5.3 - Uthsannayajnno Va Esha Yadagnih - Krishna Yajurveda Taittiriya Samhita Pathah — Gujarati Script

કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયા-મ્પઞ્ચમકાણ્ડે તૃતીયઃ પ્રશ્નઃ - ચિતીના-ન્નિરૂપણં

ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,

શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હ॒રિઃ॒ ઓમ્ ॥

ઉ॒થ્સ॒ન્ન॒ ય॒જ્ઞો વા એ॒ષ યદ॒ગ્નિઃ કિં-વાઁ-ઽહૈ॒તસ્ય॑ ક્રિ॒યતે॒ કિં-વાઁ॒ ન યદ્વૈ ય॒જ્ઞસ્ય॑ ક્રિ॒યમા॑ણસ્યા-ન્ત॒ર્યન્તિ॒ પૂય॑તિ॒ વા અ॑સ્ય॒ તદા᳚શ્વિ॒નીરુપ॑ દધાત્ય॒શ્વિનૌ॒ વૈ દે॒વાના᳚-મ્ભિ॒ષજૌ॒ તાભ્યા॑મે॒વાસ્મૈ॑ ભેષ॒જ-ઙ્ક॑રોતિ॒ પઞ્ચોપ॑ દધાતિ॒ પાઙ્ક્તો॑ ય॒જ્ઞો યાવા॑ને॒વ ય॒જ્ઞસ્તસ્મૈ॑ ભેષ॒જ-ઙ્ક॑રોત્યૃત॒વ્યા॑ ઉપ॑ દધાત્યૃતૂ॒ના-ઙ્કૢપ્ત્યૈ॒ [કૢપ્ત્યૈ᳚, પઞ્ચોપ॑] 1

પઞ્ચોપ॑ દધાતિ॒ પઞ્ચ॒ વા ઋ॒તવો॒ યાવ॑ન્ત એ॒વર્તવ॒સ્તાન્ ક॑લ્પયતિ સમા॒નપ્ર॑ભૃતયો ભવન્તિ સમા॒નોદ॑ર્કા॒સ્તસ્મા᳚-થ્સમા॒ના ઋ॒તવ॒ એકે॑ન પ॒દેન॒ વ્યાવ॑ર્તન્તે॒ તસ્મા॑દ્-ઋ॒તવો॒ વ્યાવ॑ર્તન્તે પ્રાણ॒ભૃત॒ ઉપ॑ દધાત્યૃ॒તુષ્વે॒વ પ્રા॒ણા-ન્દ॑ધાતિ॒ તસ્મા᳚-થ્સમા॒ના-સ્સન્ત॑ ઋ॒તવો॒ ન જી᳚ર્ય॒ન્ત્યથો॒ પ્રજ॑નયત્યે॒વૈના॑ને॒ષ વૈ વા॒યુર્ય-ત્પ્રા॒ણો યદ્-ઋ॑ત॒વ્યા॑ ઉપ॒ધાય॑ પ્રાણ॒ભૃત॑ [પ્રાણ॒ભૃતઃ॑, ઉ॒પ॒દધા॑તિ॒] 2

ઉપ॒દધા॑તિ॒ તસ્મા॒-થ્સર્વા॑નૃ॒તૂનનુ॑ વા॒યુરા વ॑રીવર્તિ વૃષ્ટિ॒સની॒રુપ॑ દધાતિ॒ વૃષ્ટિ॑મે॒વાવ॑ રુન્ધે॒ યદે॑ક॒ધોપ॑દ॒દ્ધ્યા-દેક॑મૃ॒તું-વઁ॑ર્ષેદનુપરિ॒હારગ્ં॑ સાદયતિ॒ તસ્મા॒-થ્સર્વા॑નૃ॒તૂન્. વ॑ર્ષતિ॒ ય-ત્પ્રા॑ણ॒ભૃત॑ ઉપ॒ધાય॑ વૃષ્ટિ॒સની॑રુપ॒દધા॑તિ॒ તસ્મા᳚-દ્વા॒યુપ્ર॑ચ્યુતા દિ॒વો વૃષ્ટિ॑રીર્તે પ॒શવો॒ વૈ વ॑ય॒સ્યા॑ નાના॑મનસઃ॒ ખલુ॒ વૈ પ॒શવો॒ નાના᳚વ્રતા॒સ્તે॑-ઽપ એ॒વાભિ સમ॑નસો॒ [સમ॑નસઃ, ય-ઙ્કા॒મયે॑તા-] 3

ય-ઙ્કા॒મયે॑તા-ઽપ॒શુ-સ્સ્યા॒દિતિ॑ વય॒સ્યા᳚સ્તસ્યો॑-પ॒ધાયા॑પ॒સ્યા॑ ઉપ॑ દદ્ધ્યા॒-દસં᳚(2)જ્ઞાન-મે॒વાસ્મૈ॑ પ॒શુભિઃ॑ કરોત્યપ॒શુરે॒વ ભ॑વતિ॒ ય-ઙ્કા॒મયે॑ત પશુ॒માન્-થ્સ્યા॒દિત્ય॑-પ॒સ્યા᳚સ્તસ્યો॑પ॒ધાય॑ વય॒સ્યા॑ ઉપ॑ દદ્ધ્યા-થ્સં॒(2)જ્ઞાન॑મે॒વાસ્મૈ॑ પ॒શુભિઃ॑ કરોતિ પશુ॒માને॒વ ભ॑વતિ॒ ચત॑સ્રઃ પુ॒રસ્તા॒દુપ॑ દધાતિ॒ તસ્મા᳚ચ્ચ॒ત્વારિ॒ ચક્ષુ॑ષો રૂ॒પાણિ॒ દ્વે શુ॒ક્લે દ્વે કૃ॒ષ્ણે [કૃ॒ષ્ણે, મૂ᳚ર્ધ॒ન્વતી᳚-] 4

મૂ᳚ર્ધ॒ન્વતી᳚-ર્ભવન્તિ॒ તસ્મા᳚-ત્પુ॒રસ્તા᳚ન્મૂ॒ર્ધા પઞ્ચ॒ દક્ષિ॑ણાયા॒ગ્॒ શ્રોણ્યા॒મુપ॑ દધાતિ॒ પઞ્ચોત્ત॑રસ્યા॒-ન્તસ્મા᳚-ત્પ॒શ્ચા-દ્વર્ષી॑યા-ન્પુ॒રસ્તા᳚-ત્પ્રવણઃ પ॒શુર્બ॒સ્તો વય॒ ઇતિ॒ દક્ષિ॒ણે-ઽગ્ંસ॒ ઉપ॑ દધાતિ વૃ॒ષ્ણિર્વય॒ ઇત્યુત્ત॒રે ઽગ્ંસા॑વે॒વ પ્રતિ॑ દધાતિ વ્યા॒ઘ્રો વય॒ ઇતિ॒ દક્ષિ॑ણે પ॒ક્ષ ઉપ॑ દધાતિ સિ॒ગ્ં॒હો વય॒ ઇત્યુત્ત॑રે પ॒ક્ષયો॑રે॒વ વી॒ર્ય॑-ન્દધાતિ॒ પુરુ॑ષો॒ વય॒ ઇતિ॒ મદ્ધ્યે॒ તસ્મા॒-ત્પુરુ॑ષઃ પશૂ॒નામધિ॑પતિઃ ॥ 5 ॥

(કૢપ્ત્યા॑ - ઉપ॒ધાય॑ પ્રાણ॒ભૃતઃ॒-સમ॑નસઃ-કૃ॒ષ્ણે-પુરુ॑ષો॒ વય॒ ઇતિ॒ - પઞ્ચ॑ ચ) (અ. 1)

ઇન્દ્રા᳚ગ્ની॒ અવ્ય॑થમાના॒મિતિ॑ સ્વયમાતૃ॒ણ્ણામુપ॑ દધાતીન્દ્રા॒ગ્નિભ્યાં॒-વાઁ ઇ॒મૌ લો॒કૌ વિધૃ॑તાવ॒નયો᳚-ર્લો॒કયો॒-ર્વિધૃ॑ત્યા॒ અધૃ॑તેવ॒ વા એ॒ષા યન્મ॑દ્ધ્ય॒મા ચિતિ॑ર॒ન્તરિ॑ક્ષમિવ॒ વા એ॒ષેન્દ્રા᳚ગ્ની॒ ઇત્યા॑હેન્દ્રા॒ગ્ની વૈ દે॒વાના॑મોજો॒ ભૃતા॒વોજ॑સૈ॒વૈના॑-મ॒ન્તરિ॑ક્ષે ચિનુતે॒ ધૃત્યૈ᳚ સ્વયમાતૃ॒ણ્ણામુપ॑ દધાત્ય॒ન્તરિ॑ક્ષં॒-વૈઁ સ્વ॑યમાતૃ॒ણ્ણા ઽન્તરિ॑ક્ષમે॒વોપ॑ ધ॒ત્તે ઽશ્વ॒મુપ॑ [ધ॒ત્તે ઽશ્વ॒મુપ॑, ઘ્રા॒પ॒ય॒તિ॒ પ્રા॒ણમે॒વા-] 6

