Uddhavagita - Tritiyo'dhyayah

ॐ

உத்தவகீதா - த்ரு'தீயோऽத்யாயஃ

Gita Tamil

அத த்ரு'தீயோऽத்யாயஃ ।

பரஸ்ய விஷ்ணோஃ ஈஶஸ்ய மாயிநாம அபி மோஹிநீம் ।

மாயாம் வேதிதும் இச்சாமஃ பகவந்தஃ ப்ருவந்து நஃ ॥ 1॥

ந அநுத்ரு'ப்யே ஜுஷந் யுஷ்மத் வசஃ ஹரிகதா அம்ரு'தம் ।

ஸம்ஸாரதாபநிஃதப்தஃ மர்த்யஃ தத் தாப பேஷஜம் ॥ 2॥

அந்தரிக்ஷஃ உவாச ।

ஏபிஃ பூதாநி பூதாத்மா மஹாபூதைஃ மஹாபுஜ ।

ஸஸர்ஜோத் ச அவசாநி ஆத்யஃ ஸ்வமாத்ரப்ரஸித்தயே ॥ 3॥

ஏவம் ஸ்ரு'ஷ்டாநி பூதாநி ப்ரவிஷ்டஃ பஞ்சதாதுபிஃ ।

ஏகதா தஶதா ஆத்மாநம் விபஜந் ஜுஷதே குணாந் ॥ 4॥

குணைஃ குணாந் ஸஃ புஞ்ஜாநஃ ஆத்மப்ரத்யோதிதைஃ ப்ரபுஃ ।

மந்யமாநஃ இதம் ஸ்ரு'ஷ்டம் ஆத்மாநம் இஹ ஸஜ்ஜதே ॥ 5॥

கர்மாணி கர்மபிஃ குர்வந் ஸநிமித்தாநி தேஹப்ரு'த் ।

தத் தத் கர்மபலம் க்ரு'ஹ்ணந் ப்ரமதி இஹ ஸுகைதரம் ॥ 6॥

இத்தம் கர்மகதீஃ கச்சந் பஹ்வபத்ரவஹாஃ புமாந் ।

ஆபூதஸம்ப்லவாத் ஸர்கப்ரலயௌ அஶ்நுதே அவஶஃ ॥ 7॥

தாது உபப்லவஃ ஆஸந்நே வ்யக்தம் த்ரவ்யகுணாத்மகம் ।

அநாதிநிதநஃ காலஃ ஹி அவ்யக்தாய அபகர்ஷதி ॥ 8॥

ஶதவர்ஷாஃ ஹி அநாவ்ரு'ஷ்டிஃ பவிஷ்யதி உல்பணா புவி ।

தத் கால உபசித உஷ்ண அர்கஃ லோகாந் த்ரீந் ப்ரதபிஷ்யதி ॥9॥

பாதாலதலம் ஆரப்ய ஸங்கர்ஷணமுக அநலஃ ।

தஹந் ஊர்த்வஶிகஃ விஷ்வக் வர்ததே வாயுநா ஈரிதஃ ॥ 10॥

ஸாம்வர்தகஃ மேககணஃ வர்ஷதி ஸ்ம ஶதம் ஸமாஃ ।

தாராபிஃ ஹஸ்திஹஸ்தாபிஃ லீயதே ஸலிலே விராட் ॥ 11॥

ததஃ விராஜம் உத்ஸ்ரு'ஜ்ய வைராஜஃ புருஷஃ ந்ரு'ப ।

அவ்யக்தம் விஶதே ஸூக்ஷ்மம் நிரிந்தநஃ இவ அநலஃ ॥ 12॥

வாயுநா ஹ்ரு'தகந்தா பூஃ ஸலிலத்வாய கல்பதே ।

ஸலிலம் தத் த்ரு'தரஸம் ஜ்யோதிஷ்ட்வாய உபகல்பதே ॥ 13॥

ஹ்ரு'தரூபம் து தமஸா வாயௌ ஜ்யோதிஃ ப்ரலீயதே ।

ஹ்ரு'தஸ்பர்ஶஃ அவகாஶேந வாயுஃ நபஸி லீயதே ।

காலாத்மநா ஹ்ரு'தகுணம் நவஃ ஆத்மநி லீயதே ॥ 14॥

இந்த்ரியாணி மநஃ புத்திஃ ஸஹ வைகாரிகைஃ ந்ரு'ப ।

ப்ரவிஶந்தி ஹி அஹங்காரம் ஸ்வகுணைஃ அஹம் ஆத்மநி ॥ 15॥

