂ ତଵ ଅଙ୍ଘ୍ରିକମଲଂ କ୍ଷଣାର୍ଧଂ ଅପି କେଶଵ ।
ତ୍ଯକ୍ତୁଂ ସମୁତ୍ସହେ ନାଥ ସ୍ଵଧାମ ନଯ ମାଂ ଅପି ॥ 43॥
ତଵ ଵିକ୍ରୀଡିତଂ କୃଷ୍ଣ ନୃଣାଂ ପରମମଙ୍ଗଲମ୍ ।
କର୍ଣପୀଯୂଷଂ ଆସ୍ଵାଦ୍ଯ ତ୍ଯଜତି ଅନ୍ଯସ୍ପୃହାଂ ଜନଃ ॥ 44॥
ଶଯ୍ଯାସନାଟନସ୍ଥାନସ୍ନାନକ୍ରୀଡାଶନାଦିଷୁ ।
କଥଂ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରିଯଂ ଆତ୍ମାନଂ ଵଯଂ ଭକ୍ତାଃ ତ୍ଯଜେମହି ॥ 45॥
ତ୍ଵଯା ଉପଭୁକ୍ତସ୍ରକ୍ଗନ୍ଧଵାସଃ ଅଲଙ୍କାରଚର୍ଚିତାଃ ।
ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟଭୋଜିନଃ ଦାସାଃ ତଵ ମାଯାଂ ଜଯେମହି ॥ 46॥
ଵାତାଶନାଃ ଯଃ ଋଷଯଃ ଶ୍ରମଣା ଊର୍ଧ୍ଵମନ୍ଥିନଃ ।
ବ୍ରହ୍ମାଖ୍ଯଂ ଧାମ ତେ ଯାନ୍ତି ଶାନ୍ତାଃ ସନ୍ନ୍ଯାସିନଃ ଅମଲାଃ ॥
47॥
ଵଯଂ ତୁ ଇହ ମହାଯୋଗିନ୍ ଭ୍ରମନ୍ତଃ କର୍ମଵର୍ତ୍ମସୁ ।
ତ୍ଵତ୍ ଵାର୍ତଯା ତରିଷ୍ଯାମଃ ତାଵକୈଃ ଦୁସ୍ତରଂ ତମଃ ॥ 48॥
ସ୍ମରନ୍ତଃ କୀର୍ତଯନ୍ତଃ ତେ କୃତାନି ଗଦିତାନି ଚ ।
ଗତିଉତ୍ସ୍ମିତୀକ୍ଷଣକ୍ଷ୍ଵେଲି ଯତ୍ ନୃଲୋକଵିଡମ୍ବନମ୍ ॥ 49॥
ଶ୍ରୀ ଶୁକଃ ଉଵାଚ ।
ଏଵଂ ଵିଜ୍ଞାପିତଃ ରାଜନ୍ ଭଗଵାନ୍ ଦେଵକୀସୁତଃ ।
ଏକାନ୍ତିନଂ ପ୍ରିଯଂ ଭୃତ୍ଯଂ ଉଦ୍ଧଵଂ ସମଭାଷତ ॥ 50॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ଯାଂ
ସଂହିତାଯାମେକାଦଶସ୍କନ୍ଧେ ଦେଵସ୍ତୁତ୍ଯୁଦ୍ଧ୍ଵଵିଜ୍ଞାପନଂ ନାମ
ଷଷ୍ଠୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
atha ṣaṣṭho'dhyāyaḥ |
śrīśukaḥ uvāca |
atha brahmā ātmajaiḥ devaiḥ prajeśaiḥ āvṛtaḥ abhyagāt |
bhavaḥ ca bhūtabhavyīśaḥ yayau bhūtagaṇaiḥ vṛtaḥ || 1||
indraḥ marudbhiḥ bhagavān ādityāḥ vasavaḥ aśvinau |
ṛbhavaḥ aṅgirasaḥ rudrāḥ viśve sādhyāḥ ca devatāḥ || 2||
gandharvāpsarasaḥ nāgāḥ siddhacāraṇaguhyakāḥ |
ṛṣayaḥ pitaraḥ ca eva savidyādharakinnarāḥ || 3||
dvārakāṃ upasañjagmuḥ sarve kṛṣṇādidṛkṣavaḥ |
vapuṣā yena bhagavān naralokamanoramaḥ |
yaśaḥ vitene lokeṣu sarvalokamalāpaham || 4||
tasyāṃ vibhrājamānāyāṃ samṛddhāyāṃ mahardhibhiḥ |
vyacakṣata avitṛptākṣāḥ kṛṣṇaṃ adbhutadarśanam ||
5||
svargaudyānauapagaiḥ mālyaiḥ chādayantaḥ yadu uttamam |
gīrbhiḥ citrapadārthābhiḥ tuṣṭuvuḥ jagat īśvaram ||6||
devāḥ ūcuḥ |
natāḥ sma te nātha padāravindaṃ
buddhīndriyaprāṇamanovacobhiḥ |
yat cintyate antarhṛdi bhāvayuktaiḥ
mumukṣubhiḥ karmamaya ūrupāśāt || 7||
tvaṃ māyayā triguṇayā ātmani durvibhāvyaṃ
vyaktaṃ sṛjasi avasi lumpasi tat guṇasthaḥ |
na etaiḥ bhavān ajita karmabhiḥ ajyate vai
yat sve sukhe avyavahite abhirataḥ anavadyaḥ || 8||
śuddhiḥ nṛṇāṃ na tu tathā īḍya durāśayānāṃ
vidyāśrutādhyayanadānatapakriyābhiḥ |
sattvātmanāṃ ṛṣabha te yaśasi pravṛddha
sat śraddhayā śravaṇasambhṛtayā yathā syāt || 9||
syāt naḥ tava aṅghriḥ aśubhāśayadhūmaketuḥ
kṣemāya yaḥ munibhiḥ ārdrahṛdauhyamānaḥ |
yaḥ sātvataiḥ samavibhūtayaḥ ātmavadbhiḥ
vyūhe arcitaḥ savanaśaḥ svaḥ atikramāya || 10||
yaḥ cintyate prayatapāṇibhiḥ adhvarāgnau
trayyā niruktavidhinā īśa haviḥ gṛhītvā |
