ଅଥ ପଞ୍ଚମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ।
ରାଜା ଉଵାଚ ।
ଭଗଵନ୍ତଂ ହରିଂ ପ୍ରାଯଃ ନ ଭଜନ୍ତି ଆତ୍ମଵିତ୍ତମାଃ ।
ତେଷାଂ ଅଶାନ୍ତକାମାନାଂ କା ନିଷ୍ଠା ଅଵିଜିତାତ୍ମନାମ୍ ॥ 1॥
ଚମସଃ ଉଵାଚ ।
ମୁଖବାହୂରୂପାଦେଭ୍ଯଃ ପୁରୁଷସ୍ଯ ଆଶ୍ରମୈଃ ସହ ।
ଚତ୍ଵାରଃ ଜଜ୍ଞିରେ ଵର୍ଣାଃ ଗୁଣୈଃ ଵିପ୍ରାଦଯଃ ପୃଥକ୍ ॥ 2॥
ଯଃ ଏଷାଂ ପୁରୁଷଂ ସାକ୍ଷାତ୍ ଆତ୍ମପ୍ରଭଵଂ ଈଶ୍ଵରମ୍ ।
ନ ଭଜନ୍ତି ଅଵଜାନନ୍ତି ସ୍ଥାନାତ୍ ଭ୍ରଷ୍ଟାଃ ପତନ୍ତି ଅଧଃ ॥ 3॥
ଦୂରେ ହରିକଥାଃ କେଚିତ୍ ଦୂରେ ଚ ଅଚ୍ଯୁତକୀର୍ର୍ତନାଃ ।
ସ୍ତ୍ରିଯଃ ଶୂଦ୍ରାଦଯଃ ଚ ଏଵ ତେ ଅନୁକମ୍ପ୍ଯା ଭଵାଦୃଶାମ୍ ॥ 4॥
ଵିପ୍ରଃ ରାଜନ୍ଯଵୈଶ୍ଯୌ ଚ ହରେଃ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ପଦାନ୍ତିକମ୍ ।
ଶ୍ରୌତେନ ଜନ୍ମନା ଅଥ ଅପି ମୁହ୍ଯନ୍ତି ଆମ୍ନାଯଵାଦିନଃ ॥ 5॥
କର୍ମଣି ଅକୋଵିଦାଃ ସ୍ତବ୍ଧାଃ ମୂର୍ଖାଃ ପଣ୍ଡିତମାନିନଃ ।
ଵଦନ୍ତି ଚାଟୁକାତ୍ ମୂଢାଃ ଯଯା ମାଧ୍ଵ୍ଯା ଗିର ଉତ୍ସୁକାଃ ॥ 6॥
ରଜସା ଘୋରସଙ୍କଲ୍ପାଃ କାମୁକାଃ ଅହିମନ୍ଯଵଃ ।
ଦାମ୍ଭିକାଃ ମାନିନଃ ପାପାଃ ଵିହସନ୍ତି ଅଚ୍ଯୁତପ୍ରିଯାନ୍ ॥ 7॥
ଵଦନ୍ତି ତେ ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଉପାସିତସ୍ତ୍ରିଯଃ
ଗୃହେଷୁ ମୈଥୁନ୍ଯସୁଖେଷୁ ଚ ଆଶିଷଃ ।
ଯଜନ୍ତି ଅସୃଷ୍ଟାନ୍ ଅଵିଧାନ୍ ଅଦକ୍ଷିଣମ୍
ଵୃତ୍ତ୍ଯୈ ପରଂ ଘ୍ନନ୍ତି ପଶୂନ୍ ଅତଦ୍ଵିଦଃ ॥ 8॥
ଶ୍ରିଯା ଵିଭୂତ୍ଯା ଅଭିଜନେନ ଵିଦ୍ଯଯା
ତ୍ଯାଗେନ ରୂପେଣ ବଲେନ କର୍ମଣା
ସତଃ ଅଵମନ୍ଯନ୍ତି ହରିପ୍ରିଯାନ୍ ଖଲାଃ ॥ 9॥
ସର୍ଵେଷୁ ଶଶ୍ଵତ୍ ତନୁଭୃତ୍ ସ୍ଵଵସ୍ଥିତମ୍
ଯଥା ସ୍ଵଂ ଆତ୍ମାନଂ ଅଭୀଷ୍ଟଂ ଈଶ୍ଵରମ୍ ।
ଵେଦୋପଗୀତଂ ଚ ନ ଶ୍ରୁଣ୍ଵତେ ଅବୁଧାଃ
ମନୋରଥାନାଂ ପ୍ରଵଦନ୍ତି ଵାର୍ତଯା ॥ 10॥
ଲୋକେ ଵ୍ଯଵାଯ ଆମିଷଂ ଅଦ୍ଯସେଵା
ନିତ୍ଯାଃ ତୁ ଜନ୍ତୋଃ ନ ହି ତତ୍ର ଚୋଦନା ।
ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତିଃ ତେଷୁ ଵିଵାହଯଜ୍ଞ
ସୁରାଗ୍ରହୈଃ ଆସୁ ନିଵୃତ୍ତିଃ ଇଷ୍ଟା ॥ 11॥
ଧନଂ ଚ ଧର୍ମେକଫଲଂ ଯତଃ ଵୈ
ଜ୍ଞାନଂ ସଵିଜ୍ଞାନଂ ଅନୁପ୍ରଶାନ୍ତି ।
ଗୃହେଷୁ ଯୁଞ୍ଜନ୍ତି କଲେଵରସ୍ଯ
ମୃତ୍ଯୁଂ ନ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଦୁରନ୍ତଵୀର୍ଯମ୍ ॥ 12॥
ଯତ୍ ଘ୍ରାଣଭକ୍ଷଃ ଵିହିତଃ ସୁରାଯାଃ
ତଥା ପଶୋଃ ଆଲଭନଂ ନ ହିଂସା ।
ଏଵଂ ଵ୍ଯଵାଯଃ ପ୍ରଜଯା ନ ରତ୍ଯା
ଇଅମଂ ଵିଶୁଦ୍ଧଂ ନ ଵିଦୁଃ ସ୍ଵଧର୍ମମ୍ ॥ 13॥
ଯେ ତୁ ଅନେଵଂଵିଦଃ ଅସନ୍ତଃ ସ୍ତବ୍ଧାଃ ସତ୍ ଅଭିମାନିନଃ ।
ପଶୂନ୍ ଦ୍ରୁହ୍ଯନ୍ତି ଵିସ୍ରବ୍ଧାଃ ପ୍ରେତ୍ଯ ଖାଦନ୍ତି ତେ ଚ ତାନ୍ ॥ 14॥
ଦ୍ଵିଷନ୍ତଃ ପରକାଯେଷୁ ସ୍ଵାତ୍ମାନଂ ହରିଂ ଈଶ୍ଵରମ୍ ।
ମୃତକେ ସାନୁବନ୍ଧେ ଅସ୍ମିନ୍ ବଦ୍ଧସ୍ନେହାଃ ପତନ୍ତି ଅଧଃ ॥ 15॥
ଯେ କୈଵଲ୍ଯଂ ଅସମ୍ପ୍ରାପ୍ତାଃ ଯେ ଚ ଅତୀତାଃ ଚ ମୂଢତାମ୍ ।
ତ୍ରୈଵର୍ଗିକାଃ ହି ଅକ୍ଷଣିକାଃ ଆତ୍ମାନଂ ଘାତଯନ୍ତି ତେ ॥ 16॥
ଏତଃ ଆତ୍ମହନଃ ଅଶାନ୍ତାଃ ଅଜ୍ଞାନେ ଜ୍ଞାନମାନିନଃ ।
ସୀଦନ୍ତି ଅକୃତକୃତ୍ଯାଃ ଵୈ କାଲଧ୍ଵସ୍ତମନୋରଥାଃ ॥ 17॥
ହିତ୍ଵା ଆତ୍ଯାଯ ଅସରଚିତାଃ ଗୃହ ଅପତ୍ଯସୁହୃତ୍ ଶ୍ରିଯଃ ।
ତମଃ ଵିଶନ୍ତି ଅନିଚ୍ଛନ୍ତଃ ଵାସୁଦେଵପରାଙ୍ମୁଖାଃ ॥ 18॥
ରାଜା ଉଵାଚ ।
କସ୍ମିନ୍ କାଲେ ସଃ ଭଗଵାନ୍ କିଂ ଵର୍ଣଃ କୀଦୃଶଃ ନୃଭିଃ ।
ନାମ୍ନା ଵା କେନ ଵିଧିନା ପୂଜ୍ଯତେ ତତ୍ ଇହ ଉଚ୍ଯତାମ୍ ॥ 19॥
କରଭାଜନଃ ଉଵାଚ ।
କୃତଂ ତ୍ରେତା ଦ୍ଵାପରଂ ଚ କଲିଃ ଇତ୍ଯେଷୁ କେଶଵଃ ।
ନାନାଵର୍ଣ ଅଭିଧାକାରଃ ନାନା ଏଵ ଵିଧିନା ଇଜ୍ଯତେ ॥ 20॥
କୃତେ ଶୁକ୍ଲଃ ଚତୁର୍ବାହୁଃ ଜଟିଲଃ ଵଲ୍କଲାମ୍ବରଃ ।
କୃଷ୍ଣାଜିନୌପଵୀତାକ୍ଷାନ୍ ବିଭ୍ରତ୍ ଦଣ୍ଡକମଣ୍ଡଲୂନ୍ ॥ 21॥
ମନୁଷ୍ଯାଃ ତୁ ତଦା ଶାନ୍ତାଃ ନିର୍ଵୈରାଃ ସୁହୃଦଃ ସମାଃ ।
ଯଜନ୍ତି ତପସା ଦେଵଂ ଶମେନ ଚ ଦମେନ ଚ ॥ 22॥
ହଂସଃ ସୁପର୍ଣଃ ଵୈକୁଣ୍ଠଃ ଧର୍ମଃ ଯୋଗେଶ୍ଵରଃ ଅମଲଃ ।
ଈଶ୍ଵରଃ ପୁରୁଷଃ ଅଵ୍ଯକ୍ତଃ ପରମାତ୍ମା ଇତି ଗୀଯତେ ॥ 23॥
ତ୍ରେତାଯାଂ ରକ୍ତଵର୍ଣଃ ଅସୌ ଚତୁର୍ବାହୁଃ ତ୍ରିମେଖଲଃ ।
ହିରଣ୍ଯକେଶଃ ତ୍ରଯୀ ଆତ୍ମା ସ୍ରୁକ୍ସ୍ରୁଵାଦି ଉପଲକ୍ଷଣଃ ॥ 24॥
ତଂ ତଦା ମନୁଜା ଦେଵଂ ସର୍ଵଦେଵମଯଂ ହରିମ୍ ।
ଯଜନ୍ତି ଵିଦ୍ଯଯା ତ୍ରଯ୍ଯା ଧର୍ମିଷ୍ଠାଃ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ ॥ 25॥
ଵିଷ୍ଣୁଃ ଯଜ୍ଞଃ ପୃଷ୍ଣିଗର୍ଭଃ ସର୍ଵଦେଵଃ ଉରୁକ୍ରମଃ ।
ଵୃଷାକପିଃ ଜଯନ୍ତଃ ଚ ଉରୁଗାଯ ଇତି ଈର୍ଯତେ ॥ 26॥