ஏஷா மாயா பகவதஃ ஸர்கஸ்திதி அந்தகாரிணீ ।

த்ரிவர்ணா வர்ணிதா அஸ்மாபிஃ கிம் பூயஃ ஶ்ரோதும் இச்சஸி ॥ 16॥

ராஜா உவாச ।

யதா ஏதாம் ஐஶ்வரீம் மாயாம் துஸ்தராம் அக்ரு'தாத்மபிஃ ।

தரந்தி அஞ்ஜஃ ஸ்தூலதியஃ மஹர்ஷஃ இதம் உச்யதாம் ॥ 17॥

ப்ரபுத்தஃ உவாச ।

கர்மாணி ஆரபமாணாநாம் துஃகஹத்யை ஸுகாய ச ।

பஶ்யேத் பாகவிபர்யாஸம் மிதுநீசாரிணாம் ந்ரு'ணாம் ॥ 18॥

நித்யார்திதேந வித்தேந துர்லபேந ஆத்மம்ரு'த்யுநா ।

க்ரு'ஹ அபத்யாப்தபஶுபிஃ கா ப்ரீதிஃ ஸாதிதைஃ சலைஃ ॥

19॥

ஏவம் லோகம் பரம் வித்யாத் நஶ்வரம் கர்மநிர்மிதம் ।

ஸதுல்ய அதிஶய த்வம்ஸம் யதா மண்டலவர்திநாம் ॥ 20॥

தஸ்மாத் குரும் ப்ரபத்யேத ஜிஜ்ஞாஸுஃ ஶ்ரேயஃ உத்தமம் ।

ஶாப்தே பரே ச நிஷ்ணாதம் ப்ரஹ்மணி உபஶமாஶ்ரயம் ॥ 21॥

தத்ர பாகவதாந் தர்மாந் ஶிக்ஷேத் குருஆத்மதைவதஃ ।

அமாயயா அநுவ்ரு'த்யா யைஃ துஷ்யேத் ஆத்மா ஆத்மதஃ ஹரிஃ ॥ 22॥

ஸர்வதஃ மநஸஃ அஸங்கம் ஆதௌ ஸங்கம் ச ஸாதுஷு ।

தயாம் மைத்ரீம் ப்ரஶ்ரயம் ச பூதேஷு அத்தா யதா உசிதம் ॥ 23॥

ஶௌசம் தபஃ திதிக்ஷாம் ச மௌநம் ஸ்வாத்யாயம் ஆர்ஜவம் ।

ப்ரஹ்மசர்யம் அஹிம்ஸாம் ச ஸமத்வம் த்வந்த்வஸஞ்ஜ்ஞயோஃ ॥ 24॥

ஸர்வத்ர ஆத்மேஶ்வர அந்வீக்ஷாம் கைவல்யம் அநிகேததாம் ।

விவிக்தசீரவஸநம் ஸந்தோஷம் யேந கேநசித் ॥ 25॥

ஶ்ரத்தாம் பாகவதே ஶாஸ்த்ரே அநிந்தாம் அந்யத்ர ச அபி ஹி ।

மநோவாக் கர்மதண்டம் ச ஸத்யம் ஶமதமௌ அபி ॥ 26॥

ஶ்ரவணம் கீர்தநம் த்யாநம் ஹரேஃ அத்புதகர்மணஃ ।

ஜந்மகர்மகுணாநாம் ச ததர்தே அகிலசேஷ்டிதம் ॥ 27॥

இஷ்டம் தத்தம் தபஃ ஜப்தம் வ்ரு'த்தம் யத் ச ஆத்மநஃ ப்ரியம் ।

தாராந் ஸுதாந் க்ரு'ஹாந் ப்ராணாந் யத் பரஸ்மை நிவேதநம் ॥ 28॥

ஏவம் க்ரு'ஷ்ணாத்மநாதேஷு மநுஷ்யேஷு ச ஸௌஹ்ரு'தம் ।

பரிசர்யாம் ச உபயத்ர மஹத்ஸு ந்ரு'ஷு ஸாதுஷு ॥ 29॥

பரஸ்பர அநுகதநம் பாவநம் பகவத் யஶஃ ।

மிதஃ ரதிஃ மிதஃ துஷ்டிஃ நிவ்ரு'த்திஃ மிதஃ ஆத்மநஃ ॥ 30॥

