ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡಮ್ ।
ಅಥ ಷಡ್ವಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।
ದೂಷಣಸ್ತು ಸ್ವಕಂ ಸೈನ್ಯಂ ಹನ್ಯಮಾನಂ ನಿರೀಕ್ಷ್ಯ ಸಃ ।
ಸನ್ದಿದೇಶ ಮಹಾಬಾಹುರ್ಭೀಮವೇಗಾನ್ದುರಾಸದಾನ್ ॥ 1 ॥
ರಾಕ್ಷಸಾನ್ಪಞ್ಚಸಹಸ್ರಾನ್ಸಮರೇಷ್ವನಿವರ್ತಿನಃ ।
ತೇ ಶೂಲೈಃ ಪಟ್ಟಿಶೈಃ ಖಙ್ಗೈ ಶಿಲಾವರ್ಷೈರ್ದ್ರುಮೈರಪಿ ॥ 2 ॥
ಶರವರ್ಷೈರವಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ವವರ್ಷುಸ್ತಂ ಸಮನ್ತತಃ ।
ಸ ದೃಮಾಣಾಂ ಶಿಲಾನಾಂ ಚ ವರ್ಷಂ ಪ್ರಾಣಹರಂ ಮಹತ್ ॥ 3 ॥
ಪ್ರತಿಜಗ್ರಾಹ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ರಾಘವಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಸಾಯಕೈಃ ।
ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಯ ಚ ತದ್ವರ್ಷಂ ನಿಮೀಲಿತ ಇವರ್ಷಭಃ ॥ 4 ॥
ರಾಮಃ ಕ್ರೋಧಂ ಪರಂ ಭೇಜೇ ವಧಾರ್ಥಂ ಸರ್ವರಕ್ಷಸಾಮ್ ।
ತತಃ ಕ್ರೋಧಸಮಾವಿಷ್ಟಃ ಪ್ರದೀಪ್ತ ಇವ ತೇಜಸಾ ॥ 5 ॥
ಶರೈರವಾಕಿರತ್ಸೈನ್ಯಂ ಸರ್ವತಸ್ಸಹದೂಷಣಮ್ ।
ತತಸ್ಸೇನಾಪತಿಃ ಕ್ರುದ್ಧೋ ದೂಷಣಶ್ಶತ್ರುದೂಷಣಃ ॥ 6 ॥
ಶರೈರಶನಿಕಲ್ಪೈಸ್ತಂ ರಾಘವಂ ಸಮವಾಕಿರತ್ ।
ತತೋ ರಾಮಸ್ಸುಸಙ್ಕೃದ್ಧಃ ಕ್ಷುರೇಣಾಸ್ಯ ಮಹದ್ಧನುಃ ॥ 7 ॥
ಚಿಚ್ಛೇದ ಸಮರೇ ವೀರಶ್ಚತುರ್ಭಿಶ್ಚತುರೋ ಹಯಾನ್ ।
ಹತ್ವಾ ಚಾಶ್ವಾನ್ಶರೈಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೈರರ್ಧಚನ್ದ್ರೇಣ ಸಾರಥೇಃ ॥ 8 ॥
ಶಿರೋ ಜಹಾರ ತದ್ರಕ್ಷಸ್ತ್ರಿಭಿರ್ವಿವ್ಯಾಧ ವಕ್ಷಸಿ ।
ಸ ಚ್ಛಿನ್ನಧನ್ವಾ ವಿರಥೋ ಹತಾಶ್ವೋ ಹತಸಾರಥಿಃ ॥ 9 ॥
ಜಗ್ರಾಹ ಗಿರಿಶೃಙ್ಗಾಭಂ ಪರಿಘಂ ರೋಮಹರ್ಷಣಮ್ ।
ವೇಷ್ಟಿತಂ ಕಾಞ್ಚನೈಃ ಪಟ್ಟೈರ್ದೇವಸೈನ್ಯಪ್ರಮರ್ದನಮ್ ॥ 10 ॥
ಆಯಸೈಶ್ಶಙ್ಕುಭಿಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ ಕೀರ್ಣಂ ಪರವಸೋಕ್ಷಿತಮ್ ।
ವಜ್ರಾಶನಿಸಮಸ್ಪರ್ಶಂ ಪರಗೋಪುರದಾರಣಮ್ ॥ 11 ॥
ತಂ ಮಹೋರಗಸಙ್ಕಾಶಂ ಪ್ರಗೃಹ್ಯ ಪರಿಘಂ ರಣೇ ।
ದೂಷಣೋಽಭ್ಯದ್ರವದ್ರಾಮಂ ಕ್ರೂರಕರ್ಮಾ ನಿಶಾಚರಃ ॥ 12 ॥
ತಸ್ಯಾಭಿಪತಮಾನಸ್ಯ ದೂಷಣಸ್ಯ ಸ ರಾಘವಃ ।
ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಶರಾಭ್ಯಾಂ ಚಿಚ್ಛೇದ ಸಹಸ್ತಾಭರಣೌ ಭುಜೌ ॥ 13 ॥
ಭ್ರಷ್ಟಸ್ತಸ್ಯ ಮಹಾಕಾಯಃ ಪಪಾತ ರಣಮೂರ್ಧನಿ ।
ಪರಿಘಶ್ಛಿನ್ನಹಸ್ತಸ್ಯ ಶಕ್ರಧ್ವಜ ಇವಾಗ್ರತಃ ॥ 14 ॥
ಸ ಕರಾಭ್ಯಾಂ ವಿಕೀರ್ಣಾಭ್ಯಾಂ ಪಪಾತ ಭುವಿ ದೂಷಣಃ ।
ವಿಷಾಣಾಭ್ಯಾಂ ವಿಶೀರ್ಣಾಭ್ಯಾಂ ಮನಸ್ವೀವ ಮಹಾಗಜಃ ॥ 15 ॥
ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪತಿತಂ ಭೂಮೌ ದೂಷಣಂ ನಿಹತಂ ರಣೇ ।
ಸಾಧುಸಾಧ್ವಿತಿ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಂ ಸರ್ವಭೂತಾನ್ಯಪೂಜಯನ್ ॥ 16 ॥
ಏತಸ್ಮಿನ್ನನ್ತರೇ ಕ್ರುದ್ಧಾಸ್ತ್ರಯಃ ಸೇನಾಗ್ರಯಾಯಿನಃ ।
ಸಂಹೃತ್ಯಾಭ್ಯದ್ರವನ್ ರಾಮಂ ಮೃತ್ಯುಪಾಶಾವಪಾಶಿತಾಃ ॥ 17 ॥
