5.3 - Uthsannayajnno Va Esha Yadagnih - Krishna Yajurveda Taittiriya Samhita Pathah — Malayalam Script

കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ സംഹിതായാ-മ്പഞ്ചമകാണ്ഡേ തൃതീയഃ പ്രശ്നഃ - ചിതീനാ-ന്നിരൂപണം

ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,

ശ്രീ ഗുരുഭ്യോ നമഃ । ഹ॒രിഃ॒ ഓമ് ॥

ഉ॒ഥ്സ॒ന്ന॒ യ॒ജ്ഞോ വാ ഏ॒ഷ യദ॒ഗ്നിഃ കിം-വാഁ-ഽഹൈ॒തസ്യ॑ ക്രി॒യതേ॒ കിം-വാഁ॒ ന യദ്വൈ യ॒ജ്ഞസ്യ॑ ക്രി॒യമാ॑ണസ്യാ-ന്ത॒ര്യന്തി॒ പൂയ॑തി॒ വാ അ॑സ്യ॒ തദാ᳚ശ്വി॒നീരുപ॑ ദധാത്യ॒ശ്വിനൌ॒ വൈ ദേ॒വാനാ᳚-മ്ഭി॒ഷജൌ॒ താഭ്യാ॑മേ॒വാസ്മൈ॑ ഭേഷ॒ജ-ങ്ക॑രോതി॒ പഞ്ചോപ॑ ദധാതി॒ പാങ്ക്തോ॑ യ॒ജ്ഞോ യാവാ॑നേ॒വ യ॒ജ്ഞസ്തസ്മൈ॑ ഭേഷ॒ജ-ങ്ക॑രോത്യൃത॒വ്യാ॑ ഉപ॑ ദധാത്യൃതൂ॒നാ-ങ്കൢപ്ത്യൈ॒ [കൢപ്ത്യൈ᳚, പഞ്ചോപ॑] 1

പഞ്ചോപ॑ ദധാതി॒ പഞ്ച॒ വാ ഋ॒തവോ॒ യാവ॑ന്ത ഏ॒വര്തവ॒സ്താന് ക॑ല്പയതി സമാ॒നപ്ര॑ഭൃതയോ ഭവന്തി സമാ॒നോദ॑ര്കാ॒സ്തസ്മാ᳚-ഥ്സമാ॒നാ ഋ॒തവ॒ ഏകേ॑ന പ॒ദേന॒ വ്യാവ॑ര്തന്തേ॒ തസ്മാ॑ദ്-ഋ॒തവോ॒ വ്യാവ॑ര്തന്തേ പ്രാണ॒ഭൃത॒ ഉപ॑ ദധാത്യൃ॒തുഷ്വേ॒വ പ്രാ॒ണാ-ന്ദ॑ധാതി॒ തസ്മാ᳚-ഥ്സമാ॒നാ-സ്സന്ത॑ ഋ॒തവോ॒ ന ജീ᳚ര്യ॒ന്ത്യഥോ॒ പ്രജ॑നയത്യേ॒വൈനാ॑നേ॒ഷ വൈ വാ॒യുര്യ-ത്പ്രാ॒ണോ യദ്-ഋ॑ത॒വ്യാ॑ ഉപ॒ധായ॑ പ്രാണ॒ഭൃത॑ [പ്രാണ॒ഭൃതഃ॑, ഉ॒പ॒ദധാ॑തി॒] 2

ഉപ॒ദധാ॑തി॒ തസ്മാ॒-ഥ്സര്വാ॑നൃ॒തൂനനു॑ വാ॒യുരാ വ॑രീവര്തി വൃഷ്ടി॒സനീ॒രുപ॑ ദധാതി॒ വൃഷ്ടി॑മേ॒വാവ॑ രുന്ധേ॒ യദേ॑ക॒ധോപ॑ദ॒ദ്ധ്യാ-ദേക॑മൃ॒തും-വഁ॑ര്ഷേദനുപരി॒ഹാരഗ്ം॑ സാദയതി॒ തസ്മാ॒-ഥ്സര്വാ॑നൃ॒തൂന്. വ॑ര്ഷതി॒ യ-ത്പ്രാ॑ണ॒ഭൃത॑ ഉപ॒ധായ॑ വൃഷ്ടി॒സനീ॑രുപ॒ദധാ॑തി॒ തസ്മാ᳚-ദ്വാ॒യുപ്ര॑ച്യുതാ ദി॒വോ വൃഷ്ടി॑രീര്തേ പ॒ശവോ॒ വൈ വ॑യ॒സ്യാ॑ നാനാ॑മനസഃ॒ ഖലു॒ വൈ പ॒ശവോ॒ നാനാ᳚വ്രതാ॒സ്തേ॑-ഽപ ഏ॒വാഭി സമ॑നസോ॒ [സമ॑നസഃ, യ-ങ്കാ॒മയേ॑താ-] 3

യ-ങ്കാ॒മയേ॑താ-ഽപ॒ശു-സ്സ്യാ॒ദിതി॑ വയ॒സ്യാ᳚സ്തസ്യോ॑-പ॒ധായാ॑പ॒സ്യാ॑ ഉപ॑ ദദ്ധ്യാ॒-ദസം᳚(2)ജ്ഞാന-മേ॒വാസ്മൈ॑ പ॒ശുഭിഃ॑ കരോത്യപ॒ശുരേ॒വ ഭ॑വതി॒ യ-ങ്കാ॒മയേ॑ത പശു॒മാന്-ഥ്സ്യാ॒ദിത്യ॑-പ॒സ്യാ᳚സ്തസ്യോ॑പ॒ധായ॑ വയ॒സ്യാ॑ ഉപ॑ ദദ്ധ്യാ-ഥ്സം॒(2)ജ്ഞാന॑മേ॒വാസ്മൈ॑ പ॒ശുഭിഃ॑ കരോതി പശു॒മാനേ॒വ ഭ॑വതി॒ ചത॑സ്രഃ പു॒രസ്താ॒ദുപ॑ ദധാതി॒ തസ്മാ᳚ച്ച॒ത്വാരി॒ ചക്ഷു॑ഷോ രൂ॒പാണി॒ ദ്വേ ശു॒ക്ലേ ദ്വേ കൃ॒ഷ്ണേ [കൃ॒ഷ്ണേ, മൂ᳚ര്ധ॒ന്വതീ᳚-] 4

മൂ᳚ര്ധ॒ന്വതീ᳚-ര്ഭവന്തി॒ തസ്മാ᳚-ത്പു॒രസ്താ᳚ന്മൂ॒ര്ധാ പഞ്ച॒ ദക്ഷി॑ണായാ॒ഗ്॒ ശ്രോണ്യാ॒മുപ॑ ദധാതി॒ പഞ്ചോത്ത॑രസ്യാ॒-ന്തസ്മാ᳚-ത്പ॒ശ്ചാ-ദ്വര്ഷീ॑യാ-ന്പു॒രസ്താ᳚-ത്പ്രവണഃ പ॒ശുര്ബ॒സ്തോ വയ॒ ഇതി॒ ദക്ഷി॒ണേ-ഽഗ്ംസ॒ ഉപ॑ ദധാതി വൃ॒ഷ്ണിര്വയ॒ ഇത്യുത്ത॒രേ ഽഗ്ംസാ॑വേ॒വ പ്രതി॑ ദധാതി വ്യാ॒ഘ്രോ വയ॒ ഇതി॒ ദക്ഷി॑ണേ പ॒ക്ഷ ഉപ॑ ദധാതി സി॒ഗ്ം॒ഹോ വയ॒ ഇത്യുത്ത॑രേ പ॒ക്ഷയോ॑രേ॒വ വീ॒ര്യ॑-ന്ദധാതി॒ പുരു॑ഷോ॒ വയ॒ ഇതി॒ മദ്ധ്യേ॒ തസ്മാ॒-ത്പുരു॑ഷഃ പശൂ॒നാമധി॑പതിഃ ॥ 5 ॥

(കൢപ്ത്യാ॑ - ഉപ॒ധായ॑ പ്രാണ॒ഭൃതഃ॒-സമ॑നസഃ-കൃ॒ഷ്ണേ-പുരു॑ഷോ॒ വയ॒ ഇതി॒ - പഞ്ച॑ ച) (അ. 1)

ഇന്ദ്രാ᳚ഗ്നീ॒ അവ്യ॑ഥമാനാ॒മിതി॑ സ്വയമാതൃ॒ണ്ണാമുപ॑ ദധാതീന്ദ്രാ॒ഗ്നിഭ്യാം॒-വാഁ ഇ॒മൌ ലോ॒കൌ വിധൃ॑താവ॒നയോ᳚-ര്ലോ॒കയോ॒-ര്വിധൃ॑ത്യാ॒ അധൃ॑തേവ॒ വാ ഏ॒ഷാ യന്മ॑ദ്ധ്യ॒മാ ചിതി॑ര॒ന്തരി॑ക്ഷമിവ॒ വാ ഏ॒ഷേന്ദ്രാ᳚ഗ്നീ॒ ഇത്യാ॑ഹേന്ദ്രാ॒ഗ്നീ വൈ ദേ॒വാനാ॑മോജോ॒ ഭൃതാ॒വോജ॑സൈ॒വൈനാ॑-മ॒ന്തരി॑ക്ഷേ ചിനുതേ॒ ധൃത്യൈ᳚ സ്വയമാതൃ॒ണ്ണാമുപ॑ ദധാത്യ॒ന്തരി॑ക്ഷം॒-വൈഁ സ്വ॑യമാതൃ॒ണ്ണാ ഽന്തരി॑ക്ഷമേ॒വോപ॑ ധ॒ത്തേ ഽശ്വ॒മുപ॑ [ധ॒ത്തേ ഽശ്വ॒മുപ॑, ഘ്രാ॒പ॒യ॒തി॒ പ്രാ॒ണമേ॒വാ-] 6

ഘ്രാപയതി പ്രാ॒ണമേ॒വാ-ഽസ്യാ᳚-ന്ദധാ॒ത്യഥോ᳚ പ്രാജാപ॒ത്യോ വാ അശ്വഃ॑ പ്ര॒ജാപ॑തിനൈ॒വാഗ്നി-ഞ്ചി॑നുതേ സ്വയമാതൃ॒ണ്ണാ ഭ॑വതി പ്രാ॒ണാനാ॒മുഥ്സൃ॑ഷ്ട്യാ॒ അഥോ॑ സുവ॒ര്ഗസ്യ॑ ലോ॒കസ്യാനു॑ഖ്യാത്യൈ ദേ॒വാനാം॒-വൈഁ സു॑വ॒ര്ഗം-ലോഁ॒കം-യഁ॒താ-ന്ദിശ॒-സ്സമ॑വ്ലീയന്ത॒ ത ഏ॒താ ദിശ്യാ॑ അപശ്യ॒-ന്താ ഉപാ॑ദധത॒ താഭി॒ര്വൈ തേ ദിശോ॑-ഽദൃഗ്ംഹ॒ന്॒ യദ്ദിശ്യാ॑ ഉപ॒ദധാ॑തി ദി॒ശാം-വിഁധൃ॑ത്യൈ॒ ദശ॑ പ്രാണ॒ഭൃതഃ॑ പു॒രസ്താ॒ദുപ॑ [പു॒രസ്താ॒ദുപ॑, ദ॒ധാ॒തി॒ നവ॒ വൈ പുരു॑ഷേ] 7

ദധാതി॒ നവ॒ വൈ പുരു॑ഷേ പ്രാ॒ണാ നാഭി॑ര്ദശ॒മീ പ്രാ॒ണാനേ॒വ പു॒രസ്താ᳚ദ്ധത്തേ॒ തസ്മാ᳚-ത്പു॒രസ്താ᳚-ത്പ്രാ॒ണാ ജ്യോതി॑ഷ്മതീ-മുത്ത॒മാമുപ॑ ദധാതി॒ തസ്മാ᳚-ത്പ്രാ॒ണാനാം॒-വാഁഗ്ജ്യോതി॑രുത്ത॒മാ ദശോപ॑ ദധാതി॒ ദശാ᳚ക്ഷരാ വി॒രാ-ഡ്വി॒രാട് ഛന്ദ॑സാ॒-ഞ്ജ്യോതി॒ര്ജ്യോതി॑രേ॒വ പു॒രസ്താ᳚ദ്ധത്തേ॒ തസ്മാ᳚-ത്പു॒രസ്താ॒ജ്ജ്യോതി॒രുപാ᳚ ഽഽസ്മഹേ॒ ഛന്ദാഗ്ം॑സി പ॒ശുഷ്വാ॒ജിമ॑യു॒സ്താ-ന്ബൃ॑ഹ॒ത്യുദ॑ജയ॒-ത്തസ്മാ॒-ദ്ബാര്ഹ॑താഃ [തസ്മാ॒-ദ്ബാര്ഹ॑താഃ, പ॒ശവ॑ ഉച്യന്തേ॒ മാ] 8

പ॒ശവ॑ ഉച്യന്തേ॒ മാ ഛന്ദ॒ ഇതി॑ ദക്ഷിണ॒ത ഉപ॑ ദധാതി॒ തസ്മാ᳚-ദ്ദക്ഷി॒ണാ വൃ॑തോ॒ മാസാഃ᳚ പൃഥി॒വീ ഛന്ദ॒ ഇതി॑ പ॒ശ്ചാ-ത്പ്രതി॑ഷ്ഠിത്യാ അ॒ഗ്നിര്ദേ॒വതേത്യു॑ത്തര॒ത ഓജോ॒ വാ അ॒ഗ്നിരോജ॑ ഏ॒വോത്ത॑ര॒തോ ധ॑ത്തേ॒ തസ്മാ॑ദുത്തരതോ ഽഭിപ്രയാ॒യീ ജ॑യതി॒ ഷട്ത്രിഗ്ം॑ശ॒-ഥ്സമ്പ॑ദ്യന്തേ॒ ഷട്ത്രിഗ്ം॑ശദക്ഷരാ ബൃഹ॒തീ ബാര്ഹ॑താഃ പ॒ശവോ॑ ബൃഹ॒ത്യൈവാസ്മൈ॑ പ॒ശൂനവ॑ രുന്ധേ ബൃഹ॒തീ ഛന്ദ॑സാ॒ഗ്॒ സ്വാരാ᳚ജ്യ॒-മ്പരീ॑യായ॒ യസ്യൈ॒താ [യസ്യൈ॒താഃ, ഉ॑പധീ॒യന്തേ॒ ഗച്ഛ॑തി॒] 9

ഉ॑പധീ॒യന്തേ॒ ഗച്ഛ॑തി॒ സ്വാരാ᳚ജ്യഗ്ം സ॒പ്ത വാല॑ഖില്യാഃ പു॒രസ്താ॒ദുപ॑ ദധാതി സ॒പ്ത പ॒ശ്ചാ-ഥ്സ॒പ്ത വൈ ശീ॑ര്ഷ॒ണ്യാഃ᳚ പ്രാ॒ണാ ദ്വാവവാ᳚ഞ്ചൌ പ്രാ॒ണാനാഗ്ം॑ സവീര്യ॒ത്വായ॑ മൂ॒ര്ധാ-ഽസി॒ രാഡിതി॑ പു॒രസ്താ॒ദുപ॑ ദധാതി॒ യന്ത്രീ॒ രാഡിതി॑ പ॒ശ്ചാ-ത്പ്രാ॒ണാനേ॒വാസ്മൈ॑ സ॒മീചോ॑ ദധാതി ॥ 10 ॥

(അശ്വ॒മുപ॑-പു॒രസ്താ॒ദുപ॒-ബാര്ഹ॑താ-ഏ॒താ-ശ്ചതു॑സ്ത്രിഗ്ംശച്ച) (അ. 2)

ദേ॒വാ വൈ യ-ദ്യ॒ജ്ഞേ ഽകു॑ര്വത॒ തദസു॑രാ അകുര്വത॒ തേ ദേ॒വാ ഏ॒താ അ॑ക്ഷ്ണയാസ്തോ॒മീയാ॑ അപശ്യ॒-ന്താ അ॒ന്യഥാ॒ ഽനൂച്യാ॒-ന്യഥോപാ॑ദധത॒ തദസു॑രാ॒ നാന്വവാ॑യ॒-ന്തതോ॑ ദേ॒വാ അഭ॑വ॒-ന്പരാ-ഽസു॑രാ॒ യദ॑ക്ഷ്ണയാസ്തോ॒മീയാ॑ അ॒ന്യഥാ॒ ഽനൂച്യാ॒ന്യഥോ॑പ॒ ദധാ॑തി॒ ഭ്രാതൃ॑വ്യാഭിഭൂത്യൈ॒ ഭവ॑ത്യാ॒ത്മനാ॒ പരാ᳚-ഽസ്യ॒ ഭ്രാതൃ॑വ്യോ ഭവത്യാ॒-ശുസ്ത്രി॒വൃദിതി॑ പു॒രസ്താ॒ദുപ॑ ദധാതി യജ്ഞമു॒ഖം-വൈഁ ത്രി॒വൃ- [ത്രി॒വൃത്, യ॒ജ്ഞ॒മു॒ഖമേ॒വ] 11

-ദ്യ॑ജ്ഞമു॒ഖമേ॒വ പു॒രസ്താ॒ദ്വി യാ॑തയതി॒ വ്യോ॑മ സപ്തദ॒ശ ഇതി॑ ദക്ഷിണ॒തോ ഽന്നം॒-വൈഁ വ്യോ॑മാ-ഽന്നഗ്ം॑ സപ്തദ॒ശോ-ഽന്ന॑മേ॒വ ദ॑ക്ഷിണ॒തോ ധ॑ത്തേ॒ തസ്മാ॒-ദ്ദക്ഷി॑ണേ॒നാന്ന॑മദ്യതേ ധ॒രുണ॑ ഏകവി॒ഗ്ം॒ശ ഇതി॑ പ॒ശ്ചാ-ത്പ്ര॑തി॒ഷ്ഠാ വാ ഏ॑കവി॒ഗ്ം॒ശഃ പ്രതി॑ഷ്ഠിത്യൈ ഭാ॒ന്തഃ പ॑ഞ്ചദ॒ശ ഇത്യു॑ത്തര॒ത ഓജോ॒ വൈ ഭാ॒ന്ത ഓജഃ॑ പഞ്ചദ॒ശ ഓജ॑ ഏ॒വോത്ത॑ര॒തോ ധ॑ത്തേ॒ തസ്മാ॑ദുത്തരതോ ഽഭിപ്രയാ॒യീ ജ॑യതി॒ പ്രതൂ᳚ര്തിരഷ്ടാദ॒ശ ഇതി॑ പു॒രസ്താ॒- [ഇതി॑ പു॒രസ്താ᳚ത്, ഉപ॑ ദധാതി॒ ദ്വൌ] 12

-ദുപ॑ ദധാതി॒ ദ്വൌ ത്രി॒വൃതാ॑വഭിപൂ॒ര്വം-യഁ॑ജ്ഞമു॒ഖേ വി യാ॑തയത്യഭിവ॒ര്ത-സ്സ॑വി॒ഗ്ം॒ശ ഇതി॑ ദക്ഷിണ॒തോ-ഽന്നം॒-വാഁ അ॑ഭിവ॒ര്തോ-ഽന്നഗ്ം॑ സവി॒ഗ്ം॒ശോ-ഽന്ന॑മേ॒വ ദ॑ക്ഷിണ॒തോ ധ॑ത്തേ॒ തസ്മാ॒-ദ്ദക്ഷി॑ണേ॒നാന്ന॑മദ്യതേ॒ വര്ചോ᳚ ദ്വാവി॒ഗ്ം॒ശ ഇതി॑ പ॒ശ്ചാ-ദ്യ-ദ്വിഗ്ം॑ശ॒തിര്ദ്വേ തേന॑ വി॒രാജൌ॒ യ-ദ്ദ്വേ പ്ര॑തി॒ഷ്ഠാ തേന॑ വി॒രാജോ॑രേ॒വാ-ഭി॑പൂ॒ര്വമ॒ന്നാദ്യേ॒ പ്രതി॑തിഷ്ഠതി॒ തപോ॑ നവദ॒ശ ഇത്യു॑ത്തര॒ത സ്തസ്മാ᳚-ഥ്സ॒വ്യോ [ഇത്യു॑ത്തര॒ത സ്തസ്മാ᳚-ഥ്സ॒വ്യഃ, ഹസ്ത॑യോ-] 13

ഹസ്ത॑യോ-സ്തപ॒സ്വിത॑രോ॒ യോനി॑ശ്ചതുര്വി॒ഗ്ം॒ശ ഇതി॑ പു॒രസ്താ॒ദുപ॑ ദധാതി॒ ചതു॑ര്വിഗ്ംശത്യക്ഷരാ ഗായ॒ത്രീ ഗാ॑യ॒ത്രീ യ॑ജ്ഞമു॒ഖം-യഁ॑ജ്ഞമു॒ഖമേ॒വ പു॒രസ്താ॒-ദ്വിയാ॑തയതി॒ ഗര്ഭാഃ᳚ പഞ്ചവി॒ഗ്ം॒ശ ഇതി॑ ദക്ഷിണ॒തോ-ഽന്നം॒-വൈഁ ഗര്ഭാ॒ അന്ന॑-മ്പഞ്ചവി॒ഗ്ം॒ശോന്ന॑മേ॒വ ദ॑ക്ഷിണ॒തോ ധ॑ത്തേ॒ തസ്മാ॒-ദ്ദക്ഷി॑ണേ॒നാന്ന॑മദ്യത॒ ഓജ॑സ്ത്രിണ॒വ ഇതി॑ പ॒ശ്ചാദി॒മേ വൈ ലോ॒കാസ്ത്രി॑ണ॒വ ഏ॒ഷ്വേ॑വ ലോ॒കേഷു॒ പ്രതി॑തിഷ്ഠതി സ॒ഭംര॑ണസ്ത്രയോവി॒ഗ്ം॒ശ ഇ- [സ॒ഭംര॑ണസ്ത്രയോവി॒ഗ്ം॒ശ ഇതി॑, ഉ॒ത്ത॒ര॒ത-] 14

-ത്യു॑ത്തര॒ത-സ്തസ്മാ᳚-ഥ്സ॒വ്യോ ഹസ്ത॑യോ-സ്സമ്ഭാ॒ര്യ॑തരഃ॒ ക്രതു॑രേകത്രി॒ഗ്ം॒ശ ഇതി॑ പു॒രസ്താ॒ദുപ॑ ദധാതി॒ വാഗ്വൈ ക്രതു॑ര്യജ്ഞമു॒ഖം-വാഁഗ്യ॑ജ്ഞമു॒ഖമേ॒വ പു॒രസ്താ॒ദ്വി യാ॑തയതി ബ്ര॒ദ്ധ്നസ്യ॑ വി॒ഷ്ടപ॑-ഞ്ചതുസ്ത്രി॒ഗ്ം॒ശ ഇതി॑ ദക്ഷിണ॒തോ॑-ഽസൌ വാ ആ॑ദി॒ത്യോ ബ്ര॒ദ്ധ്നസ്യ॑ വി॒ഷ്ടപ॑-മ്ബ്രഹ്മവര്ച॒സമേ॒വ ദ॑ക്ഷിണ॒തോ ധ॑ത്തേ॒ തസ്മാ॒-ദ്ദക്ഷി॒ണോ-ഽര്ധോ᳚ ബ്രഹ്മവര്ച॒സിത॑രഃ പ്രതി॒ഷ്ഠാ ത്ര॑യസ്ത്രി॒ഗ്ം॒ശ ഇതി॑ പ॒ശ്ചാ-ത്പ്രതി॑ഷ്ഠിത്യൈ॒ നാകഃ॑ ഷട്ത്രി॒ഗ്ം॒ശ ഇത്യു॑ത്തര॒ത-സ്സു॑വ॒ര്ഗോ വൈ ലോ॒കോ നാകഃ॑ സുവ॒ര്ഗസ്യ॑ ലോ॒കസ്യ॒ സമ॑ഷ്ട്യൈ ॥ 15 ॥

