உத்தவகீதா - த்ரு'தீயோऽத்யாயஃ

Uddhavagita - Tritiyo'dhyayah

📂 Gita 🖋️ Tamil script
📄 Download PDF
அத த்ரு'தீயோऽத்யாயஃ ।
பரஸ்ய விஷ்ணோஃ ஈஶஸ்ய மாயிநாம அபி மோஹிநீம் ।
மாயாம் வேதிதும் இச்சாமஃ பகவந்தஃ ப்ருவந்து நஃ ॥ 1॥
ந அநுத்ரு'ப்யே ஜுஷந் யுஷ்மத் வசஃ ஹரிகதா அம்ரு'தம் ।
ஸம்ஸாரதாபநிஃதப்தஃ மர்த்யஃ தத் தாப பேஷஜம் ॥ 2॥
அந்தரிக்ஷஃ உவாச ।
ஏபிஃ பூதாநி பூதாத்மா மஹாபூதைஃ மஹாபுஜ ।
ஸஸர்ஜோத் ச அவசாநி ஆத்யஃ ஸ்வமாத்ரப்ரஸித்தயே ॥ 3॥
ஏவம் ஸ்ரு'ஷ்டாநி பூதாநி ப்ரவிஷ்டஃ பஞ்சதாதுபிஃ ।
ஏகதா தஶதா ஆத்மாநம் விபஜந் ஜுஷதே குணாந் ॥ 4॥
குணைஃ குணாந் ஸஃ புஞ்ஜாநஃ ஆத்மப்ரத்யோதிதைஃ ப்ரபுஃ ।
மந்யமாநஃ இதம் ஸ்ரு'ஷ்டம் ஆத்மாநம் இஹ ஸஜ்ஜதே ॥ 5॥
கர்மாணி கர்மபிஃ குர்வந் ஸநிமித்தாநி தேஹப்ரு'த் ।
தத் தத் கர்மபலம் க்ரு'ஹ்ணந் ப்ரமதி இஹ ஸுகைதரம் ॥ 6॥
இத்தம் கர்மகதீஃ கச்சந் பஹ்வபத்ரவஹாஃ புமாந் ।
ஆபூதஸம்ப்லவாத் ஸர்கப்ரலயௌ அஶ்நுதே அவஶஃ ॥ 7॥
தாது உபப்லவஃ ஆஸந்நே வ்யக்தம் த்ரவ்யகுணாத்மகம் ।
அநாதிநிதநஃ காலஃ ஹி அவ்யக்தாய அபகர்ஷதி ॥ 8॥
ஶதவர்ஷாஃ ஹி அநாவ்ரு'ஷ்டிஃ பவிஷ்யதி உல்பணா புவி ।
தத் கால உபசித உஷ்ண அர்கஃ லோகாந் த்ரீந் ப்ரதபிஷ்யதி ॥9॥
பாதாலதலம் ஆரப்ய ஸங்கர்ஷணமுக அநலஃ ।
தஹந் ஊர்த்வஶிகஃ விஷ்வக் வர்ததே வாயுநா ஈரிதஃ ॥ 10॥
ஸாம்வர்தகஃ மேககணஃ வர்ஷதி ஸ்ம ஶதம் ஸமாஃ ।
தாராபிஃ ஹஸ்திஹஸ்தாபிஃ லீயதே ஸலிலே விராட் ॥ 11॥
ததஃ விராஜம் உத்ஸ்ரு'ஜ்ய வைராஜஃ புருஷஃ ந்ரு'ப ।
அவ்யக்தம் விஶதே ஸூக்ஷ்மம் நிரிந்தநஃ இவ அநலஃ ॥ 12॥
வாயுநா ஹ்ரு'தகந்தா பூஃ ஸலிலத்வாய கல்பதே ।
ஸலிலம் தத் த்ரு'தரஸம் ஜ்யோதிஷ்ட்வாய உபகல்பதே ॥ 13॥
ஹ்ரு'தரூபம் து தமஸா வாயௌ ஜ்யோதிஃ ப்ரலீயதே ।
ஹ்ரு'தஸ்பர்ஶஃ அவகாஶேந வாயுஃ நபஸி லீயதே ।
காலாத்மநா ஹ்ரு'தகுணம் நவஃ ஆத்மநி லீயதே ॥ 14॥
இந்த்ரியாணி மநஃ புத்திஃ ஸஹ வைகாரிகைஃ ந்ரு'ப ।
ப்ரவிஶந்தி ஹி அஹங்காரம் ஸ்வகுணைஃ அஹம் ஆத்மநி ॥ 15॥
ஏஷா மாயா பகவதஃ ஸர்கஸ்திதி அந்தகாரிணீ ।
த்ரிவர்ணா வர்ணிதா அஸ்மாபிஃ கிம் பூயஃ ஶ்ரோதும் இச்சஸி ॥ 16॥
ராஜா உவாச ।
யதா ஏதாம் ஐஶ்வரீம் மாயாம் துஸ்தராம் அக்ரு'தாத்மபிஃ ।
தரந்தி அஞ்ஜஃ ஸ்தூலதியஃ மஹர்ஷஃ இதம் உச்யதாம் ॥ 17॥
ப்ரபுத்தஃ உவாச ।
கர்மாணி ஆரபமாணாநாம் துஃகஹத்யை ஸுகாய ச ।
பஶ்யேத் பாகவிபர்யாஸம் மிதுநீசாரிணாம் ந்ரு'ணாம் ॥ 18॥
நித்யார்திதேந வித்தேந துர்லபேந ஆத்மம்ரு'த்யுநா ।
க்ரு'ஹ அபத்யாப்தபஶுபிஃ கா ப்ரீதிஃ ஸாதிதைஃ சலைஃ ॥
19॥
ஏவம் லோகம் பரம் வித்யாத் நஶ்வரம் கர்மநிர்மிதம் ।
ஸதுல்ய அதிஶய த்வம்ஸம் யதா மண்டலவர்திநாம் ॥ 20॥
தஸ்மாத் குரும் ப்ரபத்யேத ஜிஜ்ஞாஸுஃ ஶ்ரேயஃ உத்தமம் ।
ஶாப்தே பரே ச நிஷ்ணாதம் ப்ரஹ்மணி உபஶமாஶ்ரயம் ॥ 21॥
தத்ர பாகவதாந் தர்மாந் ஶிக்ஷேத் குருஆத்மதைவதஃ ।
அமாயயா அநுவ்ரு'த்யா யைஃ துஷ்யேத் ஆத்மா ஆத்மதஃ ஹரிஃ ॥ 22॥
ஸர்வதஃ மநஸஃ அஸங்கம் ஆதௌ ஸங்கம் ச ஸாதுஷு ।
தயாம் மைத்ரீம் ப்ரஶ்ரயம் ச பூதேஷு அத்தா யதா உசிதம் ॥ 23॥
ஶௌசம் தபஃ திதிக்ஷாம் ச மௌநம் ஸ்வாத்யாயம் ஆர்ஜவம் ।
ப்ரஹ்மசர்யம் அஹிம்ஸாம் ச ஸமத்வம் த்வந்த்வஸஞ்ஜ்ஞயோஃ ॥ 24॥
ஸர்வத்ர ஆத்மேஶ்வர அந்வீக்ஷாம் கைவல்யம் அநிகேததாம் ।
விவிக்தசீரவஸநம் ஸந்தோஷம் யேந கேநசித் ॥ 25॥
ஶ்ரத்தாம் பாகவதே ஶாஸ்த்ரே அநிந்தாம் அந்யத்ர ச அபி ஹி ।
மநோவாக் கர்மதண்டம் ச ஸத்யம் ஶமதமௌ அபி ॥ 26॥
ஶ்ரவணம் கீர்தநம் த்யாநம் ஹரேஃ அத்புதகர்மணஃ ।
ஜந்மகர்மகுணாநாம் ச ததர்தே அகிலசேஷ்டிதம் ॥ 27॥
இஷ்டம் தத்தம் தபஃ ஜப்தம் வ்ரு'த்தம் யத் ச ஆத்மநஃ ப்ரியம் ।
தாராந் ஸுதாந் க்ரு'ஹாந் ப்ராணாந் யத் பரஸ்மை நிவேதநம் ॥ 28॥
ஏவம் க்ரு'ஷ்ணாத்மநாதேஷு மநுஷ்யேஷு ச ஸௌஹ்ரு'தம் ।
பரிசர்யாம் ச உபயத்ர மஹத்ஸு ந்ரு'ஷு ஸாதுஷு ॥ 29॥
பரஸ்பர அநுகதநம் பாவநம் பகவத் யஶஃ ।
மிதஃ ரதிஃ மிதஃ துஷ்டிஃ நிவ்ரு'த்திஃ மிதஃ ஆத்மநஃ ॥ 30॥
ஸ்மரந்தஃ ஸ்மாரயந்தஃ ச மிதஃ அகௌகஹரம் ஹரிம் ।