ஸ்மரந்தஃ ஸ்மாரயந்தஃ ச மிதஃ அகௌகஹரம் ஹரிம் ।

பக்த்யா ஸஞ்ஜாதயா பக்த்யா பிப்ரதி உத்புலகாம் தநும் ॥ 31॥

க்வசித் ருதந்தி அச்யுதசிந்தயா க்வசித்

ஹஸந்தி நந்தந்தி வதந்தி அலௌகிகாஃ ।

ந்ரு'த்யந்தி காயந்தி அநுஶீலயந்தி

அஜம் பவந்தி தூஷ்ணீம் பரம் ஏத்ய நிர்வ்ரு'தாஃ ॥ 32॥

இதி பாகவதாந் தர்மாந் ஶிக்ஷந் பக்த்யா ததுத்தயா ।

நாராயணபரஃ மாயம் அஞ்ஜஃ தரதி துஸ்தராம் ॥ 33॥

ராஜா உவாச ।

நாராயண அபிதாநஸ்ய ப்ரஹ்மணஃ பரமாத்மநஃ ।

நிஷ்டாம் அர்ஹத நஃ வக்தும் யூயம் ஹி ப்ரஹ்மவித்தமாஃ ॥ 34॥

பிப்பலாயநஃ உவாச ।

ஸ்திதி உத்பவப்ரலயஹேதுஃ அஹேதுஃ அஸ்ய

யத் ஸ்வப்நஜாகரஸுஷுப்திஷு ஸத் பஹிஃ ச ।

தேஹ இந்த்ரியாஸுஹ்ரு'தயாநி சரந்தி யேந

ஸஞ்ஜீவிதாநி தத் அவேஹி பரம் நரேந்த்ர ॥ 35॥

ந ஏதத் மநஃ விஶதி வாகுத சக்ஷுஃ ஆத்மா

ப்ராணேந்த்ரியாணி ச யதா அநலம் அர்சிஷஃ ஸ்வாஃ ।

ஶப்தஃ அபி போதகநிஷேததயா ஆத்மமூலம்

அர்த உக்தம் ஆஹ யத்ரு'தே ந நிஷேதஸித்திஃ ॥ 36॥

ஸத்வம் ரஜஃ தமஃ இதி த்ரிவ்ரு'தேகம் ஆதௌ

ஸூத்ரம் மஹாந் அஹம் இதி ப்ரவதந்தி ஜீவம் ।

ஜ்ஞாநக்ரியா அர்தபலரூபதயோஃ உஶக்தி

ப்ரஹ்ம ஏவ பாதி ஸத் அஸத் ச தயோஃ பரம் யத் ॥ 37॥

ந ஆத்மா ஜஜாந ந மரிஷ்யதி ந ஏததே அஸௌ

ந க்ஷீயதே ஸவநவித் வ்யபிசாரிணாம் ஹி ।

ஸர்வத்ர ஶஸ்வதநபாயி உபலப்திமாத்ரம்

ப்ராணஃ யதா இந்த்ரியவலேந விகல்பிதம் ஸத் ॥ 38॥

அண்டேஷு பேஶிஷு தருஷு அவிநிஶ்சிதேஷு

ப்ராணஃ ஹி ஜீவம் உபதாவதி தத்ர தத்ர ।

ஸந்நே யத் இந்த்ரியகணே அஹமி ச ப்ரஸுப்தே

கூடஸ்தஃ ஆஶயம்ரு'தே தத் அநுஸ்ம்ரு'திஃ நஃ ॥ 39॥

யஃ ஹி அப்ஜ நாப சரண ஏஷணயோஃ உபக்த்யா

சேதோமலாநி விதமேத் குணகர்மஜாநி ।

தஸ்மிந் விஶுத்தஃ உபலப்யதஃ ஆத்மதத்த்வம்

ஸாக்ஷாத் யதா அமலத்ரு'ஶஃ ஸவித்ரு'ப்ரகாஶஃ ॥ 40॥

கர்மயோகம் வதத நஃ புருஷஃ யேந ஸம்ஸ்க்ரு'தஃ ।

விதூய இஹ ஆஶு கர்மாணி நைஷ்கர்ம்யம் விந்ததே பரம் ॥ 41॥

ஏவம் ப்ரஶ்நம் ரு'ஷிந் பூர்வம் அப்ரு'ச்சம் பிதுஃ அந்திகே ।