adhyātmayogaḥ uta yogibhiḥ ātmamāyāṃ
jijñāsubhiḥ paramabhāgavataiḥ parīṣṭaḥ || 11||
paryuṣṭayā tava vibho vanamālayā iyaṃ
saṃspardhinī bhagavatī pratipatnivat śrīḥ |
yaḥ supraṇītaṃ amuyārhaṇaṃ ādat annaḥ
bhūyāt sadā aṅghriḥ aśubhāśayadhūmaketuḥ || 12||
ketuḥ trivikramayutaḥ tripat patākaḥ
yaḥ te bhayābhayakaraḥ asuradevacamvoḥ |
svargāya sādhuṣu khalu eṣu itarāya bhūman
pādaḥ punātu bhagavan bhajatāṃ adhaṃ naḥ || 13||
nasyotagāvaḥ iva yasya vaśe bhavanti
brahmādayaḥ anubhṛtaḥ mithurardyamānāḥ |
kālasya te prakṛtipūruṣayoḥ parasya
śaṃ naḥ tanotu caraṇaḥ puruṣottamasya || 14||
asya asi hetuḥ udayasthitisaṃyamānāṃ
avyaktajīvamahatāṃ api kālaṃ āhuḥ |
saḥ ayaṃ triṇābhiḥ akhila apacaye pravṛttaḥ
kālaḥ gabhīrarayaḥ uttamapūruṣaḥ tvam || 15||
tvattaḥ pumān samadhigamya yayā svavīrya
dhatte mahāntaṃ iva garbhaṃ amoghavīryaḥ |
saḥ ayaṃ tayā anugataḥ ātmanaḥ āṇḍakośaṃ
haimaṃ sasarja bahiḥ āvaraṇaiḥ upetam || 16||
tattasthuṣaḥ ca jagataḥ ca bhavān adhīśaḥ
yat māyayā utthaguṇavikriyayā upanītān |
arthān juṣan api hṛṣīkapate na liptaḥ
ye anye svataḥ parihṛtāt api bibhyati sma || 17||
smāyā avalokalavadarśitabhāvahāri
bhrūmaṇḍalaprahitasauratamantraśauṇḍaiḥ |
patnyaḥ tu ṣoḍaśasahasraṃ anaṅgabāṇaiḥ
yasya indriyaṃ vimathituṃ karaṇaiḥ vibhvyaḥ || 18||
vibhvyaḥ tava amṛtakathā udavahāḥ trilokyāḥ
pādau anejasaritaḥ śamalāni hantum |
ānuśravaṃ śrutibhiḥ aṅghrijaṃ aṅgasaṅgaiḥ
tīrthadvayaṃ śuciṣadastaḥ upaspṛśanti || 19||
bādarāyaṇiḥ uvāca |
iti abhiṣṭūya vibudhaiḥ seśaḥ śatadhṛtiḥ harim |
abhyabhāṣata govindaṃ praṇamya ambaraṃ āśritaḥ || 20||
brahma uvāca |
bhūmeḥ bhāra avatārāya purā vijñāpitaḥ prabho |
tvaṃ asmābhiḥ aśeṣātman tat tathā eva upapāditam || 21||
dharmaḥ ca sthāpitaḥ satsu satyasandheṣu vai tvayā |
kīrtiḥ ca dikṣu vikṣiptā sarvalokamalāpahā || 22||
avatīrya yadoḥ vaṃśe bibhrat rūpaṃ anuttamam |
karmāṇi uddāmavṛttāni hitāya jagataḥ akṛthāḥ || 23||
yāni te caritāni īśa manuṣyāḥ sādhavaḥ kalau |
śaṛṇvantaḥ kīrtayantaḥ ca tariṣyanti añjasā tamaḥ || 24||
yaduvaṃśe avatīrṇasya bhavataḥ puruṣottama |
śarat śataṃ vyatīyāya pañcaviṃśa adhikaṃ prabhoḥ || 25||
na adhunā te akhila ādhāra devakārya avaśeṣitam |
kulaṃ ca vipraśāpena naṣṭaprāyaṃ abhūt idam || 26||
tataḥ svadhāma paramaṃ viśasva yadi manyase |
salokān lokapālān naḥ pāhi vaikuṇṭhakiṅkarān || 27||
śrī bhagavān uvāca |
avadhāritaṃ etat me yadāttha vibudheśvara |
kṛtaṃ vaḥ kāryaṃ akhilaṃ bhūmeḥ bhāraḥ avatāritaḥ || 28||
tat idaṃ yādavakulaṃ vīryaśauryaśriyoddhatam |