ઘ્રાપયતિ પ્રા॒ણમે॒વા-ઽસ્યા᳚-ન્દધા॒ત્યથો᳚ પ્રાજાપ॒ત્યો વા અશ્વઃ॑ પ્ર॒જાપ॑તિનૈ॒વાગ્નિ-ઞ્ચિ॑નુતે સ્વયમાતૃ॒ણ્ણા ભ॑વતિ પ્રા॒ણાના॒મુથ્સૃ॑ષ્ટ્યા॒ અથો॑ સુવ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્યાનુ॑ખ્યાત્યૈ દે॒વાનાં॒-વૈઁ સુ॑વ॒ર્ગં-લોઁ॒કં-યઁ॒તા-ન્દિશ॒-સ્સમ॑વ્લીયન્ત॒ ત એ॒તા દિશ્યા॑ અપશ્ય॒-ન્તા ઉપા॑દધત॒ તાભિ॒ર્વૈ તે દિશો॑-ઽદૃગ્ંહ॒ન્॒ યદ્દિશ્યા॑ ઉપ॒દધા॑તિ દિ॒શાં-વિઁધૃ॑ત્યૈ॒ દશ॑ પ્રાણ॒ભૃતઃ॑ પુ॒રસ્તા॒દુપ॑ [પુ॒રસ્તા॒દુપ॑, દ॒ધા॒તિ॒ નવ॒ વૈ પુરુ॑ષે] 7

દધાતિ॒ નવ॒ વૈ પુરુ॑ષે પ્રા॒ણા નાભિ॑ર્દશ॒મી પ્રા॒ણાને॒વ પુ॒રસ્તા᳚દ્ધત્તે॒ તસ્મા᳚-ત્પુ॒રસ્તા᳚-ત્પ્રા॒ણા જ્યોતિ॑ષ્મતી-મુત્ત॒મામુપ॑ દધાતિ॒ તસ્મા᳚-ત્પ્રા॒ણાનાં॒-વાઁગ્જ્યોતિ॑રુત્ત॒મા દશોપ॑ દધાતિ॒ દશા᳚ક્ષરા વિ॒રા-ડ્વિ॒રાટ્ છન્દ॑સા॒-ઞ્જ્યોતિ॒ર્જ્યોતિ॑રે॒વ પુ॒રસ્તા᳚દ્ધત્તે॒ તસ્મા᳚-ત્પુ॒રસ્તા॒જ્જ્યોતિ॒રુપા᳚ ઽઽસ્મહે॒ છન્દાગ્ં॑સિ પ॒શુષ્વા॒જિમ॑યુ॒સ્તા-ન્બૃ॑હ॒ત્યુદ॑જય॒-ત્તસ્મા॒-દ્બાર્હ॑તાઃ [તસ્મા॒-દ્બાર્હ॑તાઃ, પ॒શવ॑ ઉચ્યન્તે॒ મા] 8

પ॒શવ॑ ઉચ્યન્તે॒ મા છન્દ॒ ઇતિ॑ દક્ષિણ॒ત ઉપ॑ દધાતિ॒ તસ્મા᳚-દ્દક્ષિ॒ણા વૃ॑તો॒ માસાઃ᳚ પૃથિ॒વી છન્દ॒ ઇતિ॑ પ॒શ્ચા-ત્પ્રતિ॑ષ્ઠિત્યા અ॒ગ્નિર્દે॒વતેત્યુ॑ત્તર॒ત ઓજો॒ વા અ॒ગ્નિરોજ॑ એ॒વોત્ત॑ર॒તો ધ॑ત્તે॒ તસ્મા॑દુત્તરતો ઽભિપ્રયા॒યી જ॑યતિ॒ ષટ્ત્રિગ્ં॑શ॒-થ્સમ્પ॑દ્યન્તે॒ ષટ્ત્રિગ્ં॑શદક્ષરા બૃહ॒તી બાર્હ॑તાઃ પ॒શવો॑ બૃહ॒ત્યૈવાસ્મૈ॑ પ॒શૂનવ॑ રુન્ધે બૃહ॒તી છન્દ॑સા॒ગ્॒ સ્વારા᳚જ્ય॒-મ્પરી॑યાય॒ યસ્યૈ॒તા [યસ્યૈ॒તાઃ, ઉ॑પધી॒યન્તે॒ ગચ્છ॑તિ॒] 9

ઉ॑પધી॒યન્તે॒ ગચ્છ॑તિ॒ સ્વારા᳚જ્યગ્ં સ॒પ્ત વાલ॑ખિલ્યાઃ પુ॒રસ્તા॒દુપ॑ દધાતિ સ॒પ્ત પ॒શ્ચા-થ્સ॒પ્ત વૈ શી॑ર્ષ॒ણ્યાઃ᳚ પ્રા॒ણા દ્વાવવા᳚ઞ્ચૌ પ્રા॒ણાનાગ્ં॑ સવીર્ય॒ત્વાય॑ મૂ॒ર્ધા-ઽસિ॒ રાડિતિ॑ પુ॒રસ્તા॒દુપ॑ દધાતિ॒ યન્ત્રી॒ રાડિતિ॑ પ॒શ્ચા-ત્પ્રા॒ણાને॒વાસ્મૈ॑ સ॒મીચો॑ દધાતિ ॥ 10 ॥

(અશ્વ॒મુપ॑-પુ॒રસ્તા॒દુપ॒-બાર્હ॑તા-એ॒તા-શ્ચતુ॑સ્ત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 2)

દે॒વા વૈ ય-દ્ય॒જ્ઞે ઽકુ॑ર્વત॒ તદસુ॑રા અકુર્વત॒ તે દે॒વા એ॒તા અ॑ક્ષ્ણયાસ્તો॒મીયા॑ અપશ્ય॒-ન્તા અ॒ન્યથા॒ ઽનૂચ્યા॒-ન્યથોપા॑દધત॒ તદસુ॑રા॒ નાન્વવા॑ય॒-ન્તતો॑ દે॒વા અભ॑વ॒-ન્પરા-ઽસુ॑રા॒ યદ॑ક્ષ્ણયાસ્તો॒મીયા॑ અ॒ન્યથા॒ ઽનૂચ્યા॒ન્યથો॑પ॒ દધા॑તિ॒ ભ્રાતૃ॑વ્યાભિભૂત્યૈ॒ ભવ॑ત્યા॒ત્મના॒ પરા᳚-ઽસ્ય॒ ભ્રાતૃ॑વ્યો ભવત્યા॒-શુસ્ત્રિ॒વૃદિતિ॑ પુ॒રસ્તા॒દુપ॑ દધાતિ યજ્ઞમુ॒ખં-વૈઁ ત્રિ॒વૃ- [ત્રિ॒વૃત્, ય॒જ્ઞ॒મુ॒ખમે॒વ] 11

-દ્ય॑જ્ઞમુ॒ખમે॒વ પુ॒રસ્તા॒દ્વિ યા॑તયતિ॒ વ્યો॑મ સપ્તદ॒શ ઇતિ॑ દક્ષિણ॒તો ઽન્નં॒-વૈઁ વ્યો॑મા-ઽન્નગ્ં॑ સપ્તદ॒શો-ઽન્ન॑મે॒વ દ॑ક્ષિણ॒તો ધ॑ત્તે॒ તસ્મા॒-દ્દક્ષિ॑ણે॒નાન્ન॑મદ્યતે ધ॒રુણ॑ એકવિ॒ગ્ં॒શ ઇતિ॑ પ॒શ્ચા-ત્પ્ર॑તિ॒ષ્ઠા વા એ॑કવિ॒ગ્ં॒શઃ પ્રતિ॑ષ્ઠિત્યૈ ભા॒ન્તઃ પ॑ઞ્ચદ॒શ ઇત્યુ॑ત્તર॒ત ઓજો॒ વૈ ભા॒ન્ત ઓજઃ॑ પઞ્ચદ॒શ ઓજ॑ એ॒વોત્ત॑ર॒તો ધ॑ત્તે॒ તસ્મા॑દુત્તરતો ઽભિપ્રયા॒યી જ॑યતિ॒ પ્રતૂ᳚ર્તિરષ્ટાદ॒શ ઇતિ॑ પુ॒રસ્તા॒- [ઇતિ॑ પુ॒રસ્તા᳚ત્, ઉપ॑ દધાતિ॒ દ્વૌ] 12

-દુપ॑ દધાતિ॒ દ્વૌ ત્રિ॒વૃતા॑વભિપૂ॒ર્વં-યઁ॑જ્ઞમુ॒ખે વિ યા॑તયત્યભિવ॒ર્ત-સ્સ॑વિ॒ગ્ં॒શ ઇતિ॑ દક્ષિણ॒તો-ઽન્નં॒-વાઁ અ॑ભિવ॒ર્તો-ઽન્નગ્ં॑ સવિ॒ગ્ં॒શો-ઽન્ન॑મે॒વ દ॑ક્ષિણ॒તો ધ॑ત્તે॒ તસ્મા॒-દ્દક્ષિ॑ણે॒નાન્ન॑મદ્યતે॒ વર્ચો᳚ દ્વાવિ॒ગ્ં॒શ ઇતિ॑ પ॒શ્ચા-દ્ય-દ્વિગ્ં॑શ॒તિર્દ્વે તેન॑ વિ॒રાજૌ॒ ય-દ્દ્વે પ્ર॑તિ॒ષ્ઠા તેન॑ વિ॒રાજો॑રે॒વા-ભિ॑પૂ॒ર્વમ॒ન્નાદ્યે॒ પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ॒ તપો॑ નવદ॒શ ઇત્યુ॑ત્તર॒ત સ્તસ્મા᳚-થ્સ॒વ્યો [ઇત્યુ॑ત્તર॒ત સ્તસ્મા᳚-થ્સ॒વ્યઃ, હસ્ત॑યો-] 13