ந அப்ருவந் ப்ரஹ்மணஃ புத்ராஃ தத்ர காரணம் உச்யதாம் ॥ 42॥

ஆவிர்ஹோத்ரஃ உவாச ।

கர்ம அகர்மவிகர்ம இதி வேதவாதஃ ந லௌகிகஃ ।

வேதஸ்ய ச ஈஶ்வராத்மத்வாத் தத்ர முஹ்யந்தி ஸூரயஃ ॥ 43॥

பரோக்ஷவாதஃ வேதஃ அயம் பாலாநாம் அநுஶாஸநம் ।

கர்மமோக்ஷாய கர்மாணி விதத்தே ஹி அகதம் யதா ॥ 44॥

ந ஆசரேத் யஃ து வேத உக்தம் ஸ்வயம் அஜ்ஞஃ அஜிதேந்த்ரியஃ ।

விகர்மணா ஹி அதர்மேண ம்ரு'த்யோஃ ம்ரு'த்யும் உபைதி ஸஃ ॥ 45॥

வேத உக்தம் ஏவ குர்வாணஃ நிஃஸங்கஃ அர்பிதம் ஈஶ்வரே ।

நைஷ்கர்ம்யாம் லபதே ஸித்திம் ரோசநார்தா பலஶ்ருதிஃ ॥ 46॥

யஃ ஆஶு ஹ்ரு'தயக்ரந்திம் நிர்ஜிஹீஷுஃ பராத்மநஃ ।

விதிநா உபசரேத் தேவம் தந்த்ர உக்தேந ச கேஶவம் ॥ 47॥

லப்த அநுக்ரஹஃ ஆசார்யாத் தேந ஸந்தர்ஶிதாகமஃ ।

மஹாபுருஷம் அப்யர்சேத் மூர்த்யா அபிமதயா ஆத்மநஃ ॥ 48॥

ஶுசிஃ ஸம்முகம் ஆஸீநஃ ப்ராணஸம்யமநாதிபிஃ ।

பிண்டம் விஶோத்ய ஸந்ந்யாஸக்ரு'தரக்ஷஃ அர்சயேத் ஹரிம் ॥ 49॥

அர்சாதௌ ஹ்ரு'தயே ச அபி யதாலப்த உபசாரகைஃ ।

த்ரவ்யக்ஷிதிஆத்மலிங்காநி நிஷ்பாத்ய ப்ரோக்ஷ்ய ச ஆஸநம் ॥ 50॥

பாத்யாதீந் உபகல்ப்யா அத ஸந்நிதாப்ய ஸமாஹிதஃ ।

ஹ்ரு'த் ஆதிபிஃ க்ரு'தந்யாஸஃ மூலமந்த்ரேண ச அர்சயேத் ॥ 51॥

ஸாங்கோபாங்காம் ஸபார்ஷதாம் தாம் தாம் மூர்திம் ஸ்வமந்த்ரதஃ ।

பாத்ய அர்க்யாசமநீயாத்யைஃ ஸ்நாநவாஸஃவிபூஷணைஃ ॥ 52॥

கந்தமால்யாக்ஷதஸ்ரக்பிஃ தூபதீபஹாரகைஃ ।

ஸாங்கம் ஸம்பூஜ்ய விதிவத் ஸ்தவைஃ ஸ்துத்வா நமேத் ஹரிம் ॥ 53॥

ஆத்மாம் தந்மயம் த்யாயந் மூர்திம் ஸம்பூஜயேத் ஹரேஃ ।

ஶேஷாம் ஆதாய ஶிரஸி ஸ்வதாம்நி உத்வாஸ்ய ஸத்க்ரு'தம் ॥ 54॥

ஏவம் அக்நி அர்கதோயாதௌ அதிதௌ ஹ்ரு'தயே ச யஃ ।

யஜதி ஈஶ்வரம் ஆத்மாநம் அசிராத் முச்யதே ஹி ஸஃ ॥ 55॥

இதி ஶ்ரீமத்பாகவதே மஹாபுராணே பாரமஹம்ஸ்யாம்

ஸம்ஹிதாயாமேகாதஶஸ்கந்தே நிமிஜாயந்தஸம்வாதே

மாயாகர்மப்ரஹ்மநிரூபணம் த்ரு'தீயோऽத்யாயஃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

