శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డమ్ ।
అథ పఞ్చపఞ్చాశస్సర్గః ।
శ్రుత్వా హనుమతో వాక్యం ప్రశ్రితం ధర్మసంహితమ్ ।
స్వామిసత్కారసంయుక్తమఙ్గదో వాక్యమబ్రవీత్ ॥ 1 ॥
స్థైర్యమాత్మమనశ్శౌచమానృశంస్యమథాఽర్జవమ్ ।
విక్రమశ్చైవ ధైర్యం చ సుగ్రీవే నోపపద్యతే ॥ 2 ॥
భ్రాతుర్జ్యేష్ఠస్య యో భార్యాం జీవతో మహిషీం ప్రియామ్ ।
ధర్మేణ మాతరం యస్తు స్వీకరోతి జుగుప్సితః ॥ 3 ॥
కథం స ధర్మం జానీతే యేన భ్రాత్రా మహాత్మనా ।
యుద్ధాయాభినియుక్తేన బిలస్య పిహితం ముఖమ్ ॥ 4 ॥
సత్యాత్పాణిగృహీతశ్చ కృతకర్మా మహాయశాః ।
విస్మృతో రాఘవో యేన స కస్య తు కృతం స్మరేత్ ॥ 5 ॥
లక్ష్మణస్య భయాద్యేన నాధర్మభయభీరుణా ।
ఆదిష్టా మార్గితుం సీతాం ధర్మమస్మిన్కథం భవేత్ ॥ 6 ॥
తస్మిన్పాపే కృతఘ్నే తు స్మృతిహీనే చలాత్మని ।
ఆర్యః కో విశ్వసేజ్జాతు తత్కులీనో జిజీవిషుః ॥ 7 ॥
రాజ్యే పుత్రః ప్రతిష్ఠాప్యస్సగుణో విగుణోఽపి వా ।
కథం శత్రుకులీనం మాం సుగ్రీవో జీవయిష్యతి ॥ 8 ॥
భిన్నమన్త్రోఽపరాద్ధశ్చ హీనశక్తిః కథం హ్యహమ్ ।
కిష్కిన్ధాం ప్రాప్య జీవేయమనాథ ఇవ దుర్బలః ॥ 9 ॥
పాంశుదణ్డేన హి మాం బన్ధనే నోపపాదయేత్ ।
శఠః క్రూరో నృశంసశ్చ సుగ్రీవో రాజ్యకారణాత్ ॥ 10 ॥
బన్ధనాద్వాఽవసాదాన్మే శ్రేయః ప్రాయోపవేశనమ్ ।
అనుజానీత మాం సర్వే గృహం గచ్ఛన్తు వానరాః ॥ 11 ॥
అహం వః ప్రతిజానామి నాగమిష్యామ్యహం పురీమ్ ।
ఇహైవ ప్రాయమాసిష్యే శ్రేయో మరణమేవ మే ॥ 12 ॥
అభివాదనపూర్వం హి రాఘవౌ బలశాలినౌ ।
అభివాదనపూర్వం తు రాజా కుశలమేవ చ ॥ 13 ॥
వాచ్యస్తాతో యవీయాన్మే సుగ్రీవో వానరేశ్వరః ।
ఆరోగ్యపూర్వం కుశలం వాచ్యా మాతా రుమా చ మే ॥ 14 ॥
మాతరం చైవ మే తారామాశ్వాసయితుమర్హథ ।
ప్రకృత్యా ప్రియపుత్రా సా సానుక్రోశా తపస్వినీ ॥ 15 ॥
వినష్టమిహ మాం శ్రుత్వా వ్యక్తం హాస్యతి జీవితమ్ ।
ఏతావదుక్త్వా వచనం వృద్ధాంస్తానభివాద్య చ ॥ 16 ॥
వివేశ చాఙ్గదో భూమౌ రుదన్దర్భేషు దుర్మనాః ।
తస్య సంవిశతస్తత్ర రుదన్తో వానరర్షభాః ॥ 17 ॥
నయనేభ్యః ప్రముముచురుష్ణం వై వారి దుఃఖితాః ।
సుగ్రీవం చైవ నిన్దన్తః ప్రశంసన్తశ్చ వాలినమ్ ॥ 18 ॥
పరివార్యాఙ్గదం సర్వే వ్యవసన్ప్రాయమాసితుమ్ ।
మతం తద్వాలిపుత్రస్య విజ్ఞాయ ప్లవగర్షభాః ॥ 19 ॥
ఉపస్పృశ్యోదకం తత్ర ప్రాఙ్ముఖాస్సముపావిశన్ ।
దక్షిణాగ్రేషు దర్భేషు ఉదక్తీరం సమాశ్రితాః ॥ 20 ॥
ముమూర్షవో హరిశ్రేష్ఠా ఏతత్ క్షమమితి స్మ హ ।
రామస్య వనవాసం చ క్షయం దశరథస్య చ ॥ 21 ॥
జనస్థానవధం చైవ వధం చైవ జటాయుషః ।
హరణం చైవ వైదేహ్యా వాలినశ్చ వధం రణే ॥ 22 ॥
రామకోపం చ వదతాం హరీణాం భయమాగతమ్ ।
స సంవిశద్భిబహుభిర్మహీధరో మహాద్రికూటప్రతిమైః ప్లవఙ్గమైః ।
బభూవ సన్నాదితనిర్దరాన్తరో భృశం నదద్భిర్జలదైరివోల్బణైః ॥ 23 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే కిష్కిన్ధాకాణ్డే పఞ్చపఞ్చాశస్సర్గః ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha pañcapañcāśassargaḥ |
śrutvā hanumato vākyaṃ praśritaṃ dharmasaṃhitam |
