1.51 বালকাণ্ড - একপঞ্চাশ সর্গঃ

1.51 Balakanda - Ekapanchasha Sargah

✍️ Valmiki 🖋️ Bengali script
📄 Download PDF
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে বালকাণ্ডম্ ।
অথ একপঞ্চাশস্সর্গঃ ।
তস্য তদ্বচনং শ্রুত্বা বিশ্বামিত্রস্য ধীমতঃ ।
হৃষ্টরোমা মহাতেজাশ্শতানন্দো মহাতপাঃ ॥ 1 ॥
গৌতমস্য সুতো জ্যেষ্ঠস্তপসা দ্যোতিতপ্রভঃ ।
রামসন্দর্শনাদেব পরং বিস্মযমাগতঃ ॥ 2 ॥
স তৌ নিষণ্ণৌ সম্প্রেক্ষ্য সুখাসীনৌ নৃপাত্মজৌ ।
শতানন্দো মুনিশ্রেষ্ঠং বিশ্বামিত্রমথামব্রবীত্ ॥ 3 ॥
অপি তে মুনিশার্দূল মম মাতা যশস্বিনী ।
দর্শিতা রাজপুত্রায তপো দীর্ঘমুপাগতা ॥ 4 ॥
অপি রামে মহাতেজা মম মাতা যশস্বিনী ।
বন্যৈরুপাহরত্পূজাং পূজার্হে সর্বদেহিনাম্ ॥ 5 ॥
অপি রামায কথিতং যথাবৃত্তং পুরাতনম্ ।
মম মাতুর্মহাতেজো দৈবেন দুরনুষ্ঠিতম্ ॥ 6 ॥
অপি কৌশিক ভদ্রং তে গুরুণা মম সঙ্গতা ।
মম মাতা মুনিশ্রেষ্ঠ রামসন্দর্শনাদিতঃ ॥ 7 ॥
অপি মে গুরুণা রামঃ পূজিতঃ কুশিকাত্মজ ।
ইহাগতো মহাতেজাঃ পূজাং প্রাপ্তো মহাত্মনঃ ॥ 8 ॥
অপি শান্তেন মনসা গুরুর্মে কুশিকাত্মজ ।
ইহাঽগতেন রামেণ প্রযতেনাভিবাদিতঃ ॥ 9 ॥
তচ্ছ্রুত্বা বচনং তস্য বিশ্বামিত্রো মহামুনিঃ ।
প্রত্যুবাচ শতানন্দং বাক্যজ্ঞো বাক্যকোবিদম্ ॥ 10 ॥
নাতিক্রান্তং মুনিশ্রেষ্ঠ যত্কর্তব্যং কৃতং মযা ।
সঙ্গতা মুনিনা পত্নী ভার্গবেণেব রেণুকা ॥ 11 ॥
তচ্ছ্রুত্বা বচনং তস্য বিশ্বামিত্রস্য ভাষিতম্ ।
শতানন্দো মহাতেজা রামং বচনমব্রবীত্ ॥ 12 ॥
স্বাগতং তে নরশ্রেষ্ঠ দিষ্ট্যা প্রাপ্তোঽসি রাঘব ।
বিশ্বামিত্রং পুরস্কৃত্য মহর্ষিমপরাজিতম্ ॥ 13 ॥
অচিন্ত্যকর্মা তপসা ব্রহ্মর্ষিরতুলপ্রভঃ ।
বিশ্বামিত্রো মহাতেজা বেত্স্যেনং পরমাং গতিম্ ॥ 14 ॥
নাস্তি ধন্যতরো রাম ত্বত্তোঽন্যো ভুবি কশ্চন ।
গোপ্তা কুশিকপুত্রস্তে যেন তপ্তং মহত্তপঃ ॥ 15 ॥
শ্রূযতাং চাভিধাস্যামি কৌশিকস্য মহাত্মনঃ ।
যথা বলং যথা বৃত্তং তন্মে নিগদতঃ শ্রুণু ॥ 16 ॥
রাজাঽভূদেষ ধর্মাত্মা দীর্ঘকালমরিন্দমঃ ।
ধর্মজ্ঞঃ কৃতবিদ্যশ্চ প্রজানাং চ হিতে রতঃ ॥ 17 ॥
প্রজাপতিসুতশ্চাসীত্কুশো নাম মহীপতিঃ ।
কুশস্য পুত্রো বলবান্ কুশনাভস্সুধার্মিকঃ ॥ 18 ॥
কুশনাভসুতস্ত্বাসীদ্গাধিরিত্যেব বিশ্রৃতঃ ।
গাধেঃ পুত্রো মহাতেজা বিশ্বামিত্রো মহামুনিঃ ॥ 19 ॥
বিশ্বামিত্রো মহাতেজাঃ পালযামাস মেদিনীম্ ।
বহুবর্ষসহস্রাণি রাজা রাজ্যমকারযত্ ॥ 20 ॥
কদাচিত্তু মহাতেজা যোজযিত্বা বরূথিনীম্ ।
অক্ষৌহীণীপরিবৃতঃ পরিচক্রাম মেদিনীম্ ॥ 21 ॥
নগরাণি সরাষ্ট্রাণি সরিতশ্চ তথা গিরীন্ ।
আশ্রমান্ক্রমশো রাম বিচরন্নাজগাম হ ॥ 22 ॥
বসিষ্ঠস্যাশ্রমপদং নানাবৃক্ষসমাকুলম্ ।
নানামৃগগণাকীর্ণং সিদ্ধচারণসেবিতম্ ॥ 23 ॥
দেবদানবগন্ধর্বৈঃ কিন্নরৈরুপশোভিতম্ ।
