ਅਥ ਪਞ੍ਚਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ।
ਰਾਜਾ ਉਵਾਚ ।
ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਹਰਿਂ ਪ੍ਰਾਯਃ ਨ ਭਜਨ੍ਤਿ ਆਤ੍ਮਵਿਤ੍ਤਮਾਃ ।
ਤੇषਾਂ ਅਸ਼ਾਨ੍ਤਕਾਮਾਨਾਂ ਕਾ ਨਿष੍ਠਾ ਅਵਿਜਿਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ॥ 1॥
ਚਮਸਃ ਉਵਾਚ ।
ਮੁਖਬਾਹੂਰੂਪਾਦੇਭ੍ਯਃ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਆਸ਼੍ਰਮੈਃ ਸਹ ।
ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਵਰ੍ਣਾਃ ਗੁਣੈਃ ਵਿਪ੍ਰਾਦਯਃ ਪृਥਕ੍ ॥ 2॥
ਯਃ ਏषਾਂ ਪੁਰੁषਂ ਸਾਕ੍षਾਤ੍ ਆਤ੍ਮਪ੍ਰਭਵਂ ਈਸ਼੍ਵਰਮ੍ ।
ਨ ਭਜਨ੍ਤਿ ਅਵਜਾਨਨ੍ਤਿ ਸ੍ਥਾਨਾਤ੍ ਭ੍ਰष੍ਟਾਃ ਪਤਨ੍ਤਿ ਅਧਃ ॥ 3॥
ਦੂਰੇ ਹਰਿਕਥਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ ਦੂਰੇ ਚ ਅਚ੍ਯੁਤਕੀਰ੍ਰ੍ਤਨਾਃ ।
ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਦਯਃ ਚ ਏਵ ਤੇ ਅਨੁਕਮ੍ਪ੍ਯਾ ਭਵਾਦृਸ਼ਾਮ੍ ॥ 4॥
ਵਿਪ੍ਰਃ ਰਾਜਨ੍ਯਵੈਸ਼੍ਯੌ ਚ ਹਰੇਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਃ ਪਦਾਨ੍ਤਿਕਮ੍ ।
ਸ਼੍ਰੌਤੇਨ ਜਨ੍ਮਨਾ ਅਥ ਅਪਿ ਮੁਹ੍ਯਨ੍ਤਿ ਆਮ੍ਨਾਯਵਾਦਿਨਃ ॥ 5॥
ਕਰ੍ਮਣਿ ਅਕੋਵਿਦਾਃ ਸ੍ਤਬ੍ਧਾਃ ਮੂਰ੍ਖਾਃ ਪਣ੍ਡਿਤਮਾਨਿਨਃ ।
ਵਦਨ੍ਤਿ ਚਾਟੁਕਾਤ੍ ਮੂਢਾਃ ਯਯਾ ਮਾਧ੍ਵ੍ਯਾ ਗਿਰ ਉਤ੍ਸੁਕਾਃ ॥ 6॥
ਰਜਸਾ ਘੋਰਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਃ ਕਾਮੁਕਾਃ ਅਹਿਮਨ੍ਯਵਃ ।
ਦਾਮ੍ਭਿਕਾਃ ਮਾਨਿਨਃ ਪਾਪਾਃ ਵਿਹਸਨ੍ਤਿ ਅਚ੍ਯੁਤਪ੍ਰਿਯਾਨ੍ ॥ 7॥
ਵਦਨ੍ਤਿ ਤੇ ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਉਪਾਸਿਤਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ
ਗृਹੇषੁ ਮੈਥੁਨ੍ਯਸੁਖੇषੁ ਚ ਆਸ਼ਿषਃ ।
ਯਜਨ੍ਤਿ ਅਸृष੍ਟਾਨ੍ ਅਵਿਧਾਨ੍ ਅਦਕ੍षਿਣਮ੍
ਵृਤ੍ਤ੍ਯੈ ਪਰਂ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਪਸ਼ੂਨ੍ ਅਤਦ੍ਵਿਦਃ ॥ 8॥
ਸ਼੍ਰਿਯਾ ਵਿਭੂਤ੍ਯਾ ਅਭਿਜਨੇਨ ਵਿਦ੍ਯਯਾ
ਤ੍ਯਾਗੇਨ ਰੂਪੇਣ ਬਲੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ
ਸਤਃ ਅਵਮਨ੍ਯਨ੍ਤਿ ਹਰਿਪ੍ਰਿਯਾਨ੍ ਖਲਾਃ ॥ 9॥
ਸਰ੍ਵੇषੁ ਸ਼ਸ਼੍ਵਤ੍ ਤਨੁਭृਤ੍ ਸ੍ਵਵਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਯਥਾ ਸ੍ਵਂ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਅਭੀष੍ਟਂ ਈਸ਼੍ਵਰਮ੍ ।
ਵੇਦੋਪਗੀਤਂ ਚ ਨ ਸ਼੍ਰੁਣ੍ਵਤੇ ਅਬੁਧਾਃ
ਮਨੋਰਥਾਨਾਂ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਵਾਰ੍ਤਯਾ ॥ 10॥
ਲੋਕੇ ਵ੍ਯਵਾਯ ਆਮਿषਂ ਅਦ੍ਯਸੇਵਾ
ਨਿਤ੍ਯਾਃ ਤੁ ਜਨ੍ਤੋਃ ਨ ਹਿ ਤਤ੍ਰ ਚੋਦਨਾ ।
ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਿਃ ਤੇषੁ ਵਿਵਾਹਯਜ੍ਞ
ਸੁਰਾਗ੍ਰਹੈਃ ਆਸੁ ਨਿਵृਤ੍ਤਿਃ ਇष੍ਟਾ ॥ 11॥
ਧਨਂ ਚ ਧਰ੍ਮੇਕਫਲਂ ਯਤਃ ਵੈ
ਜ੍ਞਾਨਂ ਸਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਅਨੁਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਿ ।
ਗृਹੇषੁ ਯੁਞ੍ਜਨ੍ਤਿ ਕਲੇਵਰਸ੍ਯ
ਮृਤ੍ਯੁਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਦੁਰਨ੍ਤਵੀਰ੍ਯਮ੍ ॥ 12॥
ਯਤ੍ ਘ੍ਰਾਣਭਕ੍षਃ ਵਿਹਿਤਃ ਸੁਰਾਯਾਃ
ਤਥਾ ਪਸ਼ੋਃ ਆਲਭਨਂ ਨ ਹਿਂਸਾ ।
ਏਵਂ ਵ੍ਯਵਾਯਃ ਪ੍ਰਜਯਾ ਨ ਰਤ੍ਯਾ
ਇਅਮਂ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਨ ਵਿਦੁਃ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਮ੍ ॥ 13॥
ਯੇ ਤੁ ਅਨੇਵਂਵਿਦਃ ਅਸਨ੍ਤਃ ਸ੍ਤਬ੍ਧਾਃ ਸਤ੍ ਅਭਿਮਾਨਿਨਃ ।
ਪਸ਼ੂਨ੍ ਦ੍ਰੁਹ੍ਯਨ੍ਤਿ ਵਿਸ੍ਰਬ੍ਧਾਃ ਪ੍ਰੇਤ੍ਯ ਖਾਦਨ੍ਤਿ ਤੇ ਚ ਤਾਨ੍ ॥ 14॥
ਦ੍ਵਿषਨ੍ਤਃ ਪਰਕਾਯੇषੁ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾਨਂ ਹਰਿਂ ਈਸ਼੍ਵਰਮ੍ ।
ਮृਤਕੇ ਸਾਨੁਬਨ੍ਧੇ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਬਦ੍ਧਸ੍ਨੇਹਾਃ ਪਤਨ੍ਤਿ ਅਧਃ ॥ 15॥
ਯੇ ਕੈਵਲ੍ਯਂ ਅਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਃ ਯੇ ਚ ਅਤੀਤਾਃ ਚ ਮੂਢਤਾਮ੍ ।
ਤ੍ਰੈਵਰ੍ਗਿਕਾਃ ਹਿ ਅਕ੍षਣਿਕਾਃ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਘਾਤਯਨ੍ਤਿ ਤੇ ॥ 16॥
ਏਤਃ ਆਤ੍ਮਹਨਃ ਅਸ਼ਾਨ੍ਤਾਃ ਅਜ੍ਞਾਨੇ ਜ੍ਞਾਨਮਾਨਿਨਃ ।
ਸੀਦਨ੍ਤਿ ਅਕृਤਕृਤ੍ਯਾਃ ਵੈ ਕਾਲਧ੍ਵਸ੍ਤਮਨੋਰਥਾਃ ॥ 17॥
ਹਿਤ੍ਵਾ ਆਤ੍ਯਾਯ ਅਸਰਚਿਤਾਃ ਗृਹ ਅਪਤ੍ਯਸੁਹृਤ੍ ਸ਼੍ਰਿਯਃ ।
ਤਮਃ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਅਨਿਚ੍ਛਨ੍ਤਃ ਵਾਸੁਦੇਵਪਰਾਙ੍ਮੁਖਾਃ ॥ 18॥
ਰਾਜਾ ਉਵਾਚ ।
ਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ ਸਃ ਭਗਵਾਨ੍ ਕਿਂ ਵਰ੍ਣਃ ਕੀਦृਸ਼ਃ ਨृਭਿਃ ।