ଦ୍ଵାପରେ ଭଗଵାନ୍ ଶ୍ଯାମଃ ପୀତଵାସା ନିଜାଯୁଧଃ ।
ଶ୍ରୀଵତ୍ସାଦିଭିଃ ଅଙ୍କୈଃ ଚ ଲକ୍ଷଣୈଃ ଉପଲକ୍ଷିତଃ ॥ 27॥
ତଂ ତଦା ପୁରୁଷଂ ମର୍ତ୍ଯା ମହାରାଜୌପଲକ୍ଷଣମ୍ ।
ଯଜନ୍ତି ଵେଦତନ୍ତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ପରଂ ଜିଜ୍ଞାସଵଃ ନୃପ ॥ 28॥
ନମଃ ତେ ଵାସୁଦେଵାଯ ନମଃ ସଙ୍କର୍ଷଣାଯ ଚ ।
ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନାଯ ଅନିରୁଦ୍ଧାଯ ତୁଭ୍ଯଂ ଭଗଵତେ ନମଃ ॥ 29॥
ନାରାଯଣାଯ ଋଷଯେ ପୁରୁଷାଯ ମହାତ୍ମନେ ।
ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରାଯ ଵିଶ୍ଵାଯ ସର୍ଵଭୂତାତ୍ମନେ ନମଃ ॥ 30॥
ଇତି ଦ୍ଵାପରଃ ଉର୍ଵୀଶ ସ୍ତୁଵନ୍ତି ଜଗଦୀଶ୍ଵରମ୍ ।
ନାନାତନ୍ତ୍ରଵିଧାନେନ କଲୌ ଅପି ଯଥା ଶ୍ରୁଣୁ ॥ 31॥
କୃଷ୍ଣଵର୍ଣଂ ତ୍ଵିଷାକୃଷ୍ଣଂ ସାଙ୍ଗୌପାଙ୍ଗାସ୍ତ୍ର
ପାର୍ଷଦମ୍ ।
ଯଜ୍ଞୈଃ ସଙ୍କୀର୍ତନପ୍ରାଯୈଃ ଯଜନ୍ତି ହି ସୁମେଧସଃ ॥ 32॥
ଧ୍ଯେଯଂ ସଦା ପରିଭଵଘ୍ନଂ ଅଭୀଷ୍ଟଦୋହମ୍
ତୀର୍ଥାସ୍ପଦଂ ଶିଵଵିରିଞ୍ଚିନୁତଂ ଶରଣ୍ଯମ୍ ।
ଭୃତ୍ଯାର୍ତିହନ୍ ପ୍ରଣତପାଲ ଭଵାବ୍ଧିପୋତମ୍
ଵନ୍ଦେ ମହାପୁରୁଷ ତେ ଚରଣାରଵିନ୍ଦମ୍ ॥ 33॥
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସୁଦୁସ୍ତ୍ଯଜସୁରୈପ୍ସିତରାଜ୍ଯଲକ୍ଷ୍ମୀମ୍
ଧର୍ମିଷ୍ଠଃ ଆର୍ଯଵଚସା ଯତ୍ ଅଗାତ୍ ଅରଣ୍ଯମ୍ ।
ମାଯାମୃଗଂ ଦଯିତଯା ଇପ୍ସିତଂ ଅନ୍ଵଧାଵତ୍
ଵନ୍ଦେ ମହାପୁରୁଷ ତେ ଚରଣାରଵିନ୍ଦମ୍ ॥ 34॥
ଏଵଂ ଯୁଗାନୁରୂପାଭ୍ଯାଂ ଭଗଵାନ୍ ଯୁଗଵର୍ତିଭିଃ ।
ମନୁଜୈଃ ଇଜ୍ଯତେ ରାଜନ୍ ଶ୍ରେଯସାଂ ଈଶ୍ଵରଃ ହରିଃ ॥ 35॥
କଲିଂ ସଭାଜଯନ୍ତି ଆର୍ଯା ଗୁଣଜ୍ଞାଃ ସାରଭାଗିନଃ ।
ଯତ୍ର ସଙ୍କୀର୍ତନେନ ଏଵ ସର୍ଵଃ ସ୍ଵାର୍ଥଃ ଅଭିଲଭ୍ଯତେ ॥ 36॥
ନ ହି ଅତଃ ପରମଃ ଲାଭଃ ଦେହିନାଂ ଭ୍ରାମ୍ଯତାଂ ଇହ ।
ଯତଃ ଵିନ୍ଦେତ ପରମାଂ ଶାନ୍ତିଂ ନଶ୍ଯତି ସଂସୃତିଃ ॥ 37॥
କୃତାଦିଷୁ ପ୍ରଜା ରାଜନ୍ କଲୌ ଇଚ୍ଛନ୍ତି ସମ୍ଭଵମ୍ ।
କଲୌ ଖଲୁ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ନାରାଯଣପରାଯଣାଃ ॥ 38॥
କ୍ଵଚିତ୍ କ୍ଵଚିତ୍ ମହାରାଜ ଦ୍ରଵିଡେଷୁ ଚ ଭୂରିଶଃ ।
ତାମ୍ରପର୍ଣୀ ନଦୀ ଯତ୍ର କୃତମାଲା ପଯସ୍ଵିନୀ ॥ 39॥
କାଵେରୀ ଚ ମହାପୁଣ୍ଯା ପ୍ରତୀଚୀ ଚ ମହାନଦୀ ।
ଯେ ପିବନ୍ତି ଜଲଂ ତାସାଂ ମନୁଜା ମନୁଜେଶ୍ଵର ।
ପ୍ରାଯଃ ଭକ୍ତାଃ ଭଗଵତି ଵାସୁଦେଵଃ ଅମଲ ଆଶଯାଃ ॥ 40॥
ଦେଵର୍ଷିଭୂତାପ୍ତନୃଣା ପିତୄଣାଂ
ନ କିଙ୍କରଃ ନ ଅଯଂ ଋଣୀ ଚ ରାଜନ୍ ।
ସର୍ଵାତ୍ମନା ଯଃ ଶରଣଂ ଶରଣ୍ଯମ୍
ଗତଃ ମୁକୁନ୍ଦଂ ପରିହୃତ୍ଯ କର୍ତୁମ୍ ॥ 41॥
ସ୍ଵପାଦମୂଲଂ ଭଜତଃ ପ୍ରିଯସ୍ଯ
ତ୍ଯକ୍ତାନ୍ଯଭାଵସ୍ଯ ହରିଃ ପରେଶଃ ।
ଵିକର୍ମ ଯତ୍ ଚ ଉତ୍ପତିତଂ କଥଞ୍ଚିତ୍
ଧୁନୋତି ସର୍ଵଂ ହୃଦି ସନ୍ନିଵିଷ୍ଟଃ ॥ 42॥
ନାରଦଃ ଉଵାଚ ।
ଧର୍ମାନ୍ ଭାଗଵତାନ୍ ଇତ୍ଥଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଅଥ ମିଥିଲେଶ୍ଵରଃ ।
ଜାଯନ୍ତ ଇଯାନ୍ ମୁନୀନ୍ ପ୍ରୀତଃ ସୋପାଧ୍ଯାଯଃ ହି ଅପୂଜଯତ୍ ॥ 43॥
ତତଃ ଅନ୍ତଃ ଦଧିରେ ସିଦ୍ଧାଃ ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ ।
ରାଜା ଧର୍ମାନ୍ ଉପାତିଷ୍ଠନ୍ ଅଵାପ ପରମାଂ ଗତିମ୍ ॥ 44॥
ତ୍ଵଂ ଅପି ଏତାନ୍ ମହାଭାଗ ଧର୍ମାନ୍ ଭାଗଵତାନ୍ ଶ୍ରୁତାନ୍ ।
ଆସ୍ଥିତଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଯୁକ୍ତଃ ନିଃସଙ୍ଗଃ ଯାସ୍ଯସେ ପରମ୍ ॥ 45॥
ଯୁଵଯୋଃ ଖଲୁ ଦମ୍ପତ୍ଯୋଃ ଯଶସା ପୂରିତଂ ଜଗତ୍ ।
ପୁତ୍ରତାଂ ଅଗମତ୍ ଯତ୍ ଵାଂ ଭଗଵାନ୍ ଈଶ୍ଵରଃ ହରିଃ ॥ 46॥
ଦର୍ଶନାଲିଙ୍ଗନାଲାପୈଃ ଶଯନାସନଭୋଜନୈଃ ।
ଆତ୍ମା ଵାଂ ପାଵିତଃ କୃଷ୍ଣେ ପୁତ୍ରସ୍ନେହ ପ୍ରକୁର୍ଵତୋଃ ॥ 47॥
ଵୈରେଣ ଯଂ ନୃପତଯଃ ଶିଶୁପାଲପୌଣ୍ଡ୍ର
ଶାଲ୍ଵାଦଯଃ ଗତିଵିଲାସଵିଲୋକନାଦଯୈଃ ।
ଧ୍ଯାଯନ୍ତଃ ଆକୃତଧିଯଃ ଶଯନାସନାଦୌ
ତତ୍ ସାମ୍ଯଂ ଆପୁଃ ଅନୁରକ୍ତଧିଯାଂ ପୁନଃ କିମ୍ ॥ 48॥
ମା ଅପତ୍ଯବୁଦ୍ଧିଂ ଅକୃଥାଃ କୃଷ୍ଣେ ସର୍ଵାତ୍ମନୀଶ୍ଵରେ ।
ମାଯାମନୁଷ୍ଯଭାଵେନ ଗୂଢ ଐଶ୍ଵର୍ଯେ ପରେ ଅଵ୍ଯଯେ ॥ 49॥
ଭୂଭାରରାଜନ୍ଯହନ୍ତଵେ ଗୁପ୍ତଯେ ସତାମ୍ ।
ଅଵତୀର୍ଣସ୍ଯ ନିର୍ଵୃତ୍ଯୈ ଯଶଃ ଲୋକେ ଵିତନ୍ଯତେ ॥ 50॥
ଶ୍ରୀଶୁକଃ ଉଵାଚ ।
ଏତତ୍ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମହାଭାଗଃ ଵସୁଦେଵଃ ଅତିଵିସ୍ମିତଃ ।
ଦେଵକୀ ଚ ମହାଭାଗାଃ ଜହତୁଃ ମୋହଂ ଆତ୍ମନଃ ॥ 51॥
ଇତିହାସଂ ଇମଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଧାରଯେତ୍ ଯଃ ସମାହିତଃ ।