ಮಹಾಕಪಾಲಃ ಸ್ಥೂಲಾಕ್ಷಃ ಪ್ರಮಾಥೀ ಚ ಮಹಾಬಲಃ ।
ಮಹಾಕಪಾಲೋ ವಿಪುಲಂ ಶೂಲಮುದ್ಯಮ್ಯ ರಾಕ್ಷಸಃ ॥ 18 ॥
ಸ್ಥೂಲಾಕ್ಷಃ ಪಟ್ಟಿಸಂ ಗೃಹ್ಯ ಪ್ರಮಾಥೀ ಚ ಪರಶ್ವಧಮ್ ।
ದೃಷ್ಟ್ವೈವಾಪತತಸ್ತೂರ್ಣಂ ರಾಘವಸ್ಸಾಯಕೈಶ್ಶಿತೈಃ ॥ 19 ॥
ತೀಕ್ಷ್ಣಾಗ್ರೈಃ ಪ್ರತಿಜಗ್ರಾಹ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಾನತಿಥೀನಿವ ।
ಮಹಾಕಪಾಲಸ್ಯ ಶಿರಶ್ಚಿಚ್ಛೇದ ಪರಮೇಷುಭಿಃ ॥ 20 ॥
ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯೈಸ್ತು ಬಾಣೌಘೈಃ ಪ್ರಮಮಾಥ ಪ್ರಮಾಥಿನಮ್ ।
ಸ ಪಪಾತ ಹತೋ ಭೂಮೌ ವಿಟಪೀವ ಮಹಾದ್ರುಮಃ ॥ 21 ॥
ಸ್ಥೂಲಾಕ್ಷಸ್ಯಾಕ್ಷಿಣೀ ತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ ಪೂರಯಾಮಾಸ ಸಾಯಕೈಃ ।
ದೂಷಣಸ್ಯಾನುಗಾನ್ಪಞ್ಚಸಹಸ್ರಾನ್ಕುಪಿತಃ ಕ್ಷಣಾತ್ ॥ 22 ॥
ಬಾಣೌಘೈಃ ಪಞ್ಚಸಾಹಸ್ರೈರನಯದ್ಯಮಸಾದನಮ್ ।
ದೂಷಣಂ ನಿಹತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತಸ್ಯ ಚೈವ ಪದಾನುಗಾನ್ ॥ 23 ॥
ವ್ಯಾದಿದೇಶ ಖರಃ ಕ್ರುದ್ಧಃ ಸೇನಾಧ್ಯಕ್ಷಾನ್ಮಹಾಬಲಾನ್ ।
ಅಯಂ ವಿನಿಹತಸ್ಸಙ್ಖ್ಯೇ ದೂಷಣಸ್ಸಪದಾನುಗಃ ॥ 24 ॥
ಮಹತ್ಯಾ ಸೇನಯಾ ಸಾರ್ಧಂ ಯುದ್ಧ್ವಾ ರಾಮಂ ಕುಮಾನುಷಮ್ ।
ಶಸ್ತ್ರೈರ್ನಾನಾವಿಧಾಕಾರೈರ್ಹನಧ್ವಂ ಸರ್ವರಾಕ್ಷಸಾಃ ॥ 25 ॥
ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ಖರಃ ಕ್ರುದ್ಧೋ ರಾಮಮೇವಾಭಿದುದ್ರುವೇ ।
ಶ್ಯೇನಗಾಮೀ ಪೃಥುಗ್ರೀವೋ ಯಜ್ಞಶತ್ರುರ್ವಿಹಙ್ಗಮಃ ॥ 26 ॥
ದುರ್ಜಯಃ ಕರವೀರಾಕ್ಷಃ ಪರುಷಃ ಕಾಲಕಾರ್ಮುಕಃ ।
ಮೇಘಮಾಲೀ ಮಹಾಮಾಲೀ ಸರ್ಪಾಸ್ಯೋ ರುಧಿರಾಶನಃ ॥ 27 ॥
ದ್ವಾದಶೈತೇ ಮಹಾವೀರ್ಯಾ ಬಲಾಧ್ಯಕ್ಷಾಸ್ಸಸೈನಿಕಾಃ ।
ರಾಮಮೇವಾಭ್ಯಧಾವನ್ತ ವಿಸೃಜನ್ತಶ್ಶರೋತ್ತಮಾನ್ ॥ 28 ॥
ತತಃ ಪಾವಕಸಙ್ಕಾಶೈರ್ಹೇಮವಜ್ರವಿಭೂಷಿತೈಃ ।
ಜಘಾನ ಶೇಷಂ ತೇಜಸ್ವೀ ತಸ್ಯ ಸೈನ್ಯಸ್ಯ ಸಾಯಕೈಃ ॥ 29 ॥
ತೇ ರುಕ್ಮಪುಙ್ಖಾ ವಿಶಿಖಾಸ್ಸಧೂಮಾ ಇವ ಪಾವಕಾಃ ।
ನಿಜಘ್ನುಸ್ತಾನಿ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ವಜ್ರಾ ಇವ ಮಹಾದ್ರುಮಾನ್ ॥ 30 ॥
ರಕ್ಷಸಾಂ ತು ಶತಂ ರಾಮಶ್ಶತೇನೈಕೇನ ಕರ್ಣಿನಾ ।
ಸಹಸ್ರಂ ಚ ಸಹಸ್ರೇಣ ಜಘಾನ ರಣಮೂರ್ಧನಿ ॥ 31 ॥
ತೈರ್ಭಿನ್ನವರ್ಮಾಭರಣಾಶ್ಛಿನ್ನಭಿನ್ನಶರಾಸನಾಃ ।
ನಿಪೇತುಶ್ಶೋಣಿತಾದಿಗ್ಧಾ ಧರಣ್ಯಾಂ ರಜನೀಚರಾಃ ॥ 32 ॥
ತೈರ್ಮುಕ್ತಕೇಶೈಸ್ಸಮರೇ ಪತಿತೈಶ್ಶೋಣಿತೋಕ್ಷಿತೈಃ ।
ಆಸ್ತೀರ್ಣಾ ವಸುಧಾ ಕೃತ್ಸ್ನಾ ಮಹಾವೇದಿಃ ಕುಶೈರಿವ ॥ 33 ॥
ಕ್ಷಣೇನ ತು ಮಹಾಘೋರಂ ವನಂ ನಿಹತರಾಕ್ಷಸಮ್ ।
ಬಭೂವ ನಿರಯಪ್ರಖ್ಯಂ ಮಾಂಸಶೋಣಿತಕರ್ದಮಮ್ ॥ 34 ॥
ಚತುರ್ದಶ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ರಕ್ಷಸಾಂ ಭೀಮಕರ್ಮಣಾಮ್ ।
ಹತಾನ್ಯೇಕೇನ ರಾಮೇಣ ಮಾನುಷೇಣ ಪದಾತಿನಾ ॥ 35 ॥
ತಸ್ಯ ಸೈನ್ಯಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯ ಖರಶ್ಶೇಷೋ ಮಹಾರಥಃ ।
ರಾಕ್ಷಸಸ್ತ್ರಿಶಿರಾಶ್ಚೈವ ರಾಮಶ್ಚ ರಿಪುಸೂದನಃ ॥ 36 ॥
ಶೇಷಾ ಹತಾ ಮಹಾಸತ್ವಾ ರಾಕ್ಷಸಾ ರಣಮೂರ್ಧನಿ ।
ಘೋರಾ ದುರ್ವಿಷಹಾಃ ಸರ್ವೇ ಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ಯಾಗ್ರಜೇನ ತೇ ॥ 37 ॥
ತತಸ್ತು ತದ್ಭೀಮಬಲಂ ಮಹಾಹವೇ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ರಾಮೇಣ ಹತಂ ಬಲೀಯಸಾ ।
ರಥೇನ ರಾಮಂ ಮಹತಾ ಖರಸ್ತದಾ ಸಮಾಸಸಾದೇನ್ದ್ರ ಇವೋದ್ಯತಾಶನಿಃ ॥ 38 ॥
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡೇ ಷಡ್ವಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha ṣaḍviṃśassargaḥ |
dūṣaṇastu svakaṃ sainyaṃ hanyamānaṃ nirīkṣya saḥ |
sandideśa mahābāhurbhīmavegāndurāsadān || 1 ||
rākṣasānpañcasahasrānsamareṣvanivartinaḥ |
te śūlaiḥ paṭṭiśaiḥ khaṅgai śilāvarṣairdrumairapi || 2 ||
śaravarṣairavicchinnaṃ vavarṣustaṃ samantataḥ |
sa dṛmāṇāṃ śilānāṃ ca varṣaṃ prāṇaharaṃ mahat || 3 ||
pratijagrāha dharmātmā rāghavastīkṣṇasāyakaiḥ |
pratigṛhya ca tadvarṣaṃ nimīlita ivarṣabhaḥ || 4 ||
rāmaḥ krodhaṃ paraṃ bheje vadhārthaṃ sarvarakṣasām |
tataḥ krodhasamāviṣṭaḥ pradīpta iva tejasā || 5 ||
śarairavākiratsainyaṃ sarvatassahadūṣaṇam |
tatassenāpatiḥ kruddho dūṣaṇaśśatrudūṣaṇaḥ || 6 ||
śarairaśanikalpaistaṃ rāghavaṃ samavākirat |
tato rāmassusaṅkṛddhaḥ kṣureṇāsya mahaddhanuḥ || 7 ||
ciccheda samare vīraścaturbhiścaturo hayān |
hatvā cāśvānśaraistīkṣṇairardhacandreṇa sāratheḥ || 8 ||
śiro jahāra tadrakṣastribhirvivyādha vakṣasi |
sa cchinnadhanvā viratho hatāśvo hatasārathiḥ || 9 ||
jagrāha giriśṛṅgābhaṃ parighaṃ romaharṣaṇam |
veṣṭitaṃ kāñcanaiḥ paṭṭairdevasainyapramardanam || 10 ||
āyasaiśśaṅkubhistīkṣṇaiḥ kīrṇaṃ paravasokṣitam |
vajrāśanisamasparśaṃ paragopuradāraṇam || 11 ||
taṃ mahoragasaṅkāśaṃ pragṛhya parighaṃ raṇe |
dūṣaṇo'bhyadravadrāmaṃ krūrakarmā niśācaraḥ || 12 ||
tasyābhipatamānasya dūṣaṇasya sa rāghavaḥ |
dvābhyāṃ śarābhyāṃ ciccheda sahastābharaṇau bhujau || 13 ||
bhraṣṭastasya mahākāyaḥ papāta raṇamūrdhani |
parighaśchinnahastasya śakradhvaja ivāgrataḥ || 14 ||
sa karābhyāṃ vikīrṇābhyāṃ papāta bhuvi dūṣaṇaḥ |
viṣāṇābhyāṃ viśīrṇābhyāṃ manasvīva mahāgajaḥ || 15 ||
taṃ dṛṣṭvā patitaṃ bhūmau dūṣaṇaṃ nihataṃ raṇe |
sādhusādhviti kākutsthaṃ sarvabhūtānyapūjayan || 16 ||
etasminnantare kruddhāstrayaḥ senāgrayāyinaḥ |
saṃhṛtyābhyadravan rāmaṃ mṛtyupāśāvapāśitāḥ || 17 ||
mahākapālaḥ sthūlākṣaḥ pramāthī ca mahābalaḥ |
mahākapālo vipulaṃ śūlamudyamya rākṣasaḥ || 18 ||
sthūlākṣaḥ paṭṭisaṃ gṛhya pramāthī ca paraśvadham |
dṛṣṭvaivāpatatastūrṇaṃ rāghavassāyakaiśśitaiḥ || 19 ||
tīkṣṇāgraiḥ pratijagrāha samprāptānatithīniva |
mahākapālasya śiraściccheda parameṣubhiḥ || 20 ||
asaṅkhyeyaistu bāṇaughaiḥ pramamātha pramāthinam |
sa papāta hato bhūmau viṭapīva mahādrumaḥ || 21 ||
sthūlākṣasyākṣiṇī tīkṣṇaiḥ pūrayāmāsa sāyakaiḥ |
dūṣaṇasyānugānpañcasahasrānkupitaḥ kṣaṇāt || 22 ||
bāṇaughaiḥ pañcasāhasrairanayadyamasādanam |
dūṣaṇaṃ nihataṃ dṛṣṭvā tasya caiva padānugān || 23 ||
vyādideśa kharaḥ kruddhaḥ senādhyakṣānmahābalān |
ayaṃ vinihatassaṅkhye dūṣaṇassapadānugaḥ || 24 ||
mahatyā senayā sārdhaṃ yuddhvā rāmaṃ kumānuṣam |
śastrairnānāvidhākārairhanadhvaṃ sarvarākṣasāḥ || 25 ||
evamuktvā kharaḥ kruddho rāmamevābhidudruve |
śyenagāmī pṛthugrīvo yajñaśatrurvihaṅgamaḥ || 26 ||
durjayaḥ karavīrākṣaḥ paruṣaḥ kālakārmukaḥ |
meghamālī mahāmālī sarpāsyo rudhirāśanaḥ || 27 ||
dvādaśaite mahāvīryā balādhyakṣāssasainikāḥ |
rāmamevābhyadhāvanta visṛjantaśśarottamān || 28 ||
tataḥ pāvakasaṅkāśairhemavajravibhūṣitaiḥ |
jaghāna śeṣaṃ tejasvī tasya sainyasya sāyakaiḥ || 29 ||
te rukmapuṅkhā viśikhāssadhūmā iva pāvakāḥ |
nijaghnustāni rakṣāṃsi vajrā iva mahādrumān || 30 ||
rakṣasāṃ tu śataṃ rāmaśśatenaikena karṇinā |
sahasraṃ ca sahasreṇa jaghāna raṇamūrdhani || 31 ||
tairbhinnavarmābharaṇāśchinnabhinnaśarāsanāḥ |
nipetuśśoṇitādigdhā dharaṇyāṃ rajanīcarāḥ || 32 ||
tairmuktakeśaissamare patitaiśśoṇitokṣitaiḥ |
āstīrṇā vasudhā kṛtsnā mahāvediḥ kuśairiva || 33 ||
kṣaṇena tu mahāghoraṃ vanaṃ nihatarākṣasam |
babhūva nirayaprakhyaṃ māṃsaśoṇitakardamam || 34 ||
caturdaśa sahasrāṇi rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām |
hatānyekena rāmeṇa mānuṣeṇa padātinā || 35 ||
tasya sainyasya sarvasya kharaśśeṣo mahārathaḥ |
rākṣasastriśirāścaiva rāmaśca ripusūdanaḥ || 36 ||
śeṣā hatā mahāsatvā rākṣasā raṇamūrdhani |
ghorā durviṣahāḥ sarve lakṣmaṇasyāgrajena te || 37 ||
tatastu tadbhīmabalaṃ mahāhave samīkṣya rāmeṇa hataṃ balīyasā |
rathena rāmaṃ mahatā kharastadā samāsasādendra ivodyatāśaniḥ || 38 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ṣaḍviṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ षड्विंशस्सर्गः ।
दूषणस्तु स्वकं सैन्यं हन्यमानं निरीक्ष्य सः ।
सन्दिदेश महाबाहुर्भीमवेगान्दुरासदान् ॥ 1 ॥
राक्षसान्पञ्चसहस्रान्समरेष्वनिवर्तिनः ।
ते शूलैः पट्टिशैः खङ्गै शिलावर्षैर्द्रुमैरपि ॥ 2 ॥
शरवर्षैरविच्छिन्नं ववर्षुस्तं समन्ततः ।
स दृमाणां शिलानां च वर्षं प्राणहरं महत् ॥ 3 ॥
प्रतिजग्राह धर्मात्मा राघवस्तीक्ष्णसायकैः ।
प्रतिगृह्य च तद्वर्षं निमीलित इवर्षभः ॥ 4 ॥
रामः क्रोधं परं भेजे वधार्थं सर्वरक्षसाम् ।
ततः क्रोधसमाविष्टः प्रदीप्त इव तेजसा ॥ 5 ॥
शरैरवाकिरत्सैन्यं सर्वतस्सहदूषणम् ।
ततस्सेनापतिः क्रुद्धो दूषणश्शत्रुदूषणः ॥ 6 ॥
शरैरशनिकल्पैस्तं राघवं समवाकिरत् ।
ततो रामस्सुसङ्कृद्धः क्षुरेणास्य महद्धनुः ॥ 7 ॥
चिच्छेद समरे वीरश्चतुर्भिश्चतुरो हयान् ।
हत्वा चाश्वान्शरैस्तीक्ष्णैरर्धचन्द्रेण सारथेः ॥ 8 ॥
शिरो जहार तद्रक्षस्त्रिभिर्विव्याध वक्षसि ।
स च्छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः ॥ 9 ॥
जग्राह गिरिशृङ्गाभं परिघं रोमहर्षणम् ।
वेष्टितं काञ्चनैः पट्टैर्देवसैन्यप्रमर्दनम् ॥ 10 ॥
आयसैश्शङ्कुभिस्तीक्ष्णैः कीर्णं परवसोक्षितम् ।
वज्राशनिसमस्पर्शं परगोपुरदारणम् ॥ 11 ॥
तं महोरगसङ्काशं प्रगृह्य परिघं रणे ।
दूषणोऽभ्यद्रवद्रामं क्रूरकर्मा निशाचरः ॥ 12 ॥
तस्याभिपतमानस्य दूषणस्य स राघवः ।
द्वाभ्यां शराभ्यां चिच्छेद सहस्ताभरणौ भुजौ ॥ 13 ॥
भ्रष्टस्तस्य महाकायः पपात रणमूर्धनि ।
परिघश्छिन्नहस्तस्य शक्रध्वज इवाग्रतः ॥ 14 ॥
स कराभ्यां विकीर्णाभ्यां पपात भुवि दूषणः ।
विषाणाभ्यां विशीर्णाभ्यां मनस्वीव महागजः ॥ 15 ॥
तं दृष्ट्वा पतितं भूमौ दूषणं निहतं रणे ।
साधुसाध्विति काकुत्स्थं सर्वभूतान्यपूजयन् ॥ 16 ॥
एतस्मिन्नन्तरे क्रुद्धास्त्रयः सेनाग्रयायिनः ।
संहृत्याभ्यद्रवन् रामं मृत्युपाशावपाशिताः ॥ 17 ॥
महाकपालः स्थूलाक्षः प्रमाथी च महाबलः ।
महाकपालो विपुलं शूलमुद्यम्य राक्षसः ॥ 18 ॥
स्थूलाक्षः पट्टिसं गृह्य प्रमाथी च परश्वधम् ।
दृष्ट्वैवापततस्तूर्णं राघवस्सायकैश्शितैः ॥ 19 ॥
तीक्ष्णाग्रैः प्रतिजग्राह सम्प्राप्तानतिथीनिव ।
महाकपालस्य शिरश्चिच्छेद परमेषुभिः ॥ 20 ॥
असङ्ख्येयैस्तु बाणौघैः प्रममाथ प्रमाथिनम् ।
स पपात हतो भूमौ विटपीव महाद्रुमः ॥ 21 ॥
स्थूलाक्षस्याक्षिणी तीक्ष्णैः पूरयामास सायकैः ।
दूषणस्यानुगान्पञ्चसहस्रान्कुपितः क्षणात् ॥ 22 ॥
बाणौघैः पञ्चसाहस्रैरनयद्यमसादनम् ।
दूषणं निहतं दृष्ट्वा तस्य चैव पदानुगान् ॥ 23 ॥
व्यादिदेश खरः क्रुद्धः सेनाध्यक्षान्महाबलान् ।
अयं विनिहतस्सङ्ख्ये दूषणस्सपदानुगः ॥ 24 ॥
महत्या सेनया सार्धं युद्ध्वा रामं कुमानुषम् ।
शस्त्रैर्नानाविधाकारैर्हनध्वं सर्वराक्षसाः ॥ 25 ॥
एवमुक्त्वा खरः क्रुद्धो राममेवाभिदुद्रुवे ।
श्येनगामी पृथुग्रीवो यज्ञशत्रुर्विहङ्गमः ॥ 26 ॥
दुर्जयः करवीराक्षः परुषः कालकार्मुकः ।
मेघमाली महामाली सर्पास्यो रुधिराशनः ॥ 27 ॥
द्वादशैते महावीर्या बलाध्यक्षास्ससैनिकाः ।
राममेवाभ्यधावन्त विसृजन्तश्शरोत्तमान् ॥ 28 ॥
ततः पावकसङ्काशैर्हेमवज्रविभूषितैः ।
जघान शेषं तेजस्वी तस्य सैन्यस्य सायकैः ॥ 29 ॥
ते रुक्मपुङ्खा विशिखास्सधूमा इव पावकाः ।
निजघ्नुस्तानि रक्षांसि वज्रा इव महाद्रुमान् ॥ 30 ॥
रक्षसां तु शतं रामश्शतेनैकेन कर्णिना ।
सहस्रं च सहस्रेण जघान रणमूर्धनि ॥ 31 ॥
तैर्भिन्नवर्माभरणाश्छिन्नभिन्नशरासनाः ।
निपेतुश्शोणितादिग्धा धरण्यां रजनीचराः ॥ 32 ॥
तैर्मुक्तकेशैस्समरे पतितैश्शोणितोक्षितैः ।
आस्तीर्णा वसुधा कृत्स्ना महावेदिः कुशैरिव ॥ 33 ॥
क्षणेन तु महाघोरं वनं निहतराक्षसम् ।
बभूव निरयप्रख्यं मांसशोणितकर्दमम् ॥ 34 ॥
चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम् ।
हतान्येकेन रामेण मानुषेण पदातिना ॥ 35 ॥
तस्य सैन्यस्य सर्वस्य खरश्शेषो महारथः ।
राक्षसस्त्रिशिराश्चैव रामश्च रिपुसूदनः ॥ 36 ॥
शेषा हता महासत्वा राक्षसा रणमूर्धनि ।
घोरा दुर्विषहाः सर्वे लक्ष्मणस्याग्रजेन ते ॥ 37 ॥
ततस्तु तद्भीमबलं महाहवे समीक्ष्य रामेण हतं बलीयसा ।
रथेन रामं महता खरस्तदा समाससादेन्द्र इवोद्यताशनिः ॥ 38 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे षड्विंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha ṣaḍviṃśassargaḥ |
dūṣaṇastu svakaṃ sainyaṃ hanyamānaṃ nirīkṣya saḥ |
sandideśa mahābāhurbhīmavegāndurāsadān || 1 ||
rākṣasānpañcasahasrānsamareṣvanivartinaḥ |
te śūlaiḥ paṭṭiśaiḥ khaṅgai śilāvarṣairdrumairapi || 2 ||
śaravarṣairavicchinnaṃ vavarṣustaṃ samantataḥ |
sa dṛmāṇāṃ śilānāṃ ca varṣaṃ prāṇaharaṃ mahat || 3 ||
pratijagrāha dharmātmā rāghavastīkṣṇasāyakaiḥ |
pratigṛhya ca tadvarṣaṃ nimīlita ivarṣabhaḥ || 4 ||
rāmaḥ krodhaṃ paraṃ bheje vadhārthaṃ sarvarakṣasām |
tataḥ krodhasamāviṣṭaḥ pradīpta iva tejasā || 5 ||
śarairavākiratsainyaṃ sarvatassahadūṣaṇam |
tatassenāpatiḥ kruddho dūṣaṇaśśatrudūṣaṇaḥ || 6 ||
śarairaśanikalpaistaṃ rāghavaṃ samavākirat |
tato rāmassusaṅkṛddhaḥ kṣureṇāsya mahaddhanuḥ || 7 ||
ciccheda samare vīraścaturbhiścaturo hayān |
hatvā cāśvānśaraistīkṣṇairardhacandreṇa sāratheḥ || 8 ||
śiro jahāra tadrakṣastribhirvivyādha vakṣasi |
sa cchinnadhanvā viratho hatāśvo hatasārathiḥ || 9 ||
jagrāha giriśṛṅgābhaṃ parighaṃ romaharṣaṇam |
veṣṭitaṃ kāñcanaiḥ paṭṭairdevasainyapramardanam || 10 ||
āyasaiśśaṅkubhistīkṣṇaiḥ kīrṇaṃ paravasokṣitam |
vajrāśanisamasparśaṃ paragopuradāraṇam || 11 ||
taṃ mahoragasaṅkāśaṃ pragṛhya parighaṃ raṇe |
dūṣaṇo'bhyadravadrāmaṃ krūrakarmā niśācaraḥ || 12 ||
tasyābhipatamānasya dūṣaṇasya sa rāghavaḥ |
dvābhyāṃ śarābhyāṃ ciccheda sahastābharaṇau bhujau || 13 ||
bhraṣṭastasya mahākāyaḥ papāta raṇamūrdhani |
parighaśchinnahastasya śakradhvaja ivāgrataḥ || 14 ||
sa karābhyāṃ vikīrṇābhyāṃ papāta bhuvi dūṣaṇaḥ |
viṣāṇābhyāṃ viśīrṇābhyāṃ manasvīva mahāgajaḥ || 15 ||
taṃ dṛṣṭvā patitaṃ bhūmau dūṣaṇaṃ nihataṃ raṇe |
sādhusādhviti kākutsthaṃ sarvabhūtānyapūjayan || 16 ||
etasminnantare kruddhāstrayaḥ senāgrayāyinaḥ |
saṃhṛtyābhyadravan rāmaṃ mṛtyupāśāvapāśitāḥ || 17 ||
mahākapālaḥ sthūlākṣaḥ pramāthī ca mahābalaḥ |
mahākapālo vipulaṃ śūlamudyamya rākṣasaḥ || 18 ||
sthūlākṣaḥ paṭṭisaṃ gṛhya pramāthī ca paraśvadham |
dṛṣṭvaivāpatatastūrṇaṃ rāghavassāyakaiśśitaiḥ || 19 ||
tīkṣṇāgraiḥ pratijagrāha samprāptānatithīniva |
mahākapālasya śiraściccheda parameṣubhiḥ || 20 ||
asaṅkhyeyaistu bāṇaughaiḥ pramamātha pramāthinam |
sa papāta hato bhūmau viṭapīva mahādrumaḥ || 21 ||
sthūlākṣasyākṣiṇī tīkṣṇaiḥ pūrayāmāsa sāyakaiḥ |
dūṣaṇasyānugānpañcasahasrānkupitaḥ kṣaṇāt || 22 ||
bāṇaughaiḥ pañcasāhasrairanayadyamasādanam |
dūṣaṇaṃ nihataṃ dṛṣṭvā tasya caiva padānugān || 23 ||
vyādideśa kharaḥ kruddhaḥ senādhyakṣānmahābalān |
ayaṃ vinihatassaṅkhye dūṣaṇassapadānugaḥ || 24 ||
mahatyā senayā sārdhaṃ yuddhvā rāmaṃ kumānuṣam |
śastrairnānāvidhākārairhanadhvaṃ sarvarākṣasāḥ || 25 ||
evamuktvā kharaḥ kruddho rāmamevābhidudruve |
śyenagāmī pṛthugrīvo yajñaśatrurvihaṅgamaḥ || 26 ||
durjayaḥ karavīrākṣaḥ paruṣaḥ kālakārmukaḥ |
meghamālī mahāmālī sarpāsyo rudhirāśanaḥ || 27 ||
dvādaśaite mahāvīryā balādhyakṣāssasainikāḥ |
rāmamevābhyadhāvanta visṛjantaśśarottamān || 28 ||
tataḥ pāvakasaṅkāśairhemavajravibhūṣitaiḥ |
jaghāna śeṣaṃ tejasvī tasya sainyasya sāyakaiḥ || 29 ||
te rukmapuṅkhā viśikhāssadhūmā iva pāvakāḥ |
nijaghnustāni rakṣāṃsi vajrā iva mahādrumān || 30 ||
rakṣasāṃ tu śataṃ rāmaśśatenaikena karṇinā |
sahasraṃ ca sahasreṇa jaghāna raṇamūrdhani || 31 ||
tairbhinnavarmābharaṇāśchinnabhinnaśarāsanāḥ |
nipetuśśoṇitādigdhā dharaṇyāṃ rajanīcarāḥ || 32 ||
tairmuktakeśaissamare patitaiśśoṇitokṣitaiḥ |
āstīrṇā vasudhā kṛtsnā mahāvediḥ kuśairiva || 33 ||
kṣaṇena tu mahāghoraṃ vanaṃ nihatarākṣasam |
babhūva nirayaprakhyaṃ māṃsaśoṇitakardamam || 34 ||
caturdaśa sahasrāṇi rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām |
hatānyekena rāmeṇa mānuṣeṇa padātinā || 35 ||
tasya sainyasya sarvasya kharaśśeṣo mahārathaḥ |
rākṣasastriśirāścaiva rāmaśca ripusūdanaḥ || 36 ||
śeṣā hatā mahāsatvā rākṣasā raṇamūrdhani |
ghorā durviṣahāḥ sarve lakṣmaṇasyāgrajena te || 37 ||
tatastu tadbhīmabalaṃ mahāhave samīkṣya rāmeṇa hataṃ balīyasā |
rathena rāmaṃ mahatā kharastadā samāsasādendra ivodyatāśaniḥ || 38 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ṣaḍviṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Kannada script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.