(വൈ ത്രി॒വൃ - ദിതി॑ പു॒രസ്താ᳚ഥ് - സ॒വ്യ - സ്ത്ര॑യോവി॒ഗ്ം॒ശ ഇതി॑ - സുവ॒ര്ഗോ വൈ - പഞ്ച॑ ച) (അ. 3)

(ആ॒ശു - ര്വ്യോ॑മ - ധ॒രുണോ॑ - ഭാ॒ന്തഃ - പ്രതൂ᳚ര്തിര -ഭിവ॒ര്തോ - വര്ച॒ - സ്തപോ॒ - യോനി॒ - ര്ഗര്ഭാ॒ - ഓജഃ॑ - സ॒ഭംര॑ണഃ॒ - ക്രതു॑ - ര്ബ്ര॒ദ്ധ്രസ്യ॑ - പ്രതി॒ഷ്ഠാ - നാകഃ॒ - ഷോഡ॑ശ)

അ॒ഗ്നേര്ഭാ॒ഗോ॑-ഽസീതി॑ പു॒രസ്താ॒ദുപ॑ ദധാതി യജ്ഞമു॒ഖം-വാഁ അ॒ഗ്നിര്യ॑ജ്ഞമു॒ഖ-ന്ദീ॒ക്ഷാ യ॑ജ്ഞമു॒ഖ-മ്ബ്രഹ്മ॑ യജ്ഞമു॒ഖ-ന്ത്രി॒വൃ-ദ്യ॑ജ്ഞമു॒ഖമേ॒വ പു॒രസ്താ॒ദ്വി യാ॑തയതി നൃ॒ചക്ഷ॑സാ-മ്ഭാ॒ഗോ॑-ഽസീതി॑ ദക്ഷിണ॒ത-ശ്ശു॑ശ്രു॒വാഗ്ംസോ॒ വൈ നൃ॒ചക്ഷ॒സോ-ഽന്ന॑-ന്ധാ॒താ ജാ॒തായൈ॒വാസ്മാ॒ അന്ന॒മപി॑ ദധാതി॒ തസ്മാ᳚ജ്ജാ॒തോ-ഽന്ന॑മത്തി ജ॒നിത്രഗ്ഗ്॑ സ്പൃ॒തഗ്ം സ॑പ്തദ॒ശ-സ്സ്തോമ॒ ഇത്യാ॒ഹാ-ഽന്നം॒-വൈഁ ജ॒നിത്ര॒- [ജ॒നിത്ര᳚മ്, അന്നഗ്ം॑ സപ്തദ॒ശോ-ഽന്ന॑മേ॒വ] 16

-മന്നഗ്ം॑ സപ്തദ॒ശോ-ഽന്ന॑മേ॒വ ദ॑ക്ഷിണ॒തോ ധ॑ത്തേ॒ തസ്മാ॒-ദ്ദക്ഷി॑ണേ॒നാ-ന്ന॑മദ്യതേ മി॒ത്രസ്യ॑ ഭാ॒ഗോ॑-ഽസീതി॑ പ॒ശ്ചാ-ത്പ്രാ॒ണോ വൈ മി॒ത്രോ॑-ഽപാ॒നോ വരു॑ണഃ പ്രാണാപാ॒നാവേ॒വാസ്മി॑-ന്ദധാതി ദി॒വോ വൃ॒ഷ്ടിര്വാതാ᳚-സ്സ്പൃ॒താ ഏ॑കവി॒ഗ്ം॒ശ-സ്സ്തോമ॒ ഇത്യാ॑ഹ പ്രതി॒ഷ്ഠാ വാ ഏ॑കവി॒ഗ്ം॒ശഃ പ്രതി॑ഷ്ഠിത്യാ॒ ഇന്ദ്ര॑സ്യ ഭാ॒ഗോ॑-ഽസീത്യു॑ത്തര॒ത ഓജോ॒ വാ ഇന്ദ്ര॒ ഓജോ॒ വിഷ്ണു॒രോജഃ॑ ക്ഷ॒ത്രമോജഃ॑ പഞ്ചദ॒ശ [പഞ്ചദ॒ശഃ, ഓജ॑ ഏ॒വോത്ത॑ര॒തോ ധ॑ത്തേ॒] 17

ഓജ॑ ഏ॒വോത്ത॑ര॒തോ ധ॑ത്തേ॒ തസ്മാ॑ദുത്തരതോ-ഽഭിപ്രയാ॒യീ ജ॑യതി॒ വസൂ॑നാ-മ്ഭാ॒ഗോ॑-ഽസീതി॑ പു॒രസ്താ॒ദുപ॑ ദധാതി യജ്ഞമു॒ഖം-വൈഁ വസ॑വോ യജ്ഞമു॒ഖഗ്ം രു॒ദ്രാ യ॑ജ്ഞമു॒ഖ-ഞ്ച॑തുര്വി॒ഗ്ം॒ശോ യ॑ജ്ഞമു॒ഖമേ॒വ പു॒രസ്താ॒ദ്വി യാ॑തയത്യാദി॒ത്യാനാ᳚-മ്ഭാ॒ഗോ॑-ഽസീതി॑ ദക്ഷിണ॒തോ-ഽന്നം॒-വാഁ ആ॑ദി॒ത്യാ അന്ന॑-മ്മ॒രുതോ-ഽന്ന॒-ങ്ഗര്ഭാ॒ അന്ന॑-മ്പഞ്ചവി॒ഗ്ം॒ശോ-ഽന്ന॑മേ॒വ ദ॑ക്ഷിണ॒തോ ധ॑ത്തേ॒ തസ്മാ॒-ദ്ദക്ഷി॑ണേ॒നാ-ഽന്ന॑മദ്യ॒തേ ഽദി॑ത്യൈ ഭാ॒ഗോ॑- [-ഽദി॑ത്യൈ ഭാ॒ഗഃ, അ॒സീതി॑ പ॒ശ്ചാ-ത്പ്ര॑തി॒ഷ്ഠാ] 18

-ഽസീതി॑ പ॒ശ്ചാ-ത്പ്ര॑തി॒ഷ്ഠാ വാ അദി॑തിഃ പ്രതി॒ഷ്ഠാ പൂ॒ഷാ പ്ര॑തി॒ഷ്ഠാ ത്രി॑ണ॒വഃ പ്രതി॑ഷ്ഠിത്യൈ ദേ॒വസ്യ॑ സവി॒തുര്ഭാ॒ഗോ॑-ഽ സീത്യു॑ത്തര॒തോ ബ്രഹ്മ॒ വൈ ദേ॒വ-സ്സ॑വി॒താ ബ്രഹ്മ॒ ബൃഹ॒സ്പതി॒ര്ബ്രഹ്മ॑ ചതുഷ്ടോ॒മോ ബ്ര॑ഹ്മവര്ച॒സമേ॒വോത്ത॑ര॒തോ ധ॑ത്തേ॒ തസ്മാ॒ദുത്ത॒രോ-ഽര്ധോ᳚ ബ്രഹ്മവര്ച॒സിത॑ര-സ്സാവി॒ത്രവ॑തീ ഭവതി॒ പ്രസൂ᳚ത്യൈ॒ തസ്മാ᳚-ദ്ബ്രാഹ്മ॒ണാനാ॒മുദീ॑ചീ സ॒നിഃ പ്രസൂ॑താ ധ॒ര്ത്രശ്ച॑തുഷ്ടോ॒മ ഇതി॑ പു॒രസ്താ॒ദുപ॑ ദധാതി യജ്ഞമു॒ഖം-വൈഁ ധ॒ര്ത്രോ [ധ॒ര്ത്രഃ, യ॒ജ്ഞ॒മു॒ഖ-ഞ്ച॑തുഷ്ടോ॒മോ] 19

യ॑ജ്ഞമു॒ഖ-ഞ്ച॑തുഷ്ടോ॒മോ യ॑ജ്ഞമു॒ഖമേ॒വ പു॒രസ്താ॒ദ്വി യാ॑തയതി॒ യാവാ॑നാ-മ്ഭാ॒ഗോ॑-ഽസീതി॑ ദക്ഷിണ॒തോ മാസാ॒ വൈ യാവാ॑ അര്ധമാ॒സാ അയാ॑വാ॒-സ്തസ്മാ᳚-ദ്ദക്ഷി॒ണാവൃ॑തോ॒ മാസാ॒ അന്നം॒-വൈഁ യാവാ॒ അന്ന॑-മ്പ്ര॒ജാ അന്ന॑മേ॒വ ദ॑ക്ഷിണ॒തോ ധ॑ത്തേ॒ തസ്മാ॒-ദ്ദക്ഷി॑ണേ॒നാ-ന്ന॑മദ്യത ഋഭൂ॒ണാ-മ്ഭാ॒ഗോ॑-ഽസീതി॑ പ॒ശ്ചാ-ത്പ്രതി॑ഷ്ഠിത്യൈ വിവ॒ര്തോ᳚ ഽഷ്ടാചത്വാരി॒ഗ്ം॒ശ ഇത്യു॑ത്തര॒തോ॑-ഽനയോ᳚ര്ലോ॒കയോ᳚-സ്സവീര്യ॒ത്വായ॒ തസ്മാ॑ദി॒മൌ ലോ॒കൌ സ॒മാവ॑-ദ്വീര്യൌ॒ [സ॒മാവ॑-ദ്വീര്യൌ, യസ്യ॒ മുഖ്യ॑വതീഃ] 20

യസ്യ॒ മുഖ്യ॑വതീഃ പു॒രസ്താ॑ദുപധീ॒യന്തേ॒ മുഖ്യ॑ ഏ॒വ ഭ॑വ॒ത്യാ-ഽസ്യ॒ മുഖ്യോ॑ ജായതേ॒ യസ്യാ-ന്ന॑വതീ - ര്ദക്ഷിണ॒തോ-ഽത്ത്യന്ന॒മാ-ഽസ്യാ᳚ന്നാ॒ദോ ജാ॑യതേ॒ യസ്യ॑ പ്രതി॒ഷ്ഠാവ॑തീഃ പ॒ശ്ചാ-ത്പ്രത്യേ॒വ തി॑ഷ്ഠതി॒ യസ്യൌജ॑സ്വതീരുത്തര॒ത ഓ॑ജ॒സ്വ്യേ॑വ ഭ॑വ॒ത്യാ-ഽസ്യൌ॑ജ॒സ്വീ ജാ॑യതേ॒ ഽര്കോ വാ ഏ॒ഷ യദ॒ഗ്നിസ്തസ്യൈ॒തദേ॒വ സ്തോ॒ത്രമേ॒തച്ഛ॒സ്ത്രം-യഁദേ॒ഷാ വി॒ധാ [വി॒ധാ, വി॒ധീ॒യതേ॒-ഽര്ക ഏ॒വ] 21

വി॑ധീ॒യതേ॒-ഽര്ക ഏ॒വ തദ॒ര്ക്യ॑മനു॒ വി ധീ॑യ॒തേ ഽത്ത്യന്ന॒മാ-ഽസ്യാ᳚ന്നാ॒ദോ ജാ॑യതേ॒ യസ്യൈ॒ഷാ വി॒ധാ വി॑ധീ॒യതേ॒ യ ഉ॑ ചൈനാമേ॒വം-വേഁദ॒ സൃഷ്ടീ॒രുപ॑ ദധാതി യഥാസൃ॒ഷ്ടമേ॒വാവ॑ രുന്ധേ॒ ന വാ ഇ॒ദ-ന്ദിവാ॒ ന നക്ത॑മാസീ॒ദവ്യാ॑വൃത്ത॒-ന്തേ ദേ॒വാ ഏ॒താ വ്യു॑ഷ്ടീരപശ്യ॒-ന്താ ഉപാ॑ദധത॒ തതോ॒ വാ ഇ॒ദം ഁവ്യൌ᳚ച്ഛ॒-ദ്യസ്യൈ॒താ ഉ॑പധീ॒യന്തേ॒ വ്യേ॑വാസ്മാ॑ ഉച്ഛ॒ത്യഥോ॒ തമ॑ ഏ॒വാപ॑ഹതേ ॥ 22 ॥

(വൈ ജ॒നിത്രം॑ - പഞ്ചദ॒ശോ - ഽദി॑ത്യൈ ഭാ॒ഗോ - വൈ ധ॒ര്ത്രഃ - സ॒മാവ॑ദ്വീര്യൈ-വി॒ധാ-തതോ॒ വാ ഇ॒ദം - ചതു॑ര്ദശ ച ) (അ. 4)

(അ॒ഗ്നേ - ര്നൃ॒ചക്ഷ॑സാം - ജ॒നിത്രം॑ - മി॒ത്ര - സ്യേന്ദ്ര॑സ്യ॒ -വസൂ॑നാ - മാദി॒ത്യാനാ॒ - മദി॑ത്യൈ - ദേ॒വസ്യ॑ സവി॒തുഃ - സാ॑വി॒ത്രവ॑തീ - ധ॒ര്ത്രോ - യാവാ॑നാ-മൃഭൂ॒ണാം - ഁവി॑വ॒ര്ത - ശ്ചതു॑ര്ദശ)

അഗ്നേ॑ ജാ॒താ-ന്പ്രണു॑ദാ ന-സ്സ॒പത്നാ॒നിതി॑ പു॒രസ്താ॒ദുപ॑ ദധാതി ജാ॒താനേ॒വ ഭ്രാതൃ॑വ്യാ॒-ന്പ്രണു॑ദതേ॒ സഹ॑സാ ജാ॒താനിതി॑ പ॒ശ്ചാജ്ജ॑നി॒ഷ്യമാ॑ണാനേ॒വ പ്രതി॑ നുദതേ ചതുശ്ചത്വാരി॒ഗ്ം॒ശ-സ്സ്തോമ॒ ഇതി॑ ദക്ഷിണ॒തോ ബ്ര॑ഹ്മവര്ച॒സം-വൈഁ ച॑തുശ്ചത്വാരി॒ഗ്ം॒ശോ ബ്ര॑ഹ്മവര്ച॒സമേ॒വ ദ॑ക്ഷിണ॒തോ ധ॑ത്തേ॒ തസ്മാ॒-ദ്ദക്ഷി॒ണോ-ഽര്ധോ᳚ ബ്രഹ്മവര്ച॒സിത॑ര-ഷ്ഷോഡ॒ശ-സ്സ്തോമ॒ ഇത്യു॑ത്തര॒ത ഓജോ॒ വൈ ഷോ॑ഡ॒ശ ഓജ॑ ഏ॒വോത്ത॑ര॒തോ ധ॑ത്തേ॒ തസ്മാ॑- [തസ്മാ᳚ത്, ഉ॒ത്ത॒ര॒തോ॒-ഽഭി॒പ്ര॒യാ॒യീ] 23

-ദുത്തരതോ-ഽഭിപ്രയാ॒യീ ജ॑യതി॒ വജ്രോ॒ വൈ ച॑തുശ്ചത്വാരി॒ഗ്ം॒ശോ വജ്രഃ॑ ഷോഡ॒ശോ യദേ॒തേ ഇഷ്ട॑കേ ഉപ॒ദധാ॑തി ജാ॒താഗ്ശ്ചൈ॒വ ജ॑നി॒ഷ്യമാ॑ണാഗ്ശ്ച॒ ഭ്രാതൃ॑വ്യാ-ന്പ്ര॒ണുദ്യ॒ വജ്ര॒മനു॒ പ്രഹ॑രതി॒ സ്തൃത്യൈ॒ പുരീ॑ഷവതീ॒-മ്മദ്ധ്യ॒ ഉപ॑ദധാതി॒ പുരീ॑ഷം॒-വൈഁ മദ്ധ്യ॑മാ॒ത്മന॒-സ്സാത്മാ॑നമേ॒വാഗ്നി-ഞ്ചി॑നുതേ॒ സാത്മാ॒-ഽമുഷ്മി॑ന് ഁലോ॒കേ ഭ॑വതി॒ യ ഏ॒വം-വേഁദൈ॒താ വാ അ॑സപ॒ത്നാ നാമേഷ്ട॑കാ॒ യസ്യൈ॒താ ഉ॑പധീ॒യന്തേ॒ [ഉ॑പധീ॒യന്തേ᳚, നാ-ഽസ്യ॑] 24

നാ-ഽസ്യ॑ സ॒പത്നോ॑ ഭവതി പ॒ശുര്വാ ഏ॒ഷ യദ॒ഗ്നിര്വി॒രാജ॑ ഉത്ത॒മായാ॒-ഞ്ചിത്യാ॒മുപ॑ ദധാതി വി॒രാജ॑മേ॒വോത്ത॒മാ-മ്പ॒ശുഷു॑ ദധാതി॒ തസ്മാ᳚-ത്പശു॒മാനു॑ത്ത॒മാം-വാഁചം॑-വഁദതി॒ ദശ॑ദ॒ശോപ॑ ദധാതി സവീര്യ॒ത്വായാ᳚-ഽക്ഷ്ണ॒യോപ॑ ദധാതി॒ തസ്മാ॑ദക്ഷ്ണ॒യാ പ॒ശവോ-ഽങ്ഗാ॑നി॒ പ്രഹ॑രന്തി॒ പ്രതി॑ഷ്ഠിത്യൈ॒ യാനി॒ വൈ ഛന്ദാഗ്ം॑സി സുവ॒ര്ഗ്യാ᳚ണ്യാസ॒-ന്തൈര്ദേ॒വാ-സ്സു॑വ॒ര്ഗം-ലോഁ॒കമാ॑യ॒-ന്തേനര്ഷ॑യോ- [-ഁലോ॒കമാ॑യ॒-ന്തേനര്ഷ॑യഃ, അ॒ശ്രാ॒മ്യ॒-ന്തേ തപോ॑-ഽതപ്യന്ത॒] 25

-ഽശ്രാമ്യ॒-ന്തേ തപോ॑-ഽതപ്യന്ത॒ താനി॒ തപ॑സാ-ഽപശ്യ॒-ന്തേഭ്യ॑ ഏ॒താ ഇഷ്ട॑കാ॒ നിര॑മിമ॒തേവ॒ശ്ഛന്ദോ॒ വരി॑വ॒ശ്ഛന്ദ॒ ഇതി॒ താ ഉപാ॑ദധത॒ താഭി॒ര്വൈ തേ സു॑വ॒ര്ഗം-ലോഁ॒കമാ॑യ॒ന്॒. യദേ॒താ ഇഷ്ട॑കാ ഉപ॒ദധാ॑തി॒ യാന്യേ॒വ ഛന്ദാഗ്ം॑സി സുവ॒ര്ഗ്യാ॑ണി॒ തൈരേ॒വ യജ॑മാന-സ്സുവ॒ര്ഗം-ലോഁ॒കമേ॑തി യ॒ജ്ഞേന॒ വൈ പ്ര॒ജാപ॑തിഃ പ്ര॒ജാ അ॑സൃജത॒ താ-സ്സ്തോമ॑ ഭാഗൈരേ॒വാ-ഽസൃ॑ജത॒ യ- [-ഽസൃ॑ജത॒ യത്, സ്തോമ॑ ഭാഗാ ഉപ॒ദധാ॑തി] 26

-ഥ്സ്തോമ॑ ഭാഗാ ഉപ॒ദധാ॑തി പ്ര॒ജാ ഏ॒വ ത-ദ്യജ॑മാന-സ്സൃജതേ॒ ബൃഹ॒സ്പതി॒ര്വാ ഏ॒ത-ദ്യ॒ജ്ഞസ്യ॒ തേജ॒-സ്സമ॑ഭര॒ദ്യ-ഥ്സ്തോമ॑ഭാഗാ॒ യ-ഥ്സ്തോമ॑ഭാഗാ ഉപ॒ദധാ॑തി॒ സതേ॑ജസമേ॒വാഗ്നി-ഞ്ചി॑നുതേ॒ ബൃഹ॒സ്പതി॒ര്വാ ഏ॒താം-യഁ॒ജ്ഞസ്യ॑ പ്രതി॒ഷ്ഠാമ॑പശ്യ॒ദ്യ-ഥ്സ്തോമ॑ഭാഗാ॒ യ-ഥ്സ്തോമ॑ഭാഗാ ഉപ॒ദധാ॑തി യ॒ജ്ഞസ്യ॒ പ്രതി॑ഷ്ഠിത്യൈ സ॒പ്തസ॒പ്തോപ॑ ദധാതി സവീര്യ॒ത്വായ॑ തി॒സ്രോ മദ്ധ്യേ॒ പ്രതി॑ഷ്ഠിത്യൈ ॥ 27 ॥

( ഉ॒ത്ത॒ര॒തോ ധ॑ത്തേ॒ തസ്മാ॑ - ദുപധീ॒യന്ത॒ - ഋഷ॑യോ - ഽസൃജത॒ യത് - ത്രിച॑ത്വാരിഗ്ംശച്ച) (അ. 5)

ര॒ശ്മിരിത്യേ॒വാ ഽഽദി॒ത്യമ॑സൃജത॒ പ്രേതി॒രിതി॒ ധര്മ॒മന്വി॑തി॒രിതി॒ ദിവഗ്ം॑ സ॒ധിംരിത്യ॒ന്തരി॑ക്ഷ-മ്പ്രതി॒ധിരിതി॑ പൃഥി॒വീം-വിഁ॑ഷ്ട॒മ്ഭ ഇതി॒ വൃഷ്ടി॑-മ്പ്ര॒വേത്യഹ॑രനു॒വേതി॒ രാത്രി॑മു॒ശിഗിതി॒ വസൂ᳚-ന്പ്രകേ॒ത ഇതി॑ രു॒ദ്രാന്-ഥ്സു॑ദീ॒തിരിത്യാ॑ദി॒ത്യാനോജ॒ ഇതി॑ പി॒തൄഗ്സ്തന്തു॒രിതി॑ പ്ര॒ജാഃ പൃ॑തനാ॒ഷാഡിതി॑ പ॒ശൂ-ന്രേ॒വദിത്യോ-ഷ॑ധീരഭി॒ജിദ॑സി യു॒ക്തഗ്രാ॒വേ- [യു॒ക്തഗ്രാ॑വാ, ഇന്ദ്രാ॑യ॒ ത്വേന്ദ്ര॑-ഞ്ജി॒ന്വേത്യേ॒വ] 28

-ന്ദ്രാ॑യ॒ ത്വേന്ദ്ര॑-ഞ്ജി॒ന്വേത്യേ॒വ ദ॑ക്ഷിണ॒തോ വജ്ര॒-മ്പര്യൌ॑ഹദ॒ഭിജി॑ത്യൈ॒ താഃ പ്ര॒ജാ അപ॑പ്രാണാ അസൃജത॒ താസ്വധി॑പതിര॒സീത്യേ॒വ പ്രാ॒ണമ॑ദധാ-ദ്യ॒ന്തേത്യ॑പാ॒നഗ്ം സ॒ഗ്ം॒സര്പ॒ ഇതി॒ ചക്ഷു॑ര്വയോ॒ധാ ഇതി॒ ശ്രോത്ര॒-ന്താഃ പ്ര॒ജാഃ പ്രാ॑ണ॒തീര॑പാന॒തീഃ പശ്യ॑ന്തീ-ശ്ശൃണ്വ॒തീര്ന മി॑ഥു॒നീ അ॑ഭവ॒-ന്താസു॑ ത്രി॒വൃദ॒സീത്യേ॒വ മി॑ഥു॒നമ॑ദധാ॒-ത്താഃ പ്ര॒ജാ മി॑ഥു॒നീ [ ] 29