ସଃ ଵିଧୂଯ ଇହ ଶମଲଂ ବ୍ରହ୍ମଭୂଯାଯ କଲ୍ପତେ ॥ 52॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ଯାଂ
ସଂହିତାଯାମେକାଦଶସ୍କନ୍ଧେ ଵସୁଦେଵନାରଦସଂଵାଦେ
ପଞ୍ଚମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
atha pañcamo'dhyāyaḥ |
rājā uvāca |
bhagavantaṃ hariṃ prāyaḥ na bhajanti ātmavittamāḥ |
teṣāṃ aśāntakāmānāṃ kā niṣṭhā avijitātmanām || 1||
camasaḥ uvāca |
mukhabāhūrūpādebhyaḥ puruṣasya āśramaiḥ saha |
catvāraḥ jajñire varṇāḥ guṇaiḥ viprādayaḥ pṛthak || 2||
yaḥ eṣāṃ puruṣaṃ sākṣāt ātmaprabhavaṃ īśvaram |
na bhajanti avajānanti sthānāt bhraṣṭāḥ patanti adhaḥ || 3||
dūre harikathāḥ kecit dūre ca acyutakīrrtanāḥ |
striyaḥ śūdrādayaḥ ca eva te anukampyā bhavādṛśām || 4||
vipraḥ rājanyavaiśyau ca hareḥ prāptāḥ padāntikam |
śrautena janmanā atha api muhyanti āmnāyavādinaḥ || 5||
karmaṇi akovidāḥ stabdhāḥ mūrkhāḥ paṇḍitamāninaḥ |
vadanti cāṭukāt mūḍhāḥ yayā mādhvyā gira utsukāḥ || 6||
rajasā ghorasaṅkalpāḥ kāmukāḥ ahimanyavaḥ |
dāmbhikāḥ māninaḥ pāpāḥ vihasanti acyutapriyān || 7||
vadanti te anyonyaṃ upāsitastriyaḥ
gṛheṣu maithunyasukheṣu ca āśiṣaḥ |
yajanti asṛṣṭān avidhān adakṣiṇam
vṛttyai paraṃ ghnanti paśūn atadvidaḥ || 8||
śriyā vibhūtyā abhijanena vidyayā
tyāgena rūpeṇa balena karmaṇā
sataḥ avamanyanti haripriyān khalāḥ || 9||
sarveṣu śaśvat tanubhṛt svavasthitam
yathā svaṃ ātmānaṃ abhīṣṭaṃ īśvaram |
vedopagītaṃ ca na śruṇvate abudhāḥ
manorathānāṃ pravadanti vārtayā || 10||
loke vyavāya āmiṣaṃ adyasevā
nityāḥ tu jantoḥ na hi tatra codanā |
vyavasthitiḥ teṣu vivāhayajña
surāgrahaiḥ āsu nivṛttiḥ iṣṭā || 11||
dhanaṃ ca dharmekaphalaṃ yataḥ vai
jñānaṃ savijñānaṃ anupraśānti |
gṛheṣu yuñjanti kalevarasya
mṛtyuṃ na paśyanti durantavīryam || 12||
yat ghrāṇabhakṣaḥ vihitaḥ surāyāḥ
tathā paśoḥ ālabhanaṃ na hiṃsā |
evaṃ vyavāyaḥ prajayā na ratyā
iamaṃ viśuddhaṃ na viduḥ svadharmam || 13||
ye tu anevaṃvidaḥ asantaḥ stabdhāḥ sat abhimāninaḥ |
paśūn druhyanti visrabdhāḥ pretya khādanti te ca tān || 14||
dviṣantaḥ parakāyeṣu svātmānaṃ hariṃ īśvaram |
mṛtake sānubandhe asmin baddhasnehāḥ patanti adhaḥ || 15||
ye kaivalyaṃ asamprāptāḥ ye ca atītāḥ ca mūḍhatām |
traivargikāḥ hi akṣaṇikāḥ ātmānaṃ ghātayanti te || 16||
etaḥ ātmahanaḥ aśāntāḥ ajñāne jñānamāninaḥ |
sīdanti akṛtakṛtyāḥ vai kāladhvastamanorathāḥ || 17||
hitvā ātyāya asaracitāḥ gṛha apatyasuhṛt śriyaḥ |
tamaḥ viśanti anicchantaḥ vāsudevaparāṅmukhāḥ || 18||
rājā uvāca |
kasmin kāle saḥ bhagavān kiṃ varṇaḥ kīdṛśaḥ nṛbhiḥ |
nāmnā vā kena vidhinā pūjyate tat iha ucyatām || 19||
karabhājanaḥ uvāca |
kṛtaṃ tretā dvāparaṃ ca kaliḥ ityeṣu keśavaḥ |
nānāvarṇa abhidhākāraḥ nānā eva vidhinā ijyate || 20||
kṛte śuklaḥ caturbāhuḥ jaṭilaḥ valkalāmbaraḥ |
kṛṣṇājinaupavītākṣān bibhrat daṇḍakamaṇḍalūn || 21||
manuṣyāḥ tu tadā śāntāḥ nirvairāḥ suhṛdaḥ samāḥ |
yajanti tapasā devaṃ śamena ca damena ca || 22||
haṃsaḥ suparṇaḥ vaikuṇṭhaḥ dharmaḥ yogeśvaraḥ amalaḥ |
īśvaraḥ puruṣaḥ avyaktaḥ paramātmā iti gīyate || 23||
tretāyāṃ raktavarṇaḥ asau caturbāhuḥ trimekhalaḥ |
hiraṇyakeśaḥ trayī ātmā sruksruvādi upalakṣaṇaḥ || 24||