ਨਾਮ੍ਨਾ ਵਾ ਕੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਪੂਜ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ ਇਹ ਉਚ੍ਯਤਾਮ੍ ॥ 19॥
ਕਰਭਾਜਨਃ ਉਵਾਚ ।
ਕृਤਂ ਤ੍ਰੇਤਾ ਦ੍ਵਾਪਰਂ ਚ ਕਲਿਃ ਇਤ੍ਯੇषੁ ਕੇਸ਼ਵਃ ।
ਨਾਨਾਵਰ੍ਣ ਅਭਿਧਾਕਾਰਃ ਨਾਨਾ ਏਵ ਵਿਧਿਨਾ ਇਜ੍ਯਤੇ ॥ 20॥
ਕृਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲਃ ਚਤੁਰ੍ਬਾਹੁਃ ਜਟਿਲਃ ਵਲ੍ਕਲਾਮ੍ਬਰਃ ।
ਕृष੍ਣਾਜਿਨੌਪਵੀਤਾਕ੍षਾਨ੍ ਬਿਭ੍ਰਤ੍ ਦਣ੍ਡਕਮਣ੍ਡਲੂਨ੍ ॥ 21॥
ਮਨੁष੍ਯਾਃ ਤੁ ਤਦਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਃ ਨਿਰ੍ਵੈਰਾਃ ਸੁਹृਦਃ ਸਮਾਃ ।
ਯਜਨ੍ਤਿ ਤਪਸਾ ਦੇਵਂ ਸ਼ਮੇਨ ਚ ਦਮੇਨ ਚ ॥ 22॥
ਹਂਸਃ ਸੁਪਰ੍ਣਃ ਵੈਕੁਣ੍ਠਃ ਧਰ੍ਮਃ ਯੋਗੇਸ਼੍ਵਰਃ ਅਮਲਃ ।
ਈਸ਼੍ਵਰਃ ਪੁਰੁषਃ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਇਤਿ ਗੀਯਤੇ ॥ 23॥
ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਰਕ੍ਤਵਰ੍ਣਃ ਅਸੌ ਚਤੁਰ੍ਬਾਹੁਃ ਤ੍ਰਿਮੇਖਲਃ ।
ਹਿਰਣ੍ਯਕੇਸ਼ਃ ਤ੍ਰਯੀ ਆਤ੍ਮਾ ਸ੍ਰੁਕ੍ਸ੍ਰੁਵਾਦਿ ਉਪਲਕ੍षਣਃ ॥ 24॥
ਤਂ ਤਦਾ ਮਨੁਜਾ ਦੇਵਂ ਸਰ੍ਵਦੇਵਮਯਂ ਹਰਿਮ੍ ।
ਯਜਨ੍ਤਿ ਵਿਦ੍ਯਯਾ ਤ੍ਰਯ੍ਯਾ ਧਰ੍ਮਿष੍ਠਾਃ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨਃ ॥ 25॥
ਵਿष੍ਣੁਃ ਯਜ੍ਞਃ ਪृष੍ਣਿਗਰ੍ਭਃ ਸਰ੍ਵਦੇਵਃ ਉਰੁਕ੍ਰਮਃ ।
ਵृषਾਕਪਿਃ ਜਯਨ੍ਤਃ ਚ ਉਰੁਗਾਯ ਇਤਿ ਈਰ੍ਯਤੇ ॥ 26॥
ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਭਗਵਾਨ੍ ਸ਼੍ਯਾਮਃ ਪੀਤਵਾਸਾ ਨਿਜਾਯੁਧਃ ।
ਸ਼੍ਰੀਵਤ੍ਸਾਦਿਭਿਃ ਅਙ੍ਕੈਃ ਚ ਲਕ੍षਣੈਃ ਉਪਲਕ੍षਿਤਃ ॥ 27॥
ਤਂ ਤਦਾ ਪੁਰੁषਂ ਮਰ੍ਤ੍ਯਾ ਮਹਾਰਾਜੌਪਲਕ੍षਣਮ੍ ।
ਯਜਨ੍ਤਿ ਵੇਦਤਨ੍ਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਂ ਪਰਂ ਜਿਜ੍ਞਾਸਵਃ ਨृਪ ॥ 28॥
ਨਮਃ ਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵਾਯ ਨਮਃ ਸਙ੍ਕਰ੍षਣਾਯ ਚ ।
ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨਾਯ ਅਨਿਰੁਦ੍ਧਾਯ ਤੁਭ੍ਯਂ ਭਗਵਤੇ ਨਮਃ ॥ 29॥
ਨਾਰਾਯਣਾਯ ऋषਯੇ ਪੁਰੁषਾਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨੇ ।
ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਾਯ ਵਿਸ਼੍ਵਾਯ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਤ੍ਮਨੇ ਨਮਃ ॥ 30॥
ਇਤਿ ਦ੍ਵਾਪਰਃ ਉਰ੍ਵੀਸ਼ ਸ੍ਤੁਵਨ੍ਤਿ ਜਗਦੀਸ਼੍ਵਰਮ੍ ।
ਨਾਨਾਤਨ੍ਤ੍ਰਵਿਧਾਨੇਨ ਕਲੌ ਅਪਿ ਯਥਾ ਸ਼੍ਰੁਣੁ ॥ 31॥
ਕृष੍ਣਵਰ੍ਣਂ ਤ੍ਵਿषਾਕृष੍ਣਂ ਸਾਙ੍ਗੌਪਾਙ੍ਗਾਸ੍ਤ੍ਰ
ਪਾਰ੍षਦਮ੍ ।
ਯਜ੍ਞੈਃ ਸਙ੍ਕੀਰ੍ਤਨਪ੍ਰਾਯੈਃ ਯਜਨ੍ਤਿ ਹਿ ਸੁਮੇਧਸਃ ॥ 32॥
ਧ੍ਯੇਯਂ ਸਦਾ ਪਰਿਭਵਘ੍ਨਂ ਅਭੀष੍ਟਦੋਹਮ੍
ਤੀਰ੍ਥਾਸ੍ਪਦਂ ਸ਼ਿਵਵਿਰਿਞ੍ਚਿਨੁਤਂ ਸ਼ਰਣ੍ਯਮ੍ ।
ਭृਤ੍ਯਾਰ੍ਤਿਹਨ੍ ਪ੍ਰਣਤਪਾਲ ਭਵਾਬ੍ਧਿਪੋਤਮ੍
ਵਨ੍ਦੇ ਮਹਾਪੁਰੁष ਤੇ ਚਰਣਾਰਵਿਨ੍ਦਮ੍ ॥ 33॥
ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸੁਦੁਸ੍ਤ੍ਯਜਸੁਰੈਪ੍ਸਿਤਰਾਜ੍ਯਲਕ੍ष੍ਮੀਮ੍
ਧਰ੍ਮਿष੍ਠਃ ਆਰ੍ਯਵਚਸਾ ਯਤ੍ ਅਗਾਤ੍ ਅਰਣ੍ਯਮ੍ ।
ਮਾਯਾਮृਗਂ ਦਯਿਤਯਾ ਇਪ੍ਸਿਤਂ ਅਨ੍ਵਧਾਵਤ੍
ਵਨ੍ਦੇ ਮਹਾਪੁਰੁष ਤੇ ਚਰਣਾਰਵਿਨ੍ਦਮ੍ ॥ 34॥
ਏਵਂ ਯੁਗਾਨੁਰੂਪਾਭ੍ਯਾਂ ਭਗਵਾਨ੍ ਯੁਗਵਰ੍ਤਿਭਿਃ ।
ਮਨੁਜੈਃ ਇਜ੍ਯਤੇ ਰਾਜਨ੍ ਸ਼੍ਰੇਯਸਾਂ ਈਸ਼੍ਵਰਃ ਹਰਿਃ ॥ 35॥
ਕਲਿਂ ਸਭਾਜਯਨ੍ਤਿ ਆਰ੍ਯਾ ਗੁਣਜ੍ਞਾਃ ਸਾਰਭਾਗਿਨਃ ।
ਯਤ੍ਰ ਸਙ੍ਕੀਰ੍ਤਨੇਨ ਏਵ ਸਰ੍ਵਃ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਃ ਅਭਿਲਭ੍ਯਤੇ ॥ 36॥
ਨ ਹਿ ਅਤਃ ਪਰਮਃ ਲਾਭਃ ਦੇਹਿਨਾਂ ਭ੍ਰਾਮ੍ਯਤਾਂ ਇਹ ।
ਯਤਃ ਵਿਨ੍ਦੇਤ ਪਰਮਾਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਸਂਸृਤਿਃ ॥ 37॥
ਕृਤਾਦਿषੁ ਪ੍ਰਜਾ ਰਾਜਨ੍ ਕਲੌ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਭਵਮ੍ ।
ਕਲੌ ਖਲੁ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਨਾਰਾਯਣਪਰਾਯਣਾਃ ॥ 38॥
ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਮਹਾਰਾਜ ਦ੍ਰਵਿਡੇषੁ ਚ ਭੂਰਿਸ਼ਃ ।
ਤਾਮ੍ਰਪਰ੍ਣੀ ਨਦੀ ਯਤ੍ਰ ਕृਤਮਾਲਾ ਪਯਸ੍ਵਿਨੀ ॥ 39॥
ਕਾਵੇਰੀ ਚ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਾ ਪ੍ਰਤੀਚੀ ਚ ਮਹਾਨਦੀ ।
ਯੇ ਪਿਬਨ੍ਤਿ ਜਲਂ ਤਾਸਾਂ ਮਨੁਜਾ ਮਨੁਜੇਸ਼੍ਵਰ ।
ਪ੍ਰਾਯਃ ਭਕ੍ਤਾਃ ਭਗਵਤਿ ਵਾਸੁਦੇਵਃ ਅਮਲ ਆਸ਼ਯਾਃ ॥ 40॥
ਦੇਵਰ੍षਿਭੂਤਾਪ੍ਤਨृਣਾ ਪਿਤॄਣਾਂ
ਨ ਕਿਙ੍ਕਰਃ ਨ ਅਯਂ ऋਣੀ ਚ ਰਾਜਨ੍ ।
ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾ ਯਃ ਸ਼ਰਣਂ ਸ਼ਰਣ੍ਯਮ੍
ਗਤਃ ਮੁਕੁਨ੍ਦਂ ਪਰਿਹृਤ੍ਯ ਕਰ੍ਤੁਮ੍ ॥ 41॥
ਸ੍ਵਪਾਦਮੂਲਂ ਭਜਤਃ ਪ੍ਰਿਯਸ੍ਯ
ਤ੍ਯਕ੍ਤਾਨ੍ਯਭਾਵਸ੍ਯ ਹਰਿਃ ਪਰੇਸ਼ਃ ।
ਵਿਕਰ੍ਮ ਯਤ੍ ਚ ਉਤ੍ਪਤਿਤਂ ਕਥਞ੍ਚਿਤ੍
ਧੁਨੋਤਿ ਸਰ੍ਵਂ ਹृਦਿ ਸਨ੍ਨਿਵਿष੍ਟਃ ॥ 42॥
