அத பஞ்சமோऽத்யாயஃ ।
ராஜா உவாச ।
பகவந்தம் ஹரிம் ப்ராயஃ ந பஜந்தி ஆத்மவித்தமாஃ ।
தேஷாம் அஶாந்தகாமாநாம் கா நிஷ்டா அவிஜிதாத்மநாம் ॥ 1॥
சமஸஃ உவாச ।
முகபாஹூரூபாதேப்யஃ புருஷஸ்ய ஆஶ்ரமைஃ ஸஹ ।
சத்வாரஃ ஜஜ்ஞிரே வர்ணாஃ குணைஃ விப்ராதயஃ ப்ரு'தக் ॥ 2॥
யஃ ஏஷாம் புருஷம் ஸாக்ஷாத் ஆத்மப்ரபவம் ஈஶ்வரம் ।
ந பஜந்தி அவஜாநந்தி ஸ்தாநாத் ப்ரஷ்டாஃ பதந்தி அதஃ ॥ 3॥
தூரே ஹரிகதாஃ கேசித் தூரே ச அச்யுதகீர்ர்தநாஃ ।
ஸ்த்ரியஃ ஶூத்ராதயஃ ச ஏவ தே அநுகம்ப்யா பவாத்ரு'ஶாம் ॥ 4॥
விப்ரஃ ராஜந்யவைஶ்யௌ ச ஹரேஃ ப்ராப்தாஃ பதாந்திகம் ।
ஶ்ரௌதேந ஜந்மநா அத அபி முஹ்யந்தி ஆம்நாயவாதிநஃ ॥ 5॥
கர்மணி அகோவிதாஃ ஸ்தப்தாஃ மூர்காஃ பண்டிதமாநிநஃ ।
வதந்தி சாடுகாத் மூடாஃ யயா மாத்வ்யா கிர உத்ஸுகாஃ ॥ 6॥
ரஜஸா கோரஸங்கல்பாஃ காமுகாஃ அஹிமந்யவஃ ।
தாம்பிகாஃ மாநிநஃ பாபாஃ விஹஸந்தி அச்யுதப்ரியாந் ॥ 7॥
வதந்தி தே அந்யோந்யம் உபாஸிதஸ்த்ரியஃ
க்ரு'ஹேஷு மைதுந்யஸுகேஷு ச ஆஶிஷஃ ।
யஜந்தி அஸ்ரு'ஷ்டாந் அவிதாந் அதக்ஷிணம்
வ்ரு'த்த்யை பரம் க்நந்தி பஶூந் அதத்விதஃ ॥ 8॥
ஶ்ரியா விபூத்யா அபிஜநேந வித்யயா
த்யாகேந ரூபேண பலேந கர்மணா
ஸதஃ அவமந்யந்தி ஹரிப்ரியாந் கலாஃ ॥ 9॥
ஸர்வேஷு ஶஶ்வத் தநுப்ரு'த் ஸ்வவஸ்திதம்
யதா ஸ்வம் ஆத்மாநம் அபீஷ்டம் ஈஶ்வரம் ।
வேதோபகீதம் ச ந ஶ்ருண்வதே அபுதாஃ
மநோரதாநாம் ப்ரவதந்தி வார்தயா ॥ 10॥
லோகே வ்யவாய ஆமிஷம் அத்யஸேவா
நித்யாஃ து ஜந்தோஃ ந ஹி தத்ர சோதநா ।
வ்யவஸ்திதிஃ தேஷு விவாஹயஜ்ஞ
ஸுராக்ரஹைஃ ஆஸு நிவ்ரு'த்திஃ இஷ்டா ॥ 11॥
தநம் ச தர்மேகபலம் யதஃ வை
ஜ்ஞாநம் ஸவிஜ்ஞாநம் அநுப்ரஶாந்தி ।
க்ரு'ஹேஷு யுஞ்ஜந்தி கலேவரஸ்ய
ம்ரு'த்யும் ந பஶ்யந்தி துரந்தவீர்யம் ॥ 12॥
யத் க்ராணபக்ஷஃ விஹிதஃ ஸுராயாஃ
ததா பஶோஃ ஆலபநம் ந ஹிம்ஸா ।
ஏவம் வ்யவாயஃ ப்ரஜயா ந ரத்யா
இஅமம் விஶுத்தம் ந விதுஃ ஸ்வதர்மம் ॥ 13॥
யே து அநேவம்விதஃ அஸந்தஃ ஸ்தப்தாஃ ஸத் அபிமாநிநஃ ।
பஶூந் த்ருஹ்யந்தி விஸ்ரப்தாஃ ப்ரேத்ய காதந்தி தே ச தாந் ॥ 14॥
த்விஷந்தஃ பரகாயேஷு ஸ்வாத்மாநம் ஹரிம் ஈஶ்வரம் ।
ம்ரு'தகே ஸாநுபந்தே அஸ்மிந் பத்தஸ்நேஹாஃ பதந்தி அதஃ ॥ 15॥
யே கைவல்யம் அஸம்ப்ராப்தாஃ யே ச அதீதாஃ ச மூடதாம் ।
த்ரைவர்கிகாஃ ஹி அக்ஷணிகாஃ ஆத்மாநம் காதயந்தி தே ॥ 16॥
ஏதஃ ஆத்மஹநஃ அஶாந்தாஃ அஜ்ஞாநே ஜ்ஞாநமாநிநஃ ।
ஸீதந்தி அக்ரு'தக்ரு'த்யாஃ வை காலத்வஸ்தமநோரதாஃ ॥ 17॥
ஹித்வா ஆத்யாய அஸரசிதாஃ க்ரு'ஹ அபத்யஸுஹ்ரு'த் ஶ்ரியஃ ।
தமஃ விஶந்தி அநிச்சந்தஃ வாஸுதேவபராங்முகாஃ ॥ 18॥
ராஜா உவாச ।
கஸ்மிந் காலே ஸஃ பகவாந் கிம் வர்ணஃ கீத்ரு'ஶஃ ந்ரு'பிஃ ।
நாம்நா வா கேந விதிநா பூஜ்யதே தத் இஹ உச்யதாம் ॥ 19॥
கரபாஜநஃ உவாச ।
க்ரு'தம் த்ரேதா த்வாபரம் ச கலிஃ இத்யேஷு கேஶவஃ ।
நாநாவர்ண அபிதாகாரஃ நாநா ஏவ விதிநா இஜ்யதே ॥ 20॥
க்ரு'தே ஶுக்லஃ சதுர்பாஹுஃ ஜடிலஃ வல்கலாம்பரஃ ।
க்ரு'ஷ்ணாஜிநௌபவீதாக்ஷாந் பிப்ரத் தண்டகமண்டலூந் ॥ 21॥
மநுஷ்யாஃ து ததா ஶாந்தாஃ நிர்வைராஃ ஸுஹ்ரு'தஃ ஸமாஃ ।
யஜந்தி தபஸா தேவம் ஶமேந ச தமேந ச ॥ 22॥
ஹம்ஸஃ ஸுபர்ணஃ வைகுண்டஃ தர்மஃ யோகேஶ்வரஃ அமலஃ ।
ஈஶ்வரஃ புருஷஃ அவ்யக்தஃ பரமாத்மா இதி கீயதே ॥ 23॥
த்ரேதாயாம் ரக்தவர்ணஃ அஸௌ சதுர்பாஹுஃ த்ரிமேகலஃ ।
ஹிரண்யகேஶஃ த்ரயீ ஆத்மா ஸ்ருக்ஸ்ருவாதி உபலக்ஷணஃ ॥ 24॥
தம் ததா மநுஜா தேவம் ஸர்வதேவமயம் ஹரிம் ।
யஜந்தி வித்யயா த்ரய்யா தர்மிஷ்டாஃ ப்ரஹ்மவாதிநஃ ॥ 25॥
விஷ்ணுஃ யஜ்ஞஃ ப்ரு'ஷ்ணிகர்பஃ ஸர்வதேவஃ உருக்ரமஃ ।
வ்ரு'ஷாகபிஃ ஜயந்தஃ ச உருகாய இதி ஈர்யதே ॥ 26॥
த்வாபரே பகவாந் ஶ்யாமஃ பீதவாஸா நிஜாயுதஃ ।
ஶ்ரீவத்ஸாதிபிஃ அங்கைஃ ச லக்ஷணைஃ உபலக்ஷிதஃ ॥ 27॥