taṃ tadā manujā devaṃ sarvadevamayaṃ harim |
yajanti vidyayā trayyā dharmiṣṭhāḥ brahmavādinaḥ || 25||
viṣṇuḥ yajñaḥ pṛṣṇigarbhaḥ sarvadevaḥ urukramaḥ |
vṛṣākapiḥ jayantaḥ ca urugāya iti īryate || 26||
dvāpare bhagavān śyāmaḥ pītavāsā nijāyudhaḥ |
śrīvatsādibhiḥ aṅkaiḥ ca lakṣaṇaiḥ upalakṣitaḥ || 27||
taṃ tadā puruṣaṃ martyā mahārājaupalakṣaṇam |
yajanti vedatantrābhyāṃ paraṃ jijñāsavaḥ nṛpa || 28||
namaḥ te vāsudevāya namaḥ saṅkarṣaṇāya ca |
pradyumnāya aniruddhāya tubhyaṃ bhagavate namaḥ || 29||
nārāyaṇāya ṛṣaye puruṣāya mahātmane |
viśveśvarāya viśvāya sarvabhūtātmane namaḥ || 30||
iti dvāparaḥ urvīśa stuvanti jagadīśvaram |
nānātantravidhānena kalau api yathā śruṇu || 31||
kṛṣṇavarṇaṃ tviṣākṛṣṇaṃ sāṅgaupāṅgāstra
pārṣadam |
yajñaiḥ saṅkīrtanaprāyaiḥ yajanti hi sumedhasaḥ || 32||
dhyeyaṃ sadā paribhavaghnaṃ abhīṣṭadoham
tīrthāspadaṃ śivaviriñcinutaṃ śaraṇyam |
bhṛtyārtihan praṇatapāla bhavābdhipotam
vande mahāpuruṣa te caraṇāravindam || 33||
tyaktvā sudustyajasuraipsitarājyalakṣmīm
dharmiṣṭhaḥ āryavacasā yat agāt araṇyam |
māyāmṛgaṃ dayitayā ipsitaṃ anvadhāvat
vande mahāpuruṣa te caraṇāravindam || 34||
evaṃ yugānurūpābhyāṃ bhagavān yugavartibhiḥ |
manujaiḥ ijyate rājan śreyasāṃ īśvaraḥ hariḥ || 35||
kaliṃ sabhājayanti āryā guṇajñāḥ sārabhāginaḥ |
yatra saṅkīrtanena eva sarvaḥ svārthaḥ abhilabhyate || 36||
na hi ataḥ paramaḥ lābhaḥ dehināṃ bhrāmyatāṃ iha |
yataḥ vindeta paramāṃ śāntiṃ naśyati saṃsṛtiḥ || 37||
kṛtādiṣu prajā rājan kalau icchanti sambhavam |
kalau khalu bhaviṣyanti nārāyaṇaparāyaṇāḥ || 38||
kvacit kvacit mahārāja draviḍeṣu ca bhūriśaḥ |
tāmraparṇī nadī yatra kṛtamālā payasvinī || 39||
kāverī ca mahāpuṇyā pratīcī ca mahānadī |
ye pibanti jalaṃ tāsāṃ manujā manujeśvara |
prāyaḥ bhaktāḥ bhagavati vāsudevaḥ amala āśayāḥ || 40||
devarṣibhūtāptanṛṇā pitṝṇāṃ
na kiṅkaraḥ na ayaṃ ṛṇī ca rājan |
sarvātmanā yaḥ śaraṇaṃ śaraṇyam
gataḥ mukundaṃ parihṛtya kartum || 41||
svapādamūlaṃ bhajataḥ priyasya
tyaktānyabhāvasya hariḥ pareśaḥ |
vikarma yat ca utpatitaṃ kathañcit
dhunoti sarvaṃ hṛdi sanniviṣṭaḥ || 42||
nāradaḥ uvāca |
dharmān bhāgavatān itthaṃ śrutvā atha mithileśvaraḥ |
jāyanta iyān munīn prītaḥ sopādhyāyaḥ hi apūjayat || 43||
tataḥ antaḥ dadhire siddhāḥ sarvalokasya paśyataḥ |
rājā dharmān upātiṣṭhan avāpa paramāṃ gatim || 44||
tvaṃ api etān mahābhāga dharmān bhāgavatān śrutān |
āsthitaḥ śraddhayā yuktaḥ niḥsaṅgaḥ yāsyase param || 45||
yuvayoḥ khalu dampatyoḥ yaśasā pūritaṃ jagat |
putratāṃ agamat yat vāṃ bhagavān īśvaraḥ hariḥ || 46||
darśanāliṅganālāpaiḥ śayanāsanabhojanaiḥ |
ātmā vāṃ pāvitaḥ kṛṣṇe putrasneha prakurvatoḥ || 47||
vaireṇa yaṃ nṛpatayaḥ śiśupālapauṇḍra
śālvādayaḥ gativilāsavilokanādayaiḥ |
dhyāyantaḥ ākṛtadhiyaḥ śayanāsanādau
tat sāmyaṃ āpuḥ anuraktadhiyāṃ punaḥ kim || 48||
mā apatyabuddhiṃ akṛthāḥ kṛṣṇe sarvātmanīśvare |
māyāmanuṣyabhāvena gūḍha aiśvarye pare avyaye || 49||
bhūbhārarājanyahantave guptaye satām |
avatīrṇasya nirvṛtyai yaśaḥ loke vitanyate || 50||
śrīśukaḥ uvāca |