ਨਾਰਦਃ ਉਵਾਚ ।
ਧਰ੍ਮਾਨ੍ ਭਾਗਵਤਾਨ੍ ਇਤ੍ਥਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਅਥ ਮਿਥਿਲੇਸ਼੍ਵਰਃ ।
ਜਾਯਨ੍ਤ ਇਯਾਨ੍ ਮੁਨੀਨ੍ ਪ੍ਰੀਤਃ ਸੋਪਾਧ੍ਯਾਯਃ ਹਿ ਅਪੂਜਯਤ੍ ॥ 43॥
ਤਤਃ ਅਨ੍ਤਃ ਦਧਿਰੇ ਸਿਦ੍ਧਾਃ ਸਰ੍ਵਲੋਕਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਯਤਃ ।
ਰਾਜਾ ਧਰ੍ਮਾਨ੍ ਉਪਾਤਿष੍ਠਨ੍ ਅਵਾਪ ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍ ॥ 44॥
ਤ੍ਵਂ ਅਪਿ ਏਤਾਨ੍ ਮਹਾਭਾਗ ਧਰ੍ਮਾਨ੍ ਭਾਗਵਤਾਨ੍ ਸ਼੍ਰੁਤਾਨ੍ ।
ਆਸ੍ਥਿਤਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਯੁਕ੍ਤਃ ਨਿਃਸਙ੍ਗਃ ਯਾਸ੍ਯਸੇ ਪਰਮ੍ ॥ 45॥
ਯੁਵਯੋਃ ਖਲੁ ਦਮ੍ਪਤ੍ਯੋਃ ਯਸ਼ਸਾ ਪੂਰਿਤਂ ਜਗਤ੍ ।
ਪੁਤ੍ਰਤਾਂ ਅਗਮਤ੍ ਯਤ੍ ਵਾਂ ਭਗਵਾਨ੍ ਈਸ਼੍ਵਰਃ ਹਰਿਃ ॥ 46॥
ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਲਿਙ੍ਗਨਾਲਾਪੈਃ ਸ਼ਯਨਾਸਨਭੋਜਨੈਃ ।
ਆਤ੍ਮਾ ਵਾਂ ਪਾਵਿਤਃ ਕृष੍ਣੇ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਨੇਹ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਤੋਃ ॥ 47॥
ਵੈਰੇਣ ਯਂ ਨृਪਤਯਃ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲਪੌਣ੍ਡ੍ਰ
ਸ਼ਾਲ੍ਵਾਦਯਃ ਗਤਿਵਿਲਾਸਵਿਲੋਕਨਾਦਯੈਃ ।
ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਤਃ ਆਕृਤਧਿਯਃ ਸ਼ਯਨਾਸਨਾਦੌ
ਤਤ੍ ਸਾਮ੍ਯਂ ਆਪੁਃ ਅਨੁਰਕ੍ਤਧਿਯਾਂ ਪੁਨਃ ਕਿਮ੍ ॥ 48॥
ਮਾ ਅਪਤ੍ਯਬੁਦ੍ਧਿਂ ਅਕृਥਾਃ ਕृष੍ਣੇ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨੀਸ਼੍ਵਰੇ ।
ਮਾਯਾਮਨੁष੍ਯਭਾਵੇਨ ਗੂਢ ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯੇ ਪਰੇ ਅਵ੍ਯਯੇ ॥ 49॥
ਭੂਭਾਰਰਾਜਨ੍ਯਹਨ੍ਤਵੇ ਗੁਪ੍ਤਯੇ ਸਤਾਮ੍ ।
ਅਵਤੀਰ੍ਣਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਵृਤ੍ਯੈ ਯਸ਼ਃ ਲੋਕੇ ਵਿਤਨ੍ਯਤੇ ॥ 50॥
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕਃ ਉਵਾਚ ।
ਏਤਤ੍ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮਹਾਭਾਗਃ ਵਸੁਦੇਵਃ ਅਤਿਵਿਸ੍ਮਿਤਃ ।
ਦੇਵਕੀ ਚ ਮਹਾਭਾਗਾਃ ਜਹਤੁਃ ਮੋਹਂ ਆਤ੍ਮਨਃ ॥ 51॥
ਇਤਿਹਾਸਂ ਇਮਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਧਾਰਯੇਤ੍ ਯਃ ਸਮਾਹਿਤਃ ।
ਸਃ ਵਿਧੂਯ ਇਹ ਸ਼ਮਲਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਯਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ ॥ 52॥
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਪਾਰਮਹਂਸ੍ਯਾਂ
ਸਂਹਿਤਾਯਾਮੇਕਾਦਸ਼ਸ੍ਕਨ੍ਧੇ ਵਸੁਦੇਵਨਾਰਦਸਂਵਾਦੇ
ਪਞ੍ਚਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
atha pañcamo'dhyāyaḥ |
rājā uvāca |
bhagavantaṃ hariṃ prāyaḥ na bhajanti ātmavittamāḥ |
teṣāṃ aśāntakāmānāṃ kā niṣṭhā avijitātmanām || 1||
camasaḥ uvāca |
mukhabāhūrūpādebhyaḥ puruṣasya āśramaiḥ saha |
catvāraḥ jajñire varṇāḥ guṇaiḥ viprādayaḥ pṛthak || 2||
yaḥ eṣāṃ puruṣaṃ sākṣāt ātmaprabhavaṃ īśvaram |
na bhajanti avajānanti sthānāt bhraṣṭāḥ patanti adhaḥ || 3||
dūre harikathāḥ kecit dūre ca acyutakīrrtanāḥ |
striyaḥ śūdrādayaḥ ca eva te anukampyā bhavādṛśām || 4||
vipraḥ rājanyavaiśyau ca hareḥ prāptāḥ padāntikam |
śrautena janmanā atha api muhyanti āmnāyavādinaḥ || 5||
karmaṇi akovidāḥ stabdhāḥ mūrkhāḥ paṇḍitamāninaḥ |
vadanti cāṭukāt mūḍhāḥ yayā mādhvyā gira utsukāḥ || 6||
rajasā ghorasaṅkalpāḥ kāmukāḥ ahimanyavaḥ |
dāmbhikāḥ māninaḥ pāpāḥ vihasanti acyutapriyān || 7||
vadanti te anyonyaṃ upāsitastriyaḥ
gṛheṣu maithunyasukheṣu ca āśiṣaḥ |
yajanti asṛṣṭān avidhān adakṣiṇam
vṛttyai paraṃ ghnanti paśūn atadvidaḥ || 8||
śriyā vibhūtyā abhijanena vidyayā
tyāgena rūpeṇa balena karmaṇā
sataḥ avamanyanti haripriyān khalāḥ || 9||
sarveṣu śaśvat tanubhṛt svavasthitam
yathā svaṃ ātmānaṃ abhīṣṭaṃ īśvaram |
vedopagītaṃ ca na śruṇvate abudhāḥ
manorathānāṃ pravadanti vārtayā || 10||
loke vyavāya āmiṣaṃ adyasevā
nityāḥ tu jantoḥ na hi tatra codanā |
vyavasthitiḥ teṣu vivāhayajña
surāgrahaiḥ āsu nivṛttiḥ iṣṭā || 11||
dhanaṃ ca dharmekaphalaṃ yataḥ vai