svāmisatkārasaṃyuktamaṅgado vākyamabravīt || 1 ||
sthairyamātmamanaśśaucamānṛśaṃsyamathā'rjavam |
vikramaścaiva dhairyaṃ ca sugrīve nopapadyate || 2 ||
bhrāturjyeṣṭhasya yo bhāryāṃ jīvato mahiṣīṃ priyām |
dharmeṇa mātaraṃ yastu svīkaroti jugupsitaḥ || 3 ||
kathaṃ sa dharmaṃ jānīte yena bhrātrā mahātmanā |
yuddhāyābhiniyuktena bilasya pihitaṃ mukham || 4 ||
satyātpāṇigṛhītaśca kṛtakarmā mahāyaśāḥ |
vismṛto rāghavo yena sa kasya tu kṛtaṃ smaret || 5 ||
lakṣmaṇasya bhayādyena nādharmabhayabhīruṇā |
ādiṣṭā mārgituṃ sītāṃ dharmamasminkathaṃ bhavet || 6 ||
tasminpāpe kṛtaghne tu smṛtihīne calātmani |
āryaḥ ko viśvasejjātu tatkulīno jijīviṣuḥ || 7 ||
rājye putraḥ pratiṣṭhāpyassaguṇo viguṇo'pi vā |
kathaṃ śatrukulīnaṃ māṃ sugrīvo jīvayiṣyati || 8 ||
bhinnamantro'parāddhaśca hīnaśaktiḥ kathaṃ hyaham |
kiṣkindhāṃ prāpya jīveyamanātha iva durbalaḥ || 9 ||
pāṃśudaṇḍena hi māṃ bandhane nopapādayet |
śaṭhaḥ krūro nṛśaṃsaśca sugrīvo rājyakāraṇāt || 10 ||
bandhanādvā'vasādānme śreyaḥ prāyopaveśanam |
anujānīta māṃ sarve gṛhaṃ gacchantu vānarāḥ || 11 ||
ahaṃ vaḥ pratijānāmi nāgamiṣyāmyahaṃ purīm |
ihaiva prāyamāsiṣye śreyo maraṇameva me || 12 ||
abhivādanapūrvaṃ hi rāghavau balaśālinau |
abhivādanapūrvaṃ tu rājā kuśalameva ca || 13 ||
vācyastāto yavīyānme sugrīvo vānareśvaraḥ |
ārogyapūrvaṃ kuśalaṃ vācyā mātā rumā ca me || 14 ||
mātaraṃ caiva me tārāmāśvāsayitumarhatha |
prakṛtyā priyaputrā sā sānukrośā tapasvinī || 15 ||
vinaṣṭamiha māṃ śrutvā vyaktaṃ hāsyati jīvitam |
etāvaduktvā vacanaṃ vṛddhāṃstānabhivādya ca || 16 ||
viveśa cāṅgado bhūmau rudandarbheṣu durmanāḥ |
tasya saṃviśatastatra rudanto vānararṣabhāḥ || 17 ||
nayanebhyaḥ pramumucuruṣṇaṃ vai vāri duḥkhitāḥ |
sugrīvaṃ caiva nindantaḥ praśaṃsantaśca vālinam || 18 ||
parivāryāṅgadaṃ sarve vyavasanprāyamāsitum |
mataṃ tadvāliputrasya vijñāya plavagarṣabhāḥ || 19 ||
upaspṛśyodakaṃ tatra prāṅmukhāssamupāviśan |
dakṣiṇāgreṣu darbheṣu udaktīraṃ samāśritāḥ || 20 ||
mumūrṣavo hariśreṣṭhā etat kṣamamiti sma ha |
rāmasya vanavāsaṃ ca kṣayaṃ daśarathasya ca || 21 ||
janasthānavadhaṃ caiva vadhaṃ caiva jaṭāyuṣaḥ |
haraṇaṃ caiva vaidehyā vālinaśca vadhaṃ raṇe || 22 ||
rāmakopaṃ ca vadatāṃ harīṇāṃ bhayamāgatam |
sa saṃviśadbhibahubhirmahīdharo mahādrikūṭapratimaiḥ plavaṅgamaiḥ |
babhūva sannāditanirdarāntaro bhṛśaṃ nadadbhirjaladairivolbaṇaiḥ || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe pañcapañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ पञ्चपञ्चाशस्सर्गः ।