etat śrutvā mahābhāgaḥ vasudevaḥ ativismitaḥ |
devakī ca mahābhāgāḥ jahatuḥ mohaṃ ātmanaḥ || 51||
itihāsaṃ imaṃ puṇyaṃ dhārayet yaḥ samāhitaḥ |
saḥ vidhūya iha śamalaṃ brahmabhūyāya kalpate || 52||
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ
saṃhitāyāmekādaśaskandhe vasudevanāradasaṃvāde
pañcamo'dhyāyaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
अथ पञ्चमोऽध्यायः ।
राजा उवाच ।
भगवन्तं हरिं प्रायः न भजन्ति आत्मवित्तमाः ।
तेषां अशान्तकामानां का निष्ठा अविजितात्मनाम् ॥ 1॥
चमसः उवाच ।
मुखबाहूरूपादेभ्यः पुरुषस्य आश्रमैः सह ।
चत्वारः जज्ञिरे वर्णाः गुणैः विप्रादयः पृथक् ॥ 2॥
यः एषां पुरुषं साक्षात् आत्मप्रभवं ईश्वरम् ।
न भजन्ति अवजानन्ति स्थानात् भ्रष्टाः पतन्ति अधः ॥ 3॥
दूरे हरिकथाः केचित् दूरे च अच्युतकीर्र्तनाः ।
स्त्रियः शूद्रादयः च एव ते अनुकम्प्या भवादृशाम् ॥ 4॥
विप्रः राजन्यवैश्यौ च हरेः प्राप्ताः पदान्तिकम् ।
श्रौतेन जन्मना अथ अपि मुह्यन्ति आम्नायवादिनः ॥ 5॥
कर्मणि अकोविदाः स्तब्धाः मूर्खाः पण्डितमानिनः ।
वदन्ति चाटुकात् मूढाः यया माध्व्या गिर उत्सुकाः ॥ 6॥
रजसा घोरसङ्कल्पाः कामुकाः अहिमन्यवः ।
दाम्भिकाः मानिनः पापाः विहसन्ति अच्युतप्रियान् ॥ 7॥
वदन्ति ते अन्योन्यं उपासितस्त्रियः
गृहेषु मैथुन्यसुखेषु च आशिषः ।
यजन्ति असृष्टान् अविधान् अदक्षिणम्
वृत्त्यै परं घ्नन्ति पशून् अतद्विदः ॥ 8॥
श्रिया विभूत्या अभिजनेन विद्यया
त्यागेन रूपेण बलेन कर्मणा
सतः अवमन्यन्ति हरिप्रियान् खलाः ॥ 9॥
सर्वेषु शश्वत् तनुभृत् स्ववस्थितम्
यथा स्वं आत्मानं अभीष्टं ईश्वरम् ।
वेदोपगीतं च न श्रुण्वते अबुधाः
मनोरथानां प्रवदन्ति वार्तया ॥ 10॥
लोके व्यवाय आमिषं अद्यसेवा
नित्याः तु जन्तोः न हि तत्र चोदना ।
व्यवस्थितिः तेषु विवाहयज्ञ
सुराग्रहैः आसु निवृत्तिः इष्टा ॥ 11॥
धनं च धर्मेकफलं यतः वै
ज्ञानं सविज्ञानं अनुप्रशान्ति ।
गृहेषु युञ्जन्ति कलेवरस्य
मृत्युं न पश्यन्ति दुरन्तवीर्यम् ॥ 12॥
यत् घ्राणभक्षः विहितः सुरायाः
तथा पशोः आलभनं न हिंसा ।
एवं व्यवायः प्रजया न रत्या
इअमं विशुद्धं न विदुः स्वधर्मम् ॥ 13॥
ये तु अनेवंविदः असन्तः स्तब्धाः सत् अभिमानिनः ।
पशून् द्रुह्यन्ति विस्रब्धाः प्रेत्य खादन्ति ते च तान् ॥ 14॥
द्विषन्तः परकायेषु स्वात्मानं हरिं ईश्वरम् ।
मृतके सानुबन्धे अस्मिन् बद्धस्नेहाः पतन्ति अधः ॥ 15॥
ये कैवल्यं असम्प्राप्ताः ये च अतीताः च मूढताम् ।
त्रैवर्गिकाः हि अक्षणिकाः आत्मानं घातयन्ति ते ॥ 16॥
एतः आत्महनः अशान्ताः अज्ञाने ज्ञानमानिनः ।
सीदन्ति अकृतकृत्याः वै कालध्वस्तमनोरथाः ॥ 17॥
हित्वा आत्याय असरचिताः गृह अपत्यसुहृत् श्रियः ।
तमः विशन्ति अनिच्छन्तः वासुदेवपराङ्मुखाः ॥ 18॥
राजा उवाच ।
कस्मिन् काले सः भगवान् किं वर्णः कीदृशः नृभिः ।
नाम्ना वा केन विधिना पूज्यते तत् इह उच्यताम् ॥ 19॥
करभाजनः उवाच ।
कृतं त्रेता द्वापरं च कलिः इत्येषु केशवः ।
नानावर्ण अभिधाकारः नाना एव विधिना इज्यते ॥ 20॥
कृते शुक्लः चतुर्बाहुः जटिलः वल्कलाम्बरः ।
कृष्णाजिनौपवीताक्षान् बिभ्रत् दण्डकमण्डलून् ॥ 21॥
मनुष्याः तु तदा शान्ताः निर्वैराः सुहृदः समाः ।
यजन्ति तपसा देवं शमेन च दमेन च ॥ 22॥
हंसः सुपर्णः वैकुण्ठः धर्मः योगेश्वरः अमलः ।
ईश्वरः पुरुषः अव्यक्तः परमात्मा इति गीयते ॥ 23॥
त्रेतायां रक्तवर्णः असौ चतुर्बाहुः त्रिमेखलः ।
हिरण्यकेशः त्रयी आत्मा स्रुक्स्रुवादि उपलक्षणः ॥ 24॥
तं तदा मनुजा देवं सर्वदेवमयं हरिम् ।
यजन्ति विद्यया त्रय्या धर्मिष्ठाः ब्रह्मवादिनः ॥ 25॥