பக்த்யா ஸஞ்ஜாதயா பக்த்யா பிப்ரதி உத்புலகாம் தநும் ॥ 31॥
க்வசித் ருதந்தி அச்யுதசிந்தயா க்வசித்
ஹஸந்தி நந்தந்தி வதந்தி அலௌகிகாஃ ।
ந்ரு'த்யந்தி காயந்தி அநுஶீலயந்தி
அஜம் பவந்தி தூஷ்ணீம் பரம் ஏத்ய நிர்வ்ரு'தாஃ ॥ 32॥
இதி பாகவதாந் தர்மாந் ஶிக்ஷந் பக்த்யா ததுத்தயா ।
நாராயணபரஃ மாயம் அஞ்ஜஃ தரதி துஸ்தராம் ॥ 33॥
ராஜா உவாச ।
நாராயண அபிதாநஸ்ய ப்ரஹ்மணஃ பரமாத்மநஃ ।
நிஷ்டாம் அர்ஹத நஃ வக்தும் யூயம் ஹி ப்ரஹ்மவித்தமாஃ ॥ 34॥
பிப்பலாயநஃ உவாச ।
ஸ்திதி உத்பவப்ரலயஹேதுஃ அஹேதுஃ அஸ்ய
யத் ஸ்வப்நஜாகரஸுஷுப்திஷு ஸத் பஹிஃ ச ।
தேஹ இந்த்ரியாஸுஹ்ரு'தயாநி சரந்தி யேந
ஸஞ்ஜீவிதாநி தத் அவேஹி பரம் நரேந்த்ர ॥ 35॥
ந ஏதத் மநஃ விஶதி வாகுத சக்ஷுஃ ஆத்மா
ப்ராணேந்த்ரியாணி ச யதா அநலம் அர்சிஷஃ ஸ்வாஃ ।
ஶப்தஃ அபி போதகநிஷேததயா ஆத்மமூலம்
அர்த உக்தம் ஆஹ யத்ரு'தே ந நிஷேதஸித்திஃ ॥ 36॥
ஸத்வம் ரஜஃ தமஃ இதி த்ரிவ்ரு'தேகம் ஆதௌ
ஸூத்ரம் மஹாந் அஹம் இதி ப்ரவதந்தி ஜீவம் ।
ஜ்ஞாநக்ரியா அர்தபலரூபதயோஃ உஶக்தி
ப்ரஹ்ம ஏவ பாதி ஸத் அஸத் ச தயோஃ பரம் யத் ॥ 37॥
ந ஆத்மா ஜஜாந ந மரிஷ்யதி ந ஏததே அஸௌ
ந க்ஷீயதே ஸவநவித் வ்யபிசாரிணாம் ஹி ।
ஸர்வத்ர ஶஸ்வதநபாயி உபலப்திமாத்ரம்
ப்ராணஃ யதா இந்த்ரியவலேந விகல்பிதம் ஸத் ॥ 38॥
அண்டேஷு பேஶிஷு தருஷு அவிநிஶ்சிதேஷு
ப்ராணஃ ஹி ஜீவம் உபதாவதி தத்ர தத்ர ।
ஸந்நே யத் இந்த்ரியகணே அஹமி ச ப்ரஸுப்தே
கூடஸ்தஃ ஆஶயம்ரு'தே தத் அநுஸ்ம்ரு'திஃ நஃ ॥ 39॥
யஃ ஹி அப்ஜ நாப சரண ஏஷணயோஃ உபக்த்யா
சேதோமலாநி விதமேத் குணகர்மஜாநி ।
தஸ்மிந் விஶுத்தஃ உபலப்யதஃ ஆத்மதத்த்வம்
ஸாக்ஷாத் யதா அமலத்ரு'ஶஃ ஸவித்ரு'ப்ரகாஶஃ ॥ 40॥
கர்மயோகம் வதத நஃ புருஷஃ யேந ஸம்ஸ்க்ரு'தஃ ।
விதூய இஹ ஆஶு கர்மாணி நைஷ்கர்ம்யம் விந்ததே பரம் ॥ 41॥
ஏவம் ப்ரஶ்நம் ரு'ஷிந் பூர்வம் அப்ரு'ச்சம் பிதுஃ அந்திகே ।
ந அப்ருவந் ப்ரஹ்மணஃ புத்ராஃ தத்ர காரணம் உச்யதாம் ॥ 42॥
ஆவிர்ஹோத்ரஃ உவாச ।
கர்ம அகர்மவிகர்ம இதி வேதவாதஃ ந லௌகிகஃ ।
வேதஸ்ய ச ஈஶ்வராத்மத்வாத் தத்ர முஹ்யந்தி ஸூரயஃ ॥ 43॥
பரோக்ஷவாதஃ வேதஃ அயம் பாலாநாம் அநுஶாஸநம் ।
கர்மமோக்ஷாய கர்மாணி விதத்தே ஹி அகதம் யதா ॥ 44॥
ந ஆசரேத் யஃ து வேத உக்தம் ஸ்வயம் அஜ்ஞஃ அஜிதேந்த்ரியஃ ।
விகர்மணா ஹி அதர்மேண ம்ரு'த்யோஃ ம்ரு'த்யும் உபைதி ஸஃ ॥ 45॥
வேத உக்தம் ஏவ குர்வாணஃ நிஃஸங்கஃ அர்பிதம் ஈஶ்வரே ।
நைஷ்கர்ம்யாம் லபதே ஸித்திம் ரோசநார்தா பலஶ்ருதிஃ ॥ 46॥
யஃ ஆஶு ஹ்ரு'தயக்ரந்திம் நிர்ஜிஹீஷுஃ பராத்மநஃ ।
விதிநா உபசரேத் தேவம் தந்த்ர உக்தேந ச கேஶவம் ॥ 47॥
லப்த அநுக்ரஹஃ ஆசார்யாத் தேந ஸந்தர்ஶிதாகமஃ ।
மஹாபுருஷம் அப்யர்சேத் மூர்த்யா அபிமதயா ஆத்மநஃ ॥ 48॥
ஶுசிஃ ஸம்முகம் ஆஸீநஃ ப்ராணஸம்யமநாதிபிஃ ।
பிண்டம் விஶோத்ய ஸந்ந்யாஸக்ரு'தரக்ஷஃ அர்சயேத் ஹரிம் ॥ 49॥
அர்சாதௌ ஹ்ரு'தயே ச அபி யதாலப்த உபசாரகைஃ ।
த்ரவ்யக்ஷிதிஆத்மலிங்காநி நிஷ்பாத்ய ப்ரோக்ஷ்ய ச ஆஸநம் ॥ 50॥
பாத்யாதீந் உபகல்ப்யா அத ஸந்நிதாப்ய ஸமாஹிதஃ ।
ஹ்ரு'த் ஆதிபிஃ க்ரு'தந்யாஸஃ மூலமந்த்ரேண ச அர்சயேத் ॥ 51॥
ஸாங்கோபாங்காம் ஸபார்ஷதாம் தாம் தாம் மூர்திம் ஸ்வமந்த்ரதஃ ।
பாத்ய அர்க்யாசமநீயாத்யைஃ ஸ்நாநவாஸஃவிபூஷணைஃ ॥ 52॥
கந்தமால்யாக்ஷதஸ்ரக்பிஃ தூபதீபஹாரகைஃ ।
ஸாங்கம் ஸம்பூஜ்ய விதிவத் ஸ்தவைஃ ஸ்துத்வா நமேத் ஹரிம் ॥ 53॥
ஆத்மாம் தந்மயம் த்யாயந் மூர்திம் ஸம்பூஜயேத் ஹரேஃ ।
ஶேஷாம் ஆதாய ஶிரஸி ஸ்வதாம்நி உத்வாஸ்ய ஸத்க்ரு'தம் ॥ 54॥
ஏவம் அக்நி அர்கதோயாதௌ அதிதௌ ஹ்ரு'தயே ச யஃ ।
யஜதி ஈஶ்வரம் ஆத்மாநம் அசிராத் முச்யதே ஹி ஸஃ ॥ 55॥
இதி ஶ்ரீமத்பாகவதே மஹாபுராணே பாரமஹம்ஸ்யாம்
ஸம்ஹிதாயாமேகாதஶஸ்கந்தே நிமிஜாயந்தஸம்வாதே
மாயாகர்மப்ரஹ்மநிரூபணம் த்ரு'தீயோऽத்யாயஃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
atha tṛtīyo'dhyāyaḥ |
parasya viṣṇoḥ īśasya māyināma api mohinīm |