தம் ததா புருஷம் மர்த்யா மஹாராஜௌபலக்ஷணம் ।
யஜந்தி வேததந்த்ராப்யாம் பரம் ஜிஜ்ஞாஸவஃ ந்ரு'ப ॥ 28॥
நமஃ தே வாஸுதேவாய நமஃ ஸங்கர்ஷணாய ச ।
ப்ரத்யும்நாய அநிருத்தாய துப்யம் பகவதே நமஃ ॥ 29॥
நாராயணாய ரு'ஷயே புருஷாய மஹாத்மநே ।
விஶ்வேஶ்வராய விஶ்வாய ஸர்வபூதாத்மநே நமஃ ॥ 30॥
இதி த்வாபரஃ உர்வீஶ ஸ்துவந்தி ஜகதீஶ்வரம் ।
நாநாதந்த்ரவிதாநேந கலௌ அபி யதா ஶ்ருணு ॥ 31॥
க்ரு'ஷ்ணவர்ணம் த்விஷாக்ரு'ஷ்ணம் ஸாங்கௌபாங்காஸ்த்ர
பார்ஷதம் ।
யஜ்ஞைஃ ஸங்கீர்தநப்ராயைஃ யஜந்தி ஹி ஸுமேதஸஃ ॥ 32॥
த்யேயம் ஸதா பரிபவக்நம் அபீஷ்டதோஹம்
தீர்தாஸ்பதம் ஶிவவிரிஞ்சிநுதம் ஶரண்யம் ।
ப்ரு'த்யார்திஹந் ப்ரணதபால பவாப்திபோதம்
வந்தே மஹாபுருஷ தே சரணாரவிந்தம் ॥ 33॥
த்யக்த்வா ஸுதுஸ்த்யஜஸுரைப்ஸிதராஜ்யலக்ஷ்மீம்
தர்மிஷ்டஃ ஆர்யவசஸா யத் அகாத் அரண்யம் ।
மாயாம்ரு'கம் தயிதயா இப்ஸிதம் அந்வதாவத்
வந்தே மஹாபுருஷ தே சரணாரவிந்தம் ॥ 34॥
ஏவம் யுகாநுரூபாப்யாம் பகவாந் யுகவர்திபிஃ ।
மநுஜைஃ இஜ்யதே ராஜந் ஶ்ரேயஸாம் ஈஶ்வரஃ ஹரிஃ ॥ 35॥
கலிம் ஸபாஜயந்தி ஆர்யா குணஜ்ஞாஃ ஸாரபாகிநஃ ।
யத்ர ஸங்கீர்தநேந ஏவ ஸர்வஃ ஸ்வார்தஃ அபிலப்யதே ॥ 36॥
ந ஹி அதஃ பரமஃ லாபஃ தேஹிநாம் ப்ராம்யதாம் இஹ ।
யதஃ விந்தேத பரமாம் ஶாந்திம் நஶ்யதி ஸம்ஸ்ரு'திஃ ॥ 37॥
க்ரு'தாதிஷு ப்ரஜா ராஜந் கலௌ இச்சந்தி ஸம்பவம் ।
கலௌ கலு பவிஷ்யந்தி நாராயணபராயணாஃ ॥ 38॥
க்வசித் க்வசித் மஹாராஜ த்ரவிடேஷு ச பூரிஶஃ ।
தாம்ரபர்ணீ நதீ யத்ர க்ரு'தமாலா பயஸ்விநீ ॥ 39॥
காவேரீ ச மஹாபுண்யா ப்ரதீசீ ச மஹாநதீ ।
யே பிபந்தி ஜலம் தாஸாம் மநுஜா மநுஜேஶ்வர ।
ப்ராயஃ பக்தாஃ பகவதி வாஸுதேவஃ அமல ஆஶயாஃ ॥ 40॥
தேவர்ஷிபூதாப்தந்ரு'ணா பித்ரூ'ணாம்
ந கிங்கரஃ ந அயம் ரு'ணீ ச ராஜந் ।
ஸர்வாத்மநா யஃ ஶரணம் ஶரண்யம்
கதஃ முகுந்தம் பரிஹ்ரு'த்ய கர்தும் ॥ 41॥
ஸ்வபாதமூலம் பஜதஃ ப்ரியஸ்ய
த்யக்தாந்யபாவஸ்ய ஹரிஃ பரேஶஃ ।
விகர்ம யத் ச உத்பதிதம் கதஞ்சித்
துநோதி ஸர்வம் ஹ்ரு'தி ஸந்நிவிஷ்டஃ ॥ 42॥
நாரதஃ உவாச ।
தர்மாந் பாகவதாந் இத்தம் ஶ்ருத்வா அத மிதிலேஶ்வரஃ ।
ஜாயந்த இயாந் முநீந் ப்ரீதஃ ஸோபாத்யாயஃ ஹி அபூஜயத் ॥ 43॥
ததஃ அந்தஃ ததிரே ஸித்தாஃ ஸர்வலோகஸ்ய பஶ்யதஃ ।
ராஜா தர்மாந் உபாதிஷ்டந் அவாப பரமாம் கதிம் ॥ 44॥
த்வம் அபி ஏதாந் மஹாபாக தர்மாந் பாகவதாந் ஶ்ருதாந் ।
ஆஸ்திதஃ ஶ்ரத்தயா யுக்தஃ நிஃஸங்கஃ யாஸ்யஸே பரம் ॥ 45॥
யுவயோஃ கலு தம்பத்யோஃ யஶஸா பூரிதம் ஜகத் ।
புத்ரதாம் அகமத் யத் வாம் பகவாந் ஈஶ்வரஃ ஹரிஃ ॥ 46॥
தர்ஶநாலிங்கநாலாபைஃ ஶயநாஸநபோஜநைஃ ।
ஆத்மா வாம் பாவிதஃ க்ரு'ஷ்ணே புத்ரஸ்நேஹ ப்ரகுர்வதோஃ ॥ 47॥
வைரேண யம் ந்ரு'பதயஃ ஶிஶுபாலபௌண்ட்ர
ஶால்வாதயஃ கதிவிலாஸவிலோகநாதயைஃ ।
த்யாயந்தஃ ஆக்ரு'ததியஃ ஶயநாஸநாதௌ
தத் ஸாம்யம் ஆபுஃ அநுரக்ததியாம் புநஃ கிம் ॥ 48॥
மா அபத்யபுத்திம் அக்ரு'தாஃ க்ரு'ஷ்ணே ஸர்வாத்மநீஶ்வரே ।
மாயாமநுஷ்யபாவேந கூட ஐஶ்வர்யே பரே அவ்யயே ॥ 49॥
பூபாரராஜந்யஹந்தவே குப்தயே ஸதாம் ।
அவதீர்ணஸ்ய நிர்வ்ரு'த்யை யஶஃ லோகே விதந்யதே ॥ 50॥
ஶ்ரீஶுகஃ உவாச ।
ஏதத் ஶ்ருத்வா மஹாபாகஃ வஸுதேவஃ அதிவிஸ்மிதஃ ।
தேவகீ ச மஹாபாகாஃ ஜஹதுஃ மோஹம் ஆத்மநஃ ॥ 51॥
இதிஹாஸம் இமம் புண்யம் தாரயேத் யஃ ஸமாஹிதஃ ।
ஸஃ விதூய இஹ ஶமலம் ப்ரஹ்மபூயாய கல்பதே ॥ 52॥
இதி ஶ்ரீமத்பாகவதே மஹாபுராணே பாரமஹம்ஸ்யாம்
ஸம்ஹிதாயாமேகாதஶஸ்கந்தே வஸுதேவநாரதஸம்வாதே
பஞ்சமோऽத்யாயஃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
atha pañcamo'dhyāyaḥ |
rājā uvāca |
bhagavantaṃ hariṃ prāyaḥ na bhajanti ātmavittamāḥ |
teṣāṃ aśāntakāmānāṃ kā niṣṭhā avijitātmanām || 1||
camasaḥ uvāca |