विष्णुः यज्ञः पृष्णिगर्भः सर्वदेवः उरुक्रमः ।
वृषाकपिः जयन्तः च उरुगाय इति ईर्यते ॥ 26॥
द्वापरे भगवान् श्यामः पीतवासा निजायुधः ।
श्रीवत्सादिभिः अङ्कैः च लक्षणैः उपलक्षितः ॥ 27॥
तं तदा पुरुषं मर्त्या महाराजौपलक्षणम् ।
यजन्ति वेदतन्त्राभ्यां परं जिज्ञासवः नृप ॥ 28॥
नमः ते वासुदेवाय नमः सङ्कर्षणाय च ।
प्रद्युम्नाय अनिरुद्धाय तुभ्यं भगवते नमः ॥ 29॥
नारायणाय ऋषये पुरुषाय महात्मने ।
विश्वेश्वराय विश्वाय सर्वभूतात्मने नमः ॥ 30॥
इति द्वापरः उर्वीश स्तुवन्ति जगदीश्वरम् ।
नानातन्त्रविधानेन कलौ अपि यथा श्रुणु ॥ 31॥
कृष्णवर्णं त्विषाकृष्णं साङ्गौपाङ्गास्त्र
पार्षदम् ।
यज्ञैः सङ्कीर्तनप्रायैः यजन्ति हि सुमेधसः ॥ 32॥
ध्येयं सदा परिभवघ्नं अभीष्टदोहम्
तीर्थास्पदं शिवविरिञ्चिनुतं शरण्यम् ।
भृत्यार्तिहन् प्रणतपाल भवाब्धिपोतम्
वन्दे महापुरुष ते चरणारविन्दम् ॥ 33॥
त्यक्त्वा सुदुस्त्यजसुरैप्सितराज्यलक्ष्मीम्
धर्मिष्ठः आर्यवचसा यत् अगात् अरण्यम् ।
मायामृगं दयितया इप्सितं अन्वधावत्
वन्दे महापुरुष ते चरणारविन्दम् ॥ 34॥
एवं युगानुरूपाभ्यां भगवान् युगवर्तिभिः ।
मनुजैः इज्यते राजन् श्रेयसां ईश्वरः हरिः ॥ 35॥
कलिं सभाजयन्ति आर्या गुणज्ञाः सारभागिनः ।
यत्र सङ्कीर्तनेन एव सर्वः स्वार्थः अभिलभ्यते ॥ 36॥
न हि अतः परमः लाभः देहिनां भ्राम्यतां इह ।
यतः विन्देत परमां शान्तिं नश्यति संसृतिः ॥ 37॥
कृतादिषु प्रजा राजन् कलौ इच्छन्ति सम्भवम् ।
कलौ खलु भविष्यन्ति नारायणपरायणाः ॥ 38॥
क्वचित् क्वचित् महाराज द्रविडेषु च भूरिशः ।
ताम्रपर्णी नदी यत्र कृतमाला पयस्विनी ॥ 39॥
कावेरी च महापुण्या प्रतीची च महानदी ।
ये पिबन्ति जलं तासां मनुजा मनुजेश्वर ।
प्रायः भक्ताः भगवति वासुदेवः अमल आशयाः ॥ 40॥
देवर्षिभूताप्तनृणा पितॄणां
न किङ्करः न अयं ऋणी च राजन् ।
सर्वात्मना यः शरणं शरण्यम्
गतः मुकुन्दं परिहृत्य कर्तुम् ॥ 41॥
स्वपादमूलं भजतः प्रियस्य
त्यक्तान्यभावस्य हरिः परेशः ।
विकर्म यत् च उत्पतितं कथञ्चित्
धुनोति सर्वं हृदि सन्निविष्टः ॥ 42॥
नारदः उवाच ।
धर्मान् भागवतान् इत्थं श्रुत्वा अथ मिथिलेश्वरः ।
जायन्त इयान् मुनीन् प्रीतः सोपाध्यायः हि अपूजयत् ॥ 43॥
ततः अन्तः दधिरे सिद्धाः सर्वलोकस्य पश्यतः ।
राजा धर्मान् उपातिष्ठन् अवाप परमां गतिम् ॥ 44॥
त्वं अपि एतान् महाभाग धर्मान् भागवतान् श्रुतान् ।
आस्थितः श्रद्धया युक्तः निःसङ्गः यास्यसे परम् ॥ 45॥
युवयोः खलु दम्पत्योः यशसा पूरितं जगत् ।
पुत्रतां अगमत् यत् वां भगवान् ईश्वरः हरिः ॥ 46॥
दर्शनालिङ्गनालापैः शयनासनभोजनैः ।
आत्मा वां पावितः कृष्णे पुत्रस्नेह प्रकुर्वतोः ॥ 47॥
वैरेण यं नृपतयः शिशुपालपौण्ड्र
शाल्वादयः गतिविलासविलोकनादयैः ।
ध्यायन्तः आकृतधियः शयनासनादौ
तत् साम्यं आपुः अनुरक्तधियां पुनः किम् ॥ 48॥
मा अपत्यबुद्धिं अकृथाः कृष्णे सर्वात्मनीश्वरे ।
मायामनुष्यभावेन गूढ ऐश्वर्ये परे अव्यये ॥ 49॥
भूभारराजन्यहन्तवे गुप्तये सताम् ।
अवतीर्णस्य निर्वृत्यै यशः लोके वितन्यते ॥ 50॥
श्रीशुकः उवाच ।
एतत् श्रुत्वा महाभागः वसुदेवः अतिविस्मितः ।
देवकी च महाभागाः जहतुः मोहं आत्मनः ॥ 51॥
इतिहासं इमं पुण्यं धारयेत् यः समाहितः ।
सः विधूय इह शमलं ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ 52॥
इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां
संहितायामेकादशस्कन्धे वसुदेवनारदसंवादे
पञ्चमोऽध्यायः ॥
atha pañcamo'dhyāyaḥ |
rājā uvāca |
bhagavantaṃ hariṃ prāyaḥ na bhajanti ātmavittamāḥ |
teṣāṃ aśāntakāmānāṃ kā niṣṭhā avijitātmanām || 1||
camasaḥ uvāca |