atha tṛtīyo'dhyāyaḥ |

parasya viṣṇoḥ īśasya māyināma api mohinīm |

māyāṃ vedituṃ icchāmaḥ bhagavantaḥ bruvantu naḥ || 1||

na anutṛpye juṣan yuṣmat vacaḥ harikathā amṛtam |

saṃsāratāpaniḥtaptaḥ martyaḥ tat tāpa bheṣajam || 2||

antarikṣaḥ uvāca |

ebhiḥ bhūtāni bhūtātmā mahābhūtaiḥ mahābhuja |

sasarjot ca avacāni ādyaḥ svamātraprasiddhaye || 3||

evaṃ sṛṣṭāni bhūtāni praviṣṭaḥ pañcadhātubhiḥ |

ekadhā daśadhā ātmānaṃ vibhajan juṣate guṇān || 4||

guṇaiḥ guṇān saḥ bhuñjānaḥ ātmapradyoditaiḥ prabhuḥ |

manyamānaḥ idaṃ sṛṣṭaṃ ātmānaṃ iha sajjate || 5||

karmāṇi karmabhiḥ kurvan sanimittāni dehabhṛt |

tat tat karmaphalaṃ gṛhṇan bhramati iha sukhaitaram || 6||

itthaṃ karmagatīḥ gacchan bahvabhadravahāḥ pumān |

ābhūtasamplavāt sargapralayau aśnute avaśaḥ || 7||

dhātu upaplavaḥ āsanne vyaktaṃ dravyaguṇātmakam |

anādinidhanaḥ kālaḥ hi avyaktāya apakarṣati || 8||

śatavarṣāḥ hi anāvṛṣṭiḥ bhaviṣyati ulbaṇā bhuvi |

tat kāla upacita uṣṇa arkaḥ lokān trīn pratapiṣyati ||9||

pātālatalaṃ ārabhya saṅkarṣaṇamukha analaḥ |

dahan ūrdhvaśikhaḥ viṣvak vardhate vāyunā īritaḥ || 10||

sāṃvartakaḥ meghagaṇaḥ varṣati sma śataṃ samāḥ |

dhārābhiḥ hastihastābhiḥ līyate salile virāṭ || 11||

tataḥ virājaṃ utsṛjya vairājaḥ puruṣaḥ nṛpa |

avyaktaṃ viśate sūkṣmaṃ nirindhanaḥ iva analaḥ || 12||

vāyunā hṛtagandhā bhūḥ salilatvāya kalpate |

salilaṃ tat dhṛtarasaṃ jyotiṣṭvāya upakalpate || 13||

hṛtarūpaṃ tu tamasā vāyau jyotiḥ pralīyate |

hṛtasparśaḥ avakāśena vāyuḥ nabhasi līyate |

kālātmanā hṛtaguṇaṃ navaḥ ātmani līyate || 14||

indriyāṇi manaḥ buddhiḥ saha vaikārikaiḥ nṛpa |

praviśanti hi ahaṅkāraṃ svaguṇaiḥ ahaṃ ātmani || 15||

eṣā māyā bhagavataḥ sargasthiti antakāriṇī |

trivarṇā varṇitā asmābhiḥ kiṃ bhūyaḥ śrotuṃ icchasi || 16||

rājā uvāca |

yathā etāṃ aiśvarīṃ māyāṃ dustarāṃ akṛtātmabhiḥ |

taranti añjaḥ sthūladhiyaḥ maharṣaḥ idaṃ ucyatām || 17||

prabuddhaḥ uvāca |

karmāṇi ārabhamāṇānāṃ duḥkhahatyai sukhāya ca |

paśyet pākaviparyāsaṃ mithunīcāriṇāṃ nṛṇām || 18||

nityārtidena vittena durlabhena ātmamṛtyunā |

gṛha apatyāptapaśubhiḥ kā prītiḥ sādhitaiḥ calaiḥ ||

19||

evaṃ lokaṃ paraṃ vidyāt naśvaraṃ karmanirmitam |

satulya atiśaya dhvaṃsaṃ yathā maṇḍalavartinām || 20||