ഭവ॑ന്തീ॒ര്ന പ്രാജാ॑യന്ത॒ താ-സ്സഗ്ം॑രോ॒ഹോ॑-ഽസി നീരോ॒ഹോ॑-ഽസീത്യേ॒വ പ്രാ-ഽജ॑നയ॒-ത്താഃ പ്ര॒ജാഃ പ്രജാ॑താ॒ ന പ്രത്യ॑തിഷ്ഠ॒-ന്താ വ॑സു॒കോ॑-ഽസി॒ വേഷ॑ശ്രിരസി॒ വസ്യ॑ഷ്ടിര॒സീത്യേ॒വൈഷു ലോ॒കേഷു॒ പ്രത്യ॑സ്ഥാപയ॒ദ്യദാഹ॑ വസു॒കോ॑-ഽസി॒ വേഷ॑ശ്രിരസി॒ വസ്യ॑ഷ്ടിര॒സീതി॑ പ്ര॒ജാ ഏ॒വ പ്രജാ॑താ ഏ॒ഷു ലോ॒കേഷു॒ പ്രതി॑ഷ്ഠാപയതി॒ സാത്മാ॒-ഽന്തരി॑ക്ഷഗ്ം രോഹതി॒ സപ്രാ॑ണോ॒-ഽമുഷ്മി॑ന് ഁലോ॒കേ പ്രതി॑ തിഷ്ഠ॒ത്യവ്യ॑ര്ധുകഃ പ്രാണാപാ॒നാഭ്യാ᳚-മ്ഭവതി॒ യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ ॥ 30 ॥

(യു॒ക്തഗ്രാ॑വാ - പ്ര॒ജാ മി॑ഥു॒ന്യ॑ - ന്തരി॑ക്ഷം॒ - ദ്വാദ॑ശ ച) (അ. 6)

നാ॒ക॒സദ്ഭി॒ര്വൈ ദേ॒വാ-സ്സു॑വ॒ര്ഗം-ലോഁ॒കമാ॑യ॒-ന്തന്നാ॑ക॒സദാ᳚-ന്നാകസ॒ത്ത്വം-യഁന്നാ॑ക॒സദ॑ ഉപ॒ദധാ॑തി നാക॒സദ്ഭി॑രേ॒വ ത-ദ്യജ॑മാന-സ്സുവ॒ര്ഗം-ലോഁ॒കമേ॑തി സുവ॒ര്ഗോ വൈ ലോ॒കോ നാകോ॒ യസ്യൈ॒താ ഉ॑പധീ॒യന്തേ॒ നാസ്മാ॒ അക॑-മ്ഭവതി യജമാനായത॒നം-വൈഁ നാ॑ക॒സദോ॒ യന്നാ॑ക॒സദ॑ ഉപ॒ദധാ᳚ത്യാ॒യത॑നമേ॒വ ത-ദ്യജ॑മാനഃ കുരുതേ പൃ॒ഷ്ഠാനാം॒-വാഁ ഏ॒ത-ത്തേജ॒-സ്സമ്ഭൃ॑തം॒-യഁന്നാ॑ക॒സദോ॒ യന്നാ॑ക॒സദ॑ [യന്നാ॑ക॒സദഃ॑, ഉ॒പ॒ദധാ॑തി പൃ॒ഷ്ഠാനാ॑മേ॒വ] 31

ഉപ॒ദധാ॑തി പൃ॒ഷ്ഠാനാ॑മേ॒വ തേജോ-ഽവ॑ രുന്ധേ പഞ്ച॒ചോഡാ॒ ഉപ॑ ദധാത്യഫ്സ॒രസ॑ ഏ॒വൈന॑മേ॒താ ഭൂ॒താ അ॒മുഷ്മി॑ന് ഁലോ॒ക ഉപ॑ ശേ॒രേ-ഽഥോ॑ തനൂ॒പാനീ॑രേ॒വൈതാ യജ॑മാനസ്യ॒ യ-ന്ദ്വി॒ഷ്യാ-ത്തമു॑പ॒ദധ॑ദ്ധ്യായേദേ॒താഭ്യ॑ ഏ॒വൈന॑-ന്ദേ॒വതാ᳚ഭ്യ॒ ആ വൃ॑ശ്ചതി താ॒ജഗാര്തി॒മാര്ച്ഛ॒ത്യുത്ത॑രാ നാക॒സദ്ഭ്യ॒ ഉപ॑ദധാതി॒ യഥാ॑ ജാ॒യാമാ॒നീയ॑ ഗൃ॒ഹേഷു॑ നിഷാ॒ദയ॑തി താ॒ദൃഗേ॒വ ത- [താ॒ദൃഗേ॒വ തത്, പ॒ശ്ചാ-ത്പ്രാചീ॑-] 32

-ത്പ॒ശ്ചാ-ത്പ്രാചീ॑-മുത്ത॒മാമുപ॑ ദധാതി॒ തസ്മാ᳚-ത്പ॒ശ്ചാ-ത്പ്രാചീ॒ പത്ന്യന്വാ᳚സ്തേ സ്വയമാതൃ॒ണ്ണാ-ഞ്ച॑ വിക॒ര്ണീ-ഞ്ചോ᳚ത്ത॒മേ ഉപ॑ ദധാതി പ്രാ॒ണോ വൈ സ്വ॑യമാതൃ॒ണ്ണാ-ഽഽയു॑ര്വിക॒ര്ണീ പ്രാ॒ണ-ഞ്ചൈ॒വാ-ഽഽയു॑ശ്ച പ്രാ॒ണാനാ॑മുത്ത॒മൌ ധ॑ത്തേ॒ തസ്മാ᳚-ത്പ്രാ॒ണശ്ചാ-ഽഽയു॑ശ്ച പ്രാ॒ണാനാ॑മുത്ത॒മൌ നാന്യാമുത്ത॑രാ॒മിഷ്ട॑കാ॒മുപ॑ ദദ്ധ്യാ॒-ദ്യദ॒ന്യാമുത്ത॑രാ॒-മിഷ്ട॑കാ-മുപദ॒ദ്ധ്യാ-ത്പ॑ശൂ॒നാ- [-മുപദ॒ദ്ധ്യാ-ത്പ॑ശൂ॒നാമ്, ച॒ യജ॑മാനസ്യ ച] 33

-ഞ്ച॒ യജ॑മാനസ്യ ച പ്രാ॒ണ-ഞ്ചാ-ഽഽയു॒ശ്ചാപി॑ ദദ്ധ്യാ॒-ത്തസ്മാ॒ന്നാ-ന്യോത്ത॒രേഷ്ട॑കോപ॒ധേയാ᳚ സ്വയമാതൃ॒ണ്ണാമുപ॑ ദധാത്യ॒സൌ വൈ സ്വ॑യമാതൃ॒ണ്ണാ- ഽമൂമേ॒വോപ॑ ധ॒ത്തേ ഽശ്വ॒മുപ॑ ഘ്രാപയതി പ്രാ॒ണമേ॒വാസ്യാ᳚-ന്ദധാ॒ത്യഥോ᳚ പ്രാജാപ॒ത്യോ വാ അശ്വഃ॑ പ്ര॒ജാപ॑തിനൈ॒വാഗ്നി-ഞ്ചി॑നുതേ സ്വയമാതൃ॒ണ്ണാ ഭ॑വതി പ്രാ॒ണാനാ॒മുഥ്സൃ॑ഷ്ട്യാ॒ അഥോ॑ സുവ॒ര്ഗസ്യ॑ ലോ॒കസ്യാ-ഽനു॑ഖ്യാത്യാ ഏ॒ഷാ വൈ ദേ॒വാനാം॒-വിഁക്രാ᳚ന്തി॒ര്യ-ദ്വി॑ക॒ര്ണീ യ-ദ്വി॑ക॒ര്ണീമു॑പ॒ദധാ॑തി ദേ॒വാനാ॑മേ॒വ വിക്രാ᳚ന്തി॒മനു॒ വിക്ര॑മത ഉത്തര॒ത ഉപ॑ദധാതി॒ തസ്മാ॑ദുത്തര॒ത ഉ॑പചാരോ॒-ഽഗ്നി ര്വാ॑യു॒മതീ॑ ഭവതി॒ സമി॑ദ്ധ്യൈ ॥ 34 ॥

(സമ്ഭൃ॑തം॒-യഁന്നാ॑ക॒സദോ॒ യന്നാ॑ക॒സദ॒ - സ്തത് - പ॑ശൂ॒നാ-മേ॒ഷാ വൈ-ദ്വാവിഗ്ം॑ശതിശ്ച) (അ. 7)

ഛന്ദാ॒ഗ്॒സ്യുപ॑ ദധാതി പ॒ശവോ॒ വൈ ഛന്ദാഗ്ം॑സി പ॒ശൂനേ॒വാവ॑ രുന്ധേ॒ ഛന്ദാഗ്ം॑സി॒ വൈ ദേ॒വാനാം᳚-വാഁ॒മ-മ്പ॒ശവോ॑ വാ॒മമേ॒വ പ॒ശൂനവ॑ രുന്ധ ഏ॒താഗ്ം ഹ॒ വൈ യ॒ജ്ഞസേ॑ന-ശ്ചൈത്രിയായ॒ണ-ശ്ചിതിം॑-വിഁ॒ദാ-ഞ്ച॑കാര॒ തയാ॒ വൈ സ പ॒ശൂനവാ॑രുന്ധ॒ യദേ॒താമു॑പ॒ദധാ॑തി പ॒ശൂനേ॒വാവ॑ രുന്ധേ ഗായ॒ത്രീഃ പു॒രസ്താ॒ദുപ॑ ദധാതി॒ തേജോ॒ വൈ ഗാ॑യ॒ത്രീ തേജ॑ ഏ॒വ [തേജ॑ ഏ॒വ, മു॒ഖ॒തോ ധ॑ത്തേ] 35

മു॑ഖ॒തോ ധ॑ത്തേ മൂര്ധ॒ന്വതീ᳚ര്ഭവന്തി മൂ॒ര്ധാന॑മേ॒വൈനഗ്ം॑ സമാ॒നാനാ᳚-ങ്കരോതി ത്രി॒ഷ്ടുഭ॒ ഉപ॑ ദധാതീന്ദ്രി॒യം-വൈഁ ത്രി॒ഷ്ടുഗി॑ന്ദ്രി॒യമേ॒വ മ॑ദ്ധ്യ॒തോ ധ॑ത്തേ॒ ജഗ॑തീ॒രുപ॑ ദധാതി॒ ജാഗ॑താ॒ വൈ പ॒ശവഃ॑ പ॒ശൂനേ॒വാവ॑ രുന്ധേ ഽനു॒ഷ്ടുഭ॒ ഉപ॑ ദധാതി പ്രാ॒ണാ വാ അ॑നു॒ഷ്ടുപ് പ്രാ॒ണാനാ॒മുഥ്സൃ॑ഷ്ട്യൈ ബൃഹ॒തീരു॒ഷ്ണിഹാഃ᳚ പ॒ങ്ക്തീര॒ക്ഷര॑പങ്ക്തീ॒രിതി॒ വിഷു॑രൂപാണി॒ ഛന്ദാ॒ഗ്॒സ്യുപ॑ ദധാതി॒ വിഷു॑രൂപാ॒ വൈ പ॒ശവഃ॑ പ॒ശവ॒- [പ॒ശവഃ॑ പ॒ശവഃ॑, ഛന്ദാഗ്ം॑സി॒ വിഷു॑രൂപാനേ॒വ] 36

-ശ്ഛന്ദാഗ്ം॑സി॒ വിഷു॑രൂപാനേ॒വ പ॒ശൂനവ॑ രുന്ധേ॒ വിഷു॑രൂപമസ്യ ഗൃ॒ഹേ ദൃ॑ശ്യതേ॒ യസ്യൈ॒താ ഉ॑പധീ॒യന്തേ॒ യ ഉ॑ ചൈനാ ഏ॒വം-വേഁദാ-ഽതി॑ച്ഛന്ദസ॒മുപ॑ ദധാ॒ത്യതി॑ച്ഛന്ദാ॒ വൈ സര്വാ॑ണി॒ ഛന്ദാഗ്ം॑സി॒ സര്വേ॑ഭിരേ॒വൈന॒-ഞ്ഛന്ദോ॑ഭിശ്ചിനുതേ॒ വര്ഷ്മ॒ വാ ഏ॒ഷാ ഛന്ദ॑സാം॒-യഁദതി॑ച്ഛന്ദാ॒ യദതി॑ച്ഛന്ദസ-മുപ॒ദധാ॑തി॒ വര്ഷ്മൈ॒വൈനഗ്ം॑ സമാ॒നാനാ᳚-ങ്കരോതി ദ്വി॒പദാ॒ ഉപ॑ ദധാതി ദ്വി॒പാ-ദ്യജ॑മാനഃ॒ പ്രതി॑ഷ്ഠിത്യൈ ॥ 37 ॥

(തേജ॑ ഏ॒വ - പ॒ശവഃ॑ പ॒ശവോ॒ - യജ॑മാന॒ - ഏക॑ഞ്ച) (അ. 8)

സര്വാ᳚ഭ്യോ॒ വൈ ദേ॒വതാ᳚ഭ്യോ॒-ഽഗ്നിശ്ചീ॑യതേ॒ യ-ഥ്സ॒യുജോ॒ നോപ॑ദ॒ദ്ധ്യാ-ദ്ദേ॒വതാ॑ അസ്യാ॒ഗ്നിം-വൃഁ॑ഞ്ജീര॒ന്॒. യ-ഥ്സ॒യുജ॑ ഉപ॒ദധാ᳚ത്യാ॒ത്മനൈ॒വൈനഗ്ം॑ സ॒യുജ॑-ഞ്ചിനുതേ॒ നാഗ്നിനാ॒ വ്യൃ॑ദ്ധ്യ॒തേ-ഽഥോ॒ യഥാ॒ പുരു॑ഷ॒-സ്സ്നാവ॑ഭി॒-സ്സന്ത॑ത ഏ॒വമേ॒വൈതാഭി॑ര॒ഗ്നി-സ്സന്ത॑തോ॒ ഽഗ്നിനാ॒ വൈ ദേ॒വാ-സ്സു॑വ॒ര്ഗം-ലോഁ॒കമാ॑യ॒-ന്താ അ॒മൂഃ കൃത്തി॑കാ അഭവ॒ന്॒ യസ്യൈ॒താ ഉ॑പ ധീ॒യന്തേ॑ സുവ॒ര്ഗമേ॒വ [ ] 38

ലോ॒കമേ॑തി॒ ഗച്ഛ॑തി പ്രകാ॒ശ-ഞ്ചി॒ത്രമേ॒വ ഭ॑വതി മണ്ഡലേഷ്ട॒കാ ഉപ॑ ദധാതീ॒മേ വൈ ലോ॒കാ മ॑ണ്ഡലേഷ്ട॒കാ ഇ॒മേ ഖലു॒ വൈ ലോ॒കാ ദേ॑വപു॒രാ ദേ॑വപു॒രാ ഏ॒വ പ്രവി॑ശതി॒ നാ-ഽഽര്തി॒മാര്ച്ഛ॑ത്യ॒ഗ്നി-ഞ്ചി॑ക്യാ॒നോ വി॒ശ്വജ്യോ॑തിഷ॒ ഉപ॑ ദധാതീ॒മാനേ॒വൈതാഭി-॑ര്ലോ॒കാന് ജ്യോതി॑ഷ്മതഃ കുരു॒തേ-ഽഥോ᳚ പ്രാ॒ണാനേ॒വൈതാ യജ॑മാനസ്യ ദാദ്ധ്രത്യേ॒താ വൈ ദേ॒വതാ᳚-സ്സുവ॒ര്ഗ്യാ᳚സ്താ ഏ॒വാ- -ന്വാ॒രഭ്യ॑ സുവ॒ര്ഗം-ലോഁ॒കമേ॑തി ॥ 39 ॥

(സു॒വ॒ര്ഗമേ॒വ - താ ഏ॒വ - ച॒ത്വാരി॑ ച) (അ. 9)

വൃ॒ഷ്ടി॒സനീ॒രുപ॑ ദധാതി॒ വൃഷ്ടി॑മേ॒വാവ॑ രുന്ധേ॒ യദേ॑ക॒ധോപ॑ദ॒ദ്ധ്യാദേക॑മൃ॒തും-വഁ॑ര്ഷേദനുപരി॒ഹാരഗ്ം॑ സാദയതി॒ തസ്മാ॒-ഥ്സര്വാ॑നൃ॒തൂന്. വ॑ര്ഷതി പുരോവാത॒സനി॑-ര॒സീത്യാ॑ഹൈ॒തദ്വൈ വൃഷ്ട്യൈ॑ രൂ॒പഗ്ം രൂ॒പേണൈ॒വ വൃഷ്ടി॒മവ॑ രുന്ധേ സം॒യാഁനീ॑ഭി॒ര്വൈ ദേ॒വാ ഇ॒മാന് ഁലോ॒കാന്-ഥ്സമ॑യു॒സ്ത-ഥ്സം॒യാഁനീ॑നാഗ്ം സംയാഁനി॒ത്വം-യഁ-ഥ്സം॒യാഁനീ॑രുപ॒ദധാ॑തി॒ യഥാ॒-ഽഫ്സു നാ॒വാ സം॒യാഁത്യേ॒വ- [സം॒യാഁത്യേ॒വമ്, ഏ॒വൈതാഭി॒] 40

-മേ॒വൈതാഭി॒ ര്യജ॑മാന ഇ॒മാന് ഁലോ॒കാന്-ഥ്സം-യാഁ॑തി പ്ല॒വോ വാ ഏ॒ഷോ᳚-ഽഗ്നേര്യ-ഥ്സം॒യാഁനീ॒ര്യ-ഥ്സം॒യാഁനീ॑രുപ॒ദധാ॑തി പ്ല॒വമേ॒വൈതമ॒ഗ്നയ॒ ഉപ॑ദധാത്യു॒ത യസ്യൈ॒താസൂപ॑ഹിതാ॒സ്വാപോ॒-ഽഗ്നിഗ്ം ഹര॒ന്ത്യഹൃ॑ത ഏ॒വാസ്യാ॒-ഗ്നിരാ॑ദിത്യേഷ്ട॒കാ ഉപ॑ ദധാത്യാദി॒ത്യാ വാ ഏ॒ത-മ്ഭൂത്യൈ॒ പ്രതി॑നുദന്തേ॒ യോ-ഽല॒-മ്ഭൂത്യൈ॒ സ-ന്ഭൂതി॒-ന്ന പ്രാ॒പ്നോത്യാ॑ദി॒ത്യാ [പ്രാ॒പ്നോത്യാ॑ദി॒ത്യാഃ, ഏ॒വൈന॒-മ്ഭൂതി॑-] 41

ഏ॒വൈന॒-മ്ഭൂതി॑-ങ്ഗമയന്ത്യ॒സൌ വാ ഏ॒തസ്യാ॑-ഽഽദി॒ത്യോ രുച॒മാ ദ॑ത്തേ॒ യോ᳚-ഽഗ്നി-ഞ്ചി॒ത്വാ ന രോച॑തേ॒ യദാ॑ദിത്യേഷ്ട॒കാ ഉ॑പ॒ദധാ᳚ത്യ॒സാവേ॒-വാസ്മി॑ന്നാദി॒ത്യോ രുച॑-ന്ദധാതി॒ യഥാ॒-ഽസൌ ദേ॒വാനാ॒ഗ്ം॒ രോച॑ത ഏ॒വമേ॒വൈഷ മ॑നു॒ഷ്യാ॑ണാഗ്ം രോചതേ ഘൃതേഷ്ട॒കാ ഉപ॑ ദധാത്യേ॒തദ്വാ അ॒ഗ്നേഃ പ്രി॒യ-ന്ധാമ॒ യ-ദ്ഘൃ॒ത-മ്പ്രി॒യേണൈ॒വൈന॒-ന്ധാമ്നാ॒ സമ॑ര്ധയ॒- [സമ॑ര്ധയതി, അഥോ॒] 42

-ത്യഥോ॒ തേജ॑സാ ഽനുപരി॒ഹാരഗ്ം॑ സാദയ॒-ത്യപ॑രിവര്ഗ-മേ॒വാസ്മി॒-ന്തേജോ॑ ദധാതി പ്ര॒ജാപ॑തിര॒ഗ്നിമ॑ചിനുത॒ സ യശ॑സാ॒ വ്യാ᳚ര്ധ്യത॒ സ ഏ॒താ യ॑ശോ॒ദാ അ॑പശ്യ॒-ത്താ ഉപാ॑ധത്ത॒ താഭി॒ര്വൈ സ യശ॑ ആ॒ത്മന്ന॑ധത്ത॒ യദ്യ॑ശോ॒ദാ ഉ॑പ॒ദധാ॑തി॒ യശ॑ ഏ॒വ താഭി॒ര്യജ॑മാന ആ॒ത്മ-ന്ധ॑ത്തേ॒ പഞ്ചോപ॑ ദധാതി॒ പാങ്ക്തഃ॒ പുരു॑ഷോ॒ യാവാ॑നേ॒വ പുരു॑ഷ॒സ്തസ്മി॒ന്॒ യശോ॑ ദധാതി ॥ 43 ॥

(ഏ॒വം - പ്രാ॒പ്രോത്യാ॑ദി॒ത്യാ - അ॑ര്ധയ॒ത്യേ - കാ॒ന്ന പ॑ഞ്ചാ॒ശച്ച॑) (അ. 10)

ദേ॒വാ॒സു॒രാ-സ്സംയഁ॑ത്താ ആസ॒ന് കനീ॑യാഗ്ംസോ ദേ॒വാ ആസ॒-ന്ഭൂയാ॒ഗ്ം॒സോ-ഽസു॑രാ॒സ്തേ ദേ॒വാ ഏ॒താ ഇഷ്ട॑കാ അപശ്യ॒-ന്താ ഉപാ॑ദധത ഭൂയ॒സ്കൃദ॒സീത്യേ॒വ ഭൂയാഗ്ം॑സോ-ഽഭവ॒ന് വന॒സ്പതി॑ഭി॒-രോഷ॑ധീഭി-ര്വരിവ॒സ്കൃദ॒സീതീ॒-മാമ॑ജയ॒-ന്പ്രാച്യ॒സീതി॒ പ്രാചീ॒-ന്ദിശ॑മജയന്നൂ॒ര്ധ്വാ ഽസീത്യ॒മൂമ॑ജയ-ന്നന്തരിക്ഷ॒സദ॑സ്യ॒ന്തരി॑ക്ഷേ സീ॒ദേത്യ॒-ന്തരി॑ക്ഷമജയ॒-ന്തതോ॑ ദേ॒വാ അഭ॑വ॒- [ദേ॒വാ അഭ॑വന്ന്, പരാ-ഽസു॑രാ॒] 44