mukhabāhūrūpādebhyaḥ puruṣasya āśramaiḥ saha |
catvāraḥ jajñire varṇāḥ guṇaiḥ viprādayaḥ pṛthak || 2||
yaḥ eṣāṃ puruṣaṃ sākṣāt ātmaprabhavaṃ īśvaram |
na bhajanti avajānanti sthānāt bhraṣṭāḥ patanti adhaḥ || 3||
dūre harikathāḥ kecit dūre ca acyutakīrrtanāḥ |
striyaḥ śūdrādayaḥ ca eva te anukampyā bhavādṛśām || 4||
vipraḥ rājanyavaiśyau ca hareḥ prāptāḥ padāntikam |
śrautena janmanā atha api muhyanti āmnāyavādinaḥ || 5||
karmaṇi akovidāḥ stabdhāḥ mūrkhāḥ paṇḍitamāninaḥ |
vadanti cāṭukāt mūḍhāḥ yayā mādhvyā gira utsukāḥ || 6||
rajasā ghorasaṅkalpāḥ kāmukāḥ ahimanyavaḥ |
dāmbhikāḥ māninaḥ pāpāḥ vihasanti acyutapriyān || 7||
vadanti te anyonyaṃ upāsitastriyaḥ
gṛheṣu maithunyasukheṣu ca āśiṣaḥ |
yajanti asṛṣṭān avidhān adakṣiṇam
vṛttyai paraṃ ghnanti paśūn atadvidaḥ || 8||
śriyā vibhūtyā abhijanena vidyayā
tyāgena rūpeṇa balena karmaṇā
sataḥ avamanyanti haripriyān khalāḥ || 9||
sarveṣu śaśvat tanubhṛt svavasthitam
yathā svaṃ ātmānaṃ abhīṣṭaṃ īśvaram |
vedopagītaṃ ca na śruṇvate abudhāḥ
manorathānāṃ pravadanti vārtayā || 10||
loke vyavāya āmiṣaṃ adyasevā
nityāḥ tu jantoḥ na hi tatra codanā |
vyavasthitiḥ teṣu vivāhayajña
surāgrahaiḥ āsu nivṛttiḥ iṣṭā || 11||
dhanaṃ ca dharmekaphalaṃ yataḥ vai
jñānaṃ savijñānaṃ anupraśānti |
gṛheṣu yuñjanti kalevarasya
mṛtyuṃ na paśyanti durantavīryam || 12||
yat ghrāṇabhakṣaḥ vihitaḥ surāyāḥ
tathā paśoḥ ālabhanaṃ na hiṃsā |
evaṃ vyavāyaḥ prajayā na ratyā
iamaṃ viśuddhaṃ na viduḥ svadharmam || 13||
ye tu anevaṃvidaḥ asantaḥ stabdhāḥ sat abhimāninaḥ |
paśūn druhyanti visrabdhāḥ pretya khādanti te ca tān || 14||
dviṣantaḥ parakāyeṣu svātmānaṃ hariṃ īśvaram |
mṛtake sānubandhe asmin baddhasnehāḥ patanti adhaḥ || 15||
ye kaivalyaṃ asamprāptāḥ ye ca atītāḥ ca mūḍhatām |
traivargikāḥ hi akṣaṇikāḥ ātmānaṃ ghātayanti te || 16||
etaḥ ātmahanaḥ aśāntāḥ ajñāne jñānamāninaḥ |
sīdanti akṛtakṛtyāḥ vai kāladhvastamanorathāḥ || 17||
hitvā ātyāya asaracitāḥ gṛha apatyasuhṛt śriyaḥ |
tamaḥ viśanti anicchantaḥ vāsudevaparāṅmukhāḥ || 18||
rājā uvāca |
kasmin kāle saḥ bhagavān kiṃ varṇaḥ kīdṛśaḥ nṛbhiḥ |
nāmnā vā kena vidhinā pūjyate tat iha ucyatām || 19||
karabhājanaḥ uvāca |
kṛtaṃ tretā dvāparaṃ ca kaliḥ ityeṣu keśavaḥ |
nānāvarṇa abhidhākāraḥ nānā eva vidhinā ijyate || 20||
kṛte śuklaḥ caturbāhuḥ jaṭilaḥ valkalāmbaraḥ |
kṛṣṇājinaupavītākṣān bibhrat daṇḍakamaṇḍalūn || 21||
manuṣyāḥ tu tadā śāntāḥ nirvairāḥ suhṛdaḥ samāḥ |
yajanti tapasā devaṃ śamena ca damena ca || 22||
haṃsaḥ suparṇaḥ vaikuṇṭhaḥ dharmaḥ yogeśvaraḥ amalaḥ |
īśvaraḥ puruṣaḥ avyaktaḥ paramātmā iti gīyate || 23||
tretāyāṃ raktavarṇaḥ asau caturbāhuḥ trimekhalaḥ |
hiraṇyakeśaḥ trayī ātmā sruksruvādi upalakṣaṇaḥ || 24||
taṃ tadā manujā devaṃ sarvadevamayaṃ harim |
yajanti vidyayā trayyā dharmiṣṭhāḥ brahmavādinaḥ || 25||
viṣṇuḥ yajñaḥ pṛṣṇigarbhaḥ sarvadevaḥ urukramaḥ |
vṛṣākapiḥ jayantaḥ ca urugāya iti īryate || 26||
dvāpare bhagavān śyāmaḥ pītavāsā nijāyudhaḥ |
śrīvatsādibhiḥ aṅkaiḥ ca lakṣaṇaiḥ upalakṣitaḥ || 27||
taṃ tadā puruṣaṃ martyā mahārājaupalakṣaṇam |