હસ્ત॑યો-સ્તપ॒સ્વિત॑રો॒ યોનિ॑શ્ચતુર્વિ॒ગ્ં॒શ ઇતિ॑ પુ॒રસ્તા॒દુપ॑ દધાતિ॒ ચતુ॑ર્વિગ્ંશત્યક્ષરા ગાય॒ત્રી ગા॑ય॒ત્રી ય॑જ્ઞમુ॒ખં-યઁ॑જ્ઞમુ॒ખમે॒વ પુ॒રસ્તા॒-દ્વિયા॑તયતિ॒ ગર્ભાઃ᳚ પઞ્ચવિ॒ગ્ં॒શ ઇતિ॑ દક્ષિણ॒તો-ઽન્નં॒-વૈઁ ગર્ભા॒ અન્ન॑-મ્પઞ્ચવિ॒ગ્ં॒શોન્ન॑મે॒વ દ॑ક્ષિણ॒તો ધ॑ત્તે॒ તસ્મા॒-દ્દક્ષિ॑ણે॒નાન્ન॑મદ્યત॒ ઓજ॑સ્ત્રિણ॒વ ઇતિ॑ પ॒શ્ચાદિ॒મે વૈ લો॒કાસ્ત્રિ॑ણ॒વ એ॒ષ્વે॑વ લો॒કેષુ॒ પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ સ॒ભંર॑ણસ્ત્રયોવિ॒ગ્ં॒શ ઇ- [સ॒ભંર॑ણસ્ત્રયોવિ॒ગ્ં॒શ ઇતિ॑, ઉ॒ત્ત॒ર॒ત-] 14

-ત્યુ॑ત્તર॒ત-સ્તસ્મા᳚-થ્સ॒વ્યો હસ્ત॑યો-સ્સમ્ભા॒ર્ય॑તરઃ॒ ક્રતુ॑રેકત્રિ॒ગ્ં॒શ ઇતિ॑ પુ॒રસ્તા॒દુપ॑ દધાતિ॒ વાગ્વૈ ક્રતુ॑ર્યજ્ઞમુ॒ખં-વાઁગ્ય॑જ્ઞમુ॒ખમે॒વ પુ॒રસ્તા॒દ્વિ યા॑તયતિ બ્ર॒દ્ધ્નસ્ય॑ વિ॒ષ્ટપ॑-ઞ્ચતુસ્ત્રિ॒ગ્ં॒શ ઇતિ॑ દક્ષિણ॒તો॑-ઽસૌ વા આ॑દિ॒ત્યો બ્ર॒દ્ધ્નસ્ય॑ વિ॒ષ્ટપ॑-મ્બ્રહ્મવર્ચ॒સમે॒વ દ॑ક્ષિણ॒તો ધ॑ત્તે॒ તસ્મા॒-દ્દક્ષિ॒ણો-ઽર્ધો᳚ બ્રહ્મવર્ચ॒સિત॑રઃ પ્રતિ॒ષ્ઠા ત્ર॑યસ્ત્રિ॒ગ્ં॒શ ઇતિ॑ પ॒શ્ચા-ત્પ્રતિ॑ષ્ઠિત્યૈ॒ નાકઃ॑ ષટ્ત્રિ॒ગ્ં॒શ ઇત્યુ॑ત્તર॒ત-સ્સુ॑વ॒ર્ગો વૈ લો॒કો નાકઃ॑ સુવ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્ય॒ સમ॑ષ્ટ્યૈ ॥ 15 ॥

(વૈ ત્રિ॒વૃ - દિતિ॑ પુ॒રસ્તા᳚થ્ - સ॒વ્ય - સ્ત્ર॑યોવિ॒ગ્ં॒શ ઇતિ॑ - સુવ॒ર્ગો વૈ - પઞ્ચ॑ ચ) (અ. 3)

(આ॒શુ - ર્વ્યો॑મ - ધ॒રુણો॑ - ભા॒ન્તઃ - પ્રતૂ᳚ર્તિર -ભિવ॒ર્તો - વર્ચ॒ - સ્તપો॒ - યોનિ॒ - ર્ગર્ભા॒ - ઓજઃ॑ - સ॒ભંર॑ણઃ॒ - ક્રતુ॑ - ર્બ્ર॒દ્ધ્રસ્ય॑ - પ્રતિ॒ષ્ઠા - નાકઃ॒ - ષોડ॑શ)

અ॒ગ્નેર્ભા॒ગો॑-ઽસીતિ॑ પુ॒રસ્તા॒દુપ॑ દધાતિ યજ્ઞમુ॒ખં-વાઁ અ॒ગ્નિર્ય॑જ્ઞમુ॒ખ-ન્દી॒ક્ષા ય॑જ્ઞમુ॒ખ-મ્બ્રહ્મ॑ યજ્ઞમુ॒ખ-ન્ત્રિ॒વૃ-દ્ય॑જ્ઞમુ॒ખમે॒વ પુ॒રસ્તા॒દ્વિ યા॑તયતિ નૃ॒ચક્ષ॑સા-મ્ભા॒ગો॑-ઽસીતિ॑ દક્ષિણ॒ત-શ્શુ॑શ્રુ॒વાગ્ંસો॒ વૈ નૃ॒ચક્ષ॒સો-ઽન્ન॑-ન્ધા॒તા જા॒તાયૈ॒વાસ્મા॒ અન્ન॒મપિ॑ દધાતિ॒ તસ્મા᳚જ્જા॒તો-ઽન્ન॑મત્તિ જ॒નિત્રગ્ગ્॑ સ્પૃ॒તગ્ં સ॑પ્તદ॒શ-સ્સ્તોમ॒ ઇત્યા॒હા-ઽન્નં॒-વૈઁ જ॒નિત્ર॒- [જ॒નિત્ર᳚મ્, અન્નગ્ં॑ સપ્તદ॒શો-ઽન્ન॑મે॒વ] 16

-મન્નગ્ં॑ સપ્તદ॒શો-ઽન્ન॑મે॒વ દ॑ક્ષિણ॒તો ધ॑ત્તે॒ તસ્મા॒-દ્દક્ષિ॑ણે॒ના-ન્ન॑મદ્યતે મિ॒ત્રસ્ય॑ ભા॒ગો॑-ઽસીતિ॑ પ॒શ્ચા-ત્પ્રા॒ણો વૈ મિ॒ત્રો॑-ઽપા॒નો વરુ॑ણઃ પ્રાણાપા॒નાવે॒વાસ્મિ॑-ન્દધાતિ દિ॒વો વૃ॒ષ્ટિર્વાતા᳚-સ્સ્પૃ॒તા એ॑કવિ॒ગ્ં॒શ-સ્સ્તોમ॒ ઇત્યા॑હ પ્રતિ॒ષ્ઠા વા એ॑કવિ॒ગ્ં॒શઃ પ્રતિ॑ષ્ઠિત્યા॒ ઇન્દ્ર॑સ્ય ભા॒ગો॑-ઽસીત્યુ॑ત્તર॒ત ઓજો॒ વા ઇન્દ્ર॒ ઓજો॒ વિષ્ણુ॒રોજઃ॑ ક્ષ॒ત્રમોજઃ॑ પઞ્ચદ॒શ [પઞ્ચદ॒શઃ, ઓજ॑ એ॒વોત્ત॑ર॒તો ધ॑ત્તે॒] 17

ઓજ॑ એ॒વોત્ત॑ર॒તો ધ॑ત્તે॒ તસ્મા॑દુત્તરતો-ઽભિપ્રયા॒યી જ॑યતિ॒ વસૂ॑ના-મ્ભા॒ગો॑-ઽસીતિ॑ પુ॒રસ્તા॒દુપ॑ દધાતિ યજ્ઞમુ॒ખં-વૈઁ વસ॑વો યજ્ઞમુ॒ખગ્ં રુ॒દ્રા ય॑જ્ઞમુ॒ખ-ઞ્ચ॑તુર્વિ॒ગ્ં॒શો ય॑જ્ઞમુ॒ખમે॒વ પુ॒રસ્તા॒દ્વિ યા॑તયત્યાદિ॒ત્યાના᳚-મ્ભા॒ગો॑-ઽસીતિ॑ દક્ષિણ॒તો-ઽન્નં॒-વાઁ આ॑દિ॒ત્યા અન્ન॑-મ્મ॒રુતો-ઽન્ન॒-ઙ્ગર્ભા॒ અન્ન॑-મ્પઞ્ચવિ॒ગ્ં॒શો-ઽન્ન॑મે॒વ દ॑ક્ષિણ॒તો ધ॑ત્તે॒ તસ્મા॒-દ્દક્ષિ॑ણે॒ના-ઽન્ન॑મદ્ય॒તે ઽદિ॑ત્યૈ ભા॒ગો॑- [-ઽદિ॑ત્યૈ ભા॒ગઃ, અ॒સીતિ॑ પ॒શ્ચા-ત્પ્ર॑તિ॒ષ્ઠા] 18