māyāṃ vedituṃ icchāmaḥ bhagavantaḥ bruvantu naḥ || 1||
na anutṛpye juṣan yuṣmat vacaḥ harikathā amṛtam |
saṃsāratāpaniḥtaptaḥ martyaḥ tat tāpa bheṣajam || 2||
antarikṣaḥ uvāca |
ebhiḥ bhūtāni bhūtātmā mahābhūtaiḥ mahābhuja |
sasarjot ca avacāni ādyaḥ svamātraprasiddhaye || 3||
evaṃ sṛṣṭāni bhūtāni praviṣṭaḥ pañcadhātubhiḥ |
ekadhā daśadhā ātmānaṃ vibhajan juṣate guṇān || 4||
guṇaiḥ guṇān saḥ bhuñjānaḥ ātmapradyoditaiḥ prabhuḥ |
manyamānaḥ idaṃ sṛṣṭaṃ ātmānaṃ iha sajjate || 5||
karmāṇi karmabhiḥ kurvan sanimittāni dehabhṛt |
tat tat karmaphalaṃ gṛhṇan bhramati iha sukhaitaram || 6||
itthaṃ karmagatīḥ gacchan bahvabhadravahāḥ pumān |
ābhūtasamplavāt sargapralayau aśnute avaśaḥ || 7||
dhātu upaplavaḥ āsanne vyaktaṃ dravyaguṇātmakam |
anādinidhanaḥ kālaḥ hi avyaktāya apakarṣati || 8||
śatavarṣāḥ hi anāvṛṣṭiḥ bhaviṣyati ulbaṇā bhuvi |
tat kāla upacita uṣṇa arkaḥ lokān trīn pratapiṣyati ||9||
pātālatalaṃ ārabhya saṅkarṣaṇamukha analaḥ |
dahan ūrdhvaśikhaḥ viṣvak vardhate vāyunā īritaḥ || 10||
sāṃvartakaḥ meghagaṇaḥ varṣati sma śataṃ samāḥ |
dhārābhiḥ hastihastābhiḥ līyate salile virāṭ || 11||
tataḥ virājaṃ utsṛjya vairājaḥ puruṣaḥ nṛpa |
avyaktaṃ viśate sūkṣmaṃ nirindhanaḥ iva analaḥ || 12||
vāyunā hṛtagandhā bhūḥ salilatvāya kalpate |
salilaṃ tat dhṛtarasaṃ jyotiṣṭvāya upakalpate || 13||
hṛtarūpaṃ tu tamasā vāyau jyotiḥ pralīyate |
hṛtasparśaḥ avakāśena vāyuḥ nabhasi līyate |
kālātmanā hṛtaguṇaṃ navaḥ ātmani līyate || 14||
indriyāṇi manaḥ buddhiḥ saha vaikārikaiḥ nṛpa |
praviśanti hi ahaṅkāraṃ svaguṇaiḥ ahaṃ ātmani || 15||
eṣā māyā bhagavataḥ sargasthiti antakāriṇī |
trivarṇā varṇitā asmābhiḥ kiṃ bhūyaḥ śrotuṃ icchasi || 16||
rājā uvāca |
yathā etāṃ aiśvarīṃ māyāṃ dustarāṃ akṛtātmabhiḥ |
taranti añjaḥ sthūladhiyaḥ maharṣaḥ idaṃ ucyatām || 17||
prabuddhaḥ uvāca |
karmāṇi ārabhamāṇānāṃ duḥkhahatyai sukhāya ca |
paśyet pākaviparyāsaṃ mithunīcāriṇāṃ nṛṇām || 18||
nityārtidena vittena durlabhena ātmamṛtyunā |
gṛha apatyāptapaśubhiḥ kā prītiḥ sādhitaiḥ calaiḥ ||
19||
evaṃ lokaṃ paraṃ vidyāt naśvaraṃ karmanirmitam |
satulya atiśaya dhvaṃsaṃ yathā maṇḍalavartinām || 20||
tasmāt guruṃ prapadyeta jijñāsuḥ śreyaḥ uttamam |
śābde pare ca niṣṇātaṃ brahmaṇi upaśamāśrayam || 21||
tatra bhāgavatān dharmān śikṣet guruātmadaivataḥ |
amāyayā anuvṛtyā yaiḥ tuṣyet ātmā ātmadaḥ hariḥ || 22||
sarvataḥ manasaḥ asaṅgaṃ ādau saṅgaṃ ca sādhuṣu |
dayāṃ maitrīṃ praśrayaṃ ca bhūteṣu addhā yathā ucitam || 23||
śaucaṃ tapaḥ titikṣāṃ ca maunaṃ svādhyāyaṃ ārjavam |
brahmacaryaṃ ahiṃsāṃ ca samatvaṃ dvandvasañjñayoḥ || 24||
sarvatra ātmeśvara anvīkṣāṃ kaivalyaṃ aniketatām |
viviktacīravasanaṃ santoṣaṃ yena kenacit || 25||
śraddhāṃ bhāgavate śāstre anindāṃ anyatra ca api hi |
manovāk karmadaṇḍaṃ ca satyaṃ śamadamau api || 26||
śravaṇaṃ kīrtanaṃ dhyānaṃ hareḥ adbhutakarmaṇaḥ |
janmakarmaguṇānāṃ ca tadarthe akhilaceṣṭitam || 27||
iṣṭaṃ dattaṃ tapaḥ japtaṃ vṛttaṃ yat ca ātmanaḥ priyam |
dārān sutān gṛhān prāṇān yat parasmai nivedanam || 28||
evaṃ kṛṣṇātmanātheṣu manuṣyeṣu ca sauhṛdam |
paricaryāṃ ca ubhayatra mahatsu nṛṣu sādhuṣu || 29||
paraspara anukathanaṃ pāvanaṃ bhagavat yaśaḥ |