-ന്പരാ-ഽസു॑രാ॒ യസ്യൈ॒താ ഉ॑പധീ॒യന്തേ॒ ഭൂയാ॑നേ॒വ ഭ॑വത്യ॒ഭീമാന് ഁലോ॒കാന് ജ॑യതി॒ ഭവ॑ത്യാ॒ത്മനാ॒ പരാ᳚-ഽസ്യ॒ ഭ്രാതൃ॑വ്യോ ഭവത്യഫ്സു॒ഷദ॑സി ശ്യേന॒സദ॒സീത്യാ॑ഹൈ॒തദ്വാ അ॒ഗ്നേ രൂ॒പഗ്ം രൂ॒പേണൈ॒വാഗ്നിമവ॑ രുന്ധേ പൃഥി॒വ്യാസ്ത്വാ॒ ദ്രവി॑ണേ സാദയാ॒മീ-ത്യാ॑ഹേ॒മാനേ॒വൈതാഭി॑-ര്ലോ॒കാ-ന്ദ്രവി॑ണാവതഃ കുരുത ആയു॒ഷ്യാ॑ ഉപ॑ ദധാ॒ത്യായു॑രേ॒വാ- [ഉപ॑ ദധാ॒ത്യായു॑രേ॒വ, അ॒സ്മി॒-ന്ദ॒ധാ॒ത്യഗ്നേ॒] 45

-ഽസ്മി॑-ന്ദധാ॒ത്യഗ്നേ॒ യത്തേ॒ പര॒ഗ്ം॒ ഹൃന്നാമേത്യാ॑ഹൈ॒തദ്വാ അ॒ഗ്നേഃ പ്രി॒യ-ന്ധാമ॑ പ്രി॒യമേ॒വാസ്യ॒ ധാമോപാ᳚-ഽഽപ്നോതി॒ താവേഹി॒ സഗ്ം ര॑ഭാവഹാ॒ ഇത്യാ॑ഹ॒ വ്യേ॑വൈനേ॑ന॒ പരി॑ ധത്തേ॒ പാഞ്ച॑ജന്യേ॒ഷ്വപ്യേ᳚ദ്ധ്യഗ്ന॒ ഇത്യാ॑ഹൈ॒ഷ വാ അ॒ഗ്നിഃ പാഞ്ച॑ജന്യോ॒ യഃ പഞ്ച॑ചിതീക॒-സ്തസ്മാ॑ദേ॒വമാ॑ഹര്ത॒വ്യാ॑ ഉപ॑ ദധാത്യേ॒തദ്വാ ഋ॑തൂ॒നാ-മ്പ്രി॒യ-ന്ധാമ॒ യദൃ॑ത॒വ്യാ॑ ഋതൂ॒നാമേ॒വ പ്രി॒യ-ന്ധാമാവ॑ രുന്ധേ സു॒മേക॒ ഇത്യാ॑ഹ സംവഁഥ്സ॒രോ വൈ സു॒മേകഃ॑ സംവഁഥ്സ॒രസ്യൈ॒വ പ്രി॒യ-ന്ധാമോപാ᳚-ഽഽപ്നോതി ॥ 46 ॥

(അഭ॑വ॒ - ന്നായു॑രേ॒വ - ര്ത॒വ്യാ॑ ഉപ॒ - ഷഡ്വിഗ്ം॑ശതിശ്ച) (അ. 11)

പ്ര॒ജാപ॑തേ॒രക്ഷ്യ॑ശ്വയ॒-ത്ത-ത്പരാ॑-ഽപത॒-ത്തദശ്വോ॑-ഽഭവ॒-ദ്യദശ്വ॑യ॒-ത്തദശ്വ॑സ്യാശ്വ॒ത്വ-ന്തദ്ദേ॒വാ അ॑ശ്വമേ॒ധേനൈ॒വ പ്രത്യ॑ദധുരേ॒ഷ വൈ പ്ര॒ജാപ॑തി॒ഗ്ം॒ സര്വ॑-ങ്കരോതി॒ യോ᳚-ഽശ്വമേ॒ധേന॒ യജ॑തേ॒ സര്വ॑ ഏ॒വ ഭ॑വതി॒ സര്വ॑സ്യ॒ വാ ഏ॒ഷാ പ്രായ॑ശ്ചിത്തി॒-സ്സര്വ॑സ്യ ഭേഷ॒ജഗ്ം സര്വം॒-വാഁ ഏ॒തേന॑ പാ॒പ്മാന॑-ന്ദേ॒വാ അ॑തര॒ന്നപി॒ വാ ഏ॒തേന॑ ബ്രഹ്മഹ॒ത്യാ-മ॑തര॒ന്-ഥ്സര്വ॑-മ്പാ॒പ്മാന॑- [-മ॑തര॒ന്-ഥ്സര്വ॑-മ്പാ॒പ്മാന᳚മ്, ത॒ര॒തി॒ തര॑തി] 47

-ന്തരതി॒ തര॑തി ബ്രഹ്മഹ॒ത്യാം-യോഁ᳚-ഽശ്വമേ॒ധേന॒ യജ॑തേ॒ യ ഉ॑ ചൈനമേ॒വം-വേഁദോത്ത॑രം॒-വൈഁ ത-ത്പ്ര॒ജാപ॑തേ॒രക്ഷ്യ॑ശ്വയ॒-ത്തസ്മാ॒ദശ്വ॑സ്യോത്തര॒തോ-ഽവ॑ ദ്യന്തി ദക്ഷിണ॒തോ᳚-ഽന്യേഷാ᳚-മ്പശൂ॒നാം-വൈഁ॑ത॒സഃ കടോ॑ ഭവത്യ॒ഫ്സുയോ॑നി॒ര്വാ അശ്വോ᳚-ഽഫ്സു॒ജോ വേ॑ത॒സ-സ്സ്വ ഏ॒വൈനം॒-യോഁനൌ॒ പ്രതി॑ഷ്ഠാപയതി ചതുഷ്ടോ॒മ-സ്സ്തോമോ॑ ഭവതി സ॒രഡ്ഢ॒ വാ അശ്വ॑സ്യ॒ സക്ഥ്യാ-ഽവൃ॑ഹ॒-ത്ത-ദ്ദേ॒വാശ്ച॑തുഷ്ടോ॒മേനൈ॒വ പ്രത്യ॑ദധു॒ര്യച്ച॑തുഷ്ടോ॒മ-സ്സ്തോമോ॒ ഭവ॒ത്യശ്വ॑സ്യ സര്വ॒ത്വായ॑ ॥ 48 ॥

(സര്വ॑മ പാ॒പ്മാന॑ - മവൃഹ॒-ദ്- ദ്വാദ॑ശ ച) (അ. 12)

(ഉ॒ഥ്സ॒ന്ന॒യ॒ജ്ഞ - ഇന്ദ്രാ᳚ഗ്നീ - ദേ॒വാ വാ അ॑ക്ഷ്ണയാസ്തോ॒മീയാ॑ - അ॒ഗ്നേര്ഭാ॒ഗോ᳚ - ഽസ്യഗ്നേ॑ ജാ॒താന് - ര॒ശ്മിരിതി॑ - നാക॒സദ്ഭിഃ॒ -ഛന്ദാഗ്ം॑സി॒ - സര്വാ᳚ഭ്യോ - വൃഷ്ടി॒സനീ᳚ - ര്ദേവാസു॒രാഃ കനീ॑യാഗ്ംസഃ - പ്ര॒ജാപ॑തേ॒രക്ഷി॒ - ദ്വാദ॑ശ )

(ഉ॒ഥ്സ॒ന്ന॒യ॒ജ്ഞോ - ദേ॒വാ വൈ - യസ്യ॒ മുഖ്യ॑വതീ - ര്നാക॒സദ്ഭി॑രേ॒ - വൈ താഭി॑ര॒ - ഷ്ടാച॑ത്വാരിഗ്ംശത്)

(ഉ॒ഥ്സ॒ന്ന॒യ॒ജ്ഞ, സ്സ॑ര്വ॒ത്വായ॑)

॥ ഹരിഃ॑ ഓമ് ॥

॥ കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ സംഹിതായാ-മ്പഞ്ചമകാണ്ഡേ തൃതീയഃ പ്രശ്ന-സ്സമാപ്തഃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-mpañcamakāṇḍe tṛtīyaḥ praśnaḥ - citīnā-nnirūpaṇaṃ

o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,

śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||

u॒thsa॒nna॒ ya॒jño vā e॒ṣa yada॒gniḥ kiṃ-vā~-'hai॒tasya̭ kri॒yate॒ kiṃ-vā~॒ na yadvai ya॒jñasya̭ kri॒yamā̭ṇasyā-nta॒ryanti॒ pūya̭ti॒ vā a̭sya॒ tadā᳚śvi॒nīrupa̭ dadhātya॒śvinau॒ vai de॒vānā᳚-mbhi॒ṣajau॒ tābhyā̭me॒vāsmai̭ bheṣa॒ja-ṅka̭roti॒ pañcopa̭ dadhāti॒ pāṅkto̭ ya॒jño yāvā̭ne॒va ya॒jñastasmai̭ bheṣa॒ja-ṅka̭rotyṛta॒vyā̭ upa̭ dadhātyṛtū॒nā-ṅkḷptyai॒ [kḷptyai᳚, pañcopa̭] 1

pañcopa̭ dadhāti॒ pañca॒ vā ṛ॒tavo॒ yāva̭nta e॒vartava॒stān ka̭lpayati samā॒napra̭bhṛtayo bhavanti samā॒noda̭rkā॒stasmā᳚-thsamā॒nā ṛ॒tava॒ ekḙna pa॒dena॒ vyāva̭rtante॒ tasmā̭d-ṛ॒tavo॒ vyāva̭rtante prāṇa॒bhṛta॒ upa̭ dadhātyṛ॒tuṣve॒va prā॒ṇā-nda̭dhāti॒ tasmā᳚-thsamā॒nā-ssanta̭ ṛ॒tavo॒ na jī᳚rya॒ntyatho॒ praja̭nayatye॒vainā̭ne॒ṣa vai vā॒yurya-tprā॒ṇo yad-ṛ̭ta॒vyā̭ upa॒dhāya̭ prāṇa॒bhṛta̭ [prāṇa॒bhṛtaḥ̭, u॒pa॒dadhā̭ti॒] 2

upa॒dadhā̭ti॒ tasmā॒-thsarvā̭nṛ॒tūnanṷ vā॒yurā va̭rīvarti vṛṣṭi॒sanī॒rupa̭ dadhāti॒ vṛṣṭi̭me॒vāva̭ rundhe॒ yadḙka॒dhopa̭da॒ddhyā-deka̭mṛ॒tuṃ-va~̭rṣedanupari॒hāragṃ̭ sādayati॒ tasmā॒-thsarvā̭nṛ॒tūn. va̭rṣati॒ ya-tprā̭ṇa॒bhṛta̭ upa॒dhāya̭ vṛṣṭi॒sanī̭rupa॒dadhā̭ti॒ tasmā᳚-dvā॒yupra̭cyutā di॒vo vṛṣṭi̭rīrte pa॒śavo॒ vai va̭ya॒syā̭ nānā̭manasaḥ॒ khalu॒ vai pa॒śavo॒ nānā᳚vratā॒stḙ-'pa e॒vābhi sama̭naso॒ [sama̭nasaḥ, ya-ṅkā॒mayḙtā-] 3

ya-ṅkā॒mayḙtā-'pa॒śu-ssyā॒diti̭ vaya॒syā᳚stasyo̭-pa॒dhāyā̭pa॒syā̭ upa̭ daddhyā॒-dasaṃ᳚(2)jñāna-me॒vāsmai̭ pa॒śubhiḥ̭ karotyapa॒śure॒va bha̭vati॒ ya-ṅkā॒mayḙta paśu॒mān-thsyā॒ditya̭-pa॒syā᳚stasyo̭pa॒dhāya̭ vaya॒syā̭ upa̭ daddhyā-thsaṃ॒(2)jñāna̭me॒vāsmai̭ pa॒śubhiḥ̭ karoti paśu॒māne॒va bha̭vati॒ cata̭sraḥ pu॒rastā॒dupa̭ dadhāti॒ tasmā᳚cca॒tvāri॒ cakṣṷṣo rū॒pāṇi॒ dve śu॒kle dve kṛ॒ṣṇe [kṛ॒ṣṇe, mū᳚rdha॒nvatī᳚-] 4

mū᳚rdha॒nvatī᳚-rbhavanti॒ tasmā᳚-tpu॒rastā᳚nmū॒rdhā pañca॒ dakṣi̭ṇāyā॒g॒ śroṇyā॒mupa̭ dadhāti॒ pañcotta̭rasyā॒-ntasmā᳚-tpa॒ścā-dvarṣī̭yā-npu॒rastā᳚-tpravaṇaḥ pa॒śurba॒sto vaya॒ iti॒ dakṣi॒ṇe-'gṃsa॒ upa̭ dadhāti vṛ॒ṣṇirvaya॒ ityutta॒re 'gṃsā̭ve॒va prati̭ dadhāti vyā॒ghro vaya॒ iti॒ dakṣi̭ṇe pa॒kṣa upa̭ dadhāti si॒gṃ॒ho vaya॒ ityutta̭re pa॒kṣayo̭re॒va vī॒rya̭-ndadhāti॒ purṷṣo॒ vaya॒ iti॒ maddhye॒ tasmā॒-tpurṷṣaḥ paśū॒nāmadhi̭patiḥ || 5 ||

(kḷptyā̭ - upa॒dhāya̭ prāṇa॒bhṛtaḥ॒-sama̭nasaḥ-kṛ॒ṣṇe-purṷṣo॒ vaya॒ iti॒ - pañca̭ ca) (a. 1)

indrā᳚gnī॒ avya̭thamānā॒miti̭ svayamātṛ॒ṇṇāmupa̭ dadhātīndrā॒gnibhyāṃ॒-vā~ i॒mau lo॒kau vidhṛ̭tāva॒nayo᳚-rlo॒kayo॒-rvidhṛ̭tyā॒ adhṛ̭teva॒ vā e॒ṣā yanma̭ddhya॒mā citi̭ra॒ntari̭kṣamiva॒ vā e॒ṣendrā᳚gnī॒ ityā̭hendrā॒gnī vai de॒vānā̭mojo॒ bhṛtā॒voja̭sai॒vainā̭-ma॒ntari̭kṣe cinute॒ dhṛtyai᳚ svayamātṛ॒ṇṇāmupa̭ dadhātya॒ntari̭kṣaṃ॒-vai~ sva̭yamātṛ॒ṇṇā 'ntari̭kṣame॒vopa̭ dha॒tte 'śva॒mupa̭ [dha॒tte 'śva॒mupa̭, ghrā॒pa॒ya॒ti॒ prā॒ṇame॒vā-] 6

ghrāpayati prā॒ṇame॒vā-'syā᳚-ndadhā॒tyatho᳚ prājāpa॒tyo vā aśvaḥ̭ pra॒jāpa̭tinai॒vāgni-ñci̭nute svayamātṛ॒ṇṇā bha̭vati prā॒ṇānā॒muthsṛ̭ṣṭyā॒ atho̭ suva॒rgasya̭ lo॒kasyānṷkhyātyai de॒vānāṃ॒-vai~ sṷva॒rgaṃ-lo~॒kaṃ-ya~॒tā-ndiśa॒-ssama̭vlīyanta॒ ta e॒tā diśyā̭ apaśya॒-ntā upā̭dadhata॒ tābhi॒rvai te diśo̭-'dṛgṃha॒n॒ yaddiśyā̭ upa॒dadhā̭ti di॒śāṃ-vi~dhṛ̭tyai॒ daśa̭ prāṇa॒bhṛtaḥ̭ pu॒rastā॒dupa̭ [pu॒rastā॒dupa̭, da॒dhā॒ti॒ nava॒ vai purṷṣe] 7

dadhāti॒ nava॒ vai purṷṣe prā॒ṇā nābhi̭rdaśa॒mī prā॒ṇāne॒va pu॒rastā᳚ddhatte॒ tasmā᳚-tpu॒rastā᳚-tprā॒ṇā jyoti̭ṣmatī-mutta॒māmupa̭ dadhāti॒ tasmā᳚-tprā॒ṇānāṃ॒-vā~gjyoti̭rutta॒mā daśopa̭ dadhāti॒ daśā᳚kṣarā vi॒rā-ḍvi॒rāṭ chanda̭sā॒-ñjyoti॒rjyoti̭re॒va pu॒rastā᳚ddhatte॒ tasmā᳚-tpu॒rastā॒jjyoti॒rupā᳚ ''smahe॒ chandāgṃ̭si pa॒śuṣvā॒jima̭yu॒stā-nbṛ̭ha॒tyuda̭jaya॒-ttasmā॒-dbārha̭tāḥ [tasmā॒-dbārha̭tāḥ, pa॒śava̭ ucyante॒ mā] 8

pa॒śava̭ ucyante॒ mā chanda॒ iti̭ dakṣiṇa॒ta upa̭ dadhāti॒ tasmā᳚-ddakṣi॒ṇā vṛ̭to॒ māsāḥ᳚ pṛthi॒vī chanda॒ iti̭ pa॒ścā-tprati̭ṣṭhityā a॒gnirde॒vatetyṷttara॒ta ojo॒ vā a॒gniroja̭ e॒votta̭ra॒to dha̭tte॒ tasmā̭duttarato 'bhiprayā॒yī ja̭yati॒ ṣaṭtrigṃ̭śa॒-thsampa̭dyante॒ ṣaṭtrigṃ̭śadakṣarā bṛha॒tī bārha̭tāḥ pa॒śavo̭ bṛha॒tyaivāsmai̭ pa॒śūnava̭ rundhe bṛha॒tī chanda̭sā॒g॒ svārā᳚jya॒-mparī̭yāya॒ yasyai॒tā [yasyai॒tāḥ, ṷpadhī॒yante॒ gaccha̭ti॒] 9

ṷpadhī॒yante॒ gaccha̭ti॒ svārā᳚jyagṃ sa॒pta vāla̭khilyāḥ pu॒rastā॒dupa̭ dadhāti sa॒pta pa॒ścā-thsa॒pta vai śī̭rṣa॒ṇyāḥ᳚ prā॒ṇā dvāvavā᳚ñcau prā॒ṇānāgṃ̭ savīrya॒tvāya̭ mū॒rdhā-'si॒ rāḍiti̭ pu॒rastā॒dupa̭ dadhāti॒ yantrī॒ rāḍiti̭ pa॒ścā-tprā॒ṇāne॒vāsmai̭ sa॒mīco̭ dadhāti || 10 ||

(aśva॒mupa̭-pu॒rastā॒dupa॒-bārha̭tā-e॒tā-ścatṷstrigṃśacca) (a. 2)

de॒vā vai ya-dya॒jñe 'kṷrvata॒ tadasṷrā akurvata॒ te de॒vā e॒tā a̭kṣṇayāsto॒mīyā̭ apaśya॒-ntā a॒nyathā॒ 'nūcyā॒-nyathopā̭dadhata॒ tadasṷrā॒ nānvavā̭ya॒-ntato̭ de॒vā abha̭va॒-nparā-'sṷrā॒ yada̭kṣṇayāsto॒mīyā̭ a॒nyathā॒ 'nūcyā॒nyatho̭pa॒ dadhā̭ti॒ bhrātṛ̭vyābhibhūtyai॒ bhava̭tyā॒tmanā॒ parā᳚-'sya॒ bhrātṛ̭vyo bhavatyā॒-śustri॒vṛditi̭ pu॒rastā॒dupa̭ dadhāti yajñamu॒khaṃ-vai~ tri॒vṛ- [tri॒vṛt, ya॒jña॒mu॒khame॒va] 11

-dya̭jñamu॒khame॒va pu॒rastā॒dvi yā̭tayati॒ vyo̭ma saptada॒śa iti̭ dakṣiṇa॒to 'nnaṃ॒-vai~ vyo̭mā-'nnagṃ̭ saptada॒śo-'nna̭me॒va da̭kṣiṇa॒to dha̭tte॒ tasmā॒-ddakṣi̭ṇe॒nānna̭madyate dha॒ruṇa̭ ekavi॒gṃ॒śa iti̭ pa॒ścā-tpra̭ti॒ṣṭhā vā ḙkavi॒gṃ॒śaḥ prati̭ṣṭhityai bhā॒ntaḥ pa̭ñcada॒śa ityṷttara॒ta ojo॒ vai bhā॒nta ojaḥ̭ pañcada॒śa oja̭ e॒votta̭ra॒to dha̭tte॒ tasmā̭duttarato 'bhiprayā॒yī ja̭yati॒ pratū᳚rtiraṣṭāda॒śa iti̭ pu॒rastā॒- [iti̭ pu॒rastā᳚t, upa̭ dadhāti॒ dvau] 12

-dupa̭ dadhāti॒ dvau tri॒vṛtā̭vabhipū॒rvaṃ-ya~̭jñamu॒khe vi yā̭tayatyabhiva॒rta-ssa̭vi॒gṃ॒śa iti̭ dakṣiṇa॒to-'nnaṃ॒-vā~ a̭bhiva॒rto-'nnagṃ̭ savi॒gṃ॒śo-'nna̭me॒va da̭kṣiṇa॒to dha̭tte॒ tasmā॒-ddakṣi̭ṇe॒nānna̭madyate॒ varco᳚ dvāvi॒gṃ॒śa iti̭ pa॒ścā-dya-dvigṃ̭śa॒tirdve tena̭ vi॒rājau॒ ya-ddve pra̭ti॒ṣṭhā tena̭ vi॒rājo̭re॒vā-bhi̭pū॒rvama॒nnādye॒ prati̭tiṣṭhati॒ tapo̭ navada॒śa ityṷttara॒ta stasmā᳚-thsa॒vyo [ityṷttara॒ta stasmā᳚-thsa॒vyaḥ, hasta̭yo-] 13

hasta̭yo-stapa॒svita̭ro॒ yoni̭ścaturvi॒gṃ॒śa iti̭ pu॒rastā॒dupa̭ dadhāti॒ catṷrvigṃśatyakṣarā gāya॒trī gā̭ya॒trī ya̭jñamu॒khaṃ-ya~̭jñamu॒khame॒va pu॒rastā॒-dviyā̭tayati॒ garbhāḥ᳚ pañcavi॒gṃ॒śa iti̭ dakṣiṇa॒to-'nnaṃ॒-vai~ garbhā॒ anna̭-mpañcavi॒gṃ॒śonna̭me॒va da̭kṣiṇa॒to dha̭tte॒ tasmā॒-ddakṣi̭ṇe॒nānna̭madyata॒ oja̭striṇa॒va iti̭ pa॒ścādi॒me vai lo॒kāstri̭ṇa॒va e॒ṣvḙva lo॒keṣu॒ prati̭tiṣṭhati sa॒bhaṃra̭ṇastrayovi॒gṃ॒śa i- [sa॒bhaṃra̭ṇastrayovi॒gṃ॒śa iti̭, u॒tta॒ra॒ta-] 14

-tyṷttara॒ta-stasmā᳚-thsa॒vyo hasta̭yo-ssambhā॒rya̭taraḥ॒ kratṷrekatri॒gṃ॒śa iti̭ pu॒rastā॒dupa̭ dadhāti॒ vāgvai kratṷryajñamu॒khaṃ-vā~gya̭jñamu॒khame॒va pu॒rastā॒dvi yā̭tayati bra॒ddhnasya̭ vi॒ṣṭapa̭-ñcatustri॒gṃ॒śa iti̭ dakṣiṇa॒to̭-'sau vā ā̭di॒tyo bra॒ddhnasya̭ vi॒ṣṭapa̭-mbrahmavarca॒same॒va da̭kṣiṇa॒to dha̭tte॒ tasmā॒-ddakṣi॒ṇo-'rdho᳚ brahmavarca॒sita̭raḥ prati॒ṣṭhā tra̭yastri॒gṃ॒śa iti̭ pa॒ścā-tprati̭ṣṭhityai॒ nākaḥ̭ ṣaṭtri॒gṃ॒śa ityṷttara॒ta-ssṷva॒rgo vai lo॒ko nākaḥ̭ suva॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || 15 ||