lokaṃ jighṛkṣat ruddhaṃ me velayā iva mahārṇavaḥ || 29||
yadi asaṃhṛtya dṛptānāṃ yadunāṃ vipulaṃ kulam |
gantāsmi anena lokaḥ ayaṃ udvelena vinaṅkṣyati || 30||
idānīṃ nāśaḥ ārabdhaḥ kulasya dvijaśāpataḥ |
yāsyāmi bhavanaṃ brahman na etat ante tava ānagha || 31||
śrī śukaḥ uvāca |
iti uktaḥ lokanāthena svayambhūḥ praṇipatya tam |
saha devagaṇaiḥ devaḥ svadhāma samapadyata || 32||
atha tasyāṃ mahotpātān dvāravatyāṃ samutthitān |
vilokya bhagavān āha yaduvṛddhān samāgatān || 33||
śrī bhagavān uvāca |
ete vai sumahotpātāḥ vyuttiṣṭhanti iha sarvataḥ |
śāpaḥ ca naḥ kulasya āsīt brāhmaṇebhyaḥ duratyayaḥ || 34||
na vastavyaṃ iha asmābhiḥ jijīviṣubhiḥ āryakāḥ |
prabhāsaṃ sumahat puṇyaṃ yāsyāmaḥ adya eva mā ciram || 35||
yatra snātvā dakṣaśāpāt gṛhītaḥ yakṣmaṇauḍurāṭ |
vimuktaḥ kilbiṣāt sadyaḥ bheje bhūyaḥ kalodayam || 36||
vayaṃ ca tasmin āplutya tarpayitvā pitṝnsurān |
bhojayitvā uśijaḥ viprān nānāguṇavatā andhasā || 37||
teṣu dānāni pātreṣu śraddhayā uptvā mahānti vai |
vṛjināni tariṣyāmaḥ dānaiḥ naubhiḥ iva arṇavam || 38||
śrī śukaḥ uvāca |
evaṃ bhagavatā ādiṣṭāḥ yādavāḥ kulanandana |
gantuṃ kṛtadhiyaḥ tīrthaṃ syandanān samayūyujan || 39||
tat nirīkṣya uddhavaḥ rājan śrutvā bhagavatā uditam |
dṛṣṭvā ariṣṭāni ghorāṇi nityaṃ kṛṣṇaṃ anuvrataḥ || 40||
viviktaḥ upasaṅgamya jagatāṃ īśvareśvaram |
praṇamya śirasā pādau prāñjaliḥ taṃ abhāṣata || 41||
uddhavaḥ uvāca |
devadeveśa yogeśa puṇyaśravaṇakīrtana |
saṃhṛtya etat kulaṃ nūnaṃ lokaṃ santyakṣyate bhavān |
vipraśāpaṃ samarthaḥ api pratyahan na yadi īśvaraḥ || 42||
na ahaṃ tava aṅghrikamalaṃ kṣaṇārdhaṃ api keśava |
tyaktuṃ samutsahe nātha svadhāma naya māṃ api || 43||
tava vikrīḍitaṃ kṛṣṇa nṛṇāṃ paramamaṅgalam |
karṇapīyūṣaṃ āsvādya tyajati anyaspṛhāṃ janaḥ || 44||
śayyāsanāṭanasthānasnānakrīḍāśanādiṣu |
kathaṃ tvāṃ priyaṃ ātmānaṃ vayaṃ bhaktāḥ tyajemahi || 45||
tvayā upabhuktasrakgandhavāsaḥ alaṅkāracarcitāḥ |
ucchiṣṭabhojinaḥ dāsāḥ tava māyāṃ jayemahi || 46||
vātāśanāḥ yaḥ ṛṣayaḥ śramaṇā ūrdhvamanthinaḥ |
brahmākhyaṃ dhāma te yānti śāntāḥ sannyāsinaḥ amalāḥ ||
47||
vayaṃ tu iha mahāyogin bhramantaḥ karmavartmasu |
tvat vārtayā tariṣyāmaḥ tāvakaiḥ dustaraṃ tamaḥ || 48||
smarantaḥ kīrtayantaḥ te kṛtāni gaditāni ca |
gatiutsmitīkṣaṇakṣveli yat nṛlokaviḍambanam || 49||
śrī śukaḥ uvāca |
evaṃ vijñāpitaḥ rājan bhagavān devakīsutaḥ |
ekāntinaṃ priyaṃ bhṛtyaṃ uddhavaṃ samabhāṣata || 50||
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ
saṃhitāyāmekādaśaskandhe devastutyuddhvavijñāpanaṃ nāma
ṣaṣṭho'dhyāyaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
अथ षष्ठोऽध्यायः ।
श्रीशुकः उवाच ।
अथ ब्रह्मा आत्मजैः देवैः प्रजेशैः आवृतः अभ्यगात् ।
भवः च भूतभव्यीशः ययौ भूतगणैः वृतः ॥ 1॥
इन्द्रः मरुद्भिः भगवान् आदित्याः वसवः अश्विनौ ।
ऋभवः अङ्गिरसः रुद्राः विश्वे साध्याः च देवताः ॥ 2॥
गन्धर्वाप्सरसः नागाः सिद्धचारणगुह्यकाः ।
ऋषयः पितरः च एव सविद्याधरकिन्नराः ॥ 3॥
द्वारकां उपसञ्जग्मुः सर्वे कृष्णादिदृक्षवः ।
वपुषा येन भगवान् नरलोकमनोरमः ।
यशः वितेने लोकेषु सर्वलोकमलापहम् ॥ 4॥
तस्यां विभ्राजमानायां समृद्धायां महर्धिभिः ।
व्यचक्षत अवितृप्ताक्षाः कृष्णं अद्भुतदर्शनम् ॥
5॥
स्वर्गौद्यानौअपगैः माल्यैः छादयन्तः यदु उत्तमम् ।
गीर्भिः चित्रपदार्थाभिः तुष्टुवुः जगत् ईश्वरम् ॥6॥
देवाः ऊचुः ।
नताः स्म ते नाथ पदारविन्दं
बुद्धीन्द्रियप्राणमनोवचोभिः ।
यत् चिन्त्यते अन्तर्हृदि भावयुक्तैः
मुमुक्षुभिः कर्ममय ऊरुपाशात् ॥ 7॥
त्वं मायया त्रिगुणया आत्मनि दुर्विभाव्यं
व्यक्तं सृजसि अवसि लुम्पसि तत् गुणस्थः ।
न एतैः भवान् अजित कर्मभिः अज्यते वै
यत् स्वे सुखे अव्यवहिते अभिरतः अनवद्यः ॥ 8॥
शुद्धिः नृणां न तु तथा ईड्य दुराशयानां
विद्याश्रुताध्ययनदानतपक्रियाभिः ।
सत्त्वात्मनां ऋषभ ते यशसि प्रवृद्ध
सत् श्रद्धया श्रवणसम्भृतया यथा स्यात् ॥ 9॥
स्यात् नः तव अङ्घ्रिः अशुभाशयधूमकेतुः
क्षेमाय यः मुनिभिः आर्द्रहृदौह्यमानः ।
यः सात्वतैः समविभूतयः आत्मवद्भिः
व्यूहे अर्चितः सवनशः स्वः अतिक्रमाय ॥ 10॥
यः चिन्त्यते प्रयतपाणिभिः अध्वराग्नौ
त्रय्या निरुक्तविधिना ईश हविः गृहीत्वा ।
अध्यात्मयोगः उत योगिभिः आत्ममायां
जिज्ञासुभिः परमभागवतैः परीष्टः ॥ 11॥
पर्युष्टया तव विभो वनमालया इयं
संस्पर्धिनी भगवती प्रतिपत्निवत् श्रीः ।
यः सुप्रणीतं अमुयार्हणं आदत् अन्नः
भूयात् सदा अङ्घ्रिः अशुभाशयधूमकेतुः ॥ 12॥
केतुः त्रिविक्रमयुतः त्रिपत् पताकः
यः ते भयाभयकरः असुरदेवचम्वोः ।
स्वर्गाय साधुषु खलु एषु इतराय भूमन्
पादः पुनातु भगवन् भजतां अधं नः ॥ 13॥
नस्योतगावः इव यस्य वशे भवन्ति
ब्रह्मादयः अनुभृतः मिथुरर्द्यमानाः ।
कालस्य ते प्रकृतिपूरुषयोः परस्य
शं नः तनोतु चरणः पुरुषोत्तमस्य ॥ 14॥
अस्य असि हेतुः उदयस्थितिसंयमानां
अव्यक्तजीवमहतां अपि कालं आहुः ।
सः अयं त्रिणाभिः अखिल अपचये प्रवृत्तः
कालः गभीररयः उत्तमपूरुषः त्वम् ॥ 15॥
त्वत्तः पुमान् समधिगम्य यया स्ववीर्य
धत्ते महान्तं इव गर्भं अमोघवीर्यः ।
सः अयं तया अनुगतः आत्मनः आण्डकोशं
हैमं ससर्ज बहिः आवरणैः उपेतम् ॥ 16॥
तत्तस्थुषः च जगतः च भवान् अधीशः
यत् मायया उत्थगुणविक्रियया उपनीतान् ।
अर्थान् जुषन् अपि हृषीकपते न लिप्तः
ये अन्ये स्वतः परिहृतात् अपि बिभ्यति स्म ॥ 17॥
स्माया अवलोकलवदर्शितभावहारि
भ्रूमण्डलप्रहितसौरतमन्त्रशौण्डैः ।
पत्न्यः तु षोडशसहस्रं अनङ्गबाणैः