mithaḥ ratiḥ mithaḥ tuṣṭiḥ nivṛttiḥ mithaḥ ātmanaḥ || 30||
smarantaḥ smārayantaḥ ca mithaḥ aghaughaharaṃ harim |
bhaktyā sañjātayā bhaktyā bibhrati utpulakāṃ tanum || 31||
kvacit rudanti acyutacintayā kvacit
hasanti nandanti vadanti alaukikāḥ |
nṛtyanti gāyanti anuśīlayanti
ajaṃ bhavanti tūṣṇīṃ paraṃ etya nirvṛtāḥ || 32||
iti bhāgavatān dharmān śikṣan bhaktyā tadutthayā |
nārāyaṇaparaḥ māyaṃ añjaḥ tarati dustarām || 33||
rājā uvāca |
nārāyaṇa abhidhānasya brahmaṇaḥ paramātmanaḥ |
niṣṭhāṃ arhatha naḥ vaktuṃ yūyaṃ hi brahmavittamāḥ || 34||
pippalāyanaḥ uvāca |
sthiti udbhavapralayahetuḥ ahetuḥ asya
yat svapnajāgarasuṣuptiṣu sat bahiḥ ca |
deha indriyāsuhṛdayāni caranti yena
sañjīvitāni tat avehi paraṃ narendra || 35||
na etat manaḥ viśati vāguta cakṣuḥ ātmā
prāṇendriyāṇi ca yathā analaṃ arciṣaḥ svāḥ |
śabdaḥ api bodhakaniṣedhatayā ātmamūlam
artha uktaṃ āha yadṛte na niṣedhasiddhiḥ || 36||
satvaṃ rajaḥ tamaḥ iti trivṛdekaṃ ādau
sūtraṃ mahān ahaṃ iti pravadanti jīvam |
jñānakriyā arthaphalarūpatayoḥ uśakti
brahma eva bhāti sat asat ca tayoḥ paraṃ yat || 37||
na ātmā jajāna na mariṣyati na edhate asau
na kṣīyate savanavit vyabhicāriṇāṃ hi |
sarvatra śasvadanapāyi upalabdhimātraṃ
prāṇaḥ yathā indriyavalena vikalpitaṃ sat || 38||
aṇḍeṣu peśiṣu taruṣu aviniściteṣu
prāṇaḥ hi jīvaṃ upadhāvati tatra tatra |
sanne yat indriyagaṇe ahami ca prasupte
kūṭasthaḥ āśayamṛte tat anusmṛtiḥ naḥ || 39||
yaḥ hi abja nābha caraṇa eṣaṇayoḥ ubhaktyā
cetomalāni vidhamet guṇakarmajāni |
tasmin viśuddhaḥ upalabhyataḥ ātmatattvam
sākṣāt yathā amaladṛśaḥ savitṛprakāśaḥ || 40||
karmayogaṃ vadata naḥ puruṣaḥ yena saṃskṛtaḥ |
vidhūya iha āśu karmāṇi naiṣkarmyaṃ vindate param || 41||
evaṃ praśnaṃ ṛṣin pūrvaṃ apṛcchaṃ pituḥ antike |
na abruvan brahmaṇaḥ putrāḥ tatra kāraṇaṃ ucyatām || 42||
āvirhotraḥ uvāca |
karma akarmavikarma iti vedavādaḥ na laukikaḥ |
vedasya ca īśvarātmatvāt tatra muhyanti sūrayaḥ || 43||
parokṣavādaḥ vedaḥ ayaṃ bālānāṃ anuśāsanam |
karmamokṣāya karmāṇi vidhatte hi agadaṃ yathā || 44||
na ācaret yaḥ tu veda uktaṃ svayaṃ ajñaḥ ajitendriyaḥ |
vikarmaṇā hi adharmeṇa mṛtyoḥ mṛtyuṃ upaiti saḥ || 45||
veda uktaṃ eva kurvāṇaḥ niḥsaṅgaḥ arpitaṃ īśvare |
naiṣkarmyāṃ labhate siddhiṃ rocanārthā phalaśrutiḥ || 46||
yaḥ āśu hṛdayagranthiṃ nirjihīṣuḥ parātmanaḥ |
vidhinā upacaret devaṃ tantra uktena ca keśavam || 47||
labdha anugrahaḥ ācāryāt tena sandarśitāgamaḥ |
mahāpuruṣaṃ abhyarcet mūrtyā abhimatayā ātmanaḥ || 48||
śuciḥ sammukhaṃ āsīnaḥ prāṇasaṃyamanādibhiḥ |
piṇḍaṃ viśodhya sannyāsakṛtarakṣaḥ arcayet harim || 49||
arcādau hṛdaye ca api yathālabdha upacārakaiḥ |
dravyakṣitiātmaliṅgāni niṣpādya prokṣya ca āsanam || 50||
pādyādīn upakalpyā atha sannidhāpya samāhitaḥ |
hṛt ādibhiḥ kṛtanyāsaḥ mūlamantreṇa ca arcayet || 51||
sāṅgopāṅgāṃ sapārṣadāṃ tāṃ tāṃ mūrtiṃ svamantrataḥ |
pādya arghyācamanīyādyaiḥ snānavāsaḥvibhūṣaṇaiḥ || 52||
gandhamālyākṣatasragbhiḥ dhūpadīpahārakaiḥ |
sāṅgaṃ sampūjya vidhivat stavaiḥ stutvā namet harim || 53||
ātmāṃ tanmayaṃ dhyāyan mūrtiṃ sampūjayet hareḥ |
śeṣāṃ ādhāya śirasi svadhāmni udvāsya satkṛtam || 54||
evaṃ agni arkatoyādau atithau hṛdaye ca yaḥ |
yajati īśvaraṃ ātmānaṃ acirāt mucyate hi saḥ || 55||