mukhabāhūrūpādebhyaḥ puruṣasya āśramaiḥ saha |
catvāraḥ jajñire varṇāḥ guṇaiḥ viprādayaḥ pṛthak || 2||
yaḥ eṣāṃ puruṣaṃ sākṣāt ātmaprabhavaṃ īśvaram |
na bhajanti avajānanti sthānāt bhraṣṭāḥ patanti adhaḥ || 3||
dūre harikathāḥ kecit dūre ca acyutakīrrtanāḥ |
striyaḥ śūdrādayaḥ ca eva te anukampyā bhavādṛśām || 4||
vipraḥ rājanyavaiśyau ca hareḥ prāptāḥ padāntikam |
śrautena janmanā atha api muhyanti āmnāyavādinaḥ || 5||
karmaṇi akovidāḥ stabdhāḥ mūrkhāḥ paṇḍitamāninaḥ |
vadanti cāṭukāt mūḍhāḥ yayā mādhvyā gira utsukāḥ || 6||
rajasā ghorasaṅkalpāḥ kāmukāḥ ahimanyavaḥ |
dāmbhikāḥ māninaḥ pāpāḥ vihasanti acyutapriyān || 7||
vadanti te anyonyaṃ upāsitastriyaḥ
gṛheṣu maithunyasukheṣu ca āśiṣaḥ |
yajanti asṛṣṭān avidhān adakṣiṇam
vṛttyai paraṃ ghnanti paśūn atadvidaḥ || 8||
śriyā vibhūtyā abhijanena vidyayā
tyāgena rūpeṇa balena karmaṇā
sataḥ avamanyanti haripriyān khalāḥ || 9||
sarveṣu śaśvat tanubhṛt svavasthitam
yathā svaṃ ātmānaṃ abhīṣṭaṃ īśvaram |
vedopagītaṃ ca na śruṇvate abudhāḥ
manorathānāṃ pravadanti vārtayā || 10||
loke vyavāya āmiṣaṃ adyasevā
nityāḥ tu jantoḥ na hi tatra codanā |
vyavasthitiḥ teṣu vivāhayajña
surāgrahaiḥ āsu nivṛttiḥ iṣṭā || 11||
dhanaṃ ca dharmekaphalaṃ yataḥ vai
jñānaṃ savijñānaṃ anupraśānti |
gṛheṣu yuñjanti kalevarasya
mṛtyuṃ na paśyanti durantavīryam || 12||
yat ghrāṇabhakṣaḥ vihitaḥ surāyāḥ
tathā paśoḥ ālabhanaṃ na hiṃsā |
evaṃ vyavāyaḥ prajayā na ratyā
iamaṃ viśuddhaṃ na viduḥ svadharmam || 13||
ye tu anevaṃvidaḥ asantaḥ stabdhāḥ sat abhimāninaḥ |
paśūn druhyanti visrabdhāḥ pretya khādanti te ca tān || 14||
dviṣantaḥ parakāyeṣu svātmānaṃ hariṃ īśvaram |
mṛtake sānubandhe asmin baddhasnehāḥ patanti adhaḥ || 15||
ye kaivalyaṃ asamprāptāḥ ye ca atītāḥ ca mūḍhatām |
traivargikāḥ hi akṣaṇikāḥ ātmānaṃ ghātayanti te || 16||
etaḥ ātmahanaḥ aśāntāḥ ajñāne jñānamāninaḥ |
sīdanti akṛtakṛtyāḥ vai kāladhvastamanorathāḥ || 17||
hitvā ātyāya asaracitāḥ gṛha apatyasuhṛt śriyaḥ |
tamaḥ viśanti anicchantaḥ vāsudevaparāṅmukhāḥ || 18||
rājā uvāca |
kasmin kāle saḥ bhagavān kiṃ varṇaḥ kīdṛśaḥ nṛbhiḥ |
nāmnā vā kena vidhinā pūjyate tat iha ucyatām || 19||
karabhājanaḥ uvāca |
kṛtaṃ tretā dvāparaṃ ca kaliḥ ityeṣu keśavaḥ |
nānāvarṇa abhidhākāraḥ nānā eva vidhinā ijyate || 20||
kṛte śuklaḥ caturbāhuḥ jaṭilaḥ valkalāmbaraḥ |
kṛṣṇājinaupavītākṣān bibhrat daṇḍakamaṇḍalūn || 21||
manuṣyāḥ tu tadā śāntāḥ nirvairāḥ suhṛdaḥ samāḥ |
yajanti tapasā devaṃ śamena ca damena ca || 22||
haṃsaḥ suparṇaḥ vaikuṇṭhaḥ dharmaḥ yogeśvaraḥ amalaḥ |
īśvaraḥ puruṣaḥ avyaktaḥ paramātmā iti gīyate || 23||
tretāyāṃ raktavarṇaḥ asau caturbāhuḥ trimekhalaḥ |
hiraṇyakeśaḥ trayī ātmā sruksruvādi upalakṣaṇaḥ || 24||
taṃ tadā manujā devaṃ sarvadevamayaṃ harim |
yajanti vidyayā trayyā dharmiṣṭhāḥ brahmavādinaḥ || 25||
viṣṇuḥ yajñaḥ pṛṣṇigarbhaḥ sarvadevaḥ urukramaḥ |
vṛṣākapiḥ jayantaḥ ca urugāya iti īryate || 26||
dvāpare bhagavān śyāmaḥ pītavāsā nijāyudhaḥ |
śrīvatsādibhiḥ aṅkaiḥ ca lakṣaṇaiḥ upalakṣitaḥ || 27||