jñānaṃ savijñānaṃ anupraśānti |
gṛheṣu yuñjanti kalevarasya
mṛtyuṃ na paśyanti durantavīryam || 12||
yat ghrāṇabhakṣaḥ vihitaḥ surāyāḥ
tathā paśoḥ ālabhanaṃ na hiṃsā |
evaṃ vyavāyaḥ prajayā na ratyā
iamaṃ viśuddhaṃ na viduḥ svadharmam || 13||
ye tu anevaṃvidaḥ asantaḥ stabdhāḥ sat abhimāninaḥ |
paśūn druhyanti visrabdhāḥ pretya khādanti te ca tān || 14||
dviṣantaḥ parakāyeṣu svātmānaṃ hariṃ īśvaram |
mṛtake sānubandhe asmin baddhasnehāḥ patanti adhaḥ || 15||
ye kaivalyaṃ asamprāptāḥ ye ca atītāḥ ca mūḍhatām |
traivargikāḥ hi akṣaṇikāḥ ātmānaṃ ghātayanti te || 16||
etaḥ ātmahanaḥ aśāntāḥ ajñāne jñānamāninaḥ |
sīdanti akṛtakṛtyāḥ vai kāladhvastamanorathāḥ || 17||
hitvā ātyāya asaracitāḥ gṛha apatyasuhṛt śriyaḥ |
tamaḥ viśanti anicchantaḥ vāsudevaparāṅmukhāḥ || 18||
rājā uvāca |
kasmin kāle saḥ bhagavān kiṃ varṇaḥ kīdṛśaḥ nṛbhiḥ |
nāmnā vā kena vidhinā pūjyate tat iha ucyatām || 19||
karabhājanaḥ uvāca |
kṛtaṃ tretā dvāparaṃ ca kaliḥ ityeṣu keśavaḥ |
nānāvarṇa abhidhākāraḥ nānā eva vidhinā ijyate || 20||
kṛte śuklaḥ caturbāhuḥ jaṭilaḥ valkalāmbaraḥ |
kṛṣṇājinaupavītākṣān bibhrat daṇḍakamaṇḍalūn || 21||
manuṣyāḥ tu tadā śāntāḥ nirvairāḥ suhṛdaḥ samāḥ |
yajanti tapasā devaṃ śamena ca damena ca || 22||
haṃsaḥ suparṇaḥ vaikuṇṭhaḥ dharmaḥ yogeśvaraḥ amalaḥ |
īśvaraḥ puruṣaḥ avyaktaḥ paramātmā iti gīyate || 23||
tretāyāṃ raktavarṇaḥ asau caturbāhuḥ trimekhalaḥ |
hiraṇyakeśaḥ trayī ātmā sruksruvādi upalakṣaṇaḥ || 24||
taṃ tadā manujā devaṃ sarvadevamayaṃ harim |
yajanti vidyayā trayyā dharmiṣṭhāḥ brahmavādinaḥ || 25||
viṣṇuḥ yajñaḥ pṛṣṇigarbhaḥ sarvadevaḥ urukramaḥ |
vṛṣākapiḥ jayantaḥ ca urugāya iti īryate || 26||
dvāpare bhagavān śyāmaḥ pītavāsā nijāyudhaḥ |
śrīvatsādibhiḥ aṅkaiḥ ca lakṣaṇaiḥ upalakṣitaḥ || 27||
taṃ tadā puruṣaṃ martyā mahārājaupalakṣaṇam |
yajanti vedatantrābhyāṃ paraṃ jijñāsavaḥ nṛpa || 28||
namaḥ te vāsudevāya namaḥ saṅkarṣaṇāya ca |
pradyumnāya aniruddhāya tubhyaṃ bhagavate namaḥ || 29||
nārāyaṇāya ṛṣaye puruṣāya mahātmane |
viśveśvarāya viśvāya sarvabhūtātmane namaḥ || 30||
iti dvāparaḥ urvīśa stuvanti jagadīśvaram |
nānātantravidhānena kalau api yathā śruṇu || 31||
kṛṣṇavarṇaṃ tviṣākṛṣṇaṃ sāṅgaupāṅgāstra
pārṣadam |
yajñaiḥ saṅkīrtanaprāyaiḥ yajanti hi sumedhasaḥ || 32||
dhyeyaṃ sadā paribhavaghnaṃ abhīṣṭadoham
tīrthāspadaṃ śivaviriñcinutaṃ śaraṇyam |
bhṛtyārtihan praṇatapāla bhavābdhipotam
vande mahāpuruṣa te caraṇāravindam || 33||
tyaktvā sudustyajasuraipsitarājyalakṣmīm
dharmiṣṭhaḥ āryavacasā yat agāt araṇyam |
māyāmṛgaṃ dayitayā ipsitaṃ anvadhāvat
vande mahāpuruṣa te caraṇāravindam || 34||
evaṃ yugānurūpābhyāṃ bhagavān yugavartibhiḥ |
manujaiḥ ijyate rājan śreyasāṃ īśvaraḥ hariḥ || 35||
kaliṃ sabhājayanti āryā guṇajñāḥ sārabhāginaḥ |
yatra saṅkīrtanena eva sarvaḥ svārthaḥ abhilabhyate || 36||
na hi ataḥ paramaḥ lābhaḥ dehināṃ bhrāmyatāṃ iha |
yataḥ vindeta paramāṃ śāntiṃ naśyati saṃsṛtiḥ || 37||
kṛtādiṣu prajā rājan kalau icchanti sambhavam |
kalau khalu bhaviṣyanti nārāyaṇaparāyaṇāḥ || 38||
kvacit kvacit mahārāja draviḍeṣu ca bhūriśaḥ |
tāmraparṇī nadī yatra kṛtamālā payasvinī || 39||
kāverī ca mahāpuṇyā pratīcī ca mahānadī |
ye pibanti jalaṃ tāsāṃ manujā manujeśvara |
prāyaḥ bhaktāḥ bhagavati vāsudevaḥ amala āśayāḥ || 40||
devarṣibhūtāptanṛṇā pitṝṇāṃ
na kiṅkaraḥ na ayaṃ ṛṇī ca rājan |