প্রশান্তহরিণাকীর্ণং দ্বিজসঙ্ঘনিষেবিতম্ ॥ 24 ॥
ব্রহ্মর্ষিগণসঙ্কীর্ণং দেবর্ষিগণসেবিতম্ ।
তপশ্চরণসংসিদ্ধৈরগ্নিকল্পৈর্মহাত্মভিঃ ॥ 25 ॥
অব্ভক্ষৈর্বাযুভক্ষৈশ্চ শীর্ণপর্ণাশনৈস্তথা ।
ফলমূলাশনৈর্দান্তৈর্জিতরোষৈর্জিতেন্দ্রিযৈঃ ॥ 26 ॥
ঋষিভির্বালখিল্যৈশ্চ জপহোমপরাযণৈঃ ।
অন্যৈর্বৈখানসৈশ্চৈব সমন্তাদুপশোভিতম্ ॥ 27 ॥
বসিষ্ঠস্যাশ্রমপদং ব্রহ্মলোকমিবাপরম্ ।
দদর্শ জযতাং শ্রেষ্ঠো বিশ্বামিত্রো মহাবলঃ ॥ 28 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে বালকাণ্ডে একপঞ্চাশস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha ekapañcāśassargaḥ |
tasya tadvacanaṃ śrutvā viśvāmitrasya dhīmataḥ |
hṛṣṭaromā mahātejāśśatānando mahātapāḥ || 1 ||
gautamasya suto jyeṣṭhastapasā dyotitaprabhaḥ |
rāmasandarśanādeva paraṃ vismayamāgataḥ || 2 ||
sa tau niṣaṇṇau samprekṣya sukhāsīnau nṛpātmajau |
śatānando muniśreṣṭhaṃ viśvāmitramathāmabravīt || 3 ||
api te muniśārdūla mama mātā yaśasvinī |
darśitā rājaputrāya tapo dīrghamupāgatā || 4 ||
api rāme mahātejā mama mātā yaśasvinī |
vanyairupāharatpūjāṃ pūjārhe sarvadehinām || 5 ||
api rāmāya kathitaṃ yathāvṛttaṃ purātanam |
mama māturmahātejo daivena duranuṣṭhitam || 6 ||
api kauśika bhadraṃ te guruṇā mama saṅgatā |
mama mātā muniśreṣṭha rāmasandarśanāditaḥ || 7 ||
api me guruṇā rāmaḥ pūjitaḥ kuśikātmaja |
ihāgato mahātejāḥ pūjāṃ prāpto mahātmanaḥ || 8 ||
api śāntena manasā gururme kuśikātmaja |
ihā'gatena rāmeṇa prayatenābhivāditaḥ || 9 ||
tacchrutvā vacanaṃ tasya viśvāmitro mahāmuniḥ |
pratyuvāca śatānandaṃ vākyajño vākyakovidam || 10 ||
nātikrāntaṃ muniśreṣṭha yatkartavyaṃ kṛtaṃ mayā |
saṅgatā muninā patnī bhārgaveṇeva reṇukā || 11 ||
tacchrutvā vacanaṃ tasya viśvāmitrasya bhāṣitam |
śatānando mahātejā rāmaṃ vacanamabravīt || 12 ||
svāgataṃ te naraśreṣṭha diṣṭyā prāpto'si rāghava |
viśvāmitraṃ puraskṛtya maharṣimaparājitam || 13 ||
acintyakarmā tapasā brahmarṣiratulaprabhaḥ |
viśvāmitro mahātejā vetsyenaṃ paramāṃ gatim || 14 ||
nāsti dhanyataro rāma tvatto'nyo bhuvi kaścana |
goptā kuśikaputraste yena taptaṃ mahattapaḥ || 15 ||
śrūyatāṃ cābhidhāsyāmi kauśikasya mahātmanaḥ |
yathā balaṃ yathā vṛttaṃ tanme nigadataḥ śruṇu || 16 ||
rājā'bhūdeṣa dharmātmā dīrghakālamarindamaḥ |
dharmajñaḥ kṛtavidyaśca prajānāṃ ca hite rataḥ || 17 ||