taṃ tadā puruṣaṃ martyā mahārājaupalakṣaṇam |
yajanti vedatantrābhyāṃ paraṃ jijñāsavaḥ nṛpa || 28||
namaḥ te vāsudevāya namaḥ saṅkarṣaṇāya ca |
pradyumnāya aniruddhāya tubhyaṃ bhagavate namaḥ || 29||
nārāyaṇāya ṛṣaye puruṣāya mahātmane |
viśveśvarāya viśvāya sarvabhūtātmane namaḥ || 30||
iti dvāparaḥ urvīśa stuvanti jagadīśvaram |
nānātantravidhānena kalau api yathā śruṇu || 31||
kṛṣṇavarṇaṃ tviṣākṛṣṇaṃ sāṅgaupāṅgāstra
pārṣadam |
yajñaiḥ saṅkīrtanaprāyaiḥ yajanti hi sumedhasaḥ || 32||
dhyeyaṃ sadā paribhavaghnaṃ abhīṣṭadoham
tīrthāspadaṃ śivaviriñcinutaṃ śaraṇyam |
bhṛtyārtihan praṇatapāla bhavābdhipotam
vande mahāpuruṣa te caraṇāravindam || 33||
tyaktvā sudustyajasuraipsitarājyalakṣmīm
dharmiṣṭhaḥ āryavacasā yat agāt araṇyam |
māyāmṛgaṃ dayitayā ipsitaṃ anvadhāvat
vande mahāpuruṣa te caraṇāravindam || 34||
evaṃ yugānurūpābhyāṃ bhagavān yugavartibhiḥ |
manujaiḥ ijyate rājan śreyasāṃ īśvaraḥ hariḥ || 35||
kaliṃ sabhājayanti āryā guṇajñāḥ sārabhāginaḥ |
yatra saṅkīrtanena eva sarvaḥ svārthaḥ abhilabhyate || 36||
na hi ataḥ paramaḥ lābhaḥ dehināṃ bhrāmyatāṃ iha |
yataḥ vindeta paramāṃ śāntiṃ naśyati saṃsṛtiḥ || 37||
kṛtādiṣu prajā rājan kalau icchanti sambhavam |
kalau khalu bhaviṣyanti nārāyaṇaparāyaṇāḥ || 38||
kvacit kvacit mahārāja draviḍeṣu ca bhūriśaḥ |
tāmraparṇī nadī yatra kṛtamālā payasvinī || 39||
kāverī ca mahāpuṇyā pratīcī ca mahānadī |
ye pibanti jalaṃ tāsāṃ manujā manujeśvara |
prāyaḥ bhaktāḥ bhagavati vāsudevaḥ amala āśayāḥ || 40||
devarṣibhūtāptanṛṇā pitṝṇāṃ
na kiṅkaraḥ na ayaṃ ṛṇī ca rājan |
sarvātmanā yaḥ śaraṇaṃ śaraṇyam
gataḥ mukundaṃ parihṛtya kartum || 41||
svapādamūlaṃ bhajataḥ priyasya
tyaktānyabhāvasya hariḥ pareśaḥ |
vikarma yat ca utpatitaṃ kathañcit
dhunoti sarvaṃ hṛdi sanniviṣṭaḥ || 42||
nāradaḥ uvāca |
dharmān bhāgavatān itthaṃ śrutvā atha mithileśvaraḥ |
jāyanta iyān munīn prītaḥ sopādhyāyaḥ hi apūjayat || 43||
tataḥ antaḥ dadhire siddhāḥ sarvalokasya paśyataḥ |
rājā dharmān upātiṣṭhan avāpa paramāṃ gatim || 44||
tvaṃ api etān mahābhāga dharmān bhāgavatān śrutān |
āsthitaḥ śraddhayā yuktaḥ niḥsaṅgaḥ yāsyase param || 45||
yuvayoḥ khalu dampatyoḥ yaśasā pūritaṃ jagat |
putratāṃ agamat yat vāṃ bhagavān īśvaraḥ hariḥ || 46||
darśanāliṅganālāpaiḥ śayanāsanabhojanaiḥ |
ātmā vāṃ pāvitaḥ kṛṣṇe putrasneha prakurvatoḥ || 47||
vaireṇa yaṃ nṛpatayaḥ śiśupālapauṇḍra
śālvādayaḥ gativilāsavilokanādayaiḥ |
dhyāyantaḥ ākṛtadhiyaḥ śayanāsanādau
tat sāmyaṃ āpuḥ anuraktadhiyāṃ punaḥ kim || 48||
mā apatyabuddhiṃ akṛthāḥ kṛṣṇe sarvātmanīśvare |
māyāmanuṣyabhāvena gūḍha aiśvarye pare avyaye || 49||
bhūbhārarājanyahantave guptaye satām |
avatīrṇasya nirvṛtyai yaśaḥ loke vitanyate || 50||
śrīśukaḥ uvāca |
etat śrutvā mahābhāgaḥ vasudevaḥ ativismitaḥ |
devakī ca mahābhāgāḥ jahatuḥ mohaṃ ātmanaḥ || 51||
itihāsaṃ imaṃ puṇyaṃ dhārayet yaḥ samāhitaḥ |
saḥ vidhūya iha śamalaṃ brahmabhūyāya kalpate || 52||
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ
saṃhitāyāmekādaśaskandhe vasudevanāradasaṃvāde
pañcamo'dhyāyaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
अथ पञ्चमोऽध्यायः ।
राजा उवाच ।
भगवन्तं हरिं प्रायः न भजन्ति आत्मवित्तमाः ।
तेषां अशान्तकामानां का निष्ठा अविजितात्मनाम् ॥ 1॥
चमसः उवाच ।
मुखबाहूरूपादेभ्यः पुरुषस्य आश्रमैः सह ।
चत्वारः जज्ञिरे वर्णाः गुणैः विप्रादयः पृथक् ॥ 2॥
यः एषां पुरुषं साक्षात् आत्मप्रभवं ईश्वरम् ।
न भजन्ति अवजानन्ति स्थानात् भ्रष्टाः पतन्ति अधः ॥ 3॥
दूरे हरिकथाः केचित् दूरे च अच्युतकीर्र्तनाः ।
स्त्रियः शूद्रादयः च एव ते अनुकम्प्या भवादृशाम् ॥ 4॥
विप्रः राजन्यवैश्यौ च हरेः प्राप्ताः पदान्तिकम् ।
श्रौतेन जन्मना अथ अपि मुह्यन्ति आम्नायवादिनः ॥ 5॥
कर्मणि अकोविदाः स्तब्धाः मूर्खाः पण्डितमानिनः ।
वदन्ति चाटुकात् मूढाः यया माध्व्या गिर उत्सुकाः ॥ 6॥
रजसा घोरसङ्कल्पाः कामुकाः अहिमन्यवः ।
दाम्भिकाः मानिनः पापाः विहसन्ति अच्युतप्रियान् ॥ 7॥
वदन्ति ते अन्योन्यं उपासितस्त्रियः
गृहेषु मैथुन्यसुखेषु च आशिषः ।
यजन्ति असृष्टान् अविधान् अदक्षिणम्
वृत्त्यै परं घ्नन्ति पशून् अतद्विदः ॥ 8॥
श्रिया विभूत्या अभिजनेन विद्यया
त्यागेन रूपेण बलेन कर्मणा
सतः अवमन्यन्ति हरिप्रियान् खलाः ॥ 9॥
सर्वेषु शश्वत् तनुभृत् स्ववस्थितम्
यथा स्वं आत्मानं अभीष्टं ईश्वरम् ।
वेदोपगीतं च न श्रुण्वते अबुधाः
मनोरथानां प्रवदन्ति वार्तया ॥ 10॥
लोके व्यवाय आमिषं अद्यसेवा
नित्याः तु जन्तोः न हि तत्र चोदना ।
व्यवस्थितिः तेषु विवाहयज्ञ
सुराग्रहैः आसु निवृत्तिः इष्टा ॥ 11॥
धनं च धर्मेकफलं यतः वै
ज्ञानं सविज्ञानं अनुप्रशान्ति ।
गृहेषु युञ्जन्ति कलेवरस्य
मृत्युं न पश्यन्ति दुरन्तवीर्यम् ॥ 12॥
यत् घ्राणभक्षः विहितः सुरायाः
तथा पशोः आलभनं न हिंसा ।
एवं व्यवायः प्रजया न रत्या
इअमं विशुद्धं न विदुः स्वधर्मम् ॥ 13॥
ये तु अनेवंविदः असन्तः स्तब्धाः सत् अभिमानिनः ।
पशून् द्रुह्यन्ति विस्रब्धाः प्रेत्य खादन्ति ते च तान् ॥ 14॥
द्विषन्तः परकायेषु स्वात्मानं हरिं ईश्वरम् ।
मृतके सानुबन्धे अस्मिन् बद्धस्नेहाः पतन्ति अधः ॥ 15॥
ये कैवल्यं असम्प्राप्ताः ये च अतीताः च मूढताम् ।
त्रैवर्गिकाः हि अक्षणिकाः आत्मानं घातयन्ति ते ॥ 16॥
एतः आत्महनः अशान्ताः अज्ञाने ज्ञानमानिनः ।
सीदन्ति अकृतकृत्याः वै कालध्वस्तमनोरथाः ॥ 17॥
हित्वा आत्याय असरचिताः गृह अपत्यसुहृत् श्रियः ।
तमः विशन्ति अनिच्छन्तः वासुदेवपराङ्मुखाः ॥ 18॥
राजा उवाच ।
कस्मिन् काले सः भगवान् किं वर्णः कीदृशः नृभिः ।
नाम्ना वा केन विधिना पूज्यते तत् इह उच्यताम् ॥ 19॥
करभाजनः उवाच ।
कृतं त्रेता द्वापरं च कलिः इत्येषु केशवः ।
नानावर्ण अभिधाकारः नाना एव विधिना इज्यते ॥ 20॥
कृते शुक्लः चतुर्बाहुः जटिलः वल्कलाम्बरः ।
कृष्णाजिनौपवीताक्षान् बिभ्रत् दण्डकमण्डलून् ॥ 21॥
मनुष्याः तु तदा शान्ताः निर्वैराः सुहृदः समाः ।
यजन्ति तपसा देवं शमेन च दमेन च ॥ 22॥
हंसः सुपर्णः वैकुण्ठः धर्मः योगेश्वरः अमलः ।
ईश्वरः पुरुषः अव्यक्तः परमात्मा इति गीयते ॥ 23॥
त्रेतायां रक्तवर्णः असौ चतुर्बाहुः त्रिमेखलः ।
हिरण्यकेशः त्रयी आत्मा स्रुक्स्रुवादि उपलक्षणः ॥ 24॥
तं तदा मनुजा देवं सर्वदेवमयं हरिम् ।
यजन्ति विद्यया त्रय्या धर्मिष्ठाः ब्रह्मवादिनः ॥ 25॥
विष्णुः यज्ञः पृष्णिगर्भः सर्वदेवः उरुक्रमः ।
वृषाकपिः जयन्तः च उरुगाय इति ईर्यते ॥ 26॥
द्वापरे भगवान् श्यामः पीतवासा निजायुधः ।
श्रीवत्सादिभिः अङ्कैः च लक्षणैः उपलक्षितः ॥ 27॥