tasmāt guruṃ prapadyeta jijñāsuḥ śreyaḥ uttamam |

śābde pare ca niṣṇātaṃ brahmaṇi upaśamāśrayam || 21||

tatra bhāgavatān dharmān śikṣet guruātmadaivataḥ |

amāyayā anuvṛtyā yaiḥ tuṣyet ātmā ātmadaḥ hariḥ || 22||

sarvataḥ manasaḥ asaṅgaṃ ādau saṅgaṃ ca sādhuṣu |

dayāṃ maitrīṃ praśrayaṃ ca bhūteṣu addhā yathā ucitam || 23||

śaucaṃ tapaḥ titikṣāṃ ca maunaṃ svādhyāyaṃ ārjavam |

brahmacaryaṃ ahiṃsāṃ ca samatvaṃ dvandvasañjñayoḥ || 24||

sarvatra ātmeśvara anvīkṣāṃ kaivalyaṃ aniketatām |

viviktacīravasanaṃ santoṣaṃ yena kenacit || 25||

śraddhāṃ bhāgavate śāstre anindāṃ anyatra ca api hi |

manovāk karmadaṇḍaṃ ca satyaṃ śamadamau api || 26||

śravaṇaṃ kīrtanaṃ dhyānaṃ hareḥ adbhutakarmaṇaḥ |

janmakarmaguṇānāṃ ca tadarthe akhilaceṣṭitam || 27||

iṣṭaṃ dattaṃ tapaḥ japtaṃ vṛttaṃ yat ca ātmanaḥ priyam |

dārān sutān gṛhān prāṇān yat parasmai nivedanam || 28||

evaṃ kṛṣṇātmanātheṣu manuṣyeṣu ca sauhṛdam |

paricaryāṃ ca ubhayatra mahatsu nṛṣu sādhuṣu || 29||

paraspara anukathanaṃ pāvanaṃ bhagavat yaśaḥ |

mithaḥ ratiḥ mithaḥ tuṣṭiḥ nivṛttiḥ mithaḥ ātmanaḥ || 30||

smarantaḥ smārayantaḥ ca mithaḥ aghaughaharaṃ harim |

bhaktyā sañjātayā bhaktyā bibhrati utpulakāṃ tanum || 31||

kvacit rudanti acyutacintayā kvacit

hasanti nandanti vadanti alaukikāḥ |

nṛtyanti gāyanti anuśīlayanti

ajaṃ bhavanti tūṣṇīṃ paraṃ etya nirvṛtāḥ || 32||

iti bhāgavatān dharmān śikṣan bhaktyā tadutthayā |

nārāyaṇaparaḥ māyaṃ añjaḥ tarati dustarām || 33||

rājā uvāca |

nārāyaṇa abhidhānasya brahmaṇaḥ paramātmanaḥ |

niṣṭhāṃ arhatha naḥ vaktuṃ yūyaṃ hi brahmavittamāḥ || 34||

pippalāyanaḥ uvāca |

sthiti udbhavapralayahetuḥ ahetuḥ asya

yat svapnajāgarasuṣuptiṣu sat bahiḥ ca |

deha indriyāsuhṛdayāni caranti yena

sañjīvitāni tat avehi paraṃ narendra || 35||

na etat manaḥ viśati vāguta cakṣuḥ ātmā

prāṇendriyāṇi ca yathā analaṃ arciṣaḥ svāḥ |

śabdaḥ api bodhakaniṣedhatayā ātmamūlam

artha uktaṃ āha yadṛte na niṣedhasiddhiḥ || 36||

satvaṃ rajaḥ tamaḥ iti trivṛdekaṃ ādau

sūtraṃ mahān ahaṃ iti pravadanti jīvam |

jñānakriyā arthaphalarūpatayoḥ uśakti

brahma eva bhāti sat asat ca tayoḥ paraṃ yat || 37||

na ātmā jajāna na mariṣyati na edhate asau

na kṣīyate savanavit vyabhicāriṇāṃ hi |