prajāpatisutaścāsītkuśo nāma mahīpatiḥ |
kuśasya putro balavān kuśanābhassudhārmikaḥ || 18 ||
kuśanābhasutastvāsīdgādhirityeva viśrṛtaḥ |
gādheḥ putro mahātejā viśvāmitro mahāmuniḥ || 19 ||
viśvāmitro mahātejāḥ pālayāmāsa medinīm |
bahuvarṣasahasrāṇi rājā rājyamakārayat || 20 ||
kadācittu mahātejā yojayitvā varūthinīm |
akṣauhīṇīparivṛtaḥ paricakrāma medinīm || 21 ||
nagarāṇi sarāṣṭrāṇi saritaśca tathā girīn |
āśramānkramaśo rāma vicarannājagāma ha || 22 ||
vasiṣṭhasyāśramapadaṃ nānāvṛkṣasamākulam |
nānāmṛgagaṇākīrṇaṃ siddhacāraṇasevitam || 23 ||
devadānavagandharvaiḥ kinnarairupaśobhitam |
praśāntahariṇākīrṇaṃ dvijasaṅghaniṣevitam || 24 ||
brahmarṣigaṇasaṅkīrṇaṃ devarṣigaṇasevitam |
tapaścaraṇasaṃsiddhairagnikalpairmahātmabhiḥ || 25 ||
abbhakṣairvāyubhakṣaiśca śīrṇaparṇāśanaistathā |
phalamūlāśanairdāntairjitaroṣairjitendriyaiḥ || 26 ||
ṛṣibhirvālakhilyaiśca japahomaparāyaṇaiḥ |
anyairvaikhānasaiścaiva samantādupaśobhitam || 27 ||
vasiṣṭhasyāśramapadaṃ brahmalokamivāparam |
dadarśa jayatāṃ śreṣṭho viśvāmitro mahābalaḥ || 28 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe ekapañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।
अथ एकपञ्चाशस्सर्गः ।
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रस्य धीमतः ।
हृष्टरोमा महातेजाश्शतानन्दो महातपाः ॥ 1 ॥
गौतमस्य सुतो ज्येष्ठस्तपसा द्योतितप्रभः ।
रामसन्दर्शनादेव परं विस्मयमागतः ॥ 2 ॥
स तौ निषण्णौ सम्प्रेक्ष्य सुखासीनौ नृपात्मजौ ।
शतानन्दो मुनिश्रेष्ठं विश्वामित्रमथामब्रवीत् ॥ 3 ॥
अपि ते मुनिशार्दूल मम माता यशस्विनी ।
दर्शिता राजपुत्राय तपो दीर्घमुपागता ॥ 4 ॥
अपि रामे महातेजा मम माता यशस्विनी ।
वन्यैरुपाहरत्पूजां पूजार्हे सर्वदेहिनाम् ॥ 5 ॥
अपि रामाय कथितं यथावृत्तं पुरातनम् ।
मम मातुर्महातेजो दैवेन दुरनुष्ठितम् ॥ 6 ॥
अपि कौशिक भद्रं ते गुरुणा मम सङ्गता ।
मम माता मुनिश्रेष्ठ रामसन्दर्शनादितः ॥ 7 ॥
अपि मे गुरुणा रामः पूजितः कुशिकात्मज ।
इहागतो महातेजाः पूजां प्राप्तो महात्मनः ॥ 8 ॥
अपि शान्तेन मनसा गुरुर्मे कुशिकात्मज ।
इहाऽगतेन रामेण प्रयतेनाभिवादितः ॥ 9 ॥
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य विश्वामित्रो महामुनिः ।
प्रत्युवाच शतानन्दं वाक्यज्ञो वाक्यकोविदम् ॥ 10 ॥
नातिक्रान्तं मुनिश्रेष्ठ यत्कर्तव्यं कृतं मया ।
सङ्गता मुनिना पत्नी भार्गवेणेव रेणुका ॥ 11 ॥
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य विश्वामित्रस्य भाषितम् ।