यस्य इन्द्रियं विमथितुं करणैः विभ्व्यः ॥ 18॥
विभ्व्यः तव अमृतकथा उदवहाः त्रिलोक्याः
पादौ अनेजसरितः शमलानि हन्तुम् ।
आनुश्रवं श्रुतिभिः अङ्घ्रिजं अङ्गसङ्गैः
तीर्थद्वयं शुचिषदस्तः उपस्पृशन्ति ॥ 19॥
बादरायणिः उवाच ।
इति अभिष्टूय विबुधैः सेशः शतधृतिः हरिम् ।
अभ्यभाषत गोविन्दं प्रणम्य अम्बरं आश्रितः ॥ 20॥
ब्रह्म उवाच ।
भूमेः भार अवताराय पुरा विज्ञापितः प्रभो ।
त्वं अस्माभिः अशेषात्मन् तत् तथा एव उपपादितम् ॥ 21॥
धर्मः च स्थापितः सत्सु सत्यसन्धेषु वै त्वया ।
कीर्तिः च दिक्षु विक्षिप्ता सर्वलोकमलापहा ॥ 22॥
अवतीर्य यदोः वंशे बिभ्रत् रूपं अनुत्तमम् ।
कर्माणि उद्दामवृत्तानि हिताय जगतः अकृथाः ॥ 23॥
यानि ते चरितानि ईश मनुष्याः साधवः कलौ ।
शऋण्वन्तः कीर्तयन्तः च तरिष्यन्ति अञ्जसा तमः ॥ 24॥
यदुवंशे अवतीर्णस्य भवतः पुरुषोत्तम ।
शरत् शतं व्यतीयाय पञ्चविंश अधिकं प्रभोः ॥ 25॥
न अधुना ते अखिल आधार देवकार्य अवशेषितम् ।
कुलं च विप्रशापेन नष्टप्रायं अभूत् इदम् ॥ 26॥
ततः स्वधाम परमं विशस्व यदि मन्यसे ।
सलोकान् लोकपालान् नः पाहि वैकुण्ठकिङ्करान् ॥ 27॥
श्री भगवान् उवाच ।
अवधारितं एतत् मे यदात्थ विबुधेश्वर ।
कृतं वः कार्यं अखिलं भूमेः भारः अवतारितः ॥ 28॥
तत् इदं यादवकुलं वीर्यशौर्यश्रियोद्धतम् ।
लोकं जिघृक्षत् रुद्धं मे वेलया इव महार्णवः ॥ 29॥
यदि असंहृत्य दृप्तानां यदुनां विपुलं कुलम् ।
गन्तास्मि अनेन लोकः अयं उद्वेलेन विनङ्क्ष्यति ॥ 30॥
इदानीं नाशः आरब्धः कुलस्य द्विजशापतः ।
यास्यामि भवनं ब्रह्मन् न एतत् अन्ते तव आनघ ॥ 31॥
श्री शुकः उवाच ।
इति उक्तः लोकनाथेन स्वयम्भूः प्रणिपत्य तम् ।
सह देवगणैः देवः स्वधाम समपद्यत ॥ 32॥
अथ तस्यां महोत्पातान् द्वारवत्यां समुत्थितान् ।
विलोक्य भगवान् आह यदुवृद्धान् समागतान् ॥ 33॥
श्री भगवान् उवाच ।
एते वै सुमहोत्पाताः व्युत्तिष्ठन्ति इह सर्वतः ।
शापः च नः कुलस्य आसीत् ब्राह्मणेभ्यः दुरत्ययः ॥ 34॥
न वस्तव्यं इह अस्माभिः जिजीविषुभिः आर्यकाः ।
प्रभासं सुमहत् पुण्यं यास्यामः अद्य एव मा चिरम् ॥ 35॥
यत्र स्नात्वा दक्षशापात् गृहीतः यक्ष्मणौडुराट् ।
विमुक्तः किल्बिषात् सद्यः भेजे भूयः कलोदयम् ॥ 36॥
वयं च तस्मिन् आप्लुत्य तर्पयित्वा पितॄन्सुरान् ।
भोजयित्वा उशिजः विप्रान् नानागुणवता अन्धसा ॥ 37॥
तेषु दानानि पात्रेषु श्रद्धया उप्त्वा महान्ति वै ।
वृजिनानि तरिष्यामः दानैः नौभिः इव अर्णवम् ॥ 38॥
श्री शुकः उवाच ।
एवं भगवता आदिष्टाः यादवाः कुलनन्दन ।
गन्तुं कृतधियः तीर्थं स्यन्दनान् समयूयुजन् ॥ 39॥
तत् निरीक्ष्य उद्धवः राजन् श्रुत्वा भगवता उदितम् ।
दृष्ट्वा अरिष्टानि घोराणि नित्यं कृष्णं अनुव्रतः ॥ 40॥
विविक्तः उपसङ्गम्य जगतां ईश्वरेश्वरम् ।
प्रणम्य शिरसा पादौ प्राञ्जलिः तं अभाषत ॥ 41॥
उद्धवः उवाच ।
देवदेवेश योगेश पुण्यश्रवणकीर्तन ।
संहृत्य एतत् कुलं नूनं लोकं सन्त्यक्ष्यते भवान् ।
विप्रशापं समर्थः अपि प्रत्यहन् न यदि ईश्वरः ॥ 42॥