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ
saṃhitāyāmekādaśaskandhe nimijāyantasaṃvāde
māyākarmabrahmanirūpaṇaṃ tṛtīyo'dhyāyaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
अथ तृतीयोऽध्यायः ।
परस्य विष्णोः ईशस्य मायिनाम अपि मोहिनीम् ।
मायां वेदितुं इच्छामः भगवन्तः ब्रुवन्तु नः ॥ 1॥
न अनुतृप्ये जुषन् युष्मत् वचः हरिकथा अमृतम् ।
संसारतापनिःतप्तः मर्त्यः तत् ताप भेषजम् ॥ 2॥
अन्तरिक्षः उवाच ।
एभिः भूतानि भूतात्मा महाभूतैः महाभुज ।
ससर्जोत् च अवचानि आद्यः स्वमात्रप्रसिद्धये ॥ 3॥
एवं सृष्टानि भूतानि प्रविष्टः पञ्चधातुभिः ।
एकधा दशधा आत्मानं विभजन् जुषते गुणान् ॥ 4॥
गुणैः गुणान् सः भुञ्जानः आत्मप्रद्योदितैः प्रभुः ।
मन्यमानः इदं सृष्टं आत्मानं इह सज्जते ॥ 5॥
कर्माणि कर्मभिः कुर्वन् सनिमित्तानि देहभृत् ।
तत् तत् कर्मफलं गृह्णन् भ्रमति इह सुखैतरम् ॥ 6॥
इत्थं कर्मगतीः गच्छन् बह्वभद्रवहाः पुमान् ।
आभूतसम्प्लवात् सर्गप्रलयौ अश्नुते अवशः ॥ 7॥
धातु उपप्लवः आसन्ने व्यक्तं द्रव्यगुणात्मकम् ।
अनादिनिधनः कालः हि अव्यक्ताय अपकर्षति ॥ 8॥
शतवर्षाः हि अनावृष्टिः भविष्यति उल्बणा भुवि ।
तत् काल उपचित उष्ण अर्कः लोकान् त्रीन् प्रतपिष्यति ॥9॥
पातालतलं आरभ्य सङ्कर्षणमुख अनलः ।
दहन् ऊर्ध्वशिखः विष्वक् वर्धते वायुना ईरितः ॥ 10॥
सांवर्तकः मेघगणः वर्षति स्म शतं समाः ।
धाराभिः हस्तिहस्ताभिः लीयते सलिले विराट् ॥ 11॥
ततः विराजं उत्सृज्य वैराजः पुरुषः नृप ।
अव्यक्तं विशते सूक्ष्मं निरिन्धनः इव अनलः ॥ 12॥
वायुना हृतगन्धा भूः सलिलत्वाय कल्पते ।
सलिलं तत् धृतरसं ज्योतिष्ट्वाय उपकल्पते ॥ 13॥
हृतरूपं तु तमसा वायौ ज्योतिः प्रलीयते ।
हृतस्पर्शः अवकाशेन वायुः नभसि लीयते ।
कालात्मना हृतगुणं नवः आत्मनि लीयते ॥ 14॥
इन्द्रियाणि मनः बुद्धिः सह वैकारिकैः नृप ।
प्रविशन्ति हि अहङ्कारं स्वगुणैः अहं आत्मनि ॥ 15॥
एषा माया भगवतः सर्गस्थिति अन्तकारिणी ।
त्रिवर्णा वर्णिता अस्माभिः किं भूयः श्रोतुं इच्छसि ॥ 16॥
राजा उवाच ।
यथा एतां ऐश्वरीं मायां दुस्तरां अकृतात्मभिः ।
तरन्ति अञ्जः स्थूलधियः महर्षः इदं उच्यताम् ॥ 17॥
प्रबुद्धः उवाच ।
कर्माणि आरभमाणानां दुःखहत्यै सुखाय च ।
पश्येत् पाकविपर्यासं मिथुनीचारिणां नृणाम् ॥ 18॥
नित्यार्तिदेन वित्तेन दुर्लभेन आत्ममृत्युना ।
गृह अपत्याप्तपशुभिः का प्रीतिः साधितैः चलैः ॥
19॥
एवं लोकं परं विद्यात् नश्वरं कर्मनिर्मितम् ।
सतुल्य अतिशय ध्वंसं यथा मण्डलवर्तिनाम् ॥ 20॥
तस्मात् गुरुं प्रपद्येत जिज्ञासुः श्रेयः उत्तमम् ।
शाब्दे परे च निष्णातं ब्रह्मणि उपशमाश्रयम् ॥ 21॥
तत्र भागवतान् धर्मान् शिक्षेत् गुरुआत्मदैवतः ।
अमायया अनुवृत्या यैः तुष्येत् आत्मा आत्मदः हरिः ॥ 22॥
सर्वतः मनसः असङ्गं आदौ सङ्गं च साधुषु ।
दयां मैत्रीं प्रश्रयं च भूतेषु अद्धा यथा उचितम् ॥ 23॥
शौचं तपः तितिक्षां च मौनं स्वाध्यायं आर्जवम् ।
ब्रह्मचर्यं अहिंसां च समत्वं द्वन्द्वसञ्ज्ञयोः ॥ 24॥
सर्वत्र आत्मेश्वर अन्वीक्षां कैवल्यं अनिकेतताम् ।
विविक्तचीरवसनं सन्तोषं येन केनचित् ॥ 25॥
श्रद्धां भागवते शास्त्रे अनिन्दां अन्यत्र च अपि हि ।
मनोवाक् कर्मदण्डं च सत्यं शमदमौ अपि ॥ 26॥
श्रवणं कीर्तनं ध्यानं हरेः अद्भुतकर्मणः ।
जन्मकर्मगुणानां च तदर्थे अखिलचेष्टितम् ॥ 27॥
इष्टं दत्तं तपः जप्तं वृत्तं यत् च आत्मनः प्रियम् ।
दारान् सुतान् गृहान् प्राणान् यत् परस्मै निवेदनम् ॥ 28॥
एवं कृष्णात्मनाथेषु मनुष्येषु च सौहृदम् ।
परिचर्यां च उभयत्र महत्सु नृषु साधुषु ॥ 29॥
परस्पर अनुकथनं पावनं भगवत् यशः ।
मिथः रतिः मिथः तुष्टिः निवृत्तिः मिथः आत्मनः ॥ 30॥
स्मरन्तः स्मारयन्तः च मिथः अघौघहरं हरिम् ।
भक्त्या सञ्जातया भक्त्या बिभ्रति उत्पुलकां तनुम् ॥ 31॥