sarvātmanā yaḥ śaraṇaṃ śaraṇyam
gataḥ mukundaṃ parihṛtya kartum || 41||
svapādamūlaṃ bhajataḥ priyasya
tyaktānyabhāvasya hariḥ pareśaḥ |
vikarma yat ca utpatitaṃ kathañcit
dhunoti sarvaṃ hṛdi sanniviṣṭaḥ || 42||
nāradaḥ uvāca |
dharmān bhāgavatān itthaṃ śrutvā atha mithileśvaraḥ |
jāyanta iyān munīn prītaḥ sopādhyāyaḥ hi apūjayat || 43||
tataḥ antaḥ dadhire siddhāḥ sarvalokasya paśyataḥ |
rājā dharmān upātiṣṭhan avāpa paramāṃ gatim || 44||
tvaṃ api etān mahābhāga dharmān bhāgavatān śrutān |
āsthitaḥ śraddhayā yuktaḥ niḥsaṅgaḥ yāsyase param || 45||
yuvayoḥ khalu dampatyoḥ yaśasā pūritaṃ jagat |
putratāṃ agamat yat vāṃ bhagavān īśvaraḥ hariḥ || 46||
darśanāliṅganālāpaiḥ śayanāsanabhojanaiḥ |
ātmā vāṃ pāvitaḥ kṛṣṇe putrasneha prakurvatoḥ || 47||
vaireṇa yaṃ nṛpatayaḥ śiśupālapauṇḍra
śālvādayaḥ gativilāsavilokanādayaiḥ |
dhyāyantaḥ ākṛtadhiyaḥ śayanāsanādau
tat sāmyaṃ āpuḥ anuraktadhiyāṃ punaḥ kim || 48||
mā apatyabuddhiṃ akṛthāḥ kṛṣṇe sarvātmanīśvare |
māyāmanuṣyabhāvena gūḍha aiśvarye pare avyaye || 49||
bhūbhārarājanyahantave guptaye satām |
avatīrṇasya nirvṛtyai yaśaḥ loke vitanyate || 50||
śrīśukaḥ uvāca |
etat śrutvā mahābhāgaḥ vasudevaḥ ativismitaḥ |
devakī ca mahābhāgāḥ jahatuḥ mohaṃ ātmanaḥ || 51||
itihāsaṃ imaṃ puṇyaṃ dhārayet yaḥ samāhitaḥ |
saḥ vidhūya iha śamalaṃ brahmabhūyāya kalpate || 52||
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ
saṃhitāyāmekādaśaskandhe vasudevanāradasaṃvāde
pañcamo'dhyāyaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
अथ पञ्चमोऽध्यायः ।
राजा उवाच ।
भगवन्तं हरिं प्रायः न भजन्ति आत्मवित्तमाः ।
तेषां अशान्तकामानां का निष्ठा अविजितात्मनाम् ॥ 1॥
चमसः उवाच ।
मुखबाहूरूपादेभ्यः पुरुषस्य आश्रमैः सह ।
चत्वारः जज्ञिरे वर्णाः गुणैः विप्रादयः पृथक् ॥ 2॥
यः एषां पुरुषं साक्षात् आत्मप्रभवं ईश्वरम् ।
न भजन्ति अवजानन्ति स्थानात् भ्रष्टाः पतन्ति अधः ॥ 3॥
दूरे हरिकथाः केचित् दूरे च अच्युतकीर्र्तनाः ।
स्त्रियः शूद्रादयः च एव ते अनुकम्प्या भवादृशाम् ॥ 4॥
विप्रः राजन्यवैश्यौ च हरेः प्राप्ताः पदान्तिकम् ।
श्रौतेन जन्मना अथ अपि मुह्यन्ति आम्नायवादिनः ॥ 5॥
कर्मणि अकोविदाः स्तब्धाः मूर्खाः पण्डितमानिनः ।
वदन्ति चाटुकात् मूढाः यया माध्व्या गिर उत्सुकाः ॥ 6॥
रजसा घोरसङ्कल्पाः कामुकाः अहिमन्यवः ।
दाम्भिकाः मानिनः पापाः विहसन्ति अच्युतप्रियान् ॥ 7॥
वदन्ति ते अन्योन्यं उपासितस्त्रियः
गृहेषु मैथुन्यसुखेषु च आशिषः ।
यजन्ति असृष्टान् अविधान् अदक्षिणम्
वृत्त्यै परं घ्नन्ति पशून् अतद्विदः ॥ 8॥
श्रिया विभूत्या अभिजनेन विद्यया
त्यागेन रूपेण बलेन कर्मणा
सतः अवमन्यन्ति हरिप्रियान् खलाः ॥ 9॥
सर्वेषु शश्वत् तनुभृत् स्ववस्थितम्
यथा स्वं आत्मानं अभीष्टं ईश्वरम् ।
वेदोपगीतं च न श्रुण्वते अबुधाः
मनोरथानां प्रवदन्ति वार्तया ॥ 10॥
लोके व्यवाय आमिषं अद्यसेवा
नित्याः तु जन्तोः न हि तत्र चोदना ।
व्यवस्थितिः तेषु विवाहयज्ञ
सुराग्रहैः आसु निवृत्तिः इष्टा ॥ 11॥
धनं च धर्मेकफलं यतः वै
ज्ञानं सविज्ञानं अनुप्रशान्ति ।
गृहेषु युञ्जन्ति कलेवरस्य
मृत्युं न पश्यन्ति दुरन्तवीर्यम् ॥ 12॥
यत् घ्राणभक्षः विहितः सुरायाः
तथा पशोः आलभनं न हिंसा ।
एवं व्यवायः प्रजया न रत्या
इअमं विशुद्धं न विदुः स्वधर्मम् ॥ 13॥
ये तु अनेवंविदः असन्तः स्तब्धाः सत् अभिमानिनः ।
पशून् द्रुह्यन्ति विस्रब्धाः प्रेत्य खादन्ति ते च तान् ॥ 14॥
द्विषन्तः परकायेषु स्वात्मानं हरिं ईश्वरम् ।
मृतके सानुबन्धे अस्मिन् बद्धस्नेहाः पतन्ति अधः ॥ 15॥
ये कैवल्यं असम्प्राप्ताः ये च अतीताः च मूढताम् ।
त्रैवर्गिकाः हि अक्षणिकाः आत्मानं घातयन्ति ते ॥ 16॥