श्रुत्वा हनुमतो वाक्यं प्रश्रितं धर्मसंहितम् ।
स्वामिसत्कारसंयुक्तमङ्गदो वाक्यमब्रवीत् ॥ 1 ॥
स्थैर्यमात्ममनश्शौचमानृशंस्यमथाऽर्जवम् ।
विक्रमश्चैव धैर्यं च सुग्रीवे नोपपद्यते ॥ 2 ॥
भ्रातुर्ज्येष्ठस्य यो भार्यां जीवतो महिषीं प्रियाम् ।
धर्मेण मातरं यस्तु स्वीकरोति जुगुप्सितः ॥ 3 ॥
कथं स धर्मं जानीते येन भ्रात्रा महात्मना ।
युद्धायाभिनियुक्तेन बिलस्य पिहितं मुखम् ॥ 4 ॥
सत्यात्पाणिगृहीतश्च कृतकर्मा महायशाः ।
विस्मृतो राघवो येन स कस्य तु कृतं स्मरेत् ॥ 5 ॥
लक्ष्मणस्य भयाद्येन नाधर्मभयभीरुणा ।
आदिष्टा मार्गितुं सीतां धर्ममस्मिन्कथं भवेत् ॥ 6 ॥
तस्मिन्पापे कृतघ्ने तु स्मृतिहीने चलात्मनि ।
आर्यः को विश्वसेज्जातु तत्कुलीनो जिजीविषुः ॥ 7 ॥
राज्ये पुत्रः प्रतिष्ठाप्यस्सगुणो विगुणोऽपि वा ।
कथं शत्रुकुलीनं मां सुग्रीवो जीवयिष्यति ॥ 8 ॥
भिन्नमन्त्रोऽपराद्धश्च हीनशक्तिः कथं ह्यहम् ।
किष्किन्धां प्राप्य जीवेयमनाथ इव दुर्बलः ॥ 9 ॥
पांशुदण्डेन हि मां बन्धने नोपपादयेत् ।
शठः क्रूरो नृशंसश्च सुग्रीवो राज्यकारणात् ॥ 10 ॥
बन्धनाद्वाऽवसादान्मे श्रेयः प्रायोपवेशनम् ।
अनुजानीत मां सर्वे गृहं गच्छन्तु वानराः ॥ 11 ॥
अहं वः प्रतिजानामि नागमिष्याम्यहं पुरीम् ।
इहैव प्रायमासिष्ये श्रेयो मरणमेव मे ॥ 12 ॥
अभिवादनपूर्वं हि राघवौ बलशालिनौ ।
अभिवादनपूर्वं तु राजा कुशलमेव च ॥ 13 ॥
वाच्यस्तातो यवीयान्मे सुग्रीवो वानरेश्वरः ।
आरोग्यपूर्वं कुशलं वाच्या माता रुमा च मे ॥ 14 ॥
मातरं चैव मे तारामाश्वासयितुमर्हथ ।
प्रकृत्या प्रियपुत्रा सा सानुक्रोशा तपस्विनी ॥ 15 ॥
विनष्टमिह मां श्रुत्वा व्यक्तं हास्यति जीवितम् ।
एतावदुक्त्वा वचनं वृद्धांस्तानभिवाद्य च ॥ 16 ॥
विवेश चाङ्गदो भूमौ रुदन्दर्भेषु दुर्मनाः ।
तस्य संविशतस्तत्र रुदन्तो वानरर्षभाः ॥ 17 ॥
नयनेभ्यः प्रमुमुचुरुष्णं वै वारि दुःखिताः ।
सुग्रीवं चैव निन्दन्तः प्रशंसन्तश्च वालिनम् ॥ 18 ॥
परिवार्याङ्गदं सर्वे व्यवसन्प्रायमासितुम् ।
मतं तद्वालिपुत्रस्य विज्ञाय प्लवगर्षभाः ॥ 19 ॥
उपस्पृश्योदकं तत्र प्राङ्मुखास्समुपाविशन् ।
दक्षिणाग्रेषु दर्भेषु उदक्तीरं समाश्रिताः ॥ 20 ॥
मुमूर्षवो हरिश्रेष्ठा एतत् क्षममिति स्म ह ।
रामस्य वनवासं च क्षयं दशरथस्य च ॥ 21 ॥
जनस्थानवधं चैव वधं चैव जटायुषः ।
हरणं चैव वैदेह्या वालिनश्च वधं रणे ॥ 22 ॥
रामकोपं च वदतां हरीणां भयमागतम् ।
स संविशद्भिबहुभिर्महीधरो महाद्रिकूटप्रतिमैः प्लवङ्गमैः ।
बभूव सन्नादितनिर्दरान्तरो भृशं नदद्भिर्जलदैरिवोल्बणैः ॥ 23 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे पञ्चपञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha pañcapañcāśassargaḥ |
śrutvā hanumato vākyaṃ praśritaṃ dharmasaṃhitam |
svāmisatkārasaṃyuktamaṅgado vākyamabravīt || 1 ||
sthairyamātmamanaśśaucamānṛśaṃsyamathā'rjavam |