क्वचित् रुदन्ति अच्युतचिन्तया क्वचित्
हसन्ति नन्दन्ति वदन्ति अलौकिकाः ।
नृत्यन्ति गायन्ति अनुशीलयन्ति
अजं भवन्ति तूष्णीं परं एत्य निर्वृताः ॥ 32॥
इति भागवतान् धर्मान् शिक्षन् भक्त्या तदुत्थया ।
नारायणपरः मायं अञ्जः तरति दुस्तराम् ॥ 33॥
राजा उवाच ।
नारायण अभिधानस्य ब्रह्मणः परमात्मनः ।
निष्ठां अर्हथ नः वक्तुं यूयं हि ब्रह्मवित्तमाः ॥ 34॥
पिप्पलायनः उवाच ।
स्थिति उद्भवप्रलयहेतुः अहेतुः अस्य
यत् स्वप्नजागरसुषुप्तिषु सत् बहिः च ।
देह इन्द्रियासुहृदयानि चरन्ति येन
सञ्जीवितानि तत् अवेहि परं नरेन्द्र ॥ 35॥
न एतत् मनः विशति वागुत चक्षुः आत्मा
प्राणेन्द्रियाणि च यथा अनलं अर्चिषः स्वाः ।
शब्दः अपि बोधकनिषेधतया आत्ममूलम्
अर्थ उक्तं आह यदृते न निषेधसिद्धिः ॥ 36॥
सत्वं रजः तमः इति त्रिवृदेकं आदौ
सूत्रं महान् अहं इति प्रवदन्ति जीवम् ।
ज्ञानक्रिया अर्थफलरूपतयोः उशक्ति
ब्रह्म एव भाति सत् असत् च तयोः परं यत् ॥ 37॥
न आत्मा जजान न मरिष्यति न एधते असौ
न क्षीयते सवनवित् व्यभिचारिणां हि ।
सर्वत्र शस्वदनपायि उपलब्धिमात्रं
प्राणः यथा इन्द्रियवलेन विकल्पितं सत् ॥ 38॥
अण्डेषु पेशिषु तरुषु अविनिश्चितेषु
प्राणः हि जीवं उपधावति तत्र तत्र ।
सन्ने यत् इन्द्रियगणे अहमि च प्रसुप्ते
कूटस्थः आशयमृते तत् अनुस्मृतिः नः ॥ 39॥
यः हि अब्ज नाभ चरण एषणयोः उभक्त्या
चेतोमलानि विधमेत् गुणकर्मजानि ।
तस्मिन् विशुद्धः उपलभ्यतः आत्मतत्त्वम्
साक्षात् यथा अमलदृशः सवितृप्रकाशः ॥ 40॥
कर्मयोगं वदत नः पुरुषः येन संस्कृतः ।
विधूय इह आशु कर्माणि नैष्कर्म्यं विन्दते परम् ॥ 41॥
एवं प्रश्नं ऋषिन् पूर्वं अपृच्छं पितुः अन्तिके ।
न अब्रुवन् ब्रह्मणः पुत्राः तत्र कारणं उच्यताम् ॥ 42॥
आविर्होत्रः उवाच ।
कर्म अकर्मविकर्म इति वेदवादः न लौकिकः ।
वेदस्य च ईश्वरात्मत्वात् तत्र मुह्यन्ति सूरयः ॥ 43॥
परोक्षवादः वेदः अयं बालानां अनुशासनम् ।
कर्ममोक्षाय कर्माणि विधत्ते हि अगदं यथा ॥ 44॥
न आचरेत् यः तु वेद उक्तं स्वयं अज्ञः अजितेन्द्रियः ।
विकर्मणा हि अधर्मेण मृत्योः मृत्युं उपैति सः ॥ 45॥
वेद उक्तं एव कुर्वाणः निःसङ्गः अर्पितं ईश्वरे ।
नैष्कर्म्यां लभते सिद्धिं रोचनार्था फलश्रुतिः ॥ 46॥
यः आशु हृदयग्रन्थिं निर्जिहीषुः परात्मनः ।
विधिना उपचरेत् देवं तन्त्र उक्तेन च केशवम् ॥ 47॥
लब्ध अनुग्रहः आचार्यात् तेन सन्दर्शितागमः ।
महापुरुषं अभ्यर्चेत् मूर्त्या अभिमतया आत्मनः ॥ 48॥
शुचिः सम्मुखं आसीनः प्राणसंयमनादिभिः ।
पिण्डं विशोध्य सन्न्यासकृतरक्षः अर्चयेत् हरिम् ॥ 49॥
अर्चादौ हृदये च अपि यथालब्ध उपचारकैः ।
द्रव्यक्षितिआत्मलिङ्गानि निष्पाद्य प्रोक्ष्य च आसनम् ॥ 50॥
पाद्यादीन् उपकल्प्या अथ सन्निधाप्य समाहितः ।
हृत् आदिभिः कृतन्यासः मूलमन्त्रेण च अर्चयेत् ॥ 51॥
साङ्गोपाङ्गां सपार्षदां तां तां मूर्तिं स्वमन्त्रतः ।
पाद्य अर्घ्याचमनीयाद्यैः स्नानवासःविभूषणैः ॥ 52॥
गन्धमाल्याक्षतस्रग्भिः धूपदीपहारकैः ।
साङ्गं सम्पूज्य विधिवत् स्तवैः स्तुत्वा नमेत् हरिम् ॥ 53॥
आत्मां तन्मयं ध्यायन् मूर्तिं सम्पूजयेत् हरेः ।
शेषां आधाय शिरसि स्वधाम्नि उद्वास्य सत्कृतम् ॥ 54॥
एवं अग्नि अर्कतोयादौ अतिथौ हृदये च यः ।
यजति ईश्वरं आत्मानं अचिरात् मुच्यते हि सः ॥ 55॥
इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां
संहितायामेकादशस्कन्धे निमिजायन्तसंवादे
मायाकर्मब्रह्मनिरूपणं तृतीयोऽध्यायः ॥
atha tṛtīyo'dhyāyaḥ |
parasya viṣṇoḥ īśasya māyināma api mohinīm |
māyāṃ vedituṃ icchāmaḥ bhagavantaḥ bruvantu naḥ || 1||
na anutṛpye juṣan yuṣmat vacaḥ harikathā amṛtam |
saṃsāratāpaniḥtaptaḥ martyaḥ tat tāpa bheṣajam || 2||
antarikṣaḥ uvāca |
ebhiḥ bhūtāni bhūtātmā mahābhūtaiḥ mahābhuja |