न अहं तव अङ्घ्रिकमलं क्षणार्धं अपि केशव ।
त्यक्तुं समुत्सहे नाथ स्वधाम नय मां अपि ॥ 43॥
तव विक्रीडितं कृष्ण नृणां परममङ्गलम् ।
कर्णपीयूषं आस्वाद्य त्यजति अन्यस्पृहां जनः ॥ 44॥
शय्यासनाटनस्थानस्नानक्रीडाशनादिषु ।
कथं त्वां प्रियं आत्मानं वयं भक्ताः त्यजेमहि ॥ 45॥
त्वया उपभुक्तस्रक्गन्धवासः अलङ्कारचर्चिताः ।
उच्छिष्टभोजिनः दासाः तव मायां जयेमहि ॥ 46॥
वाताशनाः यः ऋषयः श्रमणा ऊर्ध्वमन्थिनः ।
ब्रह्माख्यं धाम ते यान्ति शान्ताः सन्न्यासिनः अमलाः ॥
47॥
वयं तु इह महायोगिन् भ्रमन्तः कर्मवर्त्मसु ।
त्वत् वार्तया तरिष्यामः तावकैः दुस्तरं तमः ॥ 48॥
स्मरन्तः कीर्तयन्तः ते कृतानि गदितानि च ।
गतिउत्स्मितीक्षणक्ष्वेलि यत् नृलोकविडम्बनम् ॥ 49॥
श्री शुकः उवाच ।
एवं विज्ञापितः राजन् भगवान् देवकीसुतः ।
एकान्तिनं प्रियं भृत्यं उद्धवं समभाषत ॥ 50॥
इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां
संहितायामेकादशस्कन्धे देवस्तुत्युद्ध्वविज्ञापनं नाम
षष्ठोऽध्यायः ॥
atha ṣaṣṭho'dhyāyaḥ |
śrīśukaḥ uvāca |
atha brahmā ātmajaiḥ devaiḥ prajeśaiḥ āvṛtaḥ abhyagāt |
bhavaḥ ca bhūtabhavyīśaḥ yayau bhūtagaṇaiḥ vṛtaḥ || 1||
indraḥ marudbhiḥ bhagavān ādityāḥ vasavaḥ aśvinau |
ṛbhavaḥ aṅgirasaḥ rudrāḥ viśve sādhyāḥ ca devatāḥ || 2||
gandharvāpsarasaḥ nāgāḥ siddhacāraṇaguhyakāḥ |
ṛṣayaḥ pitaraḥ ca eva savidyādharakinnarāḥ || 3||
dvārakāṃ upasañjagmuḥ sarve kṛṣṇādidṛkṣavaḥ |
vapuṣā yena bhagavān naralokamanoramaḥ |
yaśaḥ vitene lokeṣu sarvalokamalāpaham || 4||
tasyāṃ vibhrājamānāyāṃ samṛddhāyāṃ mahardhibhiḥ |
vyacakṣata avitṛptākṣāḥ kṛṣṇaṃ adbhutadarśanam ||
5||
svargaudyānauapagaiḥ mālyaiḥ chādayantaḥ yadu uttamam |
gīrbhiḥ citrapadārthābhiḥ tuṣṭuvuḥ jagat īśvaram ||6||
devāḥ ūcuḥ |
natāḥ sma te nātha padāravindaṃ
buddhīndriyaprāṇamanovacobhiḥ |
yat cintyate antarhṛdi bhāvayuktaiḥ
mumukṣubhiḥ karmamaya ūrupāśāt || 7||
tvaṃ māyayā triguṇayā ātmani durvibhāvyaṃ
vyaktaṃ sṛjasi avasi lumpasi tat guṇasthaḥ |
na etaiḥ bhavān ajita karmabhiḥ ajyate vai
yat sve sukhe avyavahite abhirataḥ anavadyaḥ || 8||
śuddhiḥ nṛṇāṃ na tu tathā īḍya durāśayānāṃ
vidyāśrutādhyayanadānatapakriyābhiḥ |
sattvātmanāṃ ṛṣabha te yaśasi pravṛddha
sat śraddhayā śravaṇasambhṛtayā yathā syāt || 9||
syāt naḥ tava aṅghriḥ aśubhāśayadhūmaketuḥ
kṣemāya yaḥ munibhiḥ ārdrahṛdauhyamānaḥ |
yaḥ sātvataiḥ samavibhūtayaḥ ātmavadbhiḥ
vyūhe arcitaḥ savanaśaḥ svaḥ atikramāya || 10||
yaḥ cintyate prayatapāṇibhiḥ adhvarāgnau
trayyā niruktavidhinā īśa haviḥ gṛhītvā |
adhyātmayogaḥ uta yogibhiḥ ātmamāyāṃ
jijñāsubhiḥ paramabhāgavataiḥ parīṣṭaḥ || 11||