एतः आत्महनः अशान्ताः अज्ञाने ज्ञानमानिनः ।
सीदन्ति अकृतकृत्याः वै कालध्वस्तमनोरथाः ॥ 17॥
हित्वा आत्याय असरचिताः गृह अपत्यसुहृत् श्रियः ।
तमः विशन्ति अनिच्छन्तः वासुदेवपराङ्मुखाः ॥ 18॥
राजा उवाच ।
कस्मिन् काले सः भगवान् किं वर्णः कीदृशः नृभिः ।
नाम्ना वा केन विधिना पूज्यते तत् इह उच्यताम् ॥ 19॥
करभाजनः उवाच ।
कृतं त्रेता द्वापरं च कलिः इत्येषु केशवः ।
नानावर्ण अभिधाकारः नाना एव विधिना इज्यते ॥ 20॥
कृते शुक्लः चतुर्बाहुः जटिलः वल्कलाम्बरः ।
कृष्णाजिनौपवीताक्षान् बिभ्रत् दण्डकमण्डलून् ॥ 21॥
मनुष्याः तु तदा शान्ताः निर्वैराः सुहृदः समाः ।
यजन्ति तपसा देवं शमेन च दमेन च ॥ 22॥
हंसः सुपर्णः वैकुण्ठः धर्मः योगेश्वरः अमलः ।
ईश्वरः पुरुषः अव्यक्तः परमात्मा इति गीयते ॥ 23॥
त्रेतायां रक्तवर्णः असौ चतुर्बाहुः त्रिमेखलः ।
हिरण्यकेशः त्रयी आत्मा स्रुक्स्रुवादि उपलक्षणः ॥ 24॥
तं तदा मनुजा देवं सर्वदेवमयं हरिम् ।
यजन्ति विद्यया त्रय्या धर्मिष्ठाः ब्रह्मवादिनः ॥ 25॥
विष्णुः यज्ञः पृष्णिगर्भः सर्वदेवः उरुक्रमः ।
वृषाकपिः जयन्तः च उरुगाय इति ईर्यते ॥ 26॥
द्वापरे भगवान् श्यामः पीतवासा निजायुधः ।
श्रीवत्सादिभिः अङ्कैः च लक्षणैः उपलक्षितः ॥ 27॥
तं तदा पुरुषं मर्त्या महाराजौपलक्षणम् ।
यजन्ति वेदतन्त्राभ्यां परं जिज्ञासवः नृप ॥ 28॥
नमः ते वासुदेवाय नमः सङ्कर्षणाय च ।
प्रद्युम्नाय अनिरुद्धाय तुभ्यं भगवते नमः ॥ 29॥
नारायणाय ऋषये पुरुषाय महात्मने ।
विश्वेश्वराय विश्वाय सर्वभूतात्मने नमः ॥ 30॥
इति द्वापरः उर्वीश स्तुवन्ति जगदीश्वरम् ।
नानातन्त्रविधानेन कलौ अपि यथा श्रुणु ॥ 31॥
कृष्णवर्णं त्विषाकृष्णं साङ्गौपाङ्गास्त्र
पार्षदम् ।
यज्ञैः सङ्कीर्तनप्रायैः यजन्ति हि सुमेधसः ॥ 32॥
ध्येयं सदा परिभवघ्नं अभीष्टदोहम्
तीर्थास्पदं शिवविरिञ्चिनुतं शरण्यम् ।
भृत्यार्तिहन् प्रणतपाल भवाब्धिपोतम्
वन्दे महापुरुष ते चरणारविन्दम् ॥ 33॥
त्यक्त्वा सुदुस्त्यजसुरैप्सितराज्यलक्ष्मीम्
धर्मिष्ठः आर्यवचसा यत् अगात् अरण्यम् ।
मायामृगं दयितया इप्सितं अन्वधावत्
वन्दे महापुरुष ते चरणारविन्दम् ॥ 34॥
एवं युगानुरूपाभ्यां भगवान् युगवर्तिभिः ।
मनुजैः इज्यते राजन् श्रेयसां ईश्वरः हरिः ॥ 35॥
कलिं सभाजयन्ति आर्या गुणज्ञाः सारभागिनः ।
यत्र सङ्कीर्तनेन एव सर्वः स्वार्थः अभिलभ्यते ॥ 36॥
न हि अतः परमः लाभः देहिनां भ्राम्यतां इह ।
यतः विन्देत परमां शान्तिं नश्यति संसृतिः ॥ 37॥
कृतादिषु प्रजा राजन् कलौ इच्छन्ति सम्भवम् ।
कलौ खलु भविष्यन्ति नारायणपरायणाः ॥ 38॥
क्वचित् क्वचित् महाराज द्रविडेषु च भूरिशः ।
ताम्रपर्णी नदी यत्र कृतमाला पयस्विनी ॥ 39॥
कावेरी च महापुण्या प्रतीची च महानदी ।
ये पिबन्ति जलं तासां मनुजा मनुजेश्वर ।
प्रायः भक्ताः भगवति वासुदेवः अमल आशयाः ॥ 40॥
देवर्षिभूताप्तनृणा पितॄणां
न किङ्करः न अयं ऋणी च राजन् ।
सर्वात्मना यः शरणं शरण्यम्
गतः मुकुन्दं परिहृत्य कर्तुम् ॥ 41॥
स्वपादमूलं भजतः प्रियस्य
त्यक्तान्यभावस्य हरिः परेशः ।
विकर्म यत् च उत्पतितं कथञ्चित्
धुनोति सर्वं हृदि सन्निविष्टः ॥ 42॥
नारदः उवाच ।
धर्मान् भागवतान् इत्थं श्रुत्वा अथ मिथिलेश्वरः ।
जायन्त इयान् मुनीन् प्रीतः सोपाध्यायः हि अपूजयत् ॥ 43॥
ततः अन्तः दधिरे सिद्धाः सर्वलोकस्य पश्यतः ।
राजा धर्मान् उपातिष्ठन् अवाप परमां गतिम् ॥ 44॥
त्वं अपि एतान् महाभाग धर्मान् भागवतान् श्रुतान् ।
आस्थितः श्रद्धया युक्तः निःसङ्गः यास्यसे परम् ॥ 45॥
युवयोः खलु दम्पत्योः यशसा पूरितं जगत् ।
पुत्रतां अगमत् यत् वां भगवान् ईश्वरः हरिः ॥ 46॥
दर्शनालिङ्गनालापैः शयनासनभोजनैः ।
आत्मा वां पावितः कृष्णे पुत्रस्नेह प्रकुर्वतोः ॥ 47॥
वैरेण यं नृपतयः शिशुपालपौण्ड्र
शाल्वादयः गतिविलासविलोकनादयैः ।
ध्यायन्तः आकृतधियः शयनासनादौ
तत् साम्यं आपुः अनुरक्तधियां पुनः किम् ॥ 48॥
मा अपत्यबुद्धिं अकृथाः कृष्णे सर्वात्मनीश्वरे ।
मायामनुष्यभावेन गूढ ऐश्वर्ये परे अव्यये ॥ 49॥