sasarjot ca avacāni ādyaḥ svamātraprasiddhaye || 3||
evaṃ sṛṣṭāni bhūtāni praviṣṭaḥ pañcadhātubhiḥ |
ekadhā daśadhā ātmānaṃ vibhajan juṣate guṇān || 4||
guṇaiḥ guṇān saḥ bhuñjānaḥ ātmapradyoditaiḥ prabhuḥ |
manyamānaḥ idaṃ sṛṣṭaṃ ātmānaṃ iha sajjate || 5||
karmāṇi karmabhiḥ kurvan sanimittāni dehabhṛt |
tat tat karmaphalaṃ gṛhṇan bhramati iha sukhaitaram || 6||
itthaṃ karmagatīḥ gacchan bahvabhadravahāḥ pumān |
ābhūtasamplavāt sargapralayau aśnute avaśaḥ || 7||
dhātu upaplavaḥ āsanne vyaktaṃ dravyaguṇātmakam |
anādinidhanaḥ kālaḥ hi avyaktāya apakarṣati || 8||
śatavarṣāḥ hi anāvṛṣṭiḥ bhaviṣyati ulbaṇā bhuvi |
tat kāla upacita uṣṇa arkaḥ lokān trīn pratapiṣyati ||9||
pātālatalaṃ ārabhya saṅkarṣaṇamukha analaḥ |
dahan ūrdhvaśikhaḥ viṣvak vardhate vāyunā īritaḥ || 10||
sāṃvartakaḥ meghagaṇaḥ varṣati sma śataṃ samāḥ |
dhārābhiḥ hastihastābhiḥ līyate salile virāṭ || 11||
tataḥ virājaṃ utsṛjya vairājaḥ puruṣaḥ nṛpa |
avyaktaṃ viśate sūkṣmaṃ nirindhanaḥ iva analaḥ || 12||
vāyunā hṛtagandhā bhūḥ salilatvāya kalpate |
salilaṃ tat dhṛtarasaṃ jyotiṣṭvāya upakalpate || 13||
hṛtarūpaṃ tu tamasā vāyau jyotiḥ pralīyate |
hṛtasparśaḥ avakāśena vāyuḥ nabhasi līyate |
kālātmanā hṛtaguṇaṃ navaḥ ātmani līyate || 14||
indriyāṇi manaḥ buddhiḥ saha vaikārikaiḥ nṛpa |
praviśanti hi ahaṅkāraṃ svaguṇaiḥ ahaṃ ātmani || 15||
eṣā māyā bhagavataḥ sargasthiti antakāriṇī |
trivarṇā varṇitā asmābhiḥ kiṃ bhūyaḥ śrotuṃ icchasi || 16||
rājā uvāca |
yathā etāṃ aiśvarīṃ māyāṃ dustarāṃ akṛtātmabhiḥ |
taranti añjaḥ sthūladhiyaḥ maharṣaḥ idaṃ ucyatām || 17||
prabuddhaḥ uvāca |
karmāṇi ārabhamāṇānāṃ duḥkhahatyai sukhāya ca |
paśyet pākaviparyāsaṃ mithunīcāriṇāṃ nṛṇām || 18||
nityārtidena vittena durlabhena ātmamṛtyunā |
gṛha apatyāptapaśubhiḥ kā prītiḥ sādhitaiḥ calaiḥ ||
19||
evaṃ lokaṃ paraṃ vidyāt naśvaraṃ karmanirmitam |
satulya atiśaya dhvaṃsaṃ yathā maṇḍalavartinām || 20||
tasmāt guruṃ prapadyeta jijñāsuḥ śreyaḥ uttamam |
śābde pare ca niṣṇātaṃ brahmaṇi upaśamāśrayam || 21||
tatra bhāgavatān dharmān śikṣet guruātmadaivataḥ |
amāyayā anuvṛtyā yaiḥ tuṣyet ātmā ātmadaḥ hariḥ || 22||
sarvataḥ manasaḥ asaṅgaṃ ādau saṅgaṃ ca sādhuṣu |
dayāṃ maitrīṃ praśrayaṃ ca bhūteṣu addhā yathā ucitam || 23||
śaucaṃ tapaḥ titikṣāṃ ca maunaṃ svādhyāyaṃ ārjavam |
brahmacaryaṃ ahiṃsāṃ ca samatvaṃ dvandvasañjñayoḥ || 24||
sarvatra ātmeśvara anvīkṣāṃ kaivalyaṃ aniketatām |
viviktacīravasanaṃ santoṣaṃ yena kenacit || 25||
śraddhāṃ bhāgavate śāstre anindāṃ anyatra ca api hi |
manovāk karmadaṇḍaṃ ca satyaṃ śamadamau api || 26||
śravaṇaṃ kīrtanaṃ dhyānaṃ hareḥ adbhutakarmaṇaḥ |
janmakarmaguṇānāṃ ca tadarthe akhilaceṣṭitam || 27||
iṣṭaṃ dattaṃ tapaḥ japtaṃ vṛttaṃ yat ca ātmanaḥ priyam |
dārān sutān gṛhān prāṇān yat parasmai nivedanam || 28||
evaṃ kṛṣṇātmanātheṣu manuṣyeṣu ca sauhṛdam |
paricaryāṃ ca ubhayatra mahatsu nṛṣu sādhuṣu || 29||
paraspara anukathanaṃ pāvanaṃ bhagavat yaśaḥ |
mithaḥ ratiḥ mithaḥ tuṣṭiḥ nivṛttiḥ mithaḥ ātmanaḥ || 30||
smarantaḥ smārayantaḥ ca mithaḥ aghaughaharaṃ harim |
bhaktyā sañjātayā bhaktyā bibhrati utpulakāṃ tanum || 31||
kvacit rudanti acyutacintayā kvacit
hasanti nandanti vadanti alaukikāḥ |