शतानन्दो महातेजा रामं वचनमब्रवीत् ॥ 12 ॥
स्वागतं ते नरश्रेष्ठ दिष्ट्या प्राप्तोऽसि राघव ।
विश्वामित्रं पुरस्कृत्य महर्षिमपराजितम् ॥ 13 ॥
अचिन्त्यकर्मा तपसा ब्रह्मर्षिरतुलप्रभः ।
विश्वामित्रो महातेजा वेत्स्येनं परमां गतिम् ॥ 14 ॥
नास्ति धन्यतरो राम त्वत्तोऽन्यो भुवि कश्चन ।
गोप्ता कुशिकपुत्रस्ते येन तप्तं महत्तपः ॥ 15 ॥
श्रूयतां चाभिधास्यामि कौशिकस्य महात्मनः ।
यथा बलं यथा वृत्तं तन्मे निगदतः श्रुणु ॥ 16 ॥
राजाऽभूदेष धर्मात्मा दीर्घकालमरिन्दमः ।
धर्मज्ञः कृतविद्यश्च प्रजानां च हिते रतः ॥ 17 ॥
प्रजापतिसुतश्चासीत्कुशो नाम महीपतिः ।
कुशस्य पुत्रो बलवान् कुशनाभस्सुधार्मिकः ॥ 18 ॥
कुशनाभसुतस्त्वासीद्गाधिरित्येव विश्रृतः ।
गाधेः पुत्रो महातेजा विश्वामित्रो महामुनिः ॥ 19 ॥
विश्वामित्रो महातेजाः पालयामास मेदिनीम् ।
बहुवर्षसहस्राणि राजा राज्यमकारयत् ॥ 20 ॥
कदाचित्तु महातेजा योजयित्वा वरूथिनीम् ।
अक्षौहीणीपरिवृतः परिचक्राम मेदिनीम् ॥ 21 ॥
नगराणि सराष्ट्राणि सरितश्च तथा गिरीन् ।
आश्रमान्क्रमशो राम विचरन्नाजगाम ह ॥ 22 ॥
वसिष्ठस्याश्रमपदं नानावृक्षसमाकुलम् ।
नानामृगगणाकीर्णं सिद्धचारणसेवितम् ॥ 23 ॥
देवदानवगन्धर्वैः किन्नरैरुपशोभितम् ।
प्रशान्तहरिणाकीर्णं द्विजसङ्घनिषेवितम् ॥ 24 ॥
ब्रह्मर्षिगणसङ्कीर्णं देवर्षिगणसेवितम् ।
तपश्चरणसंसिद्धैरग्निकल्पैर्महात्मभिः ॥ 25 ॥
अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च शीर्णपर्णाशनैस्तथा ।
फलमूलाशनैर्दान्तैर्जितरोषैर्जितेन्द्रियैः ॥ 26 ॥
ऋषिभिर्वालखिल्यैश्च जपहोमपरायणैः ।
अन्यैर्वैखानसैश्चैव समन्तादुपशोभितम् ॥ 27 ॥
वसिष्ठस्याश्रमपदं ब्रह्मलोकमिवापरम् ।
ददर्श जयतां श्रेष्ठो विश्वामित्रो महाबलः ॥ 28 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे एकपञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha ekapañcāśassargaḥ |
tasya tadvacanaṃ śrutvā viśvāmitrasya dhīmataḥ |
hṛṣṭaromā mahātejāśśatānando mahātapāḥ || 1 ||
gautamasya suto jyeṣṭhastapasā dyotitaprabhaḥ |
rāmasandarśanādeva paraṃ vismayamāgataḥ || 2 ||
sa tau niṣaṇṇau samprekṣya sukhāsīnau nṛpātmajau |
śatānando muniśreṣṭhaṃ viśvāmitramathāmabravīt || 3 ||
api te muniśārdūla mama mātā yaśasvinī |
darśitā rājaputrāya tapo dīrghamupāgatā || 4 ||
api rāme mahātejā mama mātā yaśasvinī |
vanyairupāharatpūjāṃ pūjārhe sarvadehinām || 5 ||
api rāmāya kathitaṃ yathāvṛttaṃ purātanam |
mama māturmahātejo daivena duranuṣṭhitam || 6 ||
api kauśika bhadraṃ te guruṇā mama saṅgatā |