भूभारराजन्यहन्तवे गुप्तये सताम् ।
अवतीर्णस्य निर्वृत्यै यशः लोके वितन्यते ॥ 50॥
श्रीशुकः उवाच ।
एतत् श्रुत्वा महाभागः वसुदेवः अतिविस्मितः ।
देवकी च महाभागाः जहतुः मोहं आत्मनः ॥ 51॥
इतिहासं इमं पुण्यं धारयेत् यः समाहितः ।
सः विधूय इह शमलं ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ 52॥
इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां
संहितायामेकादशस्कन्धे वसुदेवनारदसंवादे
पञ्चमोऽध्यायः ॥
atha pañcamo'dhyāyaḥ |
rājā uvāca |
bhagavantaṃ hariṃ prāyaḥ na bhajanti ātmavittamāḥ |
teṣāṃ aśāntakāmānāṃ kā niṣṭhā avijitātmanām || 1||
camasaḥ uvāca |
mukhabāhūrūpādebhyaḥ puruṣasya āśramaiḥ saha |
catvāraḥ jajñire varṇāḥ guṇaiḥ viprādayaḥ pṛthak || 2||
yaḥ eṣāṃ puruṣaṃ sākṣāt ātmaprabhavaṃ īśvaram |
na bhajanti avajānanti sthānāt bhraṣṭāḥ patanti adhaḥ || 3||
dūre harikathāḥ kecit dūre ca acyutakīrrtanāḥ |
striyaḥ śūdrādayaḥ ca eva te anukampyā bhavādṛśām || 4||
vipraḥ rājanyavaiśyau ca hareḥ prāptāḥ padāntikam |
śrautena janmanā atha api muhyanti āmnāyavādinaḥ || 5||
karmaṇi akovidāḥ stabdhāḥ mūrkhāḥ paṇḍitamāninaḥ |
vadanti cāṭukāt mūḍhāḥ yayā mādhvyā gira utsukāḥ || 6||
rajasā ghorasaṅkalpāḥ kāmukāḥ ahimanyavaḥ |
dāmbhikāḥ māninaḥ pāpāḥ vihasanti acyutapriyān || 7||
vadanti te anyonyaṃ upāsitastriyaḥ
gṛheṣu maithunyasukheṣu ca āśiṣaḥ |
yajanti asṛṣṭān avidhān adakṣiṇam
vṛttyai paraṃ ghnanti paśūn atadvidaḥ || 8||
śriyā vibhūtyā abhijanena vidyayā
tyāgena rūpeṇa balena karmaṇā
sataḥ avamanyanti haripriyān khalāḥ || 9||
sarveṣu śaśvat tanubhṛt svavasthitam
yathā svaṃ ātmānaṃ abhīṣṭaṃ īśvaram |
vedopagītaṃ ca na śruṇvate abudhāḥ
manorathānāṃ pravadanti vārtayā || 10||
loke vyavāya āmiṣaṃ adyasevā
nityāḥ tu jantoḥ na hi tatra codanā |
vyavasthitiḥ teṣu vivāhayajña
surāgrahaiḥ āsu nivṛttiḥ iṣṭā || 11||
dhanaṃ ca dharmekaphalaṃ yataḥ vai
jñānaṃ savijñānaṃ anupraśānti |
gṛheṣu yuñjanti kalevarasya
mṛtyuṃ na paśyanti durantavīryam || 12||
yat ghrāṇabhakṣaḥ vihitaḥ surāyāḥ
tathā paśoḥ ālabhanaṃ na hiṃsā |
evaṃ vyavāyaḥ prajayā na ratyā
iamaṃ viśuddhaṃ na viduḥ svadharmam || 13||
ye tu anevaṃvidaḥ asantaḥ stabdhāḥ sat abhimāninaḥ |
paśūn druhyanti visrabdhāḥ pretya khādanti te ca tān || 14||
dviṣantaḥ parakāyeṣu svātmānaṃ hariṃ īśvaram |
mṛtake sānubandhe asmin baddhasnehāḥ patanti adhaḥ || 15||
ye kaivalyaṃ asamprāptāḥ ye ca atītāḥ ca mūḍhatām |
traivargikāḥ hi akṣaṇikāḥ ātmānaṃ ghātayanti te || 16||
etaḥ ātmahanaḥ aśāntāḥ ajñāne jñānamāninaḥ |
sīdanti akṛtakṛtyāḥ vai kāladhvastamanorathāḥ || 17||
hitvā ātyāya asaracitāḥ gṛha apatyasuhṛt śriyaḥ |
tamaḥ viśanti anicchantaḥ vāsudevaparāṅmukhāḥ || 18||
rājā uvāca |
kasmin kāle saḥ bhagavān kiṃ varṇaḥ kīdṛśaḥ nṛbhiḥ |
nāmnā vā kena vidhinā pūjyate tat iha ucyatām || 19||
karabhājanaḥ uvāca |
kṛtaṃ tretā dvāparaṃ ca kaliḥ ityeṣu keśavaḥ |
nānāvarṇa abhidhākāraḥ nānā eva vidhinā ijyate || 20||
kṛte śuklaḥ caturbāhuḥ jaṭilaḥ valkalāmbaraḥ |
kṛṣṇājinaupavītākṣān bibhrat daṇḍakamaṇḍalūn || 21||
manuṣyāḥ tu tadā śāntāḥ nirvairāḥ suhṛdaḥ samāḥ |
yajanti tapasā devaṃ śamena ca damena ca || 22||
haṃsaḥ suparṇaḥ vaikuṇṭhaḥ dharmaḥ yogeśvaraḥ amalaḥ |
īśvaraḥ puruṣaḥ avyaktaḥ paramātmā iti gīyate || 23||
tretāyāṃ raktavarṇaḥ asau caturbāhuḥ trimekhalaḥ |
hiraṇyakeśaḥ trayī ātmā sruksruvādi upalakṣaṇaḥ || 24||
taṃ tadā manujā devaṃ sarvadevamayaṃ harim |