तं तदा पुरुषं मर्त्या महाराजौपलक्षणम् ।
यजन्ति वेदतन्त्राभ्यां परं जिज्ञासवः नृप ॥ 28॥
नमः ते वासुदेवाय नमः सङ्कर्षणाय च ।
प्रद्युम्नाय अनिरुद्धाय तुभ्यं भगवते नमः ॥ 29॥
नारायणाय ऋषये पुरुषाय महात्मने ।
विश्वेश्वराय विश्वाय सर्वभूतात्मने नमः ॥ 30॥
इति द्वापरः उर्वीश स्तुवन्ति जगदीश्वरम् ।
नानातन्त्रविधानेन कलौ अपि यथा श्रुणु ॥ 31॥
कृष्णवर्णं त्विषाकृष्णं साङ्गौपाङ्गास्त्र
पार्षदम् ।
यज्ञैः सङ्कीर्तनप्रायैः यजन्ति हि सुमेधसः ॥ 32॥
ध्येयं सदा परिभवघ्नं अभीष्टदोहम्
तीर्थास्पदं शिवविरिञ्चिनुतं शरण्यम् ।
भृत्यार्तिहन् प्रणतपाल भवाब्धिपोतम्
वन्दे महापुरुष ते चरणारविन्दम् ॥ 33॥
त्यक्त्वा सुदुस्त्यजसुरैप्सितराज्यलक्ष्मीम्
धर्मिष्ठः आर्यवचसा यत् अगात् अरण्यम् ।
मायामृगं दयितया इप्सितं अन्वधावत्
वन्दे महापुरुष ते चरणारविन्दम् ॥ 34॥
एवं युगानुरूपाभ्यां भगवान् युगवर्तिभिः ।
मनुजैः इज्यते राजन् श्रेयसां ईश्वरः हरिः ॥ 35॥
कलिं सभाजयन्ति आर्या गुणज्ञाः सारभागिनः ।
यत्र सङ्कीर्तनेन एव सर्वः स्वार्थः अभिलभ्यते ॥ 36॥
न हि अतः परमः लाभः देहिनां भ्राम्यतां इह ।
यतः विन्देत परमां शान्तिं नश्यति संसृतिः ॥ 37॥
कृतादिषु प्रजा राजन् कलौ इच्छन्ति सम्भवम् ।
कलौ खलु भविष्यन्ति नारायणपरायणाः ॥ 38॥
क्वचित् क्वचित् महाराज द्रविडेषु च भूरिशः ।
ताम्रपर्णी नदी यत्र कृतमाला पयस्विनी ॥ 39॥
कावेरी च महापुण्या प्रतीची च महानदी ।
ये पिबन्ति जलं तासां मनुजा मनुजेश्वर ।
प्रायः भक्ताः भगवति वासुदेवः अमल आशयाः ॥ 40॥
देवर्षिभूताप्तनृणा पितॄणां
न किङ्करः न अयं ऋणी च राजन् ।
सर्वात्मना यः शरणं शरण्यम्
गतः मुकुन्दं परिहृत्य कर्तुम् ॥ 41॥
स्वपादमूलं भजतः प्रियस्य
त्यक्तान्यभावस्य हरिः परेशः ।
विकर्म यत् च उत्पतितं कथञ्चित्
धुनोति सर्वं हृदि सन्निविष्टः ॥ 42॥
नारदः उवाच ।
धर्मान् भागवतान् इत्थं श्रुत्वा अथ मिथिलेश्वरः ।
जायन्त इयान् मुनीन् प्रीतः सोपाध्यायः हि अपूजयत् ॥ 43॥
ततः अन्तः दधिरे सिद्धाः सर्वलोकस्य पश्यतः ।
राजा धर्मान् उपातिष्ठन् अवाप परमां गतिम् ॥ 44॥
त्वं अपि एतान् महाभाग धर्मान् भागवतान् श्रुतान् ।
आस्थितः श्रद्धया युक्तः निःसङ्गः यास्यसे परम् ॥ 45॥
युवयोः खलु दम्पत्योः यशसा पूरितं जगत् ।
पुत्रतां अगमत् यत् वां भगवान् ईश्वरः हरिः ॥ 46॥
दर्शनालिङ्गनालापैः शयनासनभोजनैः ।
आत्मा वां पावितः कृष्णे पुत्रस्नेह प्रकुर्वतोः ॥ 47॥
वैरेण यं नृपतयः शिशुपालपौण्ड्र
शाल्वादयः गतिविलासविलोकनादयैः ।
ध्यायन्तः आकृतधियः शयनासनादौ
तत् साम्यं आपुः अनुरक्तधियां पुनः किम् ॥ 48॥
मा अपत्यबुद्धिं अकृथाः कृष्णे सर्वात्मनीश्वरे ।
मायामनुष्यभावेन गूढ ऐश्वर्ये परे अव्यये ॥ 49॥
भूभारराजन्यहन्तवे गुप्तये सताम् ।
अवतीर्णस्य निर्वृत्यै यशः लोके वितन्यते ॥ 50॥
श्रीशुकः उवाच ।
एतत् श्रुत्वा महाभागः वसुदेवः अतिविस्मितः ।
देवकी च महाभागाः जहतुः मोहं आत्मनः ॥ 51॥
इतिहासं इमं पुण्यं धारयेत् यः समाहितः ।
सः विधूय इह शमलं ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ 52॥
इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां
संहितायामेकादशस्कन्धे वसुदेवनारदसंवादे
पञ्चमोऽध्यायः ॥
atha pañcamo'dhyāyaḥ |
rājā uvāca |
bhagavantaṃ hariṃ prāyaḥ na bhajanti ātmavittamāḥ |
teṣāṃ aśāntakāmānāṃ kā niṣṭhā avijitātmanām || 1||
camasaḥ uvāca |
mukhabāhūrūpādebhyaḥ puruṣasya āśramaiḥ saha |
catvāraḥ jajñire varṇāḥ guṇaiḥ viprādayaḥ pṛthak || 2||