nṛtyanti gāyanti anuśīlayanti
ajaṃ bhavanti tūṣṇīṃ paraṃ etya nirvṛtāḥ || 32||
iti bhāgavatān dharmān śikṣan bhaktyā tadutthayā |
nārāyaṇaparaḥ māyaṃ añjaḥ tarati dustarām || 33||
rājā uvāca |
nārāyaṇa abhidhānasya brahmaṇaḥ paramātmanaḥ |
niṣṭhāṃ arhatha naḥ vaktuṃ yūyaṃ hi brahmavittamāḥ || 34||
pippalāyanaḥ uvāca |
sthiti udbhavapralayahetuḥ ahetuḥ asya
yat svapnajāgarasuṣuptiṣu sat bahiḥ ca |
deha indriyāsuhṛdayāni caranti yena
sañjīvitāni tat avehi paraṃ narendra || 35||
na etat manaḥ viśati vāguta cakṣuḥ ātmā
prāṇendriyāṇi ca yathā analaṃ arciṣaḥ svāḥ |
śabdaḥ api bodhakaniṣedhatayā ātmamūlam
artha uktaṃ āha yadṛte na niṣedhasiddhiḥ || 36||
satvaṃ rajaḥ tamaḥ iti trivṛdekaṃ ādau
sūtraṃ mahān ahaṃ iti pravadanti jīvam |
jñānakriyā arthaphalarūpatayoḥ uśakti
brahma eva bhāti sat asat ca tayoḥ paraṃ yat || 37||
na ātmā jajāna na mariṣyati na edhate asau
na kṣīyate savanavit vyabhicāriṇāṃ hi |
sarvatra śasvadanapāyi upalabdhimātraṃ
prāṇaḥ yathā indriyavalena vikalpitaṃ sat || 38||
aṇḍeṣu peśiṣu taruṣu aviniściteṣu
prāṇaḥ hi jīvaṃ upadhāvati tatra tatra |
sanne yat indriyagaṇe ahami ca prasupte
kūṭasthaḥ āśayamṛte tat anusmṛtiḥ naḥ || 39||
yaḥ hi abja nābha caraṇa eṣaṇayoḥ ubhaktyā
cetomalāni vidhamet guṇakarmajāni |
tasmin viśuddhaḥ upalabhyataḥ ātmatattvam
sākṣāt yathā amaladṛśaḥ savitṛprakāśaḥ || 40||
karmayogaṃ vadata naḥ puruṣaḥ yena saṃskṛtaḥ |
vidhūya iha āśu karmāṇi naiṣkarmyaṃ vindate param || 41||
evaṃ praśnaṃ ṛṣin pūrvaṃ apṛcchaṃ pituḥ antike |
na abruvan brahmaṇaḥ putrāḥ tatra kāraṇaṃ ucyatām || 42||
āvirhotraḥ uvāca |
karma akarmavikarma iti vedavādaḥ na laukikaḥ |
vedasya ca īśvarātmatvāt tatra muhyanti sūrayaḥ || 43||
parokṣavādaḥ vedaḥ ayaṃ bālānāṃ anuśāsanam |
karmamokṣāya karmāṇi vidhatte hi agadaṃ yathā || 44||
na ācaret yaḥ tu veda uktaṃ svayaṃ ajñaḥ ajitendriyaḥ |
vikarmaṇā hi adharmeṇa mṛtyoḥ mṛtyuṃ upaiti saḥ || 45||
veda uktaṃ eva kurvāṇaḥ niḥsaṅgaḥ arpitaṃ īśvare |
naiṣkarmyāṃ labhate siddhiṃ rocanārthā phalaśrutiḥ || 46||
yaḥ āśu hṛdayagranthiṃ nirjihīṣuḥ parātmanaḥ |
vidhinā upacaret devaṃ tantra uktena ca keśavam || 47||
labdha anugrahaḥ ācāryāt tena sandarśitāgamaḥ |
mahāpuruṣaṃ abhyarcet mūrtyā abhimatayā ātmanaḥ || 48||
śuciḥ sammukhaṃ āsīnaḥ prāṇasaṃyamanādibhiḥ |
piṇḍaṃ viśodhya sannyāsakṛtarakṣaḥ arcayet harim || 49||
arcādau hṛdaye ca api yathālabdha upacārakaiḥ |
dravyakṣitiātmaliṅgāni niṣpādya prokṣya ca āsanam || 50||
pādyādīn upakalpyā atha sannidhāpya samāhitaḥ |
hṛt ādibhiḥ kṛtanyāsaḥ mūlamantreṇa ca arcayet || 51||
sāṅgopāṅgāṃ sapārṣadāṃ tāṃ tāṃ mūrtiṃ svamantrataḥ |
pādya arghyācamanīyādyaiḥ snānavāsaḥvibhūṣaṇaiḥ || 52||
gandhamālyākṣatasragbhiḥ dhūpadīpahārakaiḥ |
sāṅgaṃ sampūjya vidhivat stavaiḥ stutvā namet harim || 53||
ātmāṃ tanmayaṃ dhyāyan mūrtiṃ sampūjayet hareḥ |
śeṣāṃ ādhāya śirasi svadhāmni udvāsya satkṛtam || 54||
evaṃ agni arkatoyādau atithau hṛdaye ca yaḥ |
yajati īśvaraṃ ātmānaṃ acirāt mucyate hi saḥ || 55||
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ
saṃhitāyāmekādaśaskandhe nimijāyantasaṃvāde
māyākarmabrahmanirūpaṇaṃ tṛtīyo'dhyāyaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
🕉 InfoLyter.in