(vai tri॒vṛ - diti̭ pu॒rastā᳚th - sa॒vya - stra̭yovi॒gṃ॒śa iti̭ - suva॒rgo vai - pañca̭ ca) (a. 3)

(ā॒śu - rvyo̭ma - dha॒ruṇo̭ - bhā॒ntaḥ - pratū᳚rtira -bhiva॒rto - varca॒ - stapo॒ - yoni॒ - rgarbhā॒ - ojaḥ̭ - sa॒bhaṃra̭ṇaḥ॒ - kratṷ - rbra॒ddhrasya̭ - prati॒ṣṭhā - nākaḥ॒ - ṣoḍa̭śa)

a॒gnerbhā॒go̭-'sīti̭ pu॒rastā॒dupa̭ dadhāti yajñamu॒khaṃ-vā~ a॒gnirya̭jñamu॒kha-ndī॒kṣā ya̭jñamu॒kha-mbrahma̭ yajñamu॒kha-ntri॒vṛ-dya̭jñamu॒khame॒va pu॒rastā॒dvi yā̭tayati nṛ॒cakṣa̭sā-mbhā॒go̭-'sīti̭ dakṣiṇa॒ta-śśṷśru॒vāgṃso॒ vai nṛ॒cakṣa॒so-'nna̭-ndhā॒tā jā॒tāyai॒vāsmā॒ anna॒mapi̭ dadhāti॒ tasmā᳚jjā॒to-'nna̭matti ja॒nitragg̭ spṛ॒tagṃ sa̭ptada॒śa-sstoma॒ ityā॒hā-'nnaṃ॒-vai~ ja॒nitra॒- [ja॒nitra᳚m, annagṃ̭ saptada॒śo-'nna̭me॒va] 16

-mannagṃ̭ saptada॒śo-'nna̭me॒va da̭kṣiṇa॒to dha̭tte॒ tasmā॒-ddakṣi̭ṇe॒nā-nna̭madyate mi॒trasya̭ bhā॒go̭-'sīti̭ pa॒ścā-tprā॒ṇo vai mi॒tro̭-'pā॒no varṷṇaḥ prāṇāpā॒nāve॒vāsmi̭-ndadhāti di॒vo vṛ॒ṣṭirvātā᳚-sspṛ॒tā ḙkavi॒gṃ॒śa-sstoma॒ ityā̭ha prati॒ṣṭhā vā ḙkavi॒gṃ॒śaḥ prati̭ṣṭhityā॒ indra̭sya bhā॒go̭-'sītyṷttara॒ta ojo॒ vā indra॒ ojo॒ viṣṇu॒rojaḥ̭ kṣa॒tramojaḥ̭ pañcada॒śa [pañcada॒śaḥ, oja̭ e॒votta̭ra॒to dha̭tte॒] 17

oja̭ e॒votta̭ra॒to dha̭tte॒ tasmā̭duttarato-'bhiprayā॒yī ja̭yati॒ vasṷ̄nā-mbhā॒go̭-'sīti̭ pu॒rastā॒dupa̭ dadhāti yajñamu॒khaṃ-vai~ vasa̭vo yajñamu॒khagṃ ru॒drā ya̭jñamu॒kha-ñca̭turvi॒gṃ॒śo ya̭jñamu॒khame॒va pu॒rastā॒dvi yā̭tayatyādi॒tyānā᳚-mbhā॒go̭-'sīti̭ dakṣiṇa॒to-'nnaṃ॒-vā~ ā̭di॒tyā anna̭-mma॒ruto-'nna॒-ṅgarbhā॒ anna̭-mpañcavi॒gṃ॒śo-'nna̭me॒va da̭kṣiṇa॒to dha̭tte॒ tasmā॒-ddakṣi̭ṇe॒nā-'nna̭madya॒te 'di̭tyai bhā॒go̭- [-'di̭tyai bhā॒gaḥ, a॒sīti̭ pa॒ścā-tpra̭ti॒ṣṭhā] 18

-'sīti̭ pa॒ścā-tpra̭ti॒ṣṭhā vā adi̭tiḥ prati॒ṣṭhā pū॒ṣā pra̭ti॒ṣṭhā tri̭ṇa॒vaḥ prati̭ṣṭhityai de॒vasya̭ savi॒turbhā॒go̭-' sītyṷttara॒to brahma॒ vai de॒va-ssa̭vi॒tā brahma॒ bṛha॒spati॒rbrahma̭ catuṣṭo॒mo bra̭hmavarca॒same॒votta̭ra॒to dha̭tte॒ tasmā॒dutta॒ro-'rdho᳚ brahmavarca॒sita̭ra-ssāvi॒trava̭tī bhavati॒ prasū᳚tyai॒ tasmā᳚-dbrāhma॒ṇānā॒mudī̭cī sa॒niḥ prasṷ̄tā dha॒rtraśca̭tuṣṭo॒ma iti̭ pu॒rastā॒dupa̭ dadhāti yajñamu॒khaṃ-vai~ dha॒rtro [dha॒rtraḥ, ya॒jña॒mu॒kha-ñca̭tuṣṭo॒mo] 19

ya̭jñamu॒kha-ñca̭tuṣṭo॒mo ya̭jñamu॒khame॒va pu॒rastā॒dvi yā̭tayati॒ yāvā̭nā-mbhā॒go̭-'sīti̭ dakṣiṇa॒to māsā॒ vai yāvā̭ ardhamā॒sā ayā̭vā॒-stasmā᳚-ddakṣi॒ṇāvṛ̭to॒ māsā॒ annaṃ॒-vai~ yāvā॒ anna̭-mpra॒jā anna̭me॒va da̭kṣiṇa॒to dha̭tte॒ tasmā॒-ddakṣi̭ṇe॒nā-nna̭madyata ṛbhū॒ṇā-mbhā॒go̭-'sīti̭ pa॒ścā-tprati̭ṣṭhityai viva॒rto᳚ 'ṣṭācatvāri॒gṃ॒śa ityṷttara॒to̭-'nayo᳚rlo॒kayo᳚-ssavīrya॒tvāya॒ tasmā̭di॒mau lo॒kau sa॒māva̭-dvīryau॒ [sa॒māva̭-dvīryau, yasya॒ mukhya̭vatīḥ] 20

yasya॒ mukhya̭vatīḥ pu॒rastā̭dupadhī॒yante॒ mukhya̭ e॒va bha̭va॒tyā-'sya॒ mukhyo̭ jāyate॒ yasyā-nna̭vatī - rdakṣiṇa॒to-'ttyanna॒mā-'syā᳚nnā॒do jā̭yate॒ yasya̭ prati॒ṣṭhāva̭tīḥ pa॒ścā-tpratye॒va ti̭ṣṭhati॒ yasyauja̭svatīruttara॒ta o̭ja॒svyḙva bha̭va॒tyā-'syaṷja॒svī jā̭yate॒ 'rko vā e॒ṣa yada॒gnistasyai॒tade॒va sto॒trame॒taccha॒straṃ-ya~de॒ṣā vi॒dhā [vi॒dhā, vi॒dhī॒yate॒-'rka e॒va] 21

vi̭dhī॒yate॒-'rka e॒va tada॒rkya̭manu॒ vi dhī̭ya॒te 'ttyanna॒mā-'syā᳚nnā॒do jā̭yate॒ yasyai॒ṣā vi॒dhā vi̭dhī॒yate॒ ya ṷ caināme॒vaṃ-ve~da॒ sṛṣṭī॒rupa̭ dadhāti yathāsṛ॒ṣṭame॒vāva̭ rundhe॒ na vā i॒da-ndivā॒ na nakta̭māsī॒davyā̭vṛtta॒-nte de॒vā e॒tā vyṷṣṭīrapaśya॒-ntā upā̭dadhata॒ tato॒ vā i॒daṃ ~vyau᳚ccha॒-dyasyai॒tā ṷpadhī॒yante॒ vyḙvāsmā̭ uccha॒tyatho॒ tama̭ e॒vāpa̭hate || 22 ||

(vai ja॒nitraṃ̭ - pañcada॒śo - 'di̭tyai bhā॒go - vai dha॒rtraḥ - sa॒māva̭dvīryai-vi॒dhā-tato॒ vā i॒daṃ - catṷrdaśa ca ) (a. 4)

(a॒gne - rnṛ॒cakṣa̭sāṃ - ja॒nitraṃ̭ - mi॒tra - syendra̭sya॒ -vasṷ̄nā - mādi॒tyānā॒ - madi̭tyai - de॒vasya̭ savi॒tuḥ - sā̭vi॒trava̭tī - dha॒rtro - yāvā̭nā-mṛbhū॒ṇāṃ - ~vi̭va॒rta - ścatṷrdaśa)

agnḙ jā॒tā-npraṇṷdā na-ssa॒patnā॒niti̭ pu॒rastā॒dupa̭ dadhāti jā॒tāne॒va bhrātṛ̭vyā॒-npraṇṷdate॒ saha̭sā jā॒tāniti̭ pa॒ścājja̭ni॒ṣyamā̭ṇāne॒va prati̭ nudate catuścatvāri॒gṃ॒śa-sstoma॒ iti̭ dakṣiṇa॒to bra̭hmavarca॒saṃ-vai~ ca̭tuścatvāri॒gṃ॒śo bra̭hmavarca॒same॒va da̭kṣiṇa॒to dha̭tte॒ tasmā॒-ddakṣi॒ṇo-'rdho᳚ brahmavarca॒sita̭ra-ṣṣoḍa॒śa-sstoma॒ ityṷttara॒ta ojo॒ vai ṣo̭ḍa॒śa oja̭ e॒votta̭ra॒to dha̭tte॒ tasmā̭- [tasmā᳚t, u॒tta॒ra॒to॒-'bhi॒pra॒yā॒yī] 23

-duttarato-'bhiprayā॒yī ja̭yati॒ vajro॒ vai ca̭tuścatvāri॒gṃ॒śo vajraḥ̭ ṣoḍa॒śo yade॒te iṣṭa̭ke upa॒dadhā̭ti jā॒tāgścai॒va ja̭ni॒ṣyamā̭ṇāgśca॒ bhrātṛ̭vyā-npra॒ṇudya॒ vajra॒manu॒ praha̭rati॒ stṛtyai॒ purī̭ṣavatī॒-mmaddhya॒ upa̭dadhāti॒ purī̭ṣaṃ॒-vai~ maddhya̭mā॒tmana॒-ssātmā̭name॒vāgni-ñci̭nute॒ sātmā॒-'muṣmi̭n ~lo॒ke bha̭vati॒ ya e॒vaṃ-ve~dai॒tā vā a̭sapa॒tnā nāmeṣṭa̭kā॒ yasyai॒tā ṷpadhī॒yante॒ [ṷpadhī॒yante᳚, nā-'sya̭] 24

nā-'sya̭ sa॒patno̭ bhavati pa॒śurvā e॒ṣa yada॒gnirvi॒rāja̭ utta॒māyā॒-ñcityā॒mupa̭ dadhāti vi॒rāja̭me॒votta॒mā-mpa॒śuṣṷ dadhāti॒ tasmā᳚-tpaśu॒mānṷtta॒māṃ-vā~caṃ̭-va~dati॒ daśa̭da॒śopa̭ dadhāti savīrya॒tvāyā᳚-'kṣṇa॒yopa̭ dadhāti॒ tasmā̭dakṣṇa॒yā pa॒śavo-'ṅgā̭ni॒ praha̭ranti॒ prati̭ṣṭhityai॒ yāni॒ vai chandāgṃ̭si suva॒rgyā᳚ṇyāsa॒-ntairde॒vā-ssṷva॒rgaṃ-lo~॒kamā̭ya॒-ntenarṣa̭yo- [-~lo॒kamā̭ya॒-ntenarṣa̭yaḥ, a॒śrā॒mya॒-nte tapo̭-'tapyanta॒] 25

-'śrāmya॒-nte tapo̭-'tapyanta॒ tāni॒ tapa̭sā-'paśya॒-ntebhya̭ e॒tā iṣṭa̭kā॒ nira̭mima॒teva॒śchando॒ vari̭va॒śchanda॒ iti॒ tā upā̭dadhata॒ tābhi॒rvai te sṷva॒rgaṃ-lo~॒kamā̭ya॒n॒. yade॒tā iṣṭa̭kā upa॒dadhā̭ti॒ yānye॒va chandāgṃ̭si suva॒rgyā̭ṇi॒ taire॒va yaja̭māna-ssuva॒rgaṃ-lo~॒kamḙti ya॒jñena॒ vai pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā a̭sṛjata॒ tā-sstoma̭ bhāgaire॒vā-'sṛ̭jata॒ ya- [-'sṛ̭jata॒ yat, stoma̭ bhāgā upa॒dadhā̭ti] 26

-thstoma̭ bhāgā upa॒dadhā̭ti pra॒jā e॒va ta-dyaja̭māna-ssṛjate॒ bṛha॒spati॒rvā e॒ta-dya॒jñasya॒ teja॒-ssama̭bhara॒dya-thstoma̭bhāgā॒ ya-thstoma̭bhāgā upa॒dadhā̭ti॒ satḙjasame॒vāgni-ñci̭nute॒ bṛha॒spati॒rvā e॒tāṃ-ya~॒jñasya̭ prati॒ṣṭhāma̭paśya॒dya-thstoma̭bhāgā॒ ya-thstoma̭bhāgā upa॒dadhā̭ti ya॒jñasya॒ prati̭ṣṭhityai sa॒ptasa॒ptopa̭ dadhāti savīrya॒tvāya̭ ti॒sro maddhye॒ prati̭ṣṭhityai || 27 ||

( u॒tta॒ra॒to dha̭tte॒ tasmā̭ - dupadhī॒yanta॒ - ṛṣa̭yo - 'sṛjata॒ yat - trica̭tvārigṃśacca) (a. 5)

ra॒śmiritye॒vā ''di॒tyama̭sṛjata॒ preti॒riti॒ dharma॒manvi̭ti॒riti॒ divagṃ̭ sa॒dhiṃritya॒ntari̭kṣa-mprati॒dhiriti̭ pṛthi॒vīṃ-vi~̭ṣṭa॒mbha iti॒ vṛṣṭi̭-mpra॒vetyaha̭ranu॒veti॒ rātri̭mu॒śigiti॒ vasū᳚-nprake॒ta iti̭ ru॒drān-thsṷdī॒tirityā̭di॒tyānoja॒ iti̭ pi॒tṝgstantu॒riti̭ pra॒jāḥ pṛ̭tanā॒ṣāḍiti̭ pa॒śū-nre॒vadityo-ṣa̭dhīrabhi॒jida̭si yu॒ktagrā॒ve- [yu॒ktagrā̭vā, indrā̭ya॒ tvendra̭-ñji॒nvetye॒va] 28

-ndrā̭ya॒ tvendra̭-ñji॒nvetye॒va da̭kṣiṇa॒to vajra॒-mparyaṷhada॒bhiji̭tyai॒ tāḥ pra॒jā apa̭prāṇā asṛjata॒ tāsvadhi̭patira॒sītye॒va prā॒ṇama̭dadhā-dya॒ntetya̭pā॒nagṃ sa॒gṃ॒sarpa॒ iti॒ cakṣṷrvayo॒dhā iti॒ śrotra॒-ntāḥ pra॒jāḥ prā̭ṇa॒tīra̭pāna॒tīḥ paśya̭ntī-śśṛṇva॒tīrna mi̭thu॒nī a̭bhava॒-ntāsṷ tri॒vṛda॒sītye॒va mi̭thu॒nama̭dadhā॒-ttāḥ pra॒jā mi̭thu॒nī [ ] 29

bhava̭ntī॒rna prājā̭yanta॒ tā-ssagṃ̭ro॒ho̭-'si nīro॒ho̭-'sītye॒va prā-'ja̭naya॒-ttāḥ pra॒jāḥ prajā̭tā॒ na pratya̭tiṣṭha॒-ntā va̭su॒ko̭-'si॒ veṣa̭śrirasi॒ vasya̭ṣṭira॒sītye॒vaiṣu lo॒keṣu॒ pratya̭sthāpaya॒dyadāha̭ vasu॒ko̭-'si॒ veṣa̭śrirasi॒ vasya̭ṣṭira॒sīti̭ pra॒jā e॒va prajā̭tā e॒ṣu lo॒keṣu॒ prati̭ṣṭhāpayati॒ sātmā॒-'ntari̭kṣagṃ rohati॒ saprā̭ṇo॒-'muṣmi̭n ~lo॒ke prati̭ tiṣṭha॒tyavya̭rdhukaḥ prāṇāpā॒nābhyā᳚-mbhavati॒ ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 30 ||

(yu॒ktagrā̭vā - pra॒jā mi̭thu॒nya̭ - ntari̭kṣaṃ॒ - dvāda̭śa ca) (a. 6)

nā॒ka॒sadbhi॒rvai de॒vā-ssṷva॒rgaṃ-lo~॒kamā̭ya॒-ntannā̭ka॒sadā᳚-nnākasa॒ttvaṃ-ya~nnā̭ka॒sada̭ upa॒dadhā̭ti nāka॒sadbhi̭re॒va ta-dyaja̭māna-ssuva॒rgaṃ-lo~॒kamḙti suva॒rgo vai lo॒ko nāko॒ yasyai॒tā ṷpadhī॒yante॒ nāsmā॒ aka̭-mbhavati yajamānāyata॒naṃ-vai~ nā̭ka॒sado॒ yannā̭ka॒sada̭ upa॒dadhā᳚tyā॒yata̭name॒va ta-dyaja̭mānaḥ kurute pṛ॒ṣṭhānāṃ॒-vā~ e॒ta-tteja॒-ssambhṛ̭taṃ॒-ya~nnā̭ka॒sado॒ yannā̭ka॒sada̭ [yannā̭ka॒sadaḥ̭, u॒pa॒dadhā̭ti pṛ॒ṣṭhānā̭me॒va] 31

upa॒dadhā̭ti pṛ॒ṣṭhānā̭me॒va tejo-'va̭ rundhe pañca॒coḍā॒ upa̭ dadhātyaphsa॒rasa̭ e॒vaina̭me॒tā bhū॒tā a॒muṣmi̭n ~lo॒ka upa̭ śe॒re-'tho̭ tanū॒pānī̭re॒vaitā yaja̭mānasya॒ ya-ndvi॒ṣyā-ttamṷpa॒dadha̭ddhyāyede॒tābhya̭ e॒vaina̭-nde॒vatā᳚bhya॒ ā vṛ̭ścati tā॒jagārti॒mārccha॒tyutta̭rā nāka॒sadbhya॒ upa̭dadhāti॒ yathā̭ jā॒yāmā॒nīya̭ gṛ॒heṣṷ niṣā॒daya̭ti tā॒dṛge॒va ta- [tā॒dṛge॒va tat, pa॒ścā-tprācī̭-] 32

-tpa॒ścā-tprācī̭-mutta॒māmupa̭ dadhāti॒ tasmā᳚-tpa॒ścā-tprācī॒ patnyanvā᳚ste svayamātṛ॒ṇṇā-ñca̭ vika॒rṇī-ñco᳚tta॒me upa̭ dadhāti prā॒ṇo vai sva̭yamātṛ॒ṇṇā-''yṷrvika॒rṇī prā॒ṇa-ñcai॒vā-''yṷśca prā॒ṇānā̭mutta॒mau dha̭tte॒ tasmā᳚-tprā॒ṇaścā-''yṷśca prā॒ṇānā̭mutta॒mau nānyāmutta̭rā॒miṣṭa̭kā॒mupa̭ daddhyā॒-dyada॒nyāmutta̭rā॒-miṣṭa̭kā-mupada॒ddhyā-tpa̭śū॒nā- [-mupada॒ddhyā-tpa̭śū॒nām, ca॒ yaja̭mānasya ca] 33

-ñca॒ yaja̭mānasya ca prā॒ṇa-ñcā-''yu॒ścāpi̭ daddhyā॒-ttasmā॒nnā-nyotta॒reṣṭa̭kopa॒dheyā᳚ svayamātṛ॒ṇṇāmupa̭ dadhātya॒sau vai sva̭yamātṛ॒ṇṇā- 'mūme॒vopa̭ dha॒tte 'śva॒mupa̭ ghrāpayati prā॒ṇame॒vāsyā᳚-ndadhā॒tyatho᳚ prājāpa॒tyo vā aśvaḥ̭ pra॒jāpa̭tinai॒vāgni-ñci̭nute svayamātṛ॒ṇṇā bha̭vati prā॒ṇānā॒muthsṛ̭ṣṭyā॒ atho̭ suva॒rgasya̭ lo॒kasyā-'nṷkhyātyā e॒ṣā vai de॒vānāṃ॒-vi~krā᳚nti॒rya-dvi̭ka॒rṇī ya-dvi̭ka॒rṇīmṷpa॒dadhā̭ti de॒vānā̭me॒va vikrā᳚nti॒manu॒ vikra̭mata uttara॒ta upa̭dadhāti॒ tasmā̭duttara॒ta ṷpacāro॒-'gni rvā̭yu॒matī̭ bhavati॒ sami̭ddhyai || 34 ||

(sambhṛ̭taṃ॒-ya~nnā̭ka॒sado॒ yannā̭ka॒sada॒ - stat - pa̭śū॒nā-me॒ṣā vai-dvāvigṃ̭śatiśca) (a. 7)

chandā॒g॒syupa̭ dadhāti pa॒śavo॒ vai chandāgṃ̭si pa॒śūne॒vāva̭ rundhe॒ chandāgṃ̭si॒ vai de॒vānāṃ᳚-vā~॒ma-mpa॒śavo̭ vā॒mame॒va pa॒śūnava̭ rundha e॒tāgṃ ha॒ vai ya॒jñasḙna-ścaitriyāya॒ṇa-ścitiṃ̭-vi~॒dā-ñca̭kāra॒ tayā॒ vai sa pa॒śūnavā̭rundha॒ yade॒tāmṷpa॒dadhā̭ti pa॒śūne॒vāva̭ rundhe gāya॒trīḥ pu॒rastā॒dupa̭ dadhāti॒ tejo॒ vai gā̭ya॒trī teja̭ e॒va [teja̭ e॒va, mu॒kha॒to dha̭tte] 35

mṷkha॒to dha̭tte mūrdha॒nvatī᳚rbhavanti mū॒rdhāna̭me॒vainagṃ̭ samā॒nānā᳚-ṅkaroti tri॒ṣṭubha॒ upa̭ dadhātīndri॒yaṃ-vai~ tri॒ṣṭugi̭ndri॒yame॒va ma̭ddhya॒to dha̭tte॒ jaga̭tī॒rupa̭ dadhāti॒ jāga̭tā॒ vai pa॒śavaḥ̭ pa॒śūne॒vāva̭ rundhe 'nu॒ṣṭubha॒ upa̭ dadhāti prā॒ṇā vā a̭nu॒ṣṭup prā॒ṇānā॒muthsṛ̭ṣṭyai bṛha॒tīru॒ṣṇihāḥ᳚ pa॒ṅktīra॒kṣara̭paṅktī॒riti॒ viṣṷrūpāṇi॒ chandā॒g॒syupa̭ dadhāti॒ viṣṷrūpā॒ vai pa॒śavaḥ̭ pa॒śava॒- [pa॒śavaḥ̭ pa॒śavaḥ̭, chandāgṃ̭si॒ viṣṷrūpāne॒va] 36