yaḥ eṣāṃ puruṣaṃ sākṣāt ātmaprabhavaṃ īśvaram |
na bhajanti avajānanti sthānāt bhraṣṭāḥ patanti adhaḥ || 3||
dūre harikathāḥ kecit dūre ca acyutakīrrtanāḥ |
striyaḥ śūdrādayaḥ ca eva te anukampyā bhavādṛśām || 4||
vipraḥ rājanyavaiśyau ca hareḥ prāptāḥ padāntikam |
śrautena janmanā atha api muhyanti āmnāyavādinaḥ || 5||
karmaṇi akovidāḥ stabdhāḥ mūrkhāḥ paṇḍitamāninaḥ |
vadanti cāṭukāt mūḍhāḥ yayā mādhvyā gira utsukāḥ || 6||
rajasā ghorasaṅkalpāḥ kāmukāḥ ahimanyavaḥ |
dāmbhikāḥ māninaḥ pāpāḥ vihasanti acyutapriyān || 7||
vadanti te anyonyaṃ upāsitastriyaḥ
gṛheṣu maithunyasukheṣu ca āśiṣaḥ |
yajanti asṛṣṭān avidhān adakṣiṇam
vṛttyai paraṃ ghnanti paśūn atadvidaḥ || 8||
śriyā vibhūtyā abhijanena vidyayā
tyāgena rūpeṇa balena karmaṇā
sataḥ avamanyanti haripriyān khalāḥ || 9||
sarveṣu śaśvat tanubhṛt svavasthitam
yathā svaṃ ātmānaṃ abhīṣṭaṃ īśvaram |
vedopagītaṃ ca na śruṇvate abudhāḥ
manorathānāṃ pravadanti vārtayā || 10||
loke vyavāya āmiṣaṃ adyasevā
nityāḥ tu jantoḥ na hi tatra codanā |
vyavasthitiḥ teṣu vivāhayajña
surāgrahaiḥ āsu nivṛttiḥ iṣṭā || 11||
dhanaṃ ca dharmekaphalaṃ yataḥ vai
jñānaṃ savijñānaṃ anupraśānti |
gṛheṣu yuñjanti kalevarasya
mṛtyuṃ na paśyanti durantavīryam || 12||
yat ghrāṇabhakṣaḥ vihitaḥ surāyāḥ
tathā paśoḥ ālabhanaṃ na hiṃsā |
evaṃ vyavāyaḥ prajayā na ratyā
iamaṃ viśuddhaṃ na viduḥ svadharmam || 13||
ye tu anevaṃvidaḥ asantaḥ stabdhāḥ sat abhimāninaḥ |
paśūn druhyanti visrabdhāḥ pretya khādanti te ca tān || 14||
dviṣantaḥ parakāyeṣu svātmānaṃ hariṃ īśvaram |
mṛtake sānubandhe asmin baddhasnehāḥ patanti adhaḥ || 15||
ye kaivalyaṃ asamprāptāḥ ye ca atītāḥ ca mūḍhatām |
traivargikāḥ hi akṣaṇikāḥ ātmānaṃ ghātayanti te || 16||
etaḥ ātmahanaḥ aśāntāḥ ajñāne jñānamāninaḥ |
sīdanti akṛtakṛtyāḥ vai kāladhvastamanorathāḥ || 17||
hitvā ātyāya asaracitāḥ gṛha apatyasuhṛt śriyaḥ |
tamaḥ viśanti anicchantaḥ vāsudevaparāṅmukhāḥ || 18||
rājā uvāca |
kasmin kāle saḥ bhagavān kiṃ varṇaḥ kīdṛśaḥ nṛbhiḥ |
nāmnā vā kena vidhinā pūjyate tat iha ucyatām || 19||
karabhājanaḥ uvāca |
kṛtaṃ tretā dvāparaṃ ca kaliḥ ityeṣu keśavaḥ |
nānāvarṇa abhidhākāraḥ nānā eva vidhinā ijyate || 20||
kṛte śuklaḥ caturbāhuḥ jaṭilaḥ valkalāmbaraḥ |
kṛṣṇājinaupavītākṣān bibhrat daṇḍakamaṇḍalūn || 21||
manuṣyāḥ tu tadā śāntāḥ nirvairāḥ suhṛdaḥ samāḥ |
yajanti tapasā devaṃ śamena ca damena ca || 22||
haṃsaḥ suparṇaḥ vaikuṇṭhaḥ dharmaḥ yogeśvaraḥ amalaḥ |
īśvaraḥ puruṣaḥ avyaktaḥ paramātmā iti gīyate || 23||
tretāyāṃ raktavarṇaḥ asau caturbāhuḥ trimekhalaḥ |
hiraṇyakeśaḥ trayī ātmā sruksruvādi upalakṣaṇaḥ || 24||
taṃ tadā manujā devaṃ sarvadevamayaṃ harim |
yajanti vidyayā trayyā dharmiṣṭhāḥ brahmavādinaḥ || 25||
viṣṇuḥ yajñaḥ pṛṣṇigarbhaḥ sarvadevaḥ urukramaḥ |
vṛṣākapiḥ jayantaḥ ca urugāya iti īryate || 26||
dvāpare bhagavān śyāmaḥ pītavāsā nijāyudhaḥ |
śrīvatsādibhiḥ aṅkaiḥ ca lakṣaṇaiḥ upalakṣitaḥ || 27||
taṃ tadā puruṣaṃ martyā mahārājaupalakṣaṇam |
yajanti vedatantrābhyāṃ paraṃ jijñāsavaḥ nṛpa || 28||