yajanti vidyayā trayyā dharmiṣṭhāḥ brahmavādinaḥ || 25||
viṣṇuḥ yajñaḥ pṛṣṇigarbhaḥ sarvadevaḥ urukramaḥ |
vṛṣākapiḥ jayantaḥ ca urugāya iti īryate || 26||
dvāpare bhagavān śyāmaḥ pītavāsā nijāyudhaḥ |
śrīvatsādibhiḥ aṅkaiḥ ca lakṣaṇaiḥ upalakṣitaḥ || 27||
taṃ tadā puruṣaṃ martyā mahārājaupalakṣaṇam |
yajanti vedatantrābhyāṃ paraṃ jijñāsavaḥ nṛpa || 28||
namaḥ te vāsudevāya namaḥ saṅkarṣaṇāya ca |
pradyumnāya aniruddhāya tubhyaṃ bhagavate namaḥ || 29||
nārāyaṇāya ṛṣaye puruṣāya mahātmane |
viśveśvarāya viśvāya sarvabhūtātmane namaḥ || 30||
iti dvāparaḥ urvīśa stuvanti jagadīśvaram |
nānātantravidhānena kalau api yathā śruṇu || 31||
kṛṣṇavarṇaṃ tviṣākṛṣṇaṃ sāṅgaupāṅgāstra
pārṣadam |
yajñaiḥ saṅkīrtanaprāyaiḥ yajanti hi sumedhasaḥ || 32||
dhyeyaṃ sadā paribhavaghnaṃ abhīṣṭadoham
tīrthāspadaṃ śivaviriñcinutaṃ śaraṇyam |
bhṛtyārtihan praṇatapāla bhavābdhipotam
vande mahāpuruṣa te caraṇāravindam || 33||
tyaktvā sudustyajasuraipsitarājyalakṣmīm
dharmiṣṭhaḥ āryavacasā yat agāt araṇyam |
māyāmṛgaṃ dayitayā ipsitaṃ anvadhāvat
vande mahāpuruṣa te caraṇāravindam || 34||
evaṃ yugānurūpābhyāṃ bhagavān yugavartibhiḥ |
manujaiḥ ijyate rājan śreyasāṃ īśvaraḥ hariḥ || 35||
kaliṃ sabhājayanti āryā guṇajñāḥ sārabhāginaḥ |
yatra saṅkīrtanena eva sarvaḥ svārthaḥ abhilabhyate || 36||
na hi ataḥ paramaḥ lābhaḥ dehināṃ bhrāmyatāṃ iha |
yataḥ vindeta paramāṃ śāntiṃ naśyati saṃsṛtiḥ || 37||
kṛtādiṣu prajā rājan kalau icchanti sambhavam |
kalau khalu bhaviṣyanti nārāyaṇaparāyaṇāḥ || 38||
kvacit kvacit mahārāja draviḍeṣu ca bhūriśaḥ |
tāmraparṇī nadī yatra kṛtamālā payasvinī || 39||
kāverī ca mahāpuṇyā pratīcī ca mahānadī |
ye pibanti jalaṃ tāsāṃ manujā manujeśvara |
prāyaḥ bhaktāḥ bhagavati vāsudevaḥ amala āśayāḥ || 40||
devarṣibhūtāptanṛṇā pitṝṇāṃ
na kiṅkaraḥ na ayaṃ ṛṇī ca rājan |
sarvātmanā yaḥ śaraṇaṃ śaraṇyam
gataḥ mukundaṃ parihṛtya kartum || 41||
svapādamūlaṃ bhajataḥ priyasya
tyaktānyabhāvasya hariḥ pareśaḥ |
vikarma yat ca utpatitaṃ kathañcit
dhunoti sarvaṃ hṛdi sanniviṣṭaḥ || 42||
nāradaḥ uvāca |
dharmān bhāgavatān itthaṃ śrutvā atha mithileśvaraḥ |
jāyanta iyān munīn prītaḥ sopādhyāyaḥ hi apūjayat || 43||
tataḥ antaḥ dadhire siddhāḥ sarvalokasya paśyataḥ |
rājā dharmān upātiṣṭhan avāpa paramāṃ gatim || 44||
tvaṃ api etān mahābhāga dharmān bhāgavatān śrutān |
āsthitaḥ śraddhayā yuktaḥ niḥsaṅgaḥ yāsyase param || 45||
yuvayoḥ khalu dampatyoḥ yaśasā pūritaṃ jagat |
putratāṃ agamat yat vāṃ bhagavān īśvaraḥ hariḥ || 46||
darśanāliṅganālāpaiḥ śayanāsanabhojanaiḥ |
ātmā vāṃ pāvitaḥ kṛṣṇe putrasneha prakurvatoḥ || 47||
vaireṇa yaṃ nṛpatayaḥ śiśupālapauṇḍra
śālvādayaḥ gativilāsavilokanādayaiḥ |
dhyāyantaḥ ākṛtadhiyaḥ śayanāsanādau
tat sāmyaṃ āpuḥ anuraktadhiyāṃ punaḥ kim || 48||
mā apatyabuddhiṃ akṛthāḥ kṛṣṇe sarvātmanīśvare |
māyāmanuṣyabhāvena gūḍha aiśvarye pare avyaye || 49||
bhūbhārarājanyahantave guptaye satām |
avatīrṇasya nirvṛtyai yaśaḥ loke vitanyate || 50||
śrīśukaḥ uvāca |
etat śrutvā mahābhāgaḥ vasudevaḥ ativismitaḥ |
devakī ca mahābhāgāḥ jahatuḥ mohaṃ ātmanaḥ || 51||
itihāsaṃ imaṃ puṇyaṃ dhārayet yaḥ samāhitaḥ |
saḥ vidhūya iha śamalaṃ brahmabhūyāya kalpate || 52||
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ
saṃhitāyāmekādaśaskandhe vasudevanāradasaṃvāde
pañcamo'dhyāyaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.