-śchandāgṃ̭si॒ viṣṷrūpāne॒va pa॒śūnava̭ rundhe॒ viṣṷrūpamasya gṛ॒he dṛ̭śyate॒ yasyai॒tā ṷpadhī॒yante॒ ya ṷ cainā e॒vaṃ-ve~dā-'ti̭cchandasa॒mupa̭ dadhā॒tyati̭cchandā॒ vai sarvā̭ṇi॒ chandāgṃ̭si॒ sarvḙbhire॒vaina॒-ñchando̭bhiścinute॒ varṣma॒ vā e॒ṣā chanda̭sāṃ॒-ya~dati̭cchandā॒ yadati̭cchandasa-mupa॒dadhā̭ti॒ varṣmai॒vainagṃ̭ samā॒nānā᳚-ṅkaroti dvi॒padā॒ upa̭ dadhāti dvi॒pā-dyaja̭mānaḥ॒ prati̭ṣṭhityai || 37 ||

(teja̭ e॒va - pa॒śavaḥ̭ pa॒śavo॒ - yaja̭māna॒ - eka̭ñca) (a. 8)

sarvā᳚bhyo॒ vai de॒vatā᳚bhyo॒-'gniścī̭yate॒ ya-thsa॒yujo॒ nopa̭da॒ddhyā-dde॒vatā̭ asyā॒gniṃ-vṛ~̭ñjīra॒n॒. ya-thsa॒yuja̭ upa॒dadhā᳚tyā॒tmanai॒vainagṃ̭ sa॒yuja̭-ñcinute॒ nāgninā॒ vyṛ̭ddhya॒te-'tho॒ yathā॒ purṷṣa॒-ssnāva̭bhi॒-ssanta̭ta e॒vame॒vaitābhi̭ra॒gni-ssanta̭to॒ 'gninā॒ vai de॒vā-ssṷva॒rgaṃ-lo~॒kamā̭ya॒-ntā a॒mūḥ kṛtti̭kā abhava॒n॒ yasyai॒tā ṷpa dhī॒yantḙ suva॒rgame॒va [ ] 38

lo॒kamḙti॒ gaccha̭ti prakā॒śa-ñci॒trame॒va bha̭vati maṇḍaleṣṭa॒kā upa̭ dadhātī॒me vai lo॒kā ma̭ṇḍaleṣṭa॒kā i॒me khalu॒ vai lo॒kā dḙvapu॒rā dḙvapu॒rā e॒va pravi̭śati॒ nā-''rti॒mārccha̭tya॒gni-ñci̭kyā॒no vi॒śvajyo̭tiṣa॒ upa̭ dadhātī॒māne॒vaitābhi-̭rlo॒kān jyoti̭ṣmataḥ kuru॒te-'tho᳚ prā॒ṇāne॒vaitā yaja̭mānasya dāddhratye॒tā vai de॒vatā᳚-ssuva॒rgyā᳚stā e॒vā- -nvā॒rabhya̭ suva॒rgaṃ-lo~॒kamḙti || 39 ||

(su॒va॒rgame॒va - tā e॒va - ca॒tvāri̭ ca) (a. 9)

vṛ॒ṣṭi॒sanī॒rupa̭ dadhāti॒ vṛṣṭi̭me॒vāva̭ rundhe॒ yadḙka॒dhopa̭da॒ddhyādeka̭mṛ॒tuṃ-va~̭rṣedanupari॒hāragṃ̭ sādayati॒ tasmā॒-thsarvā̭nṛ॒tūn. va̭rṣati purovāta॒sani̭-ra॒sītyā̭hai॒tadvai vṛṣṭyai̭ rū॒pagṃ rū॒peṇai॒va vṛṣṭi॒mava̭ rundhe saṃ॒yā~nī̭bhi॒rvai de॒vā i॒mān ~lo॒kān-thsama̭yu॒sta-thsaṃ॒yā~nī̭nāgṃ saṃyā~ni॒tvaṃ-ya~-thsaṃ॒yā~nī̭rupa॒dadhā̭ti॒ yathā॒-'phsu nā॒vā saṃ॒yā~tye॒va- [saṃ॒yā~tye॒vam, e॒vaitābhi॒] 40

-me॒vaitābhi॒ ryaja̭māna i॒mān ~lo॒kān-thsaṃ-yā~̭ti pla॒vo vā e॒ṣo᳚-'gnerya-thsaṃ॒yā~nī॒rya-thsaṃ॒yā~nī̭rupa॒dadhā̭ti pla॒vame॒vaitama॒gnaya॒ upa̭dadhātyu॒ta yasyai॒tāsūpa̭hitā॒svāpo॒-'gnigṃ hara॒ntyahṛ̭ta e॒vāsyā॒-gnirā̭dityeṣṭa॒kā upa̭ dadhātyādi॒tyā vā e॒ta-mbhūtyai॒ prati̭nudante॒ yo-'la॒-mbhūtyai॒ sa-nbhūti॒-nna prā॒pnotyā̭di॒tyā [prā॒pnotyā̭di॒tyāḥ, e॒vaina॒-mbhūti̭-] 41

e॒vaina॒-mbhūti̭-ṅgamayantya॒sau vā e॒tasyā̭-''di॒tyo ruca॒mā da̭tte॒ yo᳚-'gni-ñci॒tvā na roca̭te॒ yadā̭dityeṣṭa॒kā ṷpa॒dadhā᳚tya॒sāve॒-vāsmi̭nnādi॒tyo ruca̭-ndadhāti॒ yathā॒-'sau de॒vānā॒gṃ॒ roca̭ta e॒vame॒vaiṣa ma̭nu॒ṣyā̭ṇāgṃ rocate ghṛteṣṭa॒kā upa̭ dadhātye॒tadvā a॒gneḥ pri॒ya-ndhāma॒ ya-dghṛ॒ta-mpri॒yeṇai॒vaina॒-ndhāmnā॒ sama̭rdhaya॒- [sama̭rdhayati, atho॒] 42

-tyatho॒ teja̭sā 'nupari॒hāragṃ̭ sādaya॒-tyapa̭rivarga-me॒vāsmi॒-ntejo̭ dadhāti pra॒jāpa̭tira॒gnima̭cinuta॒ sa yaśa̭sā॒ vyā᳚rdhyata॒ sa e॒tā ya̭śo॒dā a̭paśya॒-ttā upā̭dhatta॒ tābhi॒rvai sa yaśa̭ ā॒tmanna̭dhatta॒ yadya̭śo॒dā ṷpa॒dadhā̭ti॒ yaśa̭ e॒va tābhi॒ryaja̭māna ā॒tma-ndha̭tte॒ pañcopa̭ dadhāti॒ pāṅktaḥ॒ purṷṣo॒ yāvā̭ne॒va purṷṣa॒stasmi॒n॒ yaśo̭ dadhāti || 43 ||

(e॒vaṃ - prā॒protyā̭di॒tyā - a̭rdhaya॒tye - kā॒nna pa̭ñcā॒śacca̭) (a. 10)

de॒vā॒su॒rā-ssaṃya~̭ttā āsa॒n kanī̭yāgṃso de॒vā āsa॒-nbhūyā॒gṃ॒so-'sṷrā॒ste de॒vā e॒tā iṣṭa̭kā apaśya॒-ntā upā̭dadhata bhūya॒skṛda॒sītye॒va bhūyāgṃ̭so-'bhava॒n vana॒spati̭bhi॒-roṣa̭dhībhi-rvariva॒skṛda॒sītī॒-māma̭jaya॒-nprācya॒sīti॒ prācī॒-ndiśa̭majayannū॒rdhvā 'sītya॒mūma̭jaya-nnantarikṣa॒sada̭sya॒ntari̭kṣe sī॒detya॒-ntari̭kṣamajaya॒-ntato̭ de॒vā abha̭va॒- [de॒vā abha̭vann, parā-'sṷrā॒] 44

-nparā-'sṷrā॒ yasyai॒tā ṷpadhī॒yante॒ bhūyā̭ne॒va bha̭vatya॒bhīmān ~lo॒kān ja̭yati॒ bhava̭tyā॒tmanā॒ parā᳚-'sya॒ bhrātṛ̭vyo bhavatyaphsu॒ṣada̭si śyena॒sada॒sītyā̭hai॒tadvā a॒gne rū॒pagṃ rū॒peṇai॒vāgnimava̭ rundhe pṛthi॒vyāstvā॒ dravi̭ṇe sādayā॒mī-tyā̭he॒māne॒vaitābhi̭-rlo॒kā-ndravi̭ṇāvataḥ kuruta āyu॒ṣyā̭ upa̭ dadhā॒tyāyṷre॒vā- [upa̭ dadhā॒tyāyṷre॒va, a॒smi॒-nda॒dhā॒tyagne॒] 45

-'smi̭-ndadhā॒tyagne॒ yatte॒ para॒gṃ॒ hṛnnāmetyā̭hai॒tadvā a॒gneḥ pri॒ya-ndhāma̭ pri॒yame॒vāsya॒ dhāmopā᳚-''pnoti॒ tāvehi॒ sagṃ ra̭bhāvahā॒ ityā̭ha॒ vyḙvainḙna॒ pari̭ dhatte॒ pāñca̭janye॒ṣvapye᳚ddhyagna॒ ityā̭hai॒ṣa vā a॒gniḥ pāñca̭janyo॒ yaḥ pañca̭citīka॒-stasmā̭de॒vamā̭harta॒vyā̭ upa̭ dadhātye॒tadvā ṛ̭tū॒nā-mpri॒ya-ndhāma॒ yadṛ̭ta॒vyā̭ ṛtū॒nāme॒va pri॒ya-ndhāmāva̭ rundhe su॒meka॒ ityā̭ha saṃva~thsa॒ro vai su॒mekaḥ̭ saṃva~thsa॒rasyai॒va pri॒ya-ndhāmopā᳚-''pnoti || 46 ||

(abha̭va॒ - nnāyṷre॒va - rta॒vyā̭ upa॒ - ṣaḍvigṃ̭śatiśca) (a. 11)

pra॒jāpa̭te॒rakṣya̭śvaya॒-tta-tparā̭-'pata॒-ttadaśvo̭-'bhava॒-dyadaśva̭ya॒-ttadaśva̭syāśva॒tva-ntadde॒vā a̭śvame॒dhenai॒va pratya̭dadhure॒ṣa vai pra॒jāpa̭ti॒gṃ॒ sarva̭-ṅkaroti॒ yo᳚-'śvame॒dhena॒ yaja̭te॒ sarva̭ e॒va bha̭vati॒ sarva̭sya॒ vā e॒ṣā prāya̭ścitti॒-ssarva̭sya bheṣa॒jagṃ sarvaṃ॒-vā~ e॒tena̭ pā॒pmāna̭-nde॒vā a̭tara॒nnapi॒ vā e॒tena̭ brahmaha॒tyā-ma̭tara॒n-thsarva̭-mpā॒pmāna̭- [-ma̭tara॒n-thsarva̭-mpā॒pmāna᳚m, ta॒ra॒ti॒ tara̭ti] 47

-ntarati॒ tara̭ti brahmaha॒tyāṃ-yo~᳚-'śvame॒dhena॒ yaja̭te॒ ya ṷ cainame॒vaṃ-ve~dotta̭raṃ॒-vai~ ta-tpra॒jāpa̭te॒rakṣya̭śvaya॒-ttasmā॒daśva̭syottara॒to-'va̭ dyanti dakṣiṇa॒to᳚-'nyeṣā᳚-mpaśū॒nāṃ-vai~̭ta॒saḥ kaṭo̭ bhavatya॒phsuyo̭ni॒rvā aśvo᳚-'phsu॒jo vḙta॒sa-ssva e॒vainaṃ॒-yo~nau॒ prati̭ṣṭhāpayati catuṣṭo॒ma-sstomo̭ bhavati sa॒raḍḍha॒ vā aśva̭sya॒ sakthyā-'vṛ̭ha॒-tta-dde॒vāśca̭tuṣṭo॒menai॒va pratya̭dadhu॒ryacca̭tuṣṭo॒ma-sstomo॒ bhava॒tyaśva̭sya sarva॒tvāya̭ || 48 ||

(sarva̭ma pā॒pmāna̭ - mavṛha॒-d- dvāda̭śa ca) (a. 12)

(u॒thsa॒nna॒ya॒jña - indrā᳚gnī - de॒vā vā a̭kṣṇayāsto॒mīyā̭ - a॒gnerbhā॒go᳚ - 'syagnḙ jā॒tān - ra॒śmiriti̭ - nāka॒sadbhiḥ॒ -chandāgṃ̭si॒ - sarvā᳚bhyo - vṛṣṭi॒sanī᳚ - rdevāsu॒rāḥ kanī̭yāgṃsaḥ - pra॒jāpa̭te॒rakṣi॒ - dvāda̭śa )

(u॒thsa॒nna॒ya॒jño - de॒vā vai - yasya॒ mukhya̭vatī - rnāka॒sadbhi̭re॒ - vai tābhi̭ra॒ - ṣṭāca̭tvārigṃśat)

(u॒thsa॒nna॒ya॒jña, ssa̭rva॒tvāya̭)

|| hariḥ̭ om ||

|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-mpañcamakāṇḍe tṛtīyaḥ praśna-ssamāptaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-म्पञ्चमकाण्डे तृतीयः प्रश्नः - चितीना-न्निरूपणं

ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,

श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥

उ॒थ्स॒न्न॒ य॒ज्ञो वा ए॒ष यद॒ग्निः किं-वाँ-ऽहै॒तस्य॑ क्रि॒यते॒ किं-वाँ॒ न यद्वै य॒ज्ञस्य॑ क्रि॒यमा॑णस्या-न्त॒र्यन्ति॒ पूय॑ति॒ वा अ॑स्य॒ तदा᳚श्वि॒नीरुप॑ दधात्य॒श्विनौ॒ वै दे॒वाना᳚-म्भि॒षजौ॒ ताभ्या॑मे॒वास्मै॑ भेष॒ज-ङ्क॑रोति॒ पञ्चोप॑ दधाति॒ पाङ्क्तो॑ य॒ज्ञो यावा॑ने॒व य॒ज्ञस्तस्मै॑ भेष॒ज-ङ्क॑रोत्यृत॒व्या॑ उप॑ दधात्यृतू॒ना-ङ्कॢप्त्यै॒ [कॢप्त्यै᳚, पञ्चोप॑] 1

पञ्चोप॑ दधाति॒ पञ्च॒ वा ऋ॒तवो॒ याव॑न्त ए॒वर्तव॒स्तान् क॑ल्पयति समा॒नप्र॑भृतयो भवन्ति समा॒नोद॑र्का॒स्तस्मा᳚-थ्समा॒ना ऋ॒तव॒ एके॑न प॒देन॒ व्याव॑र्तन्ते॒ तस्मा॑द्-ऋ॒तवो॒ व्याव॑र्तन्ते प्राण॒भृत॒ उप॑ दधात्यृ॒तुष्वे॒व प्रा॒णा-न्द॑धाति॒ तस्मा᳚-थ्समा॒ना-स्सन्त॑ ऋ॒तवो॒ न जी᳚र्य॒न्त्यथो॒ प्रज॑नयत्ये॒वैना॑ने॒ष वै वा॒युर्य-त्प्रा॒णो यद्-ऋ॑त॒व्या॑ उप॒धाय॑ प्राण॒भृत॑ [प्राण॒भृतः॑, उ॒प॒दधा॑ति॒] 2

उप॒दधा॑ति॒ तस्मा॒-थ्सर्वा॑नृ॒तूननु॑ वा॒युरा व॑रीवर्ति वृष्टि॒सनी॒रुप॑ दधाति॒ वृष्टि॑मे॒वाव॑ रुन्धे॒ यदे॑क॒धोप॑द॒द्ध्या-देक॑मृ॒तुं-वँ॑र्षेदनुपरि॒हारग्ं॑ सादयति॒ तस्मा॒-थ्सर्वा॑नृ॒तून्. व॑र्षति॒ य-त्प्रा॑ण॒भृत॑ उप॒धाय॑ वृष्टि॒सनी॑रुप॒दधा॑ति॒ तस्मा᳚-द्वा॒युप्र॑च्युता दि॒वो वृष्टि॑रीर्ते प॒शवो॒ वै व॑य॒स्या॑ नाना॑मनसः॒ खलु॒ वै प॒शवो॒ नाना᳚व्रता॒स्ते॑-ऽप ए॒वाभि सम॑नसो॒ [सम॑नसः, य-ङ्का॒मये॑ता-] 3

य-ङ्का॒मये॑ता-ऽप॒शु-स्स्या॒दिति॑ वय॒स्या᳚स्तस्यो॑-प॒धाया॑प॒स्या॑ उप॑ दद्ध्या॒-दसं᳚(2)ज्ञान-मे॒वास्मै॑ प॒शुभिः॑ करोत्यप॒शुरे॒व भ॑वति॒ य-ङ्का॒मये॑त पशु॒मान्-थ्स्या॒दित्य॑-प॒स्या᳚स्तस्यो॑प॒धाय॑ वय॒स्या॑ उप॑ दद्ध्या-थ्सं॒(2)ज्ञान॑मे॒वास्मै॑ प॒शुभिः॑ करोति पशु॒माने॒व भ॑वति॒ चत॑स्रः पु॒रस्ता॒दुप॑ दधाति॒ तस्मा᳚च्च॒त्वारि॒ चक्षु॑षो रू॒पाणि॒ द्वे शु॒क्ले द्वे कृ॒ष्णे [कृ॒ष्णे, मू᳚र्ध॒न्वती᳚-] 4

मू᳚र्ध॒न्वती᳚-र्भवन्ति॒ तस्मा᳚-त्पु॒रस्ता᳚न्मू॒र्धा पञ्च॒ दक्षि॑णाया॒ग्॒ श्रोण्या॒मुप॑ दधाति॒ पञ्चोत्त॑रस्या॒-न्तस्मा᳚-त्प॒श्चा-द्वर्षी॑या-न्पु॒रस्ता᳚-त्प्रवणः प॒शुर्ब॒स्तो वय॒ इति॒ दक्षि॒णे-ऽग्ंस॒ उप॑ दधाति वृ॒ष्णिर्वय॒ इत्युत्त॒रे ऽग्ंसा॑वे॒व प्रति॑ दधाति व्या॒घ्रो वय॒ इति॒ दक्षि॑णे प॒क्ष उप॑ दधाति सि॒ग्ं॒हो वय॒ इत्युत्त॑रे प॒क्षयो॑रे॒व वी॒र्य॑-न्दधाति॒ पुरु॑षो॒ वय॒ इति॒ मद्ध्ये॒ तस्मा॒-त्पुरु॑षः पशू॒नामधि॑पतिः ॥ 5 ॥

(कॢप्त्या॑ - उप॒धाय॑ प्राण॒भृतः॒-सम॑नसः-कृ॒ष्णे-पुरु॑षो॒ वय॒ इति॒ - पञ्च॑ च) (अ. 1)

इन्द्रा᳚ग्नी॒ अव्य॑थमाना॒मिति॑ स्वयमातृ॒ण्णामुप॑ दधातीन्द्रा॒ग्निभ्यां॒-वाँ इ॒मौ लो॒कौ विधृ॑ताव॒नयो᳚-र्लो॒कयो॒-र्विधृ॑त्या॒ अधृ॑तेव॒ वा ए॒षा यन्म॑द्ध्य॒मा चिति॑र॒न्तरि॑क्षमिव॒ वा ए॒षेन्द्रा᳚ग्नी॒ इत्या॑हेन्द्रा॒ग्नी वै दे॒वाना॑मोजो॒ भृता॒वोज॑सै॒वैना॑-म॒न्तरि॑क्षे चिनुते॒ धृत्यै᳚ स्वयमातृ॒ण्णामुप॑ दधात्य॒न्तरि॑क्षं॒-वैँ स्व॑यमातृ॒ण्णा ऽन्तरि॑क्षमे॒वोप॑ ध॒त्ते ऽश्व॒मुप॑ [ध॒त्ते ऽश्व॒मुप॑, घ्रा॒प॒य॒ति॒ प्रा॒णमे॒वा-] 6

घ्रापयति प्रा॒णमे॒वा-ऽस्या᳚-न्दधा॒त्यथो᳚ प्राजाप॒त्यो वा अश्वः॑ प्र॒जाप॑तिनै॒वाग्नि-ञ्चि॑नुते स्वयमातृ॒ण्णा भ॑वति प्रा॒णाना॒मुथ्सृ॑ष्ट्या॒ अथो॑ सुव॒र्गस्य॑ लो॒कस्यानु॑ख्यात्यै दे॒वानां॒-वैँ सु॑व॒र्गं-लोँ॒कं-यँ॒ता-न्दिश॒-स्सम॑व्लीयन्त॒ त ए॒ता दिश्या॑ अपश्य॒-न्ता उपा॑दधत॒ ताभि॒र्वै ते दिशो॑-ऽदृग्ंह॒न्॒ यद्दिश्या॑ उप॒दधा॑ति दि॒शां-विँधृ॑त्यै॒ दश॑ प्राण॒भृतः॑ पु॒रस्ता॒दुप॑ [पु॒रस्ता॒दुप॑, द॒धा॒ति॒ नव॒ वै पुरु॑षे] 7

दधाति॒ नव॒ वै पुरु॑षे प्रा॒णा नाभि॑र्दश॒मी प्रा॒णाने॒व पु॒रस्ता᳚द्धत्ते॒ तस्मा᳚-त्पु॒रस्ता᳚-त्प्रा॒णा ज्योति॑ष्मती-मुत्त॒मामुप॑ दधाति॒ तस्मा᳚-त्प्रा॒णानां॒-वाँग्ज्योति॑रुत्त॒मा दशोप॑ दधाति॒ दशा᳚क्षरा वि॒रा-ड्वि॒राट् छन्द॑सा॒-ञ्ज्योति॒र्ज्योति॑रे॒व पु॒रस्ता᳚द्धत्ते॒ तस्मा᳚-त्पु॒रस्ता॒ज्ज्योति॒रुपा᳚ ऽऽस्महे॒ छन्दाग्ं॑सि प॒शुष्वा॒जिम॑यु॒स्ता-न्बृ॑ह॒त्युद॑जय॒-त्तस्मा॒-द्बार्ह॑ताः [तस्मा॒-द्बार्ह॑ताः, प॒शव॑ उच्यन्ते॒ मा] 8

प॒शव॑ उच्यन्ते॒ मा छन्द॒ इति॑ दक्षिण॒त उप॑ दधाति॒ तस्मा᳚-द्दक्षि॒णा वृ॑तो॒ मासाः᳚ पृथि॒वी छन्द॒ इति॑ प॒श्चा-त्प्रति॑ष्ठित्या अ॒ग्निर्दे॒वतेत्यु॑त्तर॒त ओजो॒ वा अ॒ग्निरोज॑ ए॒वोत्त॑र॒तो ध॑त्ते॒ तस्मा॑दुत्तरतो ऽभिप्रया॒यी ज॑यति॒ षट्त्रिग्ं॑श॒-थ्सम्प॑द्यन्ते॒ षट्त्रिग्ं॑शदक्षरा बृह॒ती बार्ह॑ताः प॒शवो॑ बृह॒त्यैवास्मै॑ प॒शूनव॑ रुन्धे बृह॒ती छन्द॑सा॒ग्॒ स्वारा᳚ज्य॒-म्परी॑याय॒ यस्यै॒ता [यस्यै॒ताः, उ॑पधी॒यन्ते॒ गच्छ॑ति॒] 9