-ઽસીતિ॑ પ॒શ્ચા-ત્પ્ર॑તિ॒ષ્ઠા વા અદિ॑તિઃ પ્રતિ॒ષ્ઠા પૂ॒ષા પ્ર॑તિ॒ષ્ઠા ત્રિ॑ણ॒વઃ પ્રતિ॑ષ્ઠિત્યૈ દે॒વસ્ય॑ સવિ॒તુર્ભા॒ગો॑-ઽ સીત્યુ॑ત્તર॒તો બ્રહ્મ॒ વૈ દે॒વ-સ્સ॑વિ॒તા બ્રહ્મ॒ બૃહ॒સ્પતિ॒ર્બ્રહ્મ॑ ચતુષ્ટો॒મો બ્ર॑હ્મવર્ચ॒સમે॒વોત્ત॑ર॒તો ધ॑ત્તે॒ તસ્મા॒દુત્ત॒રો-ઽર્ધો᳚ બ્રહ્મવર્ચ॒સિત॑ર-સ્સાવિ॒ત્રવ॑તી ભવતિ॒ પ્રસૂ᳚ત્યૈ॒ તસ્મા᳚-દ્બ્રાહ્મ॒ણાના॒મુદી॑ચી સ॒નિઃ પ્રસૂ॑તા ધ॒ર્ત્રશ્ચ॑તુષ્ટો॒મ ઇતિ॑ પુ॒રસ્તા॒દુપ॑ દધાતિ યજ્ઞમુ॒ખં-વૈઁ ધ॒ર્ત્રો [ધ॒ર્ત્રઃ, ય॒જ્ઞ॒મુ॒ખ-ઞ્ચ॑તુષ્ટો॒મો] 19

ય॑જ્ઞમુ॒ખ-ઞ્ચ॑તુષ્ટો॒મો ય॑જ્ઞમુ॒ખમે॒વ પુ॒રસ્તા॒દ્વિ યા॑તયતિ॒ યાવા॑ના-મ્ભા॒ગો॑-ઽસીતિ॑ દક્ષિણ॒તો માસા॒ વૈ યાવા॑ અર્ધમા॒સા અયા॑વા॒-સ્તસ્મા᳚-દ્દક્ષિ॒ણાવૃ॑તો॒ માસા॒ અન્નં॒-વૈઁ યાવા॒ અન્ન॑-મ્પ્ર॒જા અન્ન॑મે॒વ દ॑ક્ષિણ॒તો ધ॑ત્તે॒ તસ્મા॒-દ્દક્ષિ॑ણે॒ના-ન્ન॑મદ્યત ઋભૂ॒ણા-મ્ભા॒ગો॑-ઽસીતિ॑ પ॒શ્ચા-ત્પ્રતિ॑ષ્ઠિત્યૈ વિવ॒ર્તો᳚ ઽષ્ટાચત્વારિ॒ગ્ં॒શ ઇત્યુ॑ત્તર॒તો॑-ઽનયો᳚ર્લો॒કયો᳚-સ્સવીર્ય॒ત્વાય॒ તસ્મા॑દિ॒મૌ લો॒કૌ સ॒માવ॑-દ્વીર્યૌ॒ [સ॒માવ॑-દ્વીર્યૌ, યસ્ય॒ મુખ્ય॑વતીઃ] 20

યસ્ય॒ મુખ્ય॑વતીઃ પુ॒રસ્તા॑દુપધી॒યન્તે॒ મુખ્ય॑ એ॒વ ભ॑વ॒ત્યા-ઽસ્ય॒ મુખ્યો॑ જાયતે॒ યસ્યા-ન્ન॑વતી - ર્દક્ષિણ॒તો-ઽત્ત્યન્ન॒મા-ઽસ્યા᳚ન્ના॒દો જા॑યતે॒ યસ્ય॑ પ્રતિ॒ષ્ઠાવ॑તીઃ પ॒શ્ચા-ત્પ્રત્યે॒વ તિ॑ષ્ઠતિ॒ યસ્યૌજ॑સ્વતીરુત્તર॒ત ઓ॑જ॒સ્વ્યે॑વ ભ॑વ॒ત્યા-ઽસ્યૌ॑જ॒સ્વી જા॑યતે॒ ઽર્કો વા એ॒ષ યદ॒ગ્નિસ્તસ્યૈ॒તદે॒વ સ્તો॒ત્રમે॒તચ્છ॒સ્ત્રં-યઁદે॒ષા વિ॒ધા [વિ॒ધા, વિ॒ધી॒યતે॒-ઽર્ક એ॒વ] 21

વિ॑ધી॒યતે॒-ઽર્ક એ॒વ તદ॒ર્ક્ય॑મનુ॒ વિ ધી॑ય॒તે ઽત્ત્યન્ન॒મા-ઽસ્યા᳚ન્ના॒દો જા॑યતે॒ યસ્યૈ॒ષા વિ॒ધા વિ॑ધી॒યતે॒ ય ઉ॑ ચૈનામે॒વં-વેઁદ॒ સૃષ્ટી॒રુપ॑ દધાતિ યથાસૃ॒ષ્ટમે॒વાવ॑ રુન્ધે॒ ન વા ઇ॒દ-ન્દિવા॒ ન નક્ત॑માસી॒દવ્યા॑વૃત્ત॒-ન્તે દે॒વા એ॒તા વ્યુ॑ષ્ટીરપશ્ય॒-ન્તા ઉપા॑દધત॒ તતો॒ વા ઇ॒દં ઁવ્યૌ᳚ચ્છ॒-દ્યસ્યૈ॒તા ઉ॑પધી॒યન્તે॒ વ્યે॑વાસ્મા॑ ઉચ્છ॒ત્યથો॒ તમ॑ એ॒વાપ॑હતે ॥ 22 ॥

(વૈ જ॒નિત્રં॑ - પઞ્ચદ॒શો - ઽદિ॑ત્યૈ ભા॒ગો - વૈ ધ॒ર્ત્રઃ - સ॒માવ॑દ્વીર્યૈ-વિ॒ધા-તતો॒ વા ઇ॒દં - ચતુ॑ર્દશ ચ ) (અ. 4)

(અ॒ગ્ને - ર્નૃ॒ચક્ષ॑સાં - જ॒નિત્રં॑ - મિ॒ત્ર - સ્યેન્દ્ર॑સ્ય॒ -વસૂ॑ના - માદિ॒ત્યાના॒ - મદિ॑ત્યૈ - દે॒વસ્ય॑ સવિ॒તુઃ - સા॑વિ॒ત્રવ॑તી - ધ॒ર્ત્રો - યાવા॑ના-મૃભૂ॒ણાં - ઁવિ॑વ॒ર્ત - શ્ચતુ॑ર્દશ)

અગ્ને॑ જા॒તા-ન્પ્રણુ॑દા ન-સ્સ॒પત્ના॒નિતિ॑ પુ॒રસ્તા॒દુપ॑ દધાતિ જા॒તાને॒વ ભ્રાતૃ॑વ્યા॒-ન્પ્રણુ॑દતે॒ સહ॑સા જા॒તાનિતિ॑ પ॒શ્ચાજ્જ॑નિ॒ષ્યમા॑ણાને॒વ પ્રતિ॑ નુદતે ચતુશ્ચત્વારિ॒ગ્ં॒શ-સ્સ્તોમ॒ ઇતિ॑ દક્ષિણ॒તો બ્ર॑હ્મવર્ચ॒સં-વૈઁ ચ॑તુશ્ચત્વારિ॒ગ્ં॒શો બ્ર॑હ્મવર્ચ॒સમે॒વ દ॑ક્ષિણ॒તો ધ॑ત્તે॒ તસ્મા॒-દ્દક્ષિ॒ણો-ઽર્ધો᳚ બ્રહ્મવર્ચ॒સિત॑ર-ષ્ષોડ॒શ-સ્સ્તોમ॒ ઇત્યુ॑ત્તર॒ત ઓજો॒ વૈ ષો॑ડ॒શ ઓજ॑ એ॒વોત્ત॑ર॒તો ધ॑ત્તે॒ તસ્મા॑- [તસ્મા᳚ત્, ઉ॒ત્ત॒ર॒તો॒-ઽભિ॒પ્ર॒યા॒યી] 23