vikramaścaiva dhairyaṃ ca sugrīve nopapadyate || 2 ||
bhrāturjyeṣṭhasya yo bhāryāṃ jīvato mahiṣīṃ priyām |
dharmeṇa mātaraṃ yastu svīkaroti jugupsitaḥ || 3 ||
kathaṃ sa dharmaṃ jānīte yena bhrātrā mahātmanā |
yuddhāyābhiniyuktena bilasya pihitaṃ mukham || 4 ||
satyātpāṇigṛhītaśca kṛtakarmā mahāyaśāḥ |
vismṛto rāghavo yena sa kasya tu kṛtaṃ smaret || 5 ||
lakṣmaṇasya bhayādyena nādharmabhayabhīruṇā |
ādiṣṭā mārgituṃ sītāṃ dharmamasminkathaṃ bhavet || 6 ||
tasminpāpe kṛtaghne tu smṛtihīne calātmani |
āryaḥ ko viśvasejjātu tatkulīno jijīviṣuḥ || 7 ||
rājye putraḥ pratiṣṭhāpyassaguṇo viguṇo'pi vā |
kathaṃ śatrukulīnaṃ māṃ sugrīvo jīvayiṣyati || 8 ||
bhinnamantro'parāddhaśca hīnaśaktiḥ kathaṃ hyaham |
kiṣkindhāṃ prāpya jīveyamanātha iva durbalaḥ || 9 ||
pāṃśudaṇḍena hi māṃ bandhane nopapādayet |
śaṭhaḥ krūro nṛśaṃsaśca sugrīvo rājyakāraṇāt || 10 ||
bandhanādvā'vasādānme śreyaḥ prāyopaveśanam |
anujānīta māṃ sarve gṛhaṃ gacchantu vānarāḥ || 11 ||
ahaṃ vaḥ pratijānāmi nāgamiṣyāmyahaṃ purīm |
ihaiva prāyamāsiṣye śreyo maraṇameva me || 12 ||
abhivādanapūrvaṃ hi rāghavau balaśālinau |
abhivādanapūrvaṃ tu rājā kuśalameva ca || 13 ||
vācyastāto yavīyānme sugrīvo vānareśvaraḥ |
ārogyapūrvaṃ kuśalaṃ vācyā mātā rumā ca me || 14 ||
mātaraṃ caiva me tārāmāśvāsayitumarhatha |
prakṛtyā priyaputrā sā sānukrośā tapasvinī || 15 ||
vinaṣṭamiha māṃ śrutvā vyaktaṃ hāsyati jīvitam |
etāvaduktvā vacanaṃ vṛddhāṃstānabhivādya ca || 16 ||
viveśa cāṅgado bhūmau rudandarbheṣu durmanāḥ |
tasya saṃviśatastatra rudanto vānararṣabhāḥ || 17 ||
nayanebhyaḥ pramumucuruṣṇaṃ vai vāri duḥkhitāḥ |
sugrīvaṃ caiva nindantaḥ praśaṃsantaśca vālinam || 18 ||
parivāryāṅgadaṃ sarve vyavasanprāyamāsitum |
mataṃ tadvāliputrasya vijñāya plavagarṣabhāḥ || 19 ||
upaspṛśyodakaṃ tatra prāṅmukhāssamupāviśan |
dakṣiṇāgreṣu darbheṣu udaktīraṃ samāśritāḥ || 20 ||
mumūrṣavo hariśreṣṭhā etat kṣamamiti sma ha |
rāmasya vanavāsaṃ ca kṣayaṃ daśarathasya ca || 21 ||
janasthānavadhaṃ caiva vadhaṃ caiva jaṭāyuṣaḥ |
haraṇaṃ caiva vaidehyā vālinaśca vadhaṃ raṇe || 22 ||
rāmakopaṃ ca vadatāṃ harīṇāṃ bhayamāgatam |
sa saṃviśadbhibahubhirmahīdharo mahādrikūṭapratimaiḥ plavaṅgamaiḥ |
babhūva sannāditanirdarāntaro bhṛśaṃ nadadbhirjaladairivolbaṇaiḥ || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe pañcapañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Telugu script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.