उ॑पधी॒यन्ते॒ गच्छ॑ति॒ स्वारा᳚ज्यग्ं स॒प्त वाल॑खिल्याः पु॒रस्ता॒दुप॑ दधाति स॒प्त प॒श्चा-थ्स॒प्त वै शी॑र्ष॒ण्याः᳚ प्रा॒णा द्वाववा᳚ञ्चौ प्रा॒णानाग्ं॑ सवीर्य॒त्वाय॑ मू॒र्धा-ऽसि॒ राडिति॑ पु॒रस्ता॒दुप॑ दधाति॒ यन्त्री॒ राडिति॑ प॒श्चा-त्प्रा॒णाने॒वास्मै॑ स॒मीचो॑ दधाति ॥ 10 ॥

(अश्व॒मुप॑-पु॒रस्ता॒दुप॒-बार्ह॑ता-ए॒ता-श्चतु॑स्त्रिग्ंशच्च) (अ. 2)

दे॒वा वै य-द्य॒ज्ञे ऽकु॑र्वत॒ तदसु॑रा अकुर्वत॒ ते दे॒वा ए॒ता अ॑क्ष्णयास्तो॒मीया॑ अपश्य॒-न्ता अ॒न्यथा॒ ऽनूच्या॒-न्यथोपा॑दधत॒ तदसु॑रा॒ नान्ववा॑य॒-न्ततो॑ दे॒वा अभ॑व॒-न्परा-ऽसु॑रा॒ यद॑क्ष्णयास्तो॒मीया॑ अ॒न्यथा॒ ऽनूच्या॒न्यथो॑प॒ दधा॑ति॒ भ्रातृ॑व्याभिभूत्यै॒ भव॑त्या॒त्मना॒ परा᳚-ऽस्य॒ भ्रातृ॑व्यो भवत्या॒-शुस्त्रि॒वृदिति॑ पु॒रस्ता॒दुप॑ दधाति यज्ञमु॒खं-वैँ त्रि॒वृ- [त्रि॒वृत्, य॒ज्ञ॒मु॒खमे॒व] 11

-द्य॑ज्ञमु॒खमे॒व पु॒रस्ता॒द्वि या॑तयति॒ व्यो॑म सप्तद॒श इति॑ दक्षिण॒तो ऽन्नं॒-वैँ व्यो॑मा-ऽन्नग्ं॑ सप्तद॒शो-ऽन्न॑मे॒व द॑क्षिण॒तो ध॑त्ते॒ तस्मा॒-द्दक्षि॑णे॒नान्न॑मद्यते ध॒रुण॑ एकवि॒ग्ं॒श इति॑ प॒श्चा-त्प्र॑ति॒ष्ठा वा ए॑कवि॒ग्ं॒शः प्रति॑ष्ठित्यै भा॒न्तः प॑ञ्चद॒श इत्यु॑त्तर॒त ओजो॒ वै भा॒न्त ओजः॑ पञ्चद॒श ओज॑ ए॒वोत्त॑र॒तो ध॑त्ते॒ तस्मा॑दुत्तरतो ऽभिप्रया॒यी ज॑यति॒ प्रतू᳚र्तिरष्टाद॒श इति॑ पु॒रस्ता॒- [इति॑ पु॒रस्ता᳚त्, उप॑ दधाति॒ द्वौ] 12

-दुप॑ दधाति॒ द्वौ त्रि॒वृता॑वभिपू॒र्वं-यँ॑ज्ञमु॒खे वि या॑तयत्यभिव॒र्त-स्स॑वि॒ग्ं॒श इति॑ दक्षिण॒तो-ऽन्नं॒-वाँ अ॑भिव॒र्तो-ऽन्नग्ं॑ सवि॒ग्ं॒शो-ऽन्न॑मे॒व द॑क्षिण॒तो ध॑त्ते॒ तस्मा॒-द्दक्षि॑णे॒नान्न॑मद्यते॒ वर्चो᳚ द्वावि॒ग्ं॒श इति॑ प॒श्चा-द्य-द्विग्ं॑श॒तिर्द्वे तेन॑ वि॒राजौ॒ य-द्द्वे प्र॑ति॒ष्ठा तेन॑ वि॒राजो॑रे॒वा-भि॑पू॒र्वम॒न्नाद्ये॒ प्रति॑तिष्ठति॒ तपो॑ नवद॒श इत्यु॑त्तर॒त स्तस्मा᳚-थ्स॒व्यो [इत्यु॑त्तर॒त स्तस्मा᳚-थ्स॒व्यः, हस्त॑यो-] 13

हस्त॑यो-स्तप॒स्वित॑रो॒ योनि॑श्चतुर्वि॒ग्ं॒श इति॑ पु॒रस्ता॒दुप॑ दधाति॒ चतु॑र्विग्ंशत्यक्षरा गाय॒त्री गा॑य॒त्री य॑ज्ञमु॒खं-यँ॑ज्ञमु॒खमे॒व पु॒रस्ता॒-द्विया॑तयति॒ गर्भाः᳚ पञ्चवि॒ग्ं॒श इति॑ दक्षिण॒तो-ऽन्नं॒-वैँ गर्भा॒ अन्न॑-म्पञ्चवि॒ग्ं॒शोन्न॑मे॒व द॑क्षिण॒तो ध॑त्ते॒ तस्मा॒-द्दक्षि॑णे॒नान्न॑मद्यत॒ ओज॑स्त्रिण॒व इति॑ प॒श्चादि॒मे वै लो॒कास्त्रि॑ण॒व ए॒ष्वे॑व लो॒केषु॒ प्रति॑तिष्ठति स॒भंर॑णस्त्रयोवि॒ग्ं॒श इ- [स॒भंर॑णस्त्रयोवि॒ग्ं॒श इति॑, उ॒त्त॒र॒त-] 14

-त्यु॑त्तर॒त-स्तस्मा᳚-थ्स॒व्यो हस्त॑यो-स्सम्भा॒र्य॑तरः॒ क्रतु॑रेकत्रि॒ग्ं॒श इति॑ पु॒रस्ता॒दुप॑ दधाति॒ वाग्वै क्रतु॑र्यज्ञमु॒खं-वाँग्य॑ज्ञमु॒खमे॒व पु॒रस्ता॒द्वि या॑तयति ब्र॒द्ध्नस्य॑ वि॒ष्टप॑-ञ्चतुस्त्रि॒ग्ं॒श इति॑ दक्षिण॒तो॑-ऽसौ वा आ॑दि॒त्यो ब्र॒द्ध्नस्य॑ वि॒ष्टप॑-म्ब्रह्मवर्च॒समे॒व द॑क्षिण॒तो ध॑त्ते॒ तस्मा॒-द्दक्षि॒णो-ऽर्धो᳚ ब्रह्मवर्च॒सित॑रः प्रति॒ष्ठा त्र॑यस्त्रि॒ग्ं॒श इति॑ प॒श्चा-त्प्रति॑ष्ठित्यै॒ नाकः॑ षट्त्रि॒ग्ं॒श इत्यु॑त्तर॒त-स्सु॑व॒र्गो वै लो॒को नाकः॑ सुव॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ सम॑ष्ट्यै ॥ 15 ॥

(वै त्रि॒वृ - दिति॑ पु॒रस्ता᳚थ् - स॒व्य - स्त्र॑योवि॒ग्ं॒श इति॑ - सुव॒र्गो वै - पञ्च॑ च) (अ. 3)

(आ॒शु - र्व्यो॑म - ध॒रुणो॑ - भा॒न्तः - प्रतू᳚र्तिर -भिव॒र्तो - वर्च॒ - स्तपो॒ - योनि॒ - र्गर्भा॒ - ओजः॑ - स॒भंर॑णः॒ - क्रतु॑ - र्ब्र॒द्ध्रस्य॑ - प्रति॒ष्ठा - नाकः॒ - षोड॑श)

अ॒ग्नेर्भा॒गो॑-ऽसीति॑ पु॒रस्ता॒दुप॑ दधाति यज्ञमु॒खं-वाँ अ॒ग्निर्य॑ज्ञमु॒ख-न्दी॒क्षा य॑ज्ञमु॒ख-म्ब्रह्म॑ यज्ञमु॒ख-न्त्रि॒वृ-द्य॑ज्ञमु॒खमे॒व पु॒रस्ता॒द्वि या॑तयति नृ॒चक्ष॑सा-म्भा॒गो॑-ऽसीति॑ दक्षिण॒त-श्शु॑श्रु॒वाग्ंसो॒ वै नृ॒चक्ष॒सो-ऽन्न॑-न्धा॒ता जा॒तायै॒वास्मा॒ अन्न॒मपि॑ दधाति॒ तस्मा᳚ज्जा॒तो-ऽन्न॑मत्ति ज॒नित्रग्ग्॑ स्पृ॒तग्ं स॑प्तद॒श-स्स्तोम॒ इत्या॒हा-ऽन्नं॒-वैँ ज॒नित्र॒- [ज॒नित्र᳚म्, अन्नग्ं॑ सप्तद॒शो-ऽन्न॑मे॒व] 16

-मन्नग्ं॑ सप्तद॒शो-ऽन्न॑मे॒व द॑क्षिण॒तो ध॑त्ते॒ तस्मा॒-द्दक्षि॑णे॒ना-न्न॑मद्यते मि॒त्रस्य॑ भा॒गो॑-ऽसीति॑ प॒श्चा-त्प्रा॒णो वै मि॒त्रो॑-ऽपा॒नो वरु॑णः प्राणापा॒नावे॒वास्मि॑-न्दधाति दि॒वो वृ॒ष्टिर्वाता᳚-स्स्पृ॒ता ए॑कवि॒ग्ं॒श-स्स्तोम॒ इत्या॑ह प्रति॒ष्ठा वा ए॑कवि॒ग्ं॒शः प्रति॑ष्ठित्या॒ इन्द्र॑स्य भा॒गो॑-ऽसीत्यु॑त्तर॒त ओजो॒ वा इन्द्र॒ ओजो॒ विष्णु॒रोजः॑ क्ष॒त्रमोजः॑ पञ्चद॒श [पञ्चद॒शः, ओज॑ ए॒वोत्त॑र॒तो ध॑त्ते॒] 17

ओज॑ ए॒वोत्त॑र॒तो ध॑त्ते॒ तस्मा॑दुत्तरतो-ऽभिप्रया॒यी ज॑यति॒ वसू॑ना-म्भा॒गो॑-ऽसीति॑ पु॒रस्ता॒दुप॑ दधाति यज्ञमु॒खं-वैँ वस॑वो यज्ञमु॒खग्ं रु॒द्रा य॑ज्ञमु॒ख-ञ्च॑तुर्वि॒ग्ं॒शो य॑ज्ञमु॒खमे॒व पु॒रस्ता॒द्वि या॑तयत्यादि॒त्याना᳚-म्भा॒गो॑-ऽसीति॑ दक्षिण॒तो-ऽन्नं॒-वाँ आ॑दि॒त्या अन्न॑-म्म॒रुतो-ऽन्न॒-ङ्गर्भा॒ अन्न॑-म्पञ्चवि॒ग्ं॒शो-ऽन्न॑मे॒व द॑क्षिण॒तो ध॑त्ते॒ तस्मा॒-द्दक्षि॑णे॒ना-ऽन्न॑मद्य॒ते ऽदि॑त्यै भा॒गो॑- [-ऽदि॑त्यै भा॒गः, अ॒सीति॑ प॒श्चा-त्प्र॑ति॒ष्ठा] 18

-ऽसीति॑ प॒श्चा-त्प्र॑ति॒ष्ठा वा अदि॑तिः प्रति॒ष्ठा पू॒षा प्र॑ति॒ष्ठा त्रि॑ण॒वः प्रति॑ष्ठित्यै दे॒वस्य॑ सवि॒तुर्भा॒गो॑-ऽ सीत्यु॑त्तर॒तो ब्रह्म॒ वै दे॒व-स्स॑वि॒ता ब्रह्म॒ बृह॒स्पति॒र्ब्रह्म॑ चतुष्टो॒मो ब्र॑ह्मवर्च॒समे॒वोत्त॑र॒तो ध॑त्ते॒ तस्मा॒दुत्त॒रो-ऽर्धो᳚ ब्रह्मवर्च॒सित॑र-स्सावि॒त्रव॑ती भवति॒ प्रसू᳚त्यै॒ तस्मा᳚-द्ब्राह्म॒णाना॒मुदी॑ची स॒निः प्रसू॑ता ध॒र्त्रश्च॑तुष्टो॒म इति॑ पु॒रस्ता॒दुप॑ दधाति यज्ञमु॒खं-वैँ ध॒र्त्रो [ध॒र्त्रः, य॒ज्ञ॒मु॒ख-ञ्च॑तुष्टो॒मो] 19

य॑ज्ञमु॒ख-ञ्च॑तुष्टो॒मो य॑ज्ञमु॒खमे॒व पु॒रस्ता॒द्वि या॑तयति॒ यावा॑ना-म्भा॒गो॑-ऽसीति॑ दक्षिण॒तो मासा॒ वै यावा॑ अर्धमा॒सा अया॑वा॒-स्तस्मा᳚-द्दक्षि॒णावृ॑तो॒ मासा॒ अन्नं॒-वैँ यावा॒ अन्न॑-म्प्र॒जा अन्न॑मे॒व द॑क्षिण॒तो ध॑त्ते॒ तस्मा॒-द्दक्षि॑णे॒ना-न्न॑मद्यत ऋभू॒णा-म्भा॒गो॑-ऽसीति॑ प॒श्चा-त्प्रति॑ष्ठित्यै विव॒र्तो᳚ ऽष्टाचत्वारि॒ग्ं॒श इत्यु॑त्तर॒तो॑-ऽनयो᳚र्लो॒कयो᳚-स्सवीर्य॒त्वाय॒ तस्मा॑दि॒मौ लो॒कौ स॒माव॑-द्वीर्यौ॒ [स॒माव॑-द्वीर्यौ, यस्य॒ मुख्य॑वतीः] 20

यस्य॒ मुख्य॑वतीः पु॒रस्ता॑दुपधी॒यन्ते॒ मुख्य॑ ए॒व भ॑व॒त्या-ऽस्य॒ मुख्यो॑ जायते॒ यस्या-न्न॑वती - र्दक्षिण॒तो-ऽत्त्यन्न॒मा-ऽस्या᳚न्ना॒दो जा॑यते॒ यस्य॑ प्रति॒ष्ठाव॑तीः प॒श्चा-त्प्रत्ये॒व ति॑ष्ठति॒ यस्यौज॑स्वतीरुत्तर॒त ओ॑ज॒स्व्ये॑व भ॑व॒त्या-ऽस्यौ॑ज॒स्वी जा॑यते॒ ऽर्को वा ए॒ष यद॒ग्निस्तस्यै॒तदे॒व स्तो॒त्रमे॒तच्छ॒स्त्रं-यँदे॒षा वि॒धा [वि॒धा, वि॒धी॒यते॒-ऽर्क ए॒व] 21

वि॑धी॒यते॒-ऽर्क ए॒व तद॒र्क्य॑मनु॒ वि धी॑य॒ते ऽत्त्यन्न॒मा-ऽस्या᳚न्ना॒दो जा॑यते॒ यस्यै॒षा वि॒धा वि॑धी॒यते॒ य उ॑ चैनामे॒वं-वेँद॒ सृष्टी॒रुप॑ दधाति यथासृ॒ष्टमे॒वाव॑ रुन्धे॒ न वा इ॒द-न्दिवा॒ न नक्त॑मासी॒दव्या॑वृत्त॒-न्ते दे॒वा ए॒ता व्यु॑ष्टीरपश्य॒-न्ता उपा॑दधत॒ ततो॒ वा इ॒दं ँव्यौ᳚च्छ॒-द्यस्यै॒ता उ॑पधी॒यन्ते॒ व्ये॑वास्मा॑ उच्छ॒त्यथो॒ तम॑ ए॒वाप॑हते ॥ 22 ॥

(वै ज॒नित्रं॑ - पञ्चद॒शो - ऽदि॑त्यै भा॒गो - वै ध॒र्त्रः - स॒माव॑द्वीर्यै-वि॒धा-ततो॒ वा इ॒दं - चतु॑र्दश च ) (अ. 4)

(अ॒ग्ने - र्नृ॒चक्ष॑सां - ज॒नित्रं॑ - मि॒त्र - स्येन्द्र॑स्य॒ -वसू॑ना - मादि॒त्याना॒ - मदि॑त्यै - दे॒वस्य॑ सवि॒तुः - सा॑वि॒त्रव॑ती - ध॒र्त्रो - यावा॑ना-मृभू॒णां - ँवि॑व॒र्त - श्चतु॑र्दश)

अग्ने॑ जा॒ता-न्प्रणु॑दा न-स्स॒पत्ना॒निति॑ पु॒रस्ता॒दुप॑ दधाति जा॒ताने॒व भ्रातृ॑व्या॒-न्प्रणु॑दते॒ सह॑सा जा॒तानिति॑ प॒श्चाज्ज॑नि॒ष्यमा॑णाने॒व प्रति॑ नुदते चतुश्चत्वारि॒ग्ं॒श-स्स्तोम॒ इति॑ दक्षिण॒तो ब्र॑ह्मवर्च॒सं-वैँ च॑तुश्चत्वारि॒ग्ं॒शो ब्र॑ह्मवर्च॒समे॒व द॑क्षिण॒तो ध॑त्ते॒ तस्मा॒-द्दक्षि॒णो-ऽर्धो᳚ ब्रह्मवर्च॒सित॑र-ष्षोड॒श-स्स्तोम॒ इत्यु॑त्तर॒त ओजो॒ वै षो॑ड॒श ओज॑ ए॒वोत्त॑र॒तो ध॑त्ते॒ तस्मा॑- [तस्मा᳚त्, उ॒त्त॒र॒तो॒-ऽभि॒प्र॒या॒यी] 23

-दुत्तरतो-ऽभिप्रया॒यी ज॑यति॒ वज्रो॒ वै च॑तुश्चत्वारि॒ग्ं॒शो वज्रः॑ षोड॒शो यदे॒ते इष्ट॑के उप॒दधा॑ति जा॒ताग्श्चै॒व ज॑नि॒ष्यमा॑णाग्श्च॒ भ्रातृ॑व्या-न्प्र॒णुद्य॒ वज्र॒मनु॒ प्रह॑रति॒ स्तृत्यै॒ पुरी॑षवती॒-म्मद्ध्य॒ उप॑दधाति॒ पुरी॑षं॒-वैँ मद्ध्य॑मा॒त्मन॒-स्सात्मा॑नमे॒वाग्नि-ञ्चि॑नुते॒ सात्मा॒-ऽमुष्मि॑न् ँलो॒के भ॑वति॒ य ए॒वं-वेँदै॒ता वा अ॑सप॒त्ना नामेष्ट॑का॒ यस्यै॒ता उ॑पधी॒यन्ते॒ [उ॑पधी॒यन्ते᳚, ना-ऽस्य॑] 24

ना-ऽस्य॑ स॒पत्नो॑ भवति प॒शुर्वा ए॒ष यद॒ग्निर्वि॒राज॑ उत्त॒माया॒-ञ्चित्या॒मुप॑ दधाति वि॒राज॑मे॒वोत्त॒मा-म्प॒शुषु॑ दधाति॒ तस्मा᳚-त्पशु॒मानु॑त्त॒मां-वाँचं॑-वँदति॒ दश॑द॒शोप॑ दधाति सवीर्य॒त्वाया᳚-ऽक्ष्ण॒योप॑ दधाति॒ तस्मा॑दक्ष्ण॒या प॒शवो-ऽङ्गा॑नि॒ प्रह॑रन्ति॒ प्रति॑ष्ठित्यै॒ यानि॒ वै छन्दाग्ं॑सि सुव॒र्ग्या᳚ण्यास॒-न्तैर्दे॒वा-स्सु॑व॒र्गं-लोँ॒कमा॑य॒-न्तेनर्ष॑यो- [-ँलो॒कमा॑य॒-न्तेनर्ष॑यः, अ॒श्रा॒म्य॒-न्ते तपो॑-ऽतप्यन्त॒] 25

-ऽश्राम्य॒-न्ते तपो॑-ऽतप्यन्त॒ तानि॒ तप॑सा-ऽपश्य॒-न्तेभ्य॑ ए॒ता इष्ट॑का॒ निर॑मिम॒तेव॒श्छन्दो॒ वरि॑व॒श्छन्द॒ इति॒ ता उपा॑दधत॒ ताभि॒र्वै ते सु॑व॒र्गं-लोँ॒कमा॑य॒न्॒. यदे॒ता इष्ट॑का उप॒दधा॑ति॒ यान्ये॒व छन्दाग्ं॑सि सुव॒र्ग्या॑णि॒ तैरे॒व यज॑मान-स्सुव॒र्गं-लोँ॒कमे॑ति य॒ज्ञेन॒ वै प्र॒जाप॑तिः प्र॒जा अ॑सृजत॒ ता-स्स्तोम॑ भागैरे॒वा-ऽसृ॑जत॒ य- [-ऽसृ॑जत॒ यत्, स्तोम॑ भागा उप॒दधा॑ति] 26

-थ्स्तोम॑ भागा उप॒दधा॑ति प्र॒जा ए॒व त-द्यज॑मान-स्सृजते॒ बृह॒स्पति॒र्वा ए॒त-द्य॒ज्ञस्य॒ तेज॒-स्सम॑भर॒द्य-थ्स्तोम॑भागा॒ य-थ्स्तोम॑भागा उप॒दधा॑ति॒ सते॑जसमे॒वाग्नि-ञ्चि॑नुते॒ बृह॒स्पति॒र्वा ए॒तां-यँ॒ज्ञस्य॑ प्रति॒ष्ठाम॑पश्य॒द्य-थ्स्तोम॑भागा॒ य-थ्स्तोम॑भागा उप॒दधा॑ति य॒ज्ञस्य॒ प्रति॑ष्ठित्यै स॒प्तस॒प्तोप॑ दधाति सवीर्य॒त्वाय॑ ति॒स्रो मद्ध्ये॒ प्रति॑ष्ठित्यै ॥ 27 ॥

( उ॒त्त॒र॒तो ध॑त्ते॒ तस्मा॑ - दुपधी॒यन्त॒ - ऋष॑यो - ऽसृजत॒ यत् - त्रिच॑त्वारिग्ंशच्च) (अ. 5)

र॒श्मिरित्ये॒वा ऽऽदि॒त्यम॑सृजत॒ प्रेति॒रिति॒ धर्म॒मन्वि॑ति॒रिति॒ दिवग्ं॑ स॒धिंरित्य॒न्तरि॑क्ष-म्प्रति॒धिरिति॑ पृथि॒वीं-विँ॑ष्ट॒म्भ इति॒ वृष्टि॑-म्प्र॒वेत्यह॑रनु॒वेति॒ रात्रि॑मु॒शिगिति॒ वसू᳚-न्प्रके॒त इति॑ रु॒द्रान्-थ्सु॑दी॒तिरित्या॑दि॒त्यानोज॒ इति॑ पि॒तॄग्स्तन्तु॒रिति॑ प्र॒जाः पृ॑तना॒षाडिति॑ प॒शू-न्रे॒वदित्यो-ष॑धीरभि॒जिद॑सि यु॒क्तग्रा॒वे- [यु॒क्तग्रा॑वा, इन्द्रा॑य॒ त्वेन्द्र॑-ञ्जि॒न्वेत्ये॒व] 28