-દુત્તરતો-ઽભિપ્રયા॒યી જ॑યતિ॒ વજ્રો॒ વૈ ચ॑તુશ્ચત્વારિ॒ગ્ં॒શો વજ્રઃ॑ ષોડ॒શો યદે॒તે ઇષ્ટ॑કે ઉપ॒દધા॑તિ જા॒તાગ્શ્ચૈ॒વ જ॑નિ॒ષ્યમા॑ણાગ્શ્ચ॒ ભ્રાતૃ॑વ્યા-ન્પ્ર॒ણુદ્ય॒ વજ્ર॒મનુ॒ પ્રહ॑રતિ॒ સ્તૃત્યૈ॒ પુરી॑ષવતી॒-મ્મદ્ધ્ય॒ ઉપ॑દધાતિ॒ પુરી॑ષં॒-વૈઁ મદ્ધ્ય॑મા॒ત્મન॒-સ્સાત્મા॑નમે॒વાગ્નિ-ઞ્ચિ॑નુતે॒ સાત્મા॒-ઽમુષ્મિ॑ન્ ઁલો॒કે ભ॑વતિ॒ ય એ॒વં-વેઁદૈ॒તા વા અ॑સપ॒ત્ના નામેષ્ટ॑કા॒ યસ્યૈ॒તા ઉ॑પધી॒યન્તે॒ [ઉ॑પધી॒યન્તે᳚, ના-ઽસ્ય॑] 24

ના-ઽસ્ય॑ સ॒પત્નો॑ ભવતિ પ॒શુર્વા એ॒ષ યદ॒ગ્નિર્વિ॒રાજ॑ ઉત્ત॒માયા॒-ઞ્ચિત્યા॒મુપ॑ દધાતિ વિ॒રાજ॑મે॒વોત્ત॒મા-મ્પ॒શુષુ॑ દધાતિ॒ તસ્મા᳚-ત્પશુ॒માનુ॑ત્ત॒માં-વાઁચં॑-વઁદતિ॒ દશ॑દ॒શોપ॑ દધાતિ સવીર્ય॒ત્વાયા᳚-ઽક્ષ્ણ॒યોપ॑ દધાતિ॒ તસ્મા॑દક્ષ્ણ॒યા પ॒શવો-ઽઙ્ગા॑નિ॒ પ્રહ॑રન્તિ॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિત્યૈ॒ યાનિ॒ વૈ છન્દાગ્ં॑સિ સુવ॒ર્ગ્યા᳚ણ્યાસ॒-ન્તૈર્દે॒વા-સ્સુ॑વ॒ર્ગં-લોઁ॒કમા॑ય॒-ન્તેનર્ષ॑યો- [-ઁલો॒કમા॑ય॒-ન્તેનર્ષ॑યઃ, અ॒શ્રા॒મ્ય॒-ન્તે તપો॑-ઽતપ્યન્ત॒] 25

-ઽશ્રામ્ય॒-ન્તે તપો॑-ઽતપ્યન્ત॒ તાનિ॒ તપ॑સા-ઽપશ્ય॒-ન્તેભ્ય॑ એ॒તા ઇષ્ટ॑કા॒ નિર॑મિમ॒તેવ॒શ્છન્દો॒ વરિ॑વ॒શ્છન્દ॒ ઇતિ॒ તા ઉપા॑દધત॒ તાભિ॒ર્વૈ તે સુ॑વ॒ર્ગં-લોઁ॒કમા॑ય॒ન્॒. યદે॒તા ઇષ્ટ॑કા ઉપ॒દધા॑તિ॒ યાન્યે॒વ છન્દાગ્ં॑સિ સુવ॒ર્ગ્યા॑ણિ॒ તૈરે॒વ યજ॑માન-સ્સુવ॒ર્ગં-લોઁ॒કમે॑તિ ય॒જ્ઞેન॒ વૈ પ્ર॒જાપ॑તિઃ પ્ર॒જા અ॑સૃજત॒ તા-સ્સ્તોમ॑ ભાગૈરે॒વા-ઽસૃ॑જત॒ ય- [-ઽસૃ॑જત॒ યત્, સ્તોમ॑ ભાગા ઉપ॒દધા॑તિ] 26

-થ્સ્તોમ॑ ભાગા ઉપ॒દધા॑તિ પ્ર॒જા એ॒વ ત-દ્યજ॑માન-સ્સૃજતે॒ બૃહ॒સ્પતિ॒ર્વા એ॒ત-દ્ય॒જ્ઞસ્ય॒ તેજ॒-સ્સમ॑ભર॒દ્ય-થ્સ્તોમ॑ભાગા॒ ય-થ્સ્તોમ॑ભાગા ઉપ॒દધા॑તિ॒ સતે॑જસમે॒વાગ્નિ-ઞ્ચિ॑નુતે॒ બૃહ॒સ્પતિ॒ર્વા એ॒તાં-યઁ॒જ્ઞસ્ય॑ પ્રતિ॒ષ્ઠામ॑પશ્ય॒દ્ય-થ્સ્તોમ॑ભાગા॒ ય-થ્સ્તોમ॑ભાગા ઉપ॒દધા॑તિ ય॒જ્ઞસ્ય॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિત્યૈ સ॒પ્તસ॒પ્તોપ॑ દધાતિ સવીર્ય॒ત્વાય॑ તિ॒સ્રો મદ્ધ્યે॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિત્યૈ ॥ 27 ॥

( ઉ॒ત્ત॒ર॒તો ધ॑ત્તે॒ તસ્મા॑ - દુપધી॒યન્ત॒ - ઋષ॑યો - ઽસૃજત॒ યત્ - ત્રિચ॑ત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 5)

ર॒શ્મિરિત્યે॒વા ઽઽદિ॒ત્યમ॑સૃજત॒ પ્રેતિ॒રિતિ॒ ધર્મ॒મન્વિ॑તિ॒રિતિ॒ દિવગ્ં॑ સ॒ધિંરિત્ય॒ન્તરિ॑ક્ષ-મ્પ્રતિ॒ધિરિતિ॑ પૃથિ॒વીં-વિઁ॑ષ્ટ॒મ્ભ ઇતિ॒ વૃષ્ટિ॑-મ્પ્ર॒વેત્યહ॑રનુ॒વેતિ॒ રાત્રિ॑મુ॒શિગિતિ॒ વસૂ᳚-ન્પ્રકે॒ત ઇતિ॑ રુ॒દ્રાન્-થ્સુ॑દી॒તિરિત્યા॑દિ॒ત્યાનોજ॒ ઇતિ॑ પિ॒તૄગ્સ્તન્તુ॒રિતિ॑ પ્ર॒જાઃ પૃ॑તના॒ષાડિતિ॑ પ॒શૂ-ન્રે॒વદિત્યો-ષ॑ધીરભિ॒જિદ॑સિ યુ॒ક્તગ્રા॒વે- [યુ॒ક્તગ્રા॑વા, ઇન્દ્રા॑ય॒ ત્વેન્દ્ર॑-ઞ્જિ॒ન્વેત્યે॒વ] 28

-ન્દ્રા॑ય॒ ત્વેન્દ્ર॑-ઞ્જિ॒ન્વેત્યે॒વ દ॑ક્ષિણ॒તો વજ્ર॒-મ્પર્યૌ॑હદ॒ભિજિ॑ત્યૈ॒ તાઃ પ્ર॒જા અપ॑પ્રાણા અસૃજત॒ તાસ્વધિ॑પતિર॒સીત્યે॒વ પ્રા॒ણમ॑દધા-દ્ય॒ન્તેત્ય॑પા॒નગ્ં સ॒ગ્ં॒સર્પ॒ ઇતિ॒ ચક્ષુ॑ર્વયો॒ધા ઇતિ॒ શ્રોત્ર॒-ન્તાઃ પ્ર॒જાઃ પ્રા॑ણ॒તીર॑પાન॒તીઃ પશ્ય॑ન્તી-શ્શૃણ્વ॒તીર્ન મિ॑થુ॒ની અ॑ભવ॒-ન્તાસુ॑ ત્રિ॒વૃદ॒સીત્યે॒વ મિ॑થુ॒નમ॑દધા॒-ત્તાઃ પ્ર॒જા મિ॑થુ॒ની [ ] 29

ભવ॑ન્તી॒ર્ન પ્રાજા॑યન્ત॒ તા-સ્સગ્ં॑રો॒હો॑-ઽસિ નીરો॒હો॑-ઽસીત્યે॒વ પ્રા-ઽજ॑નય॒-ત્તાઃ પ્ર॒જાઃ પ્રજા॑તા॒ ન પ્રત્ય॑તિષ્ઠ॒-ન્તા વ॑સુ॒કો॑-ઽસિ॒ વેષ॑શ્રિરસિ॒ વસ્ય॑ષ્ટિર॒સીત્યે॒વૈષુ લો॒કેષુ॒ પ્રત્ય॑સ્થાપય॒દ્યદાહ॑ વસુ॒કો॑-ઽસિ॒ વેષ॑શ્રિરસિ॒ વસ્ય॑ષ્ટિર॒સીતિ॑ પ્ર॒જા એ॒વ પ્રજા॑તા એ॒ષુ લો॒કેષુ॒ પ્રતિ॑ષ્ઠાપયતિ॒ સાત્મા॒-ઽન્તરિ॑ક્ષગ્ં રોહતિ॒ સપ્રા॑ણો॒-ઽમુષ્મિ॑ન્ ઁલો॒કે પ્રતિ॑ તિષ્ઠ॒ત્યવ્ય॑ર્ધુકઃ પ્રાણાપા॒નાભ્યા᳚-મ્ભવતિ॒ ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ 30 ॥