paryuṣṭayā tava vibho vanamālayā iyaṃ
saṃspardhinī bhagavatī pratipatnivat śrīḥ |
yaḥ supraṇītaṃ amuyārhaṇaṃ ādat annaḥ
bhūyāt sadā aṅghriḥ aśubhāśayadhūmaketuḥ || 12||
ketuḥ trivikramayutaḥ tripat patākaḥ
yaḥ te bhayābhayakaraḥ asuradevacamvoḥ |
svargāya sādhuṣu khalu eṣu itarāya bhūman
pādaḥ punātu bhagavan bhajatāṃ adhaṃ naḥ || 13||
nasyotagāvaḥ iva yasya vaśe bhavanti
brahmādayaḥ anubhṛtaḥ mithurardyamānāḥ |
kālasya te prakṛtipūruṣayoḥ parasya
śaṃ naḥ tanotu caraṇaḥ puruṣottamasya || 14||
asya asi hetuḥ udayasthitisaṃyamānāṃ
avyaktajīvamahatāṃ api kālaṃ āhuḥ |
saḥ ayaṃ triṇābhiḥ akhila apacaye pravṛttaḥ
kālaḥ gabhīrarayaḥ uttamapūruṣaḥ tvam || 15||
tvattaḥ pumān samadhigamya yayā svavīrya
dhatte mahāntaṃ iva garbhaṃ amoghavīryaḥ |
saḥ ayaṃ tayā anugataḥ ātmanaḥ āṇḍakośaṃ
haimaṃ sasarja bahiḥ āvaraṇaiḥ upetam || 16||
tattasthuṣaḥ ca jagataḥ ca bhavān adhīśaḥ
yat māyayā utthaguṇavikriyayā upanītān |
arthān juṣan api hṛṣīkapate na liptaḥ
ye anye svataḥ parihṛtāt api bibhyati sma || 17||
smāyā avalokalavadarśitabhāvahāri
bhrūmaṇḍalaprahitasauratamantraśauṇḍaiḥ |
patnyaḥ tu ṣoḍaśasahasraṃ anaṅgabāṇaiḥ
yasya indriyaṃ vimathituṃ karaṇaiḥ vibhvyaḥ || 18||
vibhvyaḥ tava amṛtakathā udavahāḥ trilokyāḥ
pādau anejasaritaḥ śamalāni hantum |
ānuśravaṃ śrutibhiḥ aṅghrijaṃ aṅgasaṅgaiḥ
tīrthadvayaṃ śuciṣadastaḥ upaspṛśanti || 19||
bādarāyaṇiḥ uvāca |
iti abhiṣṭūya vibudhaiḥ seśaḥ śatadhṛtiḥ harim |
abhyabhāṣata govindaṃ praṇamya ambaraṃ āśritaḥ || 20||
brahma uvāca |
bhūmeḥ bhāra avatārāya purā vijñāpitaḥ prabho |
tvaṃ asmābhiḥ aśeṣātman tat tathā eva upapāditam || 21||
dharmaḥ ca sthāpitaḥ satsu satyasandheṣu vai tvayā |
kīrtiḥ ca dikṣu vikṣiptā sarvalokamalāpahā || 22||
avatīrya yadoḥ vaṃśe bibhrat rūpaṃ anuttamam |
karmāṇi uddāmavṛttāni hitāya jagataḥ akṛthāḥ || 23||
yāni te caritāni īśa manuṣyāḥ sādhavaḥ kalau |
śaṛṇvantaḥ kīrtayantaḥ ca tariṣyanti añjasā tamaḥ || 24||
yaduvaṃśe avatīrṇasya bhavataḥ puruṣottama |
śarat śataṃ vyatīyāya pañcaviṃśa adhikaṃ prabhoḥ || 25||
na adhunā te akhila ādhāra devakārya avaśeṣitam |
kulaṃ ca vipraśāpena naṣṭaprāyaṃ abhūt idam || 26||
tataḥ svadhāma paramaṃ viśasva yadi manyase |
salokān lokapālān naḥ pāhi vaikuṇṭhakiṅkarān || 27||
śrī bhagavān uvāca |
avadhāritaṃ etat me yadāttha vibudheśvara |
kṛtaṃ vaḥ kāryaṃ akhilaṃ bhūmeḥ bhāraḥ avatāritaḥ || 28||
tat idaṃ yādavakulaṃ vīryaśauryaśriyoddhatam |
lokaṃ jighṛkṣat ruddhaṃ me velayā iva mahārṇavaḥ || 29||
yadi asaṃhṛtya dṛptānāṃ yadunāṃ vipulaṃ kulam |