namaḥ te vāsudevāya namaḥ saṅkarṣaṇāya ca |
pradyumnāya aniruddhāya tubhyaṃ bhagavate namaḥ || 29||
nārāyaṇāya ṛṣaye puruṣāya mahātmane |
viśveśvarāya viśvāya sarvabhūtātmane namaḥ || 30||
iti dvāparaḥ urvīśa stuvanti jagadīśvaram |
nānātantravidhānena kalau api yathā śruṇu || 31||
kṛṣṇavarṇaṃ tviṣākṛṣṇaṃ sāṅgaupāṅgāstra
pārṣadam |
yajñaiḥ saṅkīrtanaprāyaiḥ yajanti hi sumedhasaḥ || 32||
dhyeyaṃ sadā paribhavaghnaṃ abhīṣṭadoham
tīrthāspadaṃ śivaviriñcinutaṃ śaraṇyam |
bhṛtyārtihan praṇatapāla bhavābdhipotam
vande mahāpuruṣa te caraṇāravindam || 33||
tyaktvā sudustyajasuraipsitarājyalakṣmīm
dharmiṣṭhaḥ āryavacasā yat agāt araṇyam |
māyāmṛgaṃ dayitayā ipsitaṃ anvadhāvat
vande mahāpuruṣa te caraṇāravindam || 34||
evaṃ yugānurūpābhyāṃ bhagavān yugavartibhiḥ |
manujaiḥ ijyate rājan śreyasāṃ īśvaraḥ hariḥ || 35||
kaliṃ sabhājayanti āryā guṇajñāḥ sārabhāginaḥ |
yatra saṅkīrtanena eva sarvaḥ svārthaḥ abhilabhyate || 36||
na hi ataḥ paramaḥ lābhaḥ dehināṃ bhrāmyatāṃ iha |
yataḥ vindeta paramāṃ śāntiṃ naśyati saṃsṛtiḥ || 37||
kṛtādiṣu prajā rājan kalau icchanti sambhavam |
kalau khalu bhaviṣyanti nārāyaṇaparāyaṇāḥ || 38||
kvacit kvacit mahārāja draviḍeṣu ca bhūriśaḥ |
tāmraparṇī nadī yatra kṛtamālā payasvinī || 39||
kāverī ca mahāpuṇyā pratīcī ca mahānadī |
ye pibanti jalaṃ tāsāṃ manujā manujeśvara |
prāyaḥ bhaktāḥ bhagavati vāsudevaḥ amala āśayāḥ || 40||
devarṣibhūtāptanṛṇā pitṝṇāṃ
na kiṅkaraḥ na ayaṃ ṛṇī ca rājan |
sarvātmanā yaḥ śaraṇaṃ śaraṇyam
gataḥ mukundaṃ parihṛtya kartum || 41||
svapādamūlaṃ bhajataḥ priyasya
tyaktānyabhāvasya hariḥ pareśaḥ |
vikarma yat ca utpatitaṃ kathañcit
dhunoti sarvaṃ hṛdi sanniviṣṭaḥ || 42||
nāradaḥ uvāca |
dharmān bhāgavatān itthaṃ śrutvā atha mithileśvaraḥ |
jāyanta iyān munīn prītaḥ sopādhyāyaḥ hi apūjayat || 43||
tataḥ antaḥ dadhire siddhāḥ sarvalokasya paśyataḥ |
rājā dharmān upātiṣṭhan avāpa paramāṃ gatim || 44||
tvaṃ api etān mahābhāga dharmān bhāgavatān śrutān |
āsthitaḥ śraddhayā yuktaḥ niḥsaṅgaḥ yāsyase param || 45||
yuvayoḥ khalu dampatyoḥ yaśasā pūritaṃ jagat |
putratāṃ agamat yat vāṃ bhagavān īśvaraḥ hariḥ || 46||
darśanāliṅganālāpaiḥ śayanāsanabhojanaiḥ |
ātmā vāṃ pāvitaḥ kṛṣṇe putrasneha prakurvatoḥ || 47||
vaireṇa yaṃ nṛpatayaḥ śiśupālapauṇḍra
śālvādayaḥ gativilāsavilokanādayaiḥ |
dhyāyantaḥ ākṛtadhiyaḥ śayanāsanādau
tat sāmyaṃ āpuḥ anuraktadhiyāṃ punaḥ kim || 48||
mā apatyabuddhiṃ akṛthāḥ kṛṣṇe sarvātmanīśvare |
māyāmanuṣyabhāvena gūḍha aiśvarye pare avyaye || 49||
bhūbhārarājanyahantave guptaye satām |
avatīrṇasya nirvṛtyai yaśaḥ loke vitanyate || 50||
śrīśukaḥ uvāca |
etat śrutvā mahābhāgaḥ vasudevaḥ ativismitaḥ |
devakī ca mahābhāgāḥ jahatuḥ mohaṃ ātmanaḥ || 51||
itihāsaṃ imaṃ puṇyaṃ dhārayet yaḥ samāhitaḥ |
saḥ vidhūya iha śamalaṃ brahmabhūyāya kalpate || 52||
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ
saṃhitāyāmekādaśaskandhe vasudevanāradasaṃvāde
pañcamo'dhyāyaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.