(યુ॒ક્તગ્રા॑વા - પ્ર॒જા મિ॑થુ॒ન્ય॑ - ન્તરિ॑ક્ષં॒ - દ્વાદ॑શ ચ) (અ. 6)

ના॒ક॒સદ્ભિ॒ર્વૈ દે॒વા-સ્સુ॑વ॒ર્ગં-લોઁ॒કમા॑ય॒-ન્તન્ના॑ક॒સદા᳚-ન્નાકસ॒ત્ત્વં-યઁન્ના॑ક॒સદ॑ ઉપ॒દધા॑તિ નાક॒સદ્ભિ॑રે॒વ ત-દ્યજ॑માન-સ્સુવ॒ર્ગં-લોઁ॒કમે॑તિ સુવ॒ર્ગો વૈ લો॒કો નાકો॒ યસ્યૈ॒તા ઉ॑પધી॒યન્તે॒ નાસ્મા॒ અક॑-મ્ભવતિ યજમાનાયત॒નં-વૈઁ ના॑ક॒સદો॒ યન્ના॑ક॒સદ॑ ઉપ॒દધા᳚ત્યા॒યત॑નમે॒વ ત-દ્યજ॑માનઃ કુરુતે પૃ॒ષ્ઠાનાં॒-વાઁ એ॒ત-ત્તેજ॒-સ્સમ્ભૃ॑તં॒-યઁન્ના॑ક॒સદો॒ યન્ના॑ક॒સદ॑ [યન્ના॑ક॒સદઃ॑, ઉ॒પ॒દધા॑તિ પૃ॒ષ્ઠાના॑મે॒વ] 31

ઉપ॒દધા॑તિ પૃ॒ષ્ઠાના॑મે॒વ તેજો-ઽવ॑ રુન્ધે પઞ્ચ॒ચોડા॒ ઉપ॑ દધાત્યફ્સ॒રસ॑ એ॒વૈન॑મે॒તા ભૂ॒તા અ॒મુષ્મિ॑ન્ ઁલો॒ક ઉપ॑ શે॒રે-ઽથો॑ તનૂ॒પાની॑રે॒વૈતા યજ॑માનસ્ય॒ ય-ન્દ્વિ॒ષ્યા-ત્તમુ॑પ॒દધ॑દ્ધ્યાયેદે॒તાભ્ય॑ એ॒વૈન॑-ન્દે॒વતા᳚ભ્ય॒ આ વૃ॑શ્ચતિ તા॒જગાર્તિ॒માર્ચ્છ॒ત્યુત્ત॑રા નાક॒સદ્ભ્ય॒ ઉપ॑દધાતિ॒ યથા॑ જા॒યામા॒નીય॑ ગૃ॒હેષુ॑ નિષા॒દય॑તિ તા॒દૃગે॒વ ત- [તા॒દૃગે॒વ તત્, પ॒શ્ચા-ત્પ્રાચી॑-] 32

-ત્પ॒શ્ચા-ત્પ્રાચી॑-મુત્ત॒મામુપ॑ દધાતિ॒ તસ્મા᳚-ત્પ॒શ્ચા-ત્પ્રાચી॒ પત્ન્યન્વા᳚સ્તે સ્વયમાતૃ॒ણ્ણા-ઞ્ચ॑ વિક॒ર્ણી-ઞ્ચો᳚ત્ત॒મે ઉપ॑ દધાતિ પ્રા॒ણો વૈ સ્વ॑યમાતૃ॒ણ્ણા-ઽઽયુ॑ર્વિક॒ર્ણી પ્રા॒ણ-ઞ્ચૈ॒વા-ઽઽયુ॑શ્ચ પ્રા॒ણાના॑મુત્ત॒મૌ ધ॑ત્તે॒ તસ્મા᳚-ત્પ્રા॒ણશ્ચા-ઽઽયુ॑શ્ચ પ્રા॒ણાના॑મુત્ત॒મૌ નાન્યામુત્ત॑રા॒મિષ્ટ॑કા॒મુપ॑ દદ્ધ્યા॒-દ્યદ॒ન્યામુત્ત॑રા॒-મિષ્ટ॑કા-મુપદ॒દ્ધ્યા-ત્પ॑શૂ॒ના- [-મુપદ॒દ્ધ્યા-ત્પ॑શૂ॒નામ્, ચ॒ યજ॑માનસ્ય ચ] 33

-ઞ્ચ॒ યજ॑માનસ્ય ચ પ્રા॒ણ-ઞ્ચા-ઽઽયુ॒શ્ચાપિ॑ દદ્ધ્યા॒-ત્તસ્મા॒ન્ના-ન્યોત્ત॒રેષ્ટ॑કોપ॒ધેયા᳚ સ્વયમાતૃ॒ણ્ણામુપ॑ દધાત્ય॒સૌ વૈ સ્વ॑યમાતૃ॒ણ્ણા- ઽમૂમે॒વોપ॑ ધ॒ત્તે ઽશ્વ॒મુપ॑ ઘ્રાપયતિ પ્રા॒ણમે॒વાસ્યા᳚-ન્દધા॒ત્યથો᳚ પ્રાજાપ॒ત્યો વા અશ્વઃ॑ પ્ર॒જાપ॑તિનૈ॒વાગ્નિ-ઞ્ચિ॑નુતે સ્વયમાતૃ॒ણ્ણા ભ॑વતિ પ્રા॒ણાના॒મુથ્સૃ॑ષ્ટ્યા॒ અથો॑ સુવ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્યા-ઽનુ॑ખ્યાત્યા એ॒ષા વૈ દે॒વાનાં॒-વિઁક્રા᳚ન્તિ॒ર્ય-દ્વિ॑ક॒ર્ણી ય-દ્વિ॑ક॒ર્ણીમુ॑પ॒દધા॑તિ દે॒વાના॑મે॒વ વિક્રા᳚ન્તિ॒મનુ॒ વિક્ર॑મત ઉત્તર॒ત ઉપ॑દધાતિ॒ તસ્મા॑દુત્તર॒ત ઉ॑પચારો॒-ઽગ્નિ ર્વા॑યુ॒મતી॑ ભવતિ॒ સમિ॑દ્ધ્યૈ ॥ 34 ॥

(સમ્ભૃ॑તં॒-યઁન્ના॑ક॒સદો॒ યન્ના॑ક॒સદ॒ - સ્તત્ - પ॑શૂ॒ના-મે॒ષા વૈ-દ્વાવિગ્ં॑શતિશ્ચ) (અ. 7)

છન્દા॒ગ્॒સ્યુપ॑ દધાતિ પ॒શવો॒ વૈ છન્દાગ્ં॑સિ પ॒શૂને॒વાવ॑ રુન્ધે॒ છન્દાગ્ં॑સિ॒ વૈ દે॒વાનાં᳚-વાઁ॒મ-મ્પ॒શવો॑ વા॒મમે॒વ પ॒શૂનવ॑ રુન્ધ એ॒તાગ્ં હ॒ વૈ ય॒જ્ઞસે॑ન-શ્ચૈત્રિયાય॒ણ-શ્ચિતિં॑-વિઁ॒દા-ઞ્ચ॑કાર॒ તયા॒ વૈ સ પ॒શૂનવા॑રુન્ધ॒ યદે॒તામુ॑પ॒દધા॑તિ પ॒શૂને॒વાવ॑ રુન્ધે ગાય॒ત્રીઃ પુ॒રસ્તા॒દુપ॑ દધાતિ॒ તેજો॒ વૈ ગા॑ય॒ત્રી તેજ॑ એ॒વ [તેજ॑ એ॒વ, મુ॒ખ॒તો ધ॑ત્તે] 35

મુ॑ખ॒તો ધ॑ત્તે મૂર્ધ॒ન્વતી᳚ર્ભવન્તિ મૂ॒ર્ધાન॑મે॒વૈનગ્ં॑ સમા॒નાના᳚-ઙ્કરોતિ ત્રિ॒ષ્ટુભ॒ ઉપ॑ દધાતીન્દ્રિ॒યં-વૈઁ ત્રિ॒ષ્ટુગિ॑ન્દ્રિ॒યમે॒વ મ॑દ્ધ્ય॒તો ધ॑ત્તે॒ જગ॑તી॒રુપ॑ દધાતિ॒ જાગ॑તા॒ વૈ પ॒શવઃ॑ પ॒શૂને॒વાવ॑ રુન્ધે ઽનુ॒ષ્ટુભ॒ ઉપ॑ દધાતિ પ્રા॒ણા વા અ॑નુ॒ષ્ટુપ્ પ્રા॒ણાના॒મુથ્સૃ॑ષ્ટ્યૈ બૃહ॒તીરુ॒ષ્ણિહાઃ᳚ પ॒ઙ્ક્તીર॒ક્ષર॑પઙ્ક્તી॒રિતિ॒ વિષુ॑રૂપાણિ॒ છન્દા॒ગ્॒સ્યુપ॑ દધાતિ॒ વિષુ॑રૂપા॒ વૈ પ॒શવઃ॑ પ॒શવ॒- [પ॒શવઃ॑ પ॒શવઃ॑, છન્દાગ્ં॑સિ॒ વિષુ॑રૂપાને॒વ] 36

-શ્છન્દાગ્ં॑સિ॒ વિષુ॑રૂપાને॒વ પ॒શૂનવ॑ રુન્ધે॒ વિષુ॑રૂપમસ્ય ગૃ॒હે દૃ॑શ્યતે॒ યસ્યૈ॒તા ઉ॑પધી॒યન્તે॒ ય ઉ॑ ચૈના એ॒વં-વેઁદા-ઽતિ॑ચ્છન્દસ॒મુપ॑ દધા॒ત્યતિ॑ચ્છન્દા॒ વૈ સર્વા॑ણિ॒ છન્દાગ્ં॑સિ॒ સર્વે॑ભિરે॒વૈન॒-ઞ્છન્દો॑ભિશ્ચિનુતે॒ વર્ષ્મ॒ વા એ॒ષા છન્દ॑સાં॒-યઁદતિ॑ચ્છન્દા॒ યદતિ॑ચ્છન્દસ-મુપ॒દધા॑તિ॒ વર્ષ્મૈ॒વૈનગ્ં॑ સમા॒નાના᳚-ઙ્કરોતિ દ્વિ॒પદા॒ ઉપ॑ દધાતિ દ્વિ॒પા-દ્યજ॑માનઃ॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિત્યૈ ॥ 37 ॥

(તેજ॑ એ॒વ - પ॒શવઃ॑ પ॒શવો॒ - યજ॑માન॒ - એક॑ઞ્ચ) (અ. 8)

સર્વા᳚ભ્યો॒ વૈ દે॒વતા᳚ભ્યો॒-ઽગ્નિશ્ચી॑યતે॒ ય-થ્સ॒યુજો॒ નોપ॑દ॒દ્ધ્યા-દ્દે॒વતા॑ અસ્યા॒ગ્નિં-વૃઁ॑ઞ્જીર॒ન્॒. ય-થ્સ॒યુજ॑ ઉપ॒દધા᳚ત્યા॒ત્મનૈ॒વૈનગ્ં॑ સ॒યુજ॑-ઞ્ચિનુતે॒ નાગ્નિના॒ વ્યૃ॑દ્ધ્ય॒તે-ઽથો॒ યથા॒ પુરુ॑ષ॒-સ્સ્નાવ॑ભિ॒-સ્સન્ત॑ત એ॒વમે॒વૈતાભિ॑ર॒ગ્નિ-સ્સન્ત॑તો॒ ઽગ્નિના॒ વૈ દે॒વા-સ્સુ॑વ॒ર્ગં-લોઁ॒કમા॑ય॒-ન્તા અ॒મૂઃ કૃત્તિ॑કા અભવ॒ન્॒ યસ્યૈ॒તા ઉ॑પ ધી॒યન્તે॑ સુવ॒ર્ગમે॒વ [ ] 38

લો॒કમે॑તિ॒ ગચ્છ॑તિ પ્રકા॒શ-ઞ્ચિ॒ત્રમે॒વ ભ॑વતિ મણ્ડલેષ્ટ॒કા ઉપ॑ દધાતી॒મે વૈ લો॒કા મ॑ણ્ડલેષ્ટ॒કા ઇ॒મે ખલુ॒ વૈ લો॒કા દે॑વપુ॒રા દે॑વપુ॒રા એ॒વ પ્રવિ॑શતિ॒ ના-ઽઽર્તિ॒માર્ચ્છ॑ત્ય॒ગ્નિ-ઞ્ચિ॑ક્યા॒નો વિ॒શ્વજ્યો॑તિષ॒ ઉપ॑ દધાતી॒માને॒વૈતાભિ-॑ર્લો॒કાન્ જ્યોતિ॑ષ્મતઃ કુરુ॒તે-ઽથો᳚ પ્રા॒ણાને॒વૈતા યજ॑માનસ્ય દાદ્ધ્રત્યે॒તા વૈ દે॒વતા᳚-સ્સુવ॒ર્ગ્યા᳚સ્તા એ॒વા- -ન્વા॒રભ્ય॑ સુવ॒ર્ગં-લોઁ॒કમે॑તિ ॥ 39 ॥

(સુ॒વ॒ર્ગમે॒વ - તા એ॒વ - ચ॒ત્વારિ॑ ચ) (અ. 9)

વૃ॒ષ્ટિ॒સની॒રુપ॑ દધાતિ॒ વૃષ્ટિ॑મે॒વાવ॑ રુન્ધે॒ યદે॑ક॒ધોપ॑દ॒દ્ધ્યાદેક॑મૃ॒તું-વઁ॑ર્ષેદનુપરિ॒હારગ્ં॑ સાદયતિ॒ તસ્મા॒-થ્સર્વા॑નૃ॒તૂન્. વ॑ર્ષતિ પુરોવાત॒સનિ॑-ર॒સીત્યા॑હૈ॒તદ્વૈ વૃષ્ટ્યૈ॑ રૂ॒પગ્ં રૂ॒પેણૈ॒વ વૃષ્ટિ॒મવ॑ રુન્ધે સં॒યાઁની॑ભિ॒ર્વૈ દે॒વા ઇ॒માન્ ઁલો॒કાન્-થ્સમ॑યુ॒સ્ત-થ્સં॒યાઁની॑નાગ્ં સંયાઁનિ॒ત્વં-યઁ-થ્સં॒યાઁની॑રુપ॒દધા॑તિ॒ યથા॒-ઽફ્સુ ના॒વા સં॒યાઁત્યે॒વ- [સં॒યાઁત્યે॒વમ્, એ॒વૈતાભિ॒] 40

-મે॒વૈતાભિ॒ ર્યજ॑માન ઇ॒માન્ ઁલો॒કાન્-થ્સં-યાઁ॑તિ પ્લ॒વો વા એ॒ષો᳚-ઽગ્નેર્ય-થ્સં॒યાઁની॒ર્ય-થ્સં॒યાઁની॑રુપ॒દધા॑તિ પ્લ॒વમે॒વૈતમ॒ગ્નય॒ ઉપ॑દધાત્યુ॒ત યસ્યૈ॒તાસૂપ॑હિતા॒સ્વાપો॒-ઽગ્નિગ્ં હર॒ન્ત્યહૃ॑ત એ॒વાસ્યા॒-ગ્નિરા॑દિત્યેષ્ટ॒કા ઉપ॑ દધાત્યાદિ॒ત્યા વા એ॒ત-મ્ભૂત્યૈ॒ પ્રતિ॑નુદન્તે॒ યો-ઽલ॒-મ્ભૂત્યૈ॒ સ-ન્ભૂતિ॒-ન્ન પ્રા॒પ્નોત્યા॑દિ॒ત્યા [પ્રા॒પ્નોત્યા॑દિ॒ત્યાઃ, એ॒વૈન॒-મ્ભૂતિ॑-] 41

એ॒વૈન॒-મ્ભૂતિ॑-ઙ્ગમયન્ત્ય॒સૌ વા એ॒તસ્યા॑-ઽઽદિ॒ત્યો રુચ॒મા દ॑ત્તે॒ યો᳚-ઽગ્નિ-ઞ્ચિ॒ત્વા ન રોચ॑તે॒ યદા॑દિત્યેષ્ટ॒કા ઉ॑પ॒દધા᳚ત્ય॒સાવે॒-વાસ્મિ॑ન્નાદિ॒ત્યો રુચ॑-ન્દધાતિ॒ યથા॒-ઽસૌ દે॒વાના॒ગ્ં॒ રોચ॑ત એ॒વમે॒વૈષ મ॑નુ॒ષ્યા॑ણાગ્ં રોચતે ઘૃતેષ્ટ॒કા ઉપ॑ દધાત્યે॒તદ્વા અ॒ગ્નેઃ પ્રિ॒ય-ન્ધામ॒ ય-દ્ઘૃ॒ત-મ્પ્રિ॒યેણૈ॒વૈન॒-ન્ધામ્ના॒ સમ॑ર્ધય॒- [સમ॑ર્ધયતિ, અથો॒] 42

-ત્યથો॒ તેજ॑સા ઽનુપરિ॒હારગ્ં॑ સાદય॒-ત્યપ॑રિવર્ગ-મે॒વાસ્મિ॒-ન્તેજો॑ દધાતિ પ્ર॒જાપ॑તિર॒ગ્નિમ॑ચિનુત॒ સ યશ॑સા॒ વ્યા᳚ર્ધ્યત॒ સ એ॒તા ય॑શો॒દા અ॑પશ્ય॒-ત્તા ઉપા॑ધત્ત॒ તાભિ॒ર્વૈ સ યશ॑ આ॒ત્મન્ન॑ધત્ત॒ યદ્ય॑શો॒દા ઉ॑પ॒દધા॑તિ॒ યશ॑ એ॒વ તાભિ॒ર્યજ॑માન આ॒ત્મ-ન્ધ॑ત્તે॒ પઞ્ચોપ॑ દધાતિ॒ પાઙ્ક્તઃ॒ પુરુ॑ષો॒ યાવા॑ને॒વ પુરુ॑ષ॒સ્તસ્મિ॒ન્॒ યશો॑ દધાતિ ॥ 43 ॥

(એ॒વં - પ્રા॒પ્રોત્યા॑દિ॒ત્યા - અ॑ર્ધય॒ત્યે - કા॒ન્ન પ॑ઞ્ચા॒શચ્ચ॑) (અ. 10)

દે॒વા॒સુ॒રા-સ્સંયઁ॑ત્તા આસ॒ન્ કની॑યાગ્ંસો દે॒વા આસ॒-ન્ભૂયા॒ગ્ં॒સો-ઽસુ॑રા॒સ્તે દે॒વા એ॒તા ઇષ્ટ॑કા અપશ્ય॒-ન્તા ઉપા॑દધત ભૂય॒સ્કૃદ॒સીત્યે॒વ ભૂયાગ્ં॑સો-ઽભવ॒ન્ વન॒સ્પતિ॑ભિ॒-રોષ॑ધીભિ-ર્વરિવ॒સ્કૃદ॒સીતી॒-મામ॑જય॒-ન્પ્રાચ્ય॒સીતિ॒ પ્રાચી॒-ન્દિશ॑મજયન્નૂ॒ર્ધ્વા ઽસીત્ય॒મૂમ॑જય-ન્નન્તરિક્ષ॒સદ॑સ્ય॒ન્તરિ॑ક્ષે સી॒દેત્ય॒-ન્તરિ॑ક્ષમજય॒-ન્તતો॑ દે॒વા અભ॑વ॒- [દે॒વા અભ॑વન્ન્, પરા-ઽસુ॑રા॒] 44

-ન્પરા-ઽસુ॑રા॒ યસ્યૈ॒તા ઉ॑પધી॒યન્તે॒ ભૂયા॑ને॒વ ભ॑વત્ય॒ભીમાન્ ઁલો॒કાન્ જ॑યતિ॒ ભવ॑ત્યા॒ત્મના॒ પરા᳚-ઽસ્ય॒ ભ્રાતૃ॑વ્યો ભવત્યફ્સુ॒ષદ॑સિ શ્યેન॒સદ॒સીત્યા॑હૈ॒તદ્વા અ॒ગ્ને રૂ॒પગ્ં રૂ॒પેણૈ॒વાગ્નિમવ॑ રુન્ધે પૃથિ॒વ્યાસ્ત્વા॒ દ્રવિ॑ણે સાદયા॒મી-ત્યા॑હે॒માને॒વૈતાભિ॑-ર્લો॒કા-ન્દ્રવિ॑ણાવતઃ કુરુત આયુ॒ષ્યા॑ ઉપ॑ દધા॒ત્યાયુ॑રે॒વા- [ઉપ॑ દધા॒ત્યાયુ॑રે॒વ, અ॒સ્મિ॒-ન્દ॒ધા॒ત્યગ્ને॒] 45

-ઽસ્મિ॑-ન્દધા॒ત્યગ્ને॒ યત્તે॒ પર॒ગ્ં॒ હૃન્નામેત્યા॑હૈ॒તદ્વા અ॒ગ્નેઃ પ્રિ॒ય-ન્ધામ॑ પ્રિ॒યમે॒વાસ્ય॒ ધામોપા᳚-ઽઽપ્નોતિ॒ તાવેહિ॒ સગ્ં ર॑ભાવહા॒ ઇત્યા॑હ॒ વ્યે॑વૈને॑ન॒ પરિ॑ ધત્તે॒ પાઞ્ચ॑જન્યે॒ષ્વપ્યે᳚દ્ધ્યગ્ન॒ ઇત્યા॑હૈ॒ષ વા અ॒ગ્નિઃ પાઞ્ચ॑જન્યો॒ યઃ પઞ્ચ॑ચિતીક॒-સ્તસ્મા॑દે॒વમા॑હર્ત॒વ્યા॑ ઉપ॑ દધાત્યે॒તદ્વા ઋ॑તૂ॒ના-મ્પ્રિ॒ય-ન્ધામ॒ યદૃ॑ત॒વ્યા॑ ઋતૂ॒નામે॒વ પ્રિ॒ય-ન્ધામાવ॑ રુન્ધે સુ॒મેક॒ ઇત્યા॑હ સંવઁથ્સ॒રો વૈ સુ॒મેકઃ॑ સંવઁથ્સ॒રસ્યૈ॒વ પ્રિ॒ય-ન્ધામોપા᳚-ઽઽપ્નોતિ ॥ 46 ॥

(અભ॑વ॒ - ન્નાયુ॑રે॒વ - ર્ત॒વ્યા॑ ઉપ॒ - ષડ્વિગ્ં॑શતિશ્ચ) (અ. 11)

પ્ર॒જાપ॑તે॒રક્ષ્ય॑શ્વય॒-ત્ત-ત્પરા॑-ઽપત॒-ત્તદશ્વો॑-ઽભવ॒-દ્યદશ્વ॑ય॒-ત્તદશ્વ॑સ્યાશ્વ॒ત્વ-ન્તદ્દે॒વા અ॑શ્વમે॒ધેનૈ॒વ પ્રત્ય॑દધુરે॒ષ વૈ પ્ર॒જાપ॑તિ॒ગ્ં॒ સર્વ॑-ઙ્કરોતિ॒ યો᳚-ઽશ્વમે॒ધેન॒ યજ॑તે॒ સર્વ॑ એ॒વ ભ॑વતિ॒ સર્વ॑સ્ય॒ વા એ॒ષા પ્રાય॑શ્ચિત્તિ॒-સ્સર્વ॑સ્ય ભેષ॒જગ્ં સર્વં॒-વાઁ એ॒તેન॑ પા॒પ્માન॑-ન્દે॒વા અ॑તર॒ન્નપિ॒ વા એ॒તેન॑ બ્રહ્મહ॒ત્યા-મ॑તર॒ન્-થ્સર્વ॑-મ્પા॒પ્માન॑- [-મ॑તર॒ન્-થ્સર્વ॑-મ્પા॒પ્માન᳚મ્, ત॒ર॒તિ॒ તર॑તિ] 47

-ન્તરતિ॒ તર॑તિ બ્રહ્મહ॒ત્યાં-યોઁ᳚-ઽશ્વમે॒ધેન॒ યજ॑તે॒ ય ઉ॑ ચૈનમે॒વં-વેઁદોત્ત॑રં॒-વૈઁ ત-ત્પ્ર॒જાપ॑તે॒રક્ષ્ય॑શ્વય॒-ત્તસ્મા॒દશ્વ॑સ્યોત્તર॒તો-ઽવ॑ દ્યન્તિ દક્ષિણ॒તો᳚-ઽન્યેષા᳚-મ્પશૂ॒નાં-વૈઁ॑ત॒સઃ કટો॑ ભવત્ય॒ફ્સુયો॑નિ॒ર્વા અશ્વો᳚-ઽફ્સુ॒જો વે॑ત॒સ-સ્સ્વ એ॒વૈનં॒-યોઁનૌ॒ પ્રતિ॑ષ્ઠાપયતિ ચતુષ્ટો॒મ-સ્સ્તોમો॑ ભવતિ સ॒રડ્ઢ॒ વા અશ્વ॑સ્ય॒ સક્થ્યા-ઽવૃ॑હ॒-ત્ત-દ્દે॒વાશ્ચ॑તુષ્ટો॒મેનૈ॒વ પ્રત્ય॑દધુ॒ર્યચ્ચ॑તુષ્ટો॒મ-સ્સ્તોમો॒ ભવ॒ત્યશ્વ॑સ્ય સર્વ॒ત્વાય॑ ॥ 48 ॥

(સર્વ॑મ પા॒પ્માન॑ - મવૃહ॒-દ્- દ્વાદ॑શ ચ) (અ. 12)

(ઉ॒થ્સ॒ન્ન॒ય॒જ્ઞ - ઇન્દ્રા᳚ગ્ની - દે॒વા વા અ॑ક્ષ્ણયાસ્તો॒મીયા॑ - અ॒ગ્નેર્ભા॒ગો᳚ - ઽસ્યગ્ને॑ જા॒તાન્ - ર॒શ્મિરિતિ॑ - નાક॒સદ્ભિઃ॒ -છન્દાગ્ં॑સિ॒ - સર્વા᳚ભ્યો - વૃષ્ટિ॒સની᳚ - ર્દેવાસુ॒રાઃ કની॑યાગ્ંસઃ - પ્ર॒જાપ॑તે॒રક્ષિ॒ - દ્વાદ॑શ )

(ઉ॒થ્સ॒ન્ન॒ય॒જ્ઞો - દે॒વા વૈ - યસ્ય॒ મુખ્ય॑વતી - ર્નાક॒સદ્ભિ॑રે॒ - વૈ તાભિ॑ર॒ - ષ્ટાચ॑ત્વારિગ્ંશત્)

(ઉ॒થ્સ॒ન્ન॒ય॒જ્ઞ, સ્સ॑ર્વ॒ત્વાય॑)

॥ હરિઃ॑ ઓમ્ ॥

॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયા-મ્પઞ્ચમકાણ્ડે તૃતીયઃ પ્રશ્ન-સ્સમાપ્તઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-mpañcamakāṇḍe tṛtīyaḥ praśnaḥ - citīnā-nnirūpaṇaṃ