mama mātā muniśreṣṭha rāmasandarśanāditaḥ || 7 ||
api me guruṇā rāmaḥ pūjitaḥ kuśikātmaja |
ihāgato mahātejāḥ pūjāṃ prāpto mahātmanaḥ || 8 ||
api śāntena manasā gururme kuśikātmaja |
ihā'gatena rāmeṇa prayatenābhivāditaḥ || 9 ||
tacchrutvā vacanaṃ tasya viśvāmitro mahāmuniḥ |
pratyuvāca śatānandaṃ vākyajño vākyakovidam || 10 ||
nātikrāntaṃ muniśreṣṭha yatkartavyaṃ kṛtaṃ mayā |
saṅgatā muninā patnī bhārgaveṇeva reṇukā || 11 ||
tacchrutvā vacanaṃ tasya viśvāmitrasya bhāṣitam |
śatānando mahātejā rāmaṃ vacanamabravīt || 12 ||
svāgataṃ te naraśreṣṭha diṣṭyā prāpto'si rāghava |
viśvāmitraṃ puraskṛtya maharṣimaparājitam || 13 ||
acintyakarmā tapasā brahmarṣiratulaprabhaḥ |
viśvāmitro mahātejā vetsyenaṃ paramāṃ gatim || 14 ||
nāsti dhanyataro rāma tvatto'nyo bhuvi kaścana |
goptā kuśikaputraste yena taptaṃ mahattapaḥ || 15 ||
śrūyatāṃ cābhidhāsyāmi kauśikasya mahātmanaḥ |
yathā balaṃ yathā vṛttaṃ tanme nigadataḥ śruṇu || 16 ||
rājā'bhūdeṣa dharmātmā dīrghakālamarindamaḥ |
dharmajñaḥ kṛtavidyaśca prajānāṃ ca hite rataḥ || 17 ||
prajāpatisutaścāsītkuśo nāma mahīpatiḥ |
kuśasya putro balavān kuśanābhassudhārmikaḥ || 18 ||
kuśanābhasutastvāsīdgādhirityeva viśrṛtaḥ |
gādheḥ putro mahātejā viśvāmitro mahāmuniḥ || 19 ||
viśvāmitro mahātejāḥ pālayāmāsa medinīm |
bahuvarṣasahasrāṇi rājā rājyamakārayat || 20 ||
kadācittu mahātejā yojayitvā varūthinīm |
akṣauhīṇīparivṛtaḥ paricakrāma medinīm || 21 ||
nagarāṇi sarāṣṭrāṇi saritaśca tathā girīn |
āśramānkramaśo rāma vicarannājagāma ha || 22 ||
vasiṣṭhasyāśramapadaṃ nānāvṛkṣasamākulam |
nānāmṛgagaṇākīrṇaṃ siddhacāraṇasevitam || 23 ||
devadānavagandharvaiḥ kinnarairupaśobhitam |
praśāntahariṇākīrṇaṃ dvijasaṅghaniṣevitam || 24 ||
brahmarṣigaṇasaṅkīrṇaṃ devarṣigaṇasevitam |
tapaścaraṇasaṃsiddhairagnikalpairmahātmabhiḥ || 25 ||
abbhakṣairvāyubhakṣaiśca śīrṇaparṇāśanaistathā |
phalamūlāśanairdāntairjitaroṣairjitendriyaiḥ || 26 ||
ṛṣibhirvālakhilyaiśca japahomaparāyaṇaiḥ |
anyairvaikhānasaiścaiva samantādupaśobhitam || 27 ||
vasiṣṭhasyāśramapadaṃ brahmalokamivāparam |
dadarśa jayatāṃ śreṣṭho viśvāmitro mahābalaḥ || 28 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe ekapañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
🕉 InfoLyter.in