gantāsmi anena lokaḥ ayaṃ udvelena vinaṅkṣyati || 30||
idānīṃ nāśaḥ ārabdhaḥ kulasya dvijaśāpataḥ |
yāsyāmi bhavanaṃ brahman na etat ante tava ānagha || 31||
śrī śukaḥ uvāca |
iti uktaḥ lokanāthena svayambhūḥ praṇipatya tam |
saha devagaṇaiḥ devaḥ svadhāma samapadyata || 32||
atha tasyāṃ mahotpātān dvāravatyāṃ samutthitān |
vilokya bhagavān āha yaduvṛddhān samāgatān || 33||
śrī bhagavān uvāca |
ete vai sumahotpātāḥ vyuttiṣṭhanti iha sarvataḥ |
śāpaḥ ca naḥ kulasya āsīt brāhmaṇebhyaḥ duratyayaḥ || 34||
na vastavyaṃ iha asmābhiḥ jijīviṣubhiḥ āryakāḥ |
prabhāsaṃ sumahat puṇyaṃ yāsyāmaḥ adya eva mā ciram || 35||
yatra snātvā dakṣaśāpāt gṛhītaḥ yakṣmaṇauḍurāṭ |
vimuktaḥ kilbiṣāt sadyaḥ bheje bhūyaḥ kalodayam || 36||
vayaṃ ca tasmin āplutya tarpayitvā pitṝnsurān |
bhojayitvā uśijaḥ viprān nānāguṇavatā andhasā || 37||
teṣu dānāni pātreṣu śraddhayā uptvā mahānti vai |
vṛjināni tariṣyāmaḥ dānaiḥ naubhiḥ iva arṇavam || 38||
śrī śukaḥ uvāca |
evaṃ bhagavatā ādiṣṭāḥ yādavāḥ kulanandana |
gantuṃ kṛtadhiyaḥ tīrthaṃ syandanān samayūyujan || 39||
tat nirīkṣya uddhavaḥ rājan śrutvā bhagavatā uditam |
dṛṣṭvā ariṣṭāni ghorāṇi nityaṃ kṛṣṇaṃ anuvrataḥ || 40||
viviktaḥ upasaṅgamya jagatāṃ īśvareśvaram |
praṇamya śirasā pādau prāñjaliḥ taṃ abhāṣata || 41||
uddhavaḥ uvāca |
devadeveśa yogeśa puṇyaśravaṇakīrtana |
saṃhṛtya etat kulaṃ nūnaṃ lokaṃ santyakṣyate bhavān |
vipraśāpaṃ samarthaḥ api pratyahan na yadi īśvaraḥ || 42||
na ahaṃ tava aṅghrikamalaṃ kṣaṇārdhaṃ api keśava |
tyaktuṃ samutsahe nātha svadhāma naya māṃ api || 43||
tava vikrīḍitaṃ kṛṣṇa nṛṇāṃ paramamaṅgalam |
karṇapīyūṣaṃ āsvādya tyajati anyaspṛhāṃ janaḥ || 44||
śayyāsanāṭanasthānasnānakrīḍāśanādiṣu |
kathaṃ tvāṃ priyaṃ ātmānaṃ vayaṃ bhaktāḥ tyajemahi || 45||
tvayā upabhuktasrakgandhavāsaḥ alaṅkāracarcitāḥ |
ucchiṣṭabhojinaḥ dāsāḥ tava māyāṃ jayemahi || 46||
vātāśanāḥ yaḥ ṛṣayaḥ śramaṇā ūrdhvamanthinaḥ |
brahmākhyaṃ dhāma te yānti śāntāḥ sannyāsinaḥ amalāḥ ||
47||
vayaṃ tu iha mahāyogin bhramantaḥ karmavartmasu |
tvat vārtayā tariṣyāmaḥ tāvakaiḥ dustaraṃ tamaḥ || 48||
smarantaḥ kīrtayantaḥ te kṛtāni gaditāni ca |
gatiutsmitīkṣaṇakṣveli yat nṛlokaviḍambanam || 49||
śrī śukaḥ uvāca |
evaṃ vijñāpitaḥ rājan bhagavān devakīsutaḥ |
ekāntinaṃ priyaṃ bhṛtyaṃ uddhavaṃ samabhāṣata || 50||
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ
saṃhitāyāmekādaśaskandhe devastutyuddhvavijñāpanaṃ nāma
ṣaṣṭho'dhyāyaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.