yajanti vedatantrābhyāṃ paraṃ jijñāsavaḥ nṛpa || 28||
namaḥ te vāsudevāya namaḥ saṅkarṣaṇāya ca |
pradyumnāya aniruddhāya tubhyaṃ bhagavate namaḥ || 29||
nārāyaṇāya ṛṣaye puruṣāya mahātmane |
viśveśvarāya viśvāya sarvabhūtātmane namaḥ || 30||
iti dvāparaḥ urvīśa stuvanti jagadīśvaram |
nānātantravidhānena kalau api yathā śruṇu || 31||
kṛṣṇavarṇaṃ tviṣākṛṣṇaṃ sāṅgaupāṅgāstra
pārṣadam |
yajñaiḥ saṅkīrtanaprāyaiḥ yajanti hi sumedhasaḥ || 32||
dhyeyaṃ sadā paribhavaghnaṃ abhīṣṭadoham
tīrthāspadaṃ śivaviriñcinutaṃ śaraṇyam |
bhṛtyārtihan praṇatapāla bhavābdhipotam
vande mahāpuruṣa te caraṇāravindam || 33||
tyaktvā sudustyajasuraipsitarājyalakṣmīm
dharmiṣṭhaḥ āryavacasā yat agāt araṇyam |
māyāmṛgaṃ dayitayā ipsitaṃ anvadhāvat
vande mahāpuruṣa te caraṇāravindam || 34||
evaṃ yugānurūpābhyāṃ bhagavān yugavartibhiḥ |
manujaiḥ ijyate rājan śreyasāṃ īśvaraḥ hariḥ || 35||
kaliṃ sabhājayanti āryā guṇajñāḥ sārabhāginaḥ |
yatra saṅkīrtanena eva sarvaḥ svārthaḥ abhilabhyate || 36||
na hi ataḥ paramaḥ lābhaḥ dehināṃ bhrāmyatāṃ iha |
yataḥ vindeta paramāṃ śāntiṃ naśyati saṃsṛtiḥ || 37||
kṛtādiṣu prajā rājan kalau icchanti sambhavam |
kalau khalu bhaviṣyanti nārāyaṇaparāyaṇāḥ || 38||
kvacit kvacit mahārāja draviḍeṣu ca bhūriśaḥ |
tāmraparṇī nadī yatra kṛtamālā payasvinī || 39||
kāverī ca mahāpuṇyā pratīcī ca mahānadī |
ye pibanti jalaṃ tāsāṃ manujā manujeśvara |
prāyaḥ bhaktāḥ bhagavati vāsudevaḥ amala āśayāḥ || 40||
devarṣibhūtāptanṛṇā pitṝṇāṃ
na kiṅkaraḥ na ayaṃ ṛṇī ca rājan |
sarvātmanā yaḥ śaraṇaṃ śaraṇyam
gataḥ mukundaṃ parihṛtya kartum || 41||
svapādamūlaṃ bhajataḥ priyasya
tyaktānyabhāvasya hariḥ pareśaḥ |
vikarma yat ca utpatitaṃ kathañcit
dhunoti sarvaṃ hṛdi sanniviṣṭaḥ || 42||
nāradaḥ uvāca |
dharmān bhāgavatān itthaṃ śrutvā atha mithileśvaraḥ |
jāyanta iyān munīn prītaḥ sopādhyāyaḥ hi apūjayat || 43||
tataḥ antaḥ dadhire siddhāḥ sarvalokasya paśyataḥ |
rājā dharmān upātiṣṭhan avāpa paramāṃ gatim || 44||
tvaṃ api etān mahābhāga dharmān bhāgavatān śrutān |
āsthitaḥ śraddhayā yuktaḥ niḥsaṅgaḥ yāsyase param || 45||
yuvayoḥ khalu dampatyoḥ yaśasā pūritaṃ jagat |
putratāṃ agamat yat vāṃ bhagavān īśvaraḥ hariḥ || 46||
darśanāliṅganālāpaiḥ śayanāsanabhojanaiḥ |
ātmā vāṃ pāvitaḥ kṛṣṇe putrasneha prakurvatoḥ || 47||
vaireṇa yaṃ nṛpatayaḥ śiśupālapauṇḍra
śālvādayaḥ gativilāsavilokanādayaiḥ |
dhyāyantaḥ ākṛtadhiyaḥ śayanāsanādau
tat sāmyaṃ āpuḥ anuraktadhiyāṃ punaḥ kim || 48||
mā apatyabuddhiṃ akṛthāḥ kṛṣṇe sarvātmanīśvare |
māyāmanuṣyabhāvena gūḍha aiśvarye pare avyaye || 49||
bhūbhārarājanyahantave guptaye satām |
avatīrṇasya nirvṛtyai yaśaḥ loke vitanyate || 50||
śrīśukaḥ uvāca |
etat śrutvā mahābhāgaḥ vasudevaḥ ativismitaḥ |
devakī ca mahābhāgāḥ jahatuḥ mohaṃ ātmanaḥ || 51||
itihāsaṃ imaṃ puṇyaṃ dhārayet yaḥ samāhitaḥ |
saḥ vidhūya iha śamalaṃ brahmabhūyāya kalpate || 52||
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ
saṃhitāyāmekādaśaskandhe vasudevanāradasaṃvāde
pañcamo'dhyāyaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.