-न्द्रा॑य॒ त्वेन्द्र॑-ञ्जि॒न्वेत्ये॒व द॑क्षिण॒तो वज्र॒-म्पर्यौ॑हद॒भिजि॑त्यै॒ ताः प्र॒जा अप॑प्राणा असृजत॒ तास्वधि॑पतिर॒सीत्ये॒व प्रा॒णम॑दधा-द्य॒न्तेत्य॑पा॒नग्ं स॒ग्ं॒सर्प॒ इति॒ चक्षु॑र्वयो॒धा इति॒ श्रोत्र॒-न्ताः प्र॒जाः प्रा॑ण॒तीर॑पान॒तीः पश्य॑न्ती-श्शृण्व॒तीर्न मि॑थु॒नी अ॑भव॒-न्तासु॑ त्रि॒वृद॒सीत्ये॒व मि॑थु॒नम॑दधा॒-त्ताः प्र॒जा मि॑थु॒नी [ ] 29

भव॑न्ती॒र्न प्राजा॑यन्त॒ ता-स्सग्ं॑रो॒हो॑-ऽसि नीरो॒हो॑-ऽसीत्ये॒व प्रा-ऽज॑नय॒-त्ताः प्र॒जाः प्रजा॑ता॒ न प्रत्य॑तिष्ठ॒-न्ता व॑सु॒को॑-ऽसि॒ वेष॑श्रिरसि॒ वस्य॑ष्टिर॒सीत्ये॒वैषु लो॒केषु॒ प्रत्य॑स्थापय॒द्यदाह॑ वसु॒को॑-ऽसि॒ वेष॑श्रिरसि॒ वस्य॑ष्टिर॒सीति॑ प्र॒जा ए॒व प्रजा॑ता ए॒षु लो॒केषु॒ प्रति॑ष्ठापयति॒ सात्मा॒-ऽन्तरि॑क्षग्ं रोहति॒ सप्रा॑णो॒-ऽमुष्मि॑न् ँलो॒के प्रति॑ तिष्ठ॒त्यव्य॑र्धुकः प्राणापा॒नाभ्या᳚-म्भवति॒ य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 30 ॥

(यु॒क्तग्रा॑वा - प्र॒जा मि॑थु॒न्य॑ - न्तरि॑क्षं॒ - द्वाद॑श च) (अ. 6)

ना॒क॒सद्भि॒र्वै दे॒वा-स्सु॑व॒र्गं-लोँ॒कमा॑य॒-न्तन्ना॑क॒सदा᳚-न्नाकस॒त्त्वं-यँन्ना॑क॒सद॑ उप॒दधा॑ति नाक॒सद्भि॑रे॒व त-द्यज॑मान-स्सुव॒र्गं-लोँ॒कमे॑ति सुव॒र्गो वै लो॒को नाको॒ यस्यै॒ता उ॑पधी॒यन्ते॒ नास्मा॒ अक॑-म्भवति यजमानायत॒नं-वैँ ना॑क॒सदो॒ यन्ना॑क॒सद॑ उप॒दधा᳚त्या॒यत॑नमे॒व त-द्यज॑मानः कुरुते पृ॒ष्ठानां॒-वाँ ए॒त-त्तेज॒-स्सम्भृ॑तं॒-यँन्ना॑क॒सदो॒ यन्ना॑क॒सद॑ [यन्ना॑क॒सदः॑, उ॒प॒दधा॑ति पृ॒ष्ठाना॑मे॒व] 31

उप॒दधा॑ति पृ॒ष्ठाना॑मे॒व तेजो-ऽव॑ रुन्धे पञ्च॒चोडा॒ उप॑ दधात्यफ्स॒रस॑ ए॒वैन॑मे॒ता भू॒ता अ॒मुष्मि॑न् ँलो॒क उप॑ शे॒रे-ऽथो॑ तनू॒पानी॑रे॒वैता यज॑मानस्य॒ य-न्द्वि॒ष्या-त्तमु॑प॒दध॑द्ध्यायेदे॒ताभ्य॑ ए॒वैन॑-न्दे॒वता᳚भ्य॒ आ वृ॑श्चति ता॒जगार्ति॒मार्च्छ॒त्युत्त॑रा नाक॒सद्भ्य॒ उप॑दधाति॒ यथा॑ जा॒यामा॒नीय॑ गृ॒हेषु॑ निषा॒दय॑ति ता॒दृगे॒व त- [ता॒दृगे॒व तत्, प॒श्चा-त्प्राची॑-] 32

-त्प॒श्चा-त्प्राची॑-मुत्त॒मामुप॑ दधाति॒ तस्मा᳚-त्प॒श्चा-त्प्राची॒ पत्न्यन्वा᳚स्ते स्वयमातृ॒ण्णा-ञ्च॑ विक॒र्णी-ञ्चो᳚त्त॒मे उप॑ दधाति प्रा॒णो वै स्व॑यमातृ॒ण्णा-ऽऽयु॑र्विक॒र्णी प्रा॒ण-ञ्चै॒वा-ऽऽयु॑श्च प्रा॒णाना॑मुत्त॒मौ ध॑त्ते॒ तस्मा᳚-त्प्रा॒णश्चा-ऽऽयु॑श्च प्रा॒णाना॑मुत्त॒मौ नान्यामुत्त॑रा॒मिष्ट॑का॒मुप॑ दद्ध्या॒-द्यद॒न्यामुत्त॑रा॒-मिष्ट॑का-मुपद॒द्ध्या-त्प॑शू॒ना- [-मुपद॒द्ध्या-त्प॑शू॒नाम्, च॒ यज॑मानस्य च] 33

-ञ्च॒ यज॑मानस्य च प्रा॒ण-ञ्चा-ऽऽयु॒श्चापि॑ दद्ध्या॒-त्तस्मा॒न्ना-न्योत्त॒रेष्ट॑कोप॒धेया᳚ स्वयमातृ॒ण्णामुप॑ दधात्य॒सौ वै स्व॑यमातृ॒ण्णा- ऽमूमे॒वोप॑ ध॒त्ते ऽश्व॒मुप॑ घ्रापयति प्रा॒णमे॒वास्या᳚-न्दधा॒त्यथो᳚ प्राजाप॒त्यो वा अश्वः॑ प्र॒जाप॑तिनै॒वाग्नि-ञ्चि॑नुते स्वयमातृ॒ण्णा भ॑वति प्रा॒णाना॒मुथ्सृ॑ष्ट्या॒ अथो॑ सुव॒र्गस्य॑ लो॒कस्या-ऽनु॑ख्यात्या ए॒षा वै दे॒वानां॒-विँक्रा᳚न्ति॒र्य-द्वि॑क॒र्णी य-द्वि॑क॒र्णीमु॑प॒दधा॑ति दे॒वाना॑मे॒व विक्रा᳚न्ति॒मनु॒ विक्र॑मत उत्तर॒त उप॑दधाति॒ तस्मा॑दुत्तर॒त उ॑पचारो॒-ऽग्नि र्वा॑यु॒मती॑ भवति॒ समि॑द्ध्यै ॥ 34 ॥

(सम्भृ॑तं॒-यँन्ना॑क॒सदो॒ यन्ना॑क॒सद॒ - स्तत् - प॑शू॒ना-मे॒षा वै-द्वाविग्ं॑शतिश्च) (अ. 7)

छन्दा॒ग्॒स्युप॑ दधाति प॒शवो॒ वै छन्दाग्ं॑सि प॒शूने॒वाव॑ रुन्धे॒ छन्दाग्ं॑सि॒ वै दे॒वानां᳚-वाँ॒म-म्प॒शवो॑ वा॒ममे॒व प॒शूनव॑ रुन्ध ए॒ताग्ं ह॒ वै य॒ज्ञसे॑न-श्चैत्रियाय॒ण-श्चितिं॑-विँ॒दा-ञ्च॑कार॒ तया॒ वै स प॒शूनवा॑रुन्ध॒ यदे॒तामु॑प॒दधा॑ति प॒शूने॒वाव॑ रुन्धे गाय॒त्रीः पु॒रस्ता॒दुप॑ दधाति॒ तेजो॒ वै गा॑य॒त्री तेज॑ ए॒व [तेज॑ ए॒व, मु॒ख॒तो ध॑त्ते] 35

मु॑ख॒तो ध॑त्ते मूर्ध॒न्वती᳚र्भवन्ति मू॒र्धान॑मे॒वैनग्ं॑ समा॒नाना᳚-ङ्करोति त्रि॒ष्टुभ॒ उप॑ दधातीन्द्रि॒यं-वैँ त्रि॒ष्टुगि॑न्द्रि॒यमे॒व म॑द्ध्य॒तो ध॑त्ते॒ जग॑ती॒रुप॑ दधाति॒ जाग॑ता॒ वै प॒शवः॑ प॒शूने॒वाव॑ रुन्धे ऽनु॒ष्टुभ॒ उप॑ दधाति प्रा॒णा वा अ॑नु॒ष्टुप् प्रा॒णाना॒मुथ्सृ॑ष्ट्यै बृह॒तीरु॒ष्णिहाः᳚ प॒ङ्क्तीर॒क्षर॑पङ्क्ती॒रिति॒ विषु॑रूपाणि॒ छन्दा॒ग्॒स्युप॑ दधाति॒ विषु॑रूपा॒ वै प॒शवः॑ प॒शव॒- [प॒शवः॑ प॒शवः॑, छन्दाग्ं॑सि॒ विषु॑रूपाने॒व] 36

-श्छन्दाग्ं॑सि॒ विषु॑रूपाने॒व प॒शूनव॑ रुन्धे॒ विषु॑रूपमस्य गृ॒हे दृ॑श्यते॒ यस्यै॒ता उ॑पधी॒यन्ते॒ य उ॑ चैना ए॒वं-वेँदा-ऽति॑च्छन्दस॒मुप॑ दधा॒त्यति॑च्छन्दा॒ वै सर्वा॑णि॒ छन्दाग्ं॑सि॒ सर्वे॑भिरे॒वैन॒-ञ्छन्दो॑भिश्चिनुते॒ वर्ष्म॒ वा ए॒षा छन्द॑सां॒-यँदति॑च्छन्दा॒ यदति॑च्छन्दस-मुप॒दधा॑ति॒ वर्ष्मै॒वैनग्ं॑ समा॒नाना᳚-ङ्करोति द्वि॒पदा॒ उप॑ दधाति द्वि॒पा-द्यज॑मानः॒ प्रति॑ष्ठित्यै ॥ 37 ॥

(तेज॑ ए॒व - प॒शवः॑ प॒शवो॒ - यज॑मान॒ - एक॑ञ्च) (अ. 8)

सर्वा᳚भ्यो॒ वै दे॒वता᳚भ्यो॒-ऽग्निश्ची॑यते॒ य-थ्स॒युजो॒ नोप॑द॒द्ध्या-द्दे॒वता॑ अस्या॒ग्निं-वृँ॑ञ्जीर॒न्॒. य-थ्स॒युज॑ उप॒दधा᳚त्या॒त्मनै॒वैनग्ं॑ स॒युज॑-ञ्चिनुते॒ नाग्निना॒ व्यृ॑द्ध्य॒ते-ऽथो॒ यथा॒ पुरु॑ष॒-स्स्नाव॑भि॒-स्सन्त॑त ए॒वमे॒वैताभि॑र॒ग्नि-स्सन्त॑तो॒ ऽग्निना॒ वै दे॒वा-स्सु॑व॒र्गं-लोँ॒कमा॑य॒-न्ता अ॒मूः कृत्ति॑का अभव॒न्॒ यस्यै॒ता उ॑प धी॒यन्ते॑ सुव॒र्गमे॒व [ ] 38

लो॒कमे॑ति॒ गच्छ॑ति प्रका॒श-ञ्चि॒त्रमे॒व भ॑वति मण्डलेष्ट॒का उप॑ दधाती॒मे वै लो॒का म॑ण्डलेष्ट॒का इ॒मे खलु॒ वै लो॒का दे॑वपु॒रा दे॑वपु॒रा ए॒व प्रवि॑शति॒ ना-ऽऽर्ति॒मार्च्छ॑त्य॒ग्नि-ञ्चि॑क्या॒नो वि॒श्वज्यो॑तिष॒ उप॑ दधाती॒माने॒वैताभि-॑र्लो॒कान् ज्योति॑ष्मतः कुरु॒ते-ऽथो᳚ प्रा॒णाने॒वैता यज॑मानस्य दाद्ध्रत्ये॒ता वै दे॒वता᳚-स्सुव॒र्ग्या᳚स्ता ए॒वा- -न्वा॒रभ्य॑ सुव॒र्गं-लोँ॒कमे॑ति ॥ 39 ॥

(सु॒व॒र्गमे॒व - ता ए॒व - च॒त्वारि॑ च) (अ. 9)

वृ॒ष्टि॒सनी॒रुप॑ दधाति॒ वृष्टि॑मे॒वाव॑ रुन्धे॒ यदे॑क॒धोप॑द॒द्ध्यादेक॑मृ॒तुं-वँ॑र्षेदनुपरि॒हारग्ं॑ सादयति॒ तस्मा॒-थ्सर्वा॑नृ॒तून्. व॑र्षति पुरोवात॒सनि॑-र॒सीत्या॑है॒तद्वै वृष्ट्यै॑ रू॒पग्ं रू॒पेणै॒व वृष्टि॒मव॑ रुन्धे सं॒याँनी॑भि॒र्वै दे॒वा इ॒मान् ँलो॒कान्-थ्सम॑यु॒स्त-थ्सं॒याँनी॑नाग्ं संयाँनि॒त्वं-यँ-थ्सं॒याँनी॑रुप॒दधा॑ति॒ यथा॒-ऽफ्सु ना॒वा सं॒याँत्ये॒व- [सं॒याँत्ये॒वम्, ए॒वैताभि॒] 40

-मे॒वैताभि॒ र्यज॑मान इ॒मान् ँलो॒कान्-थ्सं-याँ॑ति प्ल॒वो वा ए॒षो᳚-ऽग्नेर्य-थ्सं॒याँनी॒र्य-थ्सं॒याँनी॑रुप॒दधा॑ति प्ल॒वमे॒वैतम॒ग्नय॒ उप॑दधात्यु॒त यस्यै॒तासूप॑हिता॒स्वापो॒-ऽग्निग्ं हर॒न्त्यहृ॑त ए॒वास्या॒-ग्निरा॑दित्येष्ट॒का उप॑ दधात्यादि॒त्या वा ए॒त-म्भूत्यै॒ प्रति॑नुदन्ते॒ यो-ऽल॒-म्भूत्यै॒ स-न्भूति॒-न्न प्रा॒प्नोत्या॑दि॒त्या [प्रा॒प्नोत्या॑दि॒त्याः, ए॒वैन॒-म्भूति॑-] 41

ए॒वैन॒-म्भूति॑-ङ्गमयन्त्य॒सौ वा ए॒तस्या॑-ऽऽदि॒त्यो रुच॒मा द॑त्ते॒ यो᳚-ऽग्नि-ञ्चि॒त्वा न रोच॑ते॒ यदा॑दित्येष्ट॒का उ॑प॒दधा᳚त्य॒सावे॒-वास्मि॑न्नादि॒त्यो रुच॑-न्दधाति॒ यथा॒-ऽसौ दे॒वाना॒ग्ं॒ रोच॑त ए॒वमे॒वैष म॑नु॒ष्या॑णाग्ं रोचते घृतेष्ट॒का उप॑ दधात्ये॒तद्वा अ॒ग्नेः प्रि॒य-न्धाम॒ य-द्घृ॒त-म्प्रि॒येणै॒वैन॒-न्धाम्ना॒ सम॑र्धय॒- [सम॑र्धयति, अथो॒] 42

-त्यथो॒ तेज॑सा ऽनुपरि॒हारग्ं॑ सादय॒-त्यप॑रिवर्ग-मे॒वास्मि॒-न्तेजो॑ दधाति प्र॒जाप॑तिर॒ग्निम॑चिनुत॒ स यश॑सा॒ व्या᳚र्ध्यत॒ स ए॒ता य॑शो॒दा अ॑पश्य॒-त्ता उपा॑धत्त॒ ताभि॒र्वै स यश॑ आ॒त्मन्न॑धत्त॒ यद्य॑शो॒दा उ॑प॒दधा॑ति॒ यश॑ ए॒व ताभि॒र्यज॑मान आ॒त्म-न्ध॑त्ते॒ पञ्चोप॑ दधाति॒ पाङ्क्तः॒ पुरु॑षो॒ यावा॑ने॒व पुरु॑ष॒स्तस्मि॒न्॒ यशो॑ दधाति ॥ 43 ॥

(ए॒वं - प्रा॒प्रोत्या॑दि॒त्या - अ॑र्धय॒त्ये - का॒न्न प॑ञ्चा॒शच्च॑) (अ. 10)

दे॒वा॒सु॒रा-स्संयँ॑त्ता आस॒न् कनी॑याग्ंसो दे॒वा आस॒-न्भूया॒ग्ं॒सो-ऽसु॑रा॒स्ते दे॒वा ए॒ता इष्ट॑का अपश्य॒-न्ता उपा॑दधत भूय॒स्कृद॒सीत्ये॒व भूयाग्ं॑सो-ऽभव॒न् वन॒स्पति॑भि॒-रोष॑धीभि-र्वरिव॒स्कृद॒सीती॒-माम॑जय॒-न्प्राच्य॒सीति॒ प्राची॒-न्दिश॑मजयन्नू॒र्ध्वा ऽसीत्य॒मूम॑जय-न्नन्तरिक्ष॒सद॑स्य॒न्तरि॑क्षे सी॒देत्य॒-न्तरि॑क्षमजय॒-न्ततो॑ दे॒वा अभ॑व॒- [दे॒वा अभ॑वन्न्, परा-ऽसु॑रा॒] 44

-न्परा-ऽसु॑रा॒ यस्यै॒ता उ॑पधी॒यन्ते॒ भूया॑ने॒व भ॑वत्य॒भीमान् ँलो॒कान् ज॑यति॒ भव॑त्या॒त्मना॒ परा᳚-ऽस्य॒ भ्रातृ॑व्यो भवत्यफ्सु॒षद॑सि श्येन॒सद॒सीत्या॑है॒तद्वा अ॒ग्ने रू॒पग्ं रू॒पेणै॒वाग्निमव॑ रुन्धे पृथि॒व्यास्त्वा॒ द्रवि॑णे सादया॒मी-त्या॑हे॒माने॒वैताभि॑-र्लो॒का-न्द्रवि॑णावतः कुरुत आयु॒ष्या॑ उप॑ दधा॒त्यायु॑रे॒वा- [उप॑ दधा॒त्यायु॑रे॒व, अ॒स्मि॒-न्द॒धा॒त्यग्ने॒] 45

-ऽस्मि॑-न्दधा॒त्यग्ने॒ यत्ते॒ पर॒ग्ं॒ हृन्नामेत्या॑है॒तद्वा अ॒ग्नेः प्रि॒य-न्धाम॑ प्रि॒यमे॒वास्य॒ धामोपा᳚-ऽऽप्नोति॒ तावेहि॒ सग्ं र॑भावहा॒ इत्या॑ह॒ व्ये॑वैने॑न॒ परि॑ धत्ते॒ पाञ्च॑जन्ये॒ष्वप्ये᳚द्ध्यग्न॒ इत्या॑है॒ष वा अ॒ग्निः पाञ्च॑जन्यो॒ यः पञ्च॑चितीक॒-स्तस्मा॑दे॒वमा॑हर्त॒व्या॑ उप॑ दधात्ये॒तद्वा ऋ॑तू॒ना-म्प्रि॒य-न्धाम॒ यदृ॑त॒व्या॑ ऋतू॒नामे॒व प्रि॒य-न्धामाव॑ रुन्धे सु॒मेक॒ इत्या॑ह संवँथ्स॒रो वै सु॒मेकः॑ संवँथ्स॒रस्यै॒व प्रि॒य-न्धामोपा᳚-ऽऽप्नोति ॥ 46 ॥

(अभ॑व॒ - न्नायु॑रे॒व - र्त॒व्या॑ उप॒ - षड्विग्ं॑शतिश्च) (अ. 11)

प्र॒जाप॑ते॒रक्ष्य॑श्वय॒-त्त-त्परा॑-ऽपत॒-त्तदश्वो॑-ऽभव॒-द्यदश्व॑य॒-त्तदश्व॑स्याश्व॒त्व-न्तद्दे॒वा अ॑श्वमे॒धेनै॒व प्रत्य॑दधुरे॒ष वै प्र॒जाप॑ति॒ग्ं॒ सर्व॑-ङ्करोति॒ यो᳚-ऽश्वमे॒धेन॒ यज॑ते॒ सर्व॑ ए॒व भ॑वति॒ सर्व॑स्य॒ वा ए॒षा प्राय॑श्चित्ति॒-स्सर्व॑स्य भेष॒जग्ं सर्वं॒-वाँ ए॒तेन॑ पा॒प्मान॑-न्दे॒वा अ॑तर॒न्नपि॒ वा ए॒तेन॑ ब्रह्मह॒त्या-म॑तर॒न्-थ्सर्व॑-म्पा॒प्मान॑- [-म॑तर॒न्-थ्सर्व॑-म्पा॒प्मान᳚म्, त॒र॒ति॒ तर॑ति] 47

-न्तरति॒ तर॑ति ब्रह्मह॒त्यां-योँ᳚-ऽश्वमे॒धेन॒ यज॑ते॒ य उ॑ चैनमे॒वं-वेँदोत्त॑रं॒-वैँ त-त्प्र॒जाप॑ते॒रक्ष्य॑श्वय॒-त्तस्मा॒दश्व॑स्योत्तर॒तो-ऽव॑ द्यन्ति दक्षिण॒तो᳚-ऽन्येषा᳚-म्पशू॒नां-वैँ॑त॒सः कटो॑ भवत्य॒फ्सुयो॑नि॒र्वा अश्वो᳚-ऽफ्सु॒जो वे॑त॒स-स्स्व ए॒वैनं॒-योँनौ॒ प्रति॑ष्ठापयति चतुष्टो॒म-स्स्तोमो॑ भवति स॒रड्ढ॒ वा अश्व॑स्य॒ सक्थ्या-ऽवृ॑ह॒-त्त-द्दे॒वाश्च॑तुष्टो॒मेनै॒व प्रत्य॑दधु॒र्यच्च॑तुष्टो॒म-स्स्तोमो॒ भव॒त्यश्व॑स्य सर्व॒त्वाय॑ ॥ 48 ॥

(सर्व॑म पा॒प्मान॑ - मवृह॒-द्- द्वाद॑श च) (अ. 12)

(उ॒थ्स॒न्न॒य॒ज्ञ - इन्द्रा᳚ग्नी - दे॒वा वा अ॑क्ष्णयास्तो॒मीया॑ - अ॒ग्नेर्भा॒गो᳚ - ऽस्यग्ने॑ जा॒तान् - र॒श्मिरिति॑ - नाक॒सद्भिः॒ -छन्दाग्ं॑सि॒ - सर्वा᳚भ्यो - वृष्टि॒सनी᳚ - र्देवासु॒राः कनी॑याग्ंसः - प्र॒जाप॑ते॒रक्षि॒ - द्वाद॑श )

(उ॒थ्स॒न्न॒य॒ज्ञो - दे॒वा वै - यस्य॒ मुख्य॑वती - र्नाक॒सद्भि॑रे॒ - वै ताभि॑र॒ - ष्टाच॑त्वारिग्ंशत्)

(उ॒थ्स॒न्न॒य॒ज्ञ, स्स॑र्व॒त्वाय॑)

॥ हरिः॑ ओम् ॥

॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-म्पञ्चमकाण्डे तृतीयः प्रश्न-स्समाप्तः ॥