sarvatra śasvadanapāyi upalabdhimātraṃ

prāṇaḥ yathā indriyavalena vikalpitaṃ sat || 38||

aṇḍeṣu peśiṣu taruṣu aviniściteṣu

prāṇaḥ hi jīvaṃ upadhāvati tatra tatra |

sanne yat indriyagaṇe ahami ca prasupte

kūṭasthaḥ āśayamṛte tat anusmṛtiḥ naḥ || 39||

yaḥ hi abja nābha caraṇa eṣaṇayoḥ ubhaktyā

cetomalāni vidhamet guṇakarmajāni |

tasmin viśuddhaḥ upalabhyataḥ ātmatattvam

sākṣāt yathā amaladṛśaḥ savitṛprakāśaḥ || 40||

karmayogaṃ vadata naḥ puruṣaḥ yena saṃskṛtaḥ |

vidhūya iha āśu karmāṇi naiṣkarmyaṃ vindate param || 41||

evaṃ praśnaṃ ṛṣin pūrvaṃ apṛcchaṃ pituḥ antike |

na abruvan brahmaṇaḥ putrāḥ tatra kāraṇaṃ ucyatām || 42||

āvirhotraḥ uvāca |

karma akarmavikarma iti vedavādaḥ na laukikaḥ |

vedasya ca īśvarātmatvāt tatra muhyanti sūrayaḥ || 43||

parokṣavādaḥ vedaḥ ayaṃ bālānāṃ anuśāsanam |

karmamokṣāya karmāṇi vidhatte hi agadaṃ yathā || 44||

na ācaret yaḥ tu veda uktaṃ svayaṃ ajñaḥ ajitendriyaḥ |

vikarmaṇā hi adharmeṇa mṛtyoḥ mṛtyuṃ upaiti saḥ || 45||

veda uktaṃ eva kurvāṇaḥ niḥsaṅgaḥ arpitaṃ īśvare |

naiṣkarmyāṃ labhate siddhiṃ rocanārthā phalaśrutiḥ || 46||

yaḥ āśu hṛdayagranthiṃ nirjihīṣuḥ parātmanaḥ |

vidhinā upacaret devaṃ tantra uktena ca keśavam || 47||

labdha anugrahaḥ ācāryāt tena sandarśitāgamaḥ |

mahāpuruṣaṃ abhyarcet mūrtyā abhimatayā ātmanaḥ || 48||

śuciḥ sammukhaṃ āsīnaḥ prāṇasaṃyamanādibhiḥ |

piṇḍaṃ viśodhya sannyāsakṛtarakṣaḥ arcayet harim || 49||

arcādau hṛdaye ca api yathālabdha upacārakaiḥ |

dravyakṣitiātmaliṅgāni niṣpādya prokṣya ca āsanam || 50||

pādyādīn upakalpyā atha sannidhāpya samāhitaḥ |

hṛt ādibhiḥ kṛtanyāsaḥ mūlamantreṇa ca arcayet || 51||

sāṅgopāṅgāṃ sapārṣadāṃ tāṃ tāṃ mūrtiṃ svamantrataḥ |

pādya arghyācamanīyādyaiḥ snānavāsaḥvibhūṣaṇaiḥ || 52||

gandhamālyākṣatasragbhiḥ dhūpadīpahārakaiḥ |

sāṅgaṃ sampūjya vidhivat stavaiḥ stutvā namet harim || 53||

ātmāṃ tanmayaṃ dhyāyan mūrtiṃ sampūjayet hareḥ |

śeṣāṃ ādhāya śirasi svadhāmni udvāsya satkṛtam || 54||

evaṃ agni arkatoyādau atithau hṛdaye ca yaḥ |

yajati īśvaraṃ ātmānaṃ acirāt mucyate hi saḥ || 55||

iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ

saṃhitāyāmekādaśaskandhe nimijāyantasaṃvāde

māyākarmabrahmanirūpaṇaṃ tṛtīyo'dhyāyaḥ ||