শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে বালকাণ্ডম্ ।
অথ ত্রযস্ত্রিংশস্সর্গঃ ।
তস্য তদ্বচনং শ্রুত্বা কুশনাভস্য ধীমতঃ ।
শিরোভিশ্চরণৌ স্পৃষ্ট্বা কন্যাশতমভাষত ॥ 1 ॥
বাযুস্সর্বাত্মকো রাজন্ প্রধর্ষযিতুমিচ্ছতি ।
অশুভং মার্গমাস্থায ন ধর্মং প্রত্যবেক্ষতে ॥ 2 ॥
পিতৃমত্যস্স্ম ভদ্রং তে স্বচ্ছন্দে ন বযং স্থিতাঃ ।
পিতরং নো বৃণীষ্ব ত্বং যদি নো দাস্যতে তব ॥ 3 ॥
তেন পাপানুবন্ধেন বচনং ন প্রতীচ্ছতা ।
এবং ব্রুবন্ত্যস্সর্বাস্স্ম বাযুনা নিহতা ভৃশম্ ॥ 4 ॥
তাসাং তদ্বচনং শ্রুত্বা রাজা পরমধার্মিকঃ ।
প্রত্যুবাচ মহাতেজাঃ কন্যাশতমনুত্তমম্ ॥ 5 ॥
ক্ষান্তং ক্ষমাবতাং পুত্র্যঃ কর্তব্যং সুমহত্কৃতম্ ।
ঐকমত্যমুপাগম্য কুলং চাবেক্ষিতং মম ॥ 6 ॥
অলঙ্কারো হি নারীণাং ক্ষমা তু পুরুষস্য বা ।
দুষ্করং তচ্চ যত্ ক্ষান্তং ত্রিদশেষু বিশেষতঃ ॥ 7 ॥
যাদৃশী বঃ ক্ষমা পুত্র্যস্সর্বাসামবিশেষতঃ ।
ক্ষমা দানং ক্ষমা যজ্ঞঃ ক্ষমা সত্যং হি পুত্রিকাঃ ॥ 8 ॥
ক্ষমা যশঃ ক্ষমা ধর্মঃ ক্ষমযা নিষ্ঠিতং জগত্ ।
বিসৃজ্য কন্যাঃ কাকুত্স্থ রাজা ত্রিদশবিক্রমঃ ॥ 9 ॥
মন্ত্রজ্ঞো মন্ত্রযামাস প্রদানং সহ মন্ত্রিভিঃ ।
দেশকালৌ প্রদানস্য সদৃশে প্রতিপাদনম্ ॥ 10 ॥
এতস্মিন্নেব কালে তু চূলী নাম মহাতপাঃ ।
ঊর্ধ্বরেতাশ্শুভাচারো ব্রাহ্মং তপ উপাগমত্ ॥ 11 ॥
তপ্যন্তং তমৃষিং তত্র গন্ধর্বী পর্যুপাসতে ।
সোমদা নাম ভদ্রং তে ঊর্মিলা তনযা তদা ॥ 12 ॥
সা চ তং প্রণতা ভূত্বা শুশ্রূষণপরাযণা ।
উবাস কালে ধর্মিষ্ঠা তস্যাস্তুষ্টোঽভবদ্গুরুঃ ॥ 13 ॥
স চ তাং কালযোগেন প্রোবাচ রঘুনন্দন ।
পরিতুষ্টোঽস্মি ভদ্রং তে কিং করোমি তব প্রিযম্ ॥ 14 ॥
পরিতুষ্টং মুনিং জ্ঞাত্বা গন্ধর্বী মধুরস্বরা ।
উবাচ পরমপ্রীতা বাক্যজ্ঞা বাক্যকোবিদম্ ॥ 15 ॥
লক্ষ্ম্যা সমুদিতো ব্রাহ্ম্যা ব্রহ্মভূতো মহাতপাঃ ।
ব্রাহ্মেণ তপসা যুক্তং পুত্রমিচ্ছামি ধার্মিক ॥ 16 ॥
অপতিশ্চাস্মি ভদ্রং তে ভার্যা চাস্মি ন কস্যচিত্ ।
ব্রাহ্মেণোপগতাযাশ্চ দাতুমর্হসি মে সুতম্ ॥ 17 ॥
তস্যাঃ প্রসন্নো ব্রহ্মর্ষির্দদৌ পুত্রমনুত্তমম্ ।
ব্রহ্মদত্ত ইতি খ্যাতং মানসং চূলিনস্সুতম্ ॥ 18 ॥
স রাজা সৌমদেযস্তু পুরীমধ্যবসত্তদা ।
কাম্পিল্যাং পরযা লক্ষ্ম্যা দেবরাজো যথা দিবম্ ॥ 19 ॥
স বুদ্ধিং কৃতবান্ রাজা কুশনাভস্সুধার্মিকঃ ।
ব্রহ্মদত্তায কাকুত্স্থ দাতুং কন্যাশতং তদা ॥ 20 ॥
তমাহূয মহাতেজা ব্রহ্মদত্তং মহীপতিঃ ।
দদৌ কন্যাশতং রাজা সুপ্রীতেনান্তরাত্মনা ॥ 21 ॥
যথাক্রমং ততঃ পাণীন্ জগ্রাহ রঘুনন্দন ।
ব্রহ্মদত্তো মহীপালস্তাসাং দেবপতির্যথা ॥ 22 ॥
স্পৃষ্টমাত্রে ততঃ পাণৌ বিকুব্জা বিগতজ্বরাঃ ।
যুক্তাঃ পরমযা লক্ষ্ম্যা বভুঃ কন্যাশতং তদা ॥ 23 ॥
স দৃষ্ট্বা বাযুনা মুক্তাঃ কুশনাভো মহীপতিঃ ।
বভূব পরমপ্রীতো হর্ষং লেভে পুনঃপুনঃ ॥ 24 ॥
কৃতোদ্বাহং তু রাজানং ব্রহ্মদত্তং মহীপতিঃ ।
সদারং প্রেষযামাস সোপাধ্যাযগণং তদা ॥ 25 ॥
সোমদাঽপি সুসংহৃষ্টা পুত্রস্য সদৃশীং ক্রিযাম্ ।
যথান্যাযং চ গন্ধর্বী স্নুষাস্তাঃ প্রত্যনন্দত ॥ 26 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে বালকাণ্ডে ত্রযস্ত্রিংশস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha trayastriṃśassargaḥ |
tasya tadvacanaṃ śrutvā kuśanābhasya dhīmataḥ |
śirobhiścaraṇau spṛṣṭvā kanyāśatamabhāṣata || 1 ||
vāyussarvātmako rājan pradharṣayitumicchati |
aśubhaṃ mārgamāsthāya na dharmaṃ pratyavekṣate || 2 ||
pitṛmatyassma bhadraṃ te svacchande na vayaṃ sthitāḥ |
pitaraṃ no vṛṇīṣva tvaṃ yadi no dāsyate tava || 3 ||
tena pāpānubandhena vacanaṃ na pratīcchatā |
evaṃ bruvantyassarvāssma vāyunā nihatā bhṛśam || 4 ||
tāsāṃ tadvacanaṃ śrutvā rājā paramadhārmikaḥ |
pratyuvāca mahātejāḥ kanyāśatamanuttamam || 5 ||
kṣāntaṃ kṣamāvatāṃ putryaḥ kartavyaṃ sumahatkṛtam |
aikamatyamupāgamya kulaṃ cāvekṣitaṃ mama || 6 ||
alaṅkāro hi nārīṇāṃ kṣamā tu puruṣasya vā |
duṣkaraṃ tacca yat kṣāntaṃ tridaśeṣu viśeṣataḥ || 7 ||
yādṛśī vaḥ kṣamā putryassarvāsāmaviśeṣataḥ |
kṣamā dānaṃ kṣamā yajñaḥ kṣamā satyaṃ hi putrikāḥ || 8 ||
kṣamā yaśaḥ kṣamā dharmaḥ kṣamayā niṣṭhitaṃ jagat |
visṛjya kanyāḥ kākutstha rājā tridaśavikramaḥ || 9 ||
mantrajño mantrayāmāsa pradānaṃ saha mantribhiḥ |
deśakālau pradānasya sadṛśe pratipādanam || 10 ||
etasminneva kāle tu cūlī nāma mahātapāḥ |
ūrdhvaretāśśubhācāro brāhmaṃ tapa upāgamat || 11 ||
tapyantaṃ tamṛṣiṃ tatra gandharvī paryupāsate |
somadā nāma bhadraṃ te ūrmilā tanayā tadā || 12 ||
sā ca taṃ praṇatā bhūtvā śuśrūṣaṇaparāyaṇā |
uvāsa kāle dharmiṣṭhā tasyāstuṣṭo'bhavadguruḥ || 13 ||
sa ca tāṃ kālayogena provāca raghunandana |
parituṣṭo'smi bhadraṃ te kiṃ karomi tava priyam || 14 ||
parituṣṭaṃ muniṃ jñātvā gandharvī madhurasvarā |
uvāca paramaprītā vākyajñā vākyakovidam || 15 ||
lakṣmyā samudito brāhmyā brahmabhūto mahātapāḥ |
brāhmeṇa tapasā yuktaṃ putramicchāmi dhārmika || 16 ||
apatiścāsmi bhadraṃ te bhāryā cāsmi na kasyacit |
brāhmeṇopagatāyāśca dātumarhasi me sutam || 17 ||
tasyāḥ prasanno brahmarṣirdadau putramanuttamam |
brahmadatta iti khyātaṃ mānasaṃ cūlinassutam || 18 ||
sa rājā saumadeyastu purīmadhyavasattadā |
kāmpilyāṃ parayā lakṣmyā devarājo yathā divam || 19 ||
sa buddhiṃ kṛtavān rājā kuśanābhassudhārmikaḥ |
brahmadattāya kākutstha dātuṃ kanyāśataṃ tadā || 20 ||
tamāhūya mahātejā brahmadattaṃ mahīpatiḥ |
dadau kanyāśataṃ rājā suprītenāntarātmanā || 21 ||
yathākramaṃ tataḥ pāṇīn jagrāha raghunandana |
brahmadatto mahīpālastāsāṃ devapatiryathā || 22 ||
spṛṣṭamātre tataḥ pāṇau vikubjā vigatajvarāḥ |
yuktāḥ paramayā lakṣmyā babhuḥ kanyāśataṃ tadā || 23 ||
sa dṛṣṭvā vāyunā muktāḥ kuśanābho mahīpatiḥ |
babhūva paramaprīto harṣaṃ lebhe punaḥpunaḥ || 24 ||
kṛtodvāhaṃ tu rājānaṃ brahmadattaṃ mahīpatiḥ |
sadāraṃ preṣayāmāsa sopādhyāyagaṇaṃ tadā || 25 ||
somadā'pi susaṃhṛṣṭā putrasya sadṛśīṃ kriyām |
yathānyāyaṃ ca gandharvī snuṣāstāḥ pratyanandata || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe trayastriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।
अथ त्रयस्त्रिंशस्सर्गः ।
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कुशनाभस्य धीमतः ।
शिरोभिश्चरणौ स्पृष्ट्वा कन्याशतमभाषत ॥ 1 ॥
वायुस्सर्वात्मको राजन् प्रधर्षयितुमिच्छति ।
अशुभं मार्गमास्थाय न धर्मं प्रत्यवेक्षते ॥ 2 ॥
पितृमत्यस्स्म भद्रं ते स्वच्छन्दे न वयं स्थिताः ।
पितरं नो वृणीष्व त्वं यदि नो दास्यते तव ॥ 3 ॥
तेन पापानुबन्धेन वचनं न प्रतीच्छता ।
एवं ब्रुवन्त्यस्सर्वास्स्म वायुना निहता भृशम् ॥ 4 ॥
तासां तद्वचनं श्रुत्वा राजा परमधार्मिकः ।
प्रत्युवाच महातेजाः कन्याशतमनुत्तमम् ॥ 5 ॥
क्षान्तं क्षमावतां पुत्र्यः कर्तव्यं सुमहत्कृतम् ।
ऐकमत्यमुपागम्य कुलं चावेक्षितं मम ॥ 6 ॥
अलङ्कारो हि नारीणां क्षमा तु पुरुषस्य वा ।
दुष्करं तच्च यत् क्षान्तं त्रिदशेषु विशेषतः ॥ 7 ॥
यादृशी वः क्षमा पुत्र्यस्सर्वासामविशेषतः ।
क्षमा दानं क्षमा यज्ञः क्षमा सत्यं हि पुत्रिकाः ॥ 8 ॥
क्षमा यशः क्षमा धर्मः क्षमया निष्ठितं जगत् ।
विसृज्य कन्याः काकुत्स्थ राजा त्रिदशविक्रमः ॥ 9 ॥
मन्त्रज्ञो मन्त्रयामास प्रदानं सह मन्त्रिभिः ।
देशकालौ प्रदानस्य सदृशे प्रतिपादनम् ॥ 10 ॥
एतस्मिन्नेव काले तु चूली नाम महातपाः ।
ऊर्ध्वरेताश्शुभाचारो ब्राह्मं तप उपागमत् ॥ 11 ॥
तप्यन्तं तमृषिं तत्र गन्धर्वी पर्युपासते ।
सोमदा नाम भद्रं ते ऊर्मिला तनया तदा ॥ 12 ॥
सा च तं प्रणता भूत्वा शुश्रूषणपरायणा ।
उवास काले धर्मिष्ठा तस्यास्तुष्टोऽभवद्गुरुः ॥ 13 ॥
स च तां कालयोगेन प्रोवाच रघुनन्दन ।
परितुष्टोऽस्मि भद्रं ते किं करोमि तव प्रियम् ॥ 14 ॥
परितुष्टं मुनिं ज्ञात्वा गन्धर्वी मधुरस्वरा ।
उवाच परमप्रीता वाक्यज्ञा वाक्यकोविदम् ॥ 15 ॥
लक्ष्म्या समुदितो ब्राह्म्या ब्रह्मभूतो महातपाः ।
ब्राह्मेण तपसा युक्तं पुत्रमिच्छामि धार्मिक ॥ 16 ॥
अपतिश्चास्मि भद्रं ते भार्या चास्मि न कस्यचित् ।
ब्राह्मेणोपगतायाश्च दातुमर्हसि मे सुतम् ॥ 17 ॥
तस्याः प्रसन्नो ब्रह्मर्षिर्ददौ पुत्रमनुत्तमम् ।
ब्रह्मदत्त इति ख्यातं मानसं चूलिनस्सुतम् ॥ 18 ॥
स राजा सौमदेयस्तु पुरीमध्यवसत्तदा ।
काम्पिल्यां परया लक्ष्म्या देवराजो यथा दिवम् ॥ 19 ॥
स बुद्धिं कृतवान् राजा कुशनाभस्सुधार्मिकः ।
ब्रह्मदत्ताय काकुत्स्थ दातुं कन्याशतं तदा ॥ 20 ॥
तमाहूय महातेजा ब्रह्मदत्तं महीपतिः ।
ददौ कन्याशतं राजा सुप्रीतेनान्तरात्मना ॥ 21 ॥
यथाक्रमं ततः पाणीन् जग्राह रघुनन्दन ।
ब्रह्मदत्तो महीपालस्तासां देवपतिर्यथा ॥ 22 ॥
स्पृष्टमात्रे ततः पाणौ विकुब्जा विगतज्वराः ।
युक्ताः परमया लक्ष्म्या बभुः कन्याशतं तदा ॥ 23 ॥
स दृष्ट्वा वायुना मुक्ताः कुशनाभो महीपतिः ।
बभूव परमप्रीतो हर्षं लेभे पुनःपुनः ॥ 24 ॥
कृतोद्वाहं तु राजानं ब्रह्मदत्तं महीपतिः ।
सदारं प्रेषयामास सोपाध्यायगणं तदा ॥ 25 ॥
सोमदाऽपि सुसंहृष्टा पुत्रस्य सदृशीं क्रियाम् ।
यथान्यायं च गन्धर्वी स्नुषास्ताः प्रत्यनन्दत ॥ 26 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे त्रयस्त्रिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha trayastriṃśassargaḥ |
tasya tadvacanaṃ śrutvā kuśanābhasya dhīmataḥ |
śirobhiścaraṇau spṛṣṭvā kanyāśatamabhāṣata || 1 ||
vāyussarvātmako rājan pradharṣayitumicchati |
aśubhaṃ mārgamāsthāya na dharmaṃ pratyavekṣate || 2 ||
pitṛmatyassma bhadraṃ te svacchande na vayaṃ sthitāḥ |
pitaraṃ no vṛṇīṣva tvaṃ yadi no dāsyate tava || 3 ||
tena pāpānubandhena vacanaṃ na pratīcchatā |
evaṃ bruvantyassarvāssma vāyunā nihatā bhṛśam || 4 ||
tāsāṃ tadvacanaṃ śrutvā rājā paramadhārmikaḥ |
pratyuvāca mahātejāḥ kanyāśatamanuttamam || 5 ||
kṣāntaṃ kṣamāvatāṃ putryaḥ kartavyaṃ sumahatkṛtam |
aikamatyamupāgamya kulaṃ cāvekṣitaṃ mama || 6 ||
alaṅkāro hi nārīṇāṃ kṣamā tu puruṣasya vā |
duṣkaraṃ tacca yat kṣāntaṃ tridaśeṣu viśeṣataḥ || 7 ||
yādṛśī vaḥ kṣamā putryassarvāsāmaviśeṣataḥ |
kṣamā dānaṃ kṣamā yajñaḥ kṣamā satyaṃ hi putrikāḥ || 8 ||
kṣamā yaśaḥ kṣamā dharmaḥ kṣamayā niṣṭhitaṃ jagat |
visṛjya kanyāḥ kākutstha rājā tridaśavikramaḥ || 9 ||
mantrajño mantrayāmāsa pradānaṃ saha mantribhiḥ |
deśakālau pradānasya sadṛśe pratipādanam || 10 ||
etasminneva kāle tu cūlī nāma mahātapāḥ |
ūrdhvaretāśśubhācāro brāhmaṃ tapa upāgamat || 11 ||
tapyantaṃ tamṛṣiṃ tatra gandharvī paryupāsate |
somadā nāma bhadraṃ te ūrmilā tanayā tadā || 12 ||
sā ca taṃ praṇatā bhūtvā śuśrūṣaṇaparāyaṇā |
uvāsa kāle dharmiṣṭhā tasyāstuṣṭo'bhavadguruḥ || 13 ||
sa ca tāṃ kālayogena provāca raghunandana |
parituṣṭo'smi bhadraṃ te kiṃ karomi tava priyam || 14 ||
parituṣṭaṃ muniṃ jñātvā gandharvī madhurasvarā |
uvāca paramaprītā vākyajñā vākyakovidam || 15 ||
lakṣmyā samudito brāhmyā brahmabhūto mahātapāḥ |
brāhmeṇa tapasā yuktaṃ putramicchāmi dhārmika || 16 ||
apatiścāsmi bhadraṃ te bhāryā cāsmi na kasyacit |
brāhmeṇopagatāyāśca dātumarhasi me sutam || 17 ||
tasyāḥ prasanno brahmarṣirdadau putramanuttamam |
brahmadatta iti khyātaṃ mānasaṃ cūlinassutam || 18 ||
sa rājā saumadeyastu purīmadhyavasattadā |
kāmpilyāṃ parayā lakṣmyā devarājo yathā divam || 19 ||
sa buddhiṃ kṛtavān rājā kuśanābhassudhārmikaḥ |
brahmadattāya kākutstha dātuṃ kanyāśataṃ tadā || 20 ||
tamāhūya mahātejā brahmadattaṃ mahīpatiḥ |
dadau kanyāśataṃ rājā suprītenāntarātmanā || 21 ||
yathākramaṃ tataḥ pāṇīn jagrāha raghunandana |
brahmadatto mahīpālastāsāṃ devapatiryathā || 22 ||
spṛṣṭamātre tataḥ pāṇau vikubjā vigatajvarāḥ |
yuktāḥ paramayā lakṣmyā babhuḥ kanyāśataṃ tadā || 23 ||
sa dṛṣṭvā vāyunā muktāḥ kuśanābho mahīpatiḥ |
babhūva paramaprīto harṣaṃ lebhe punaḥpunaḥ || 24 ||
kṛtodvāhaṃ tu rājānaṃ brahmadattaṃ mahīpatiḥ |
sadāraṃ preṣayāmāsa sopādhyāyagaṇaṃ tadā || 25 ||
somadā'pi susaṃhṛṣṭā putrasya sadṛśīṃ kriyām |
yathānyāyaṃ ca gandharvī snuṣāstāḥ pratyanandata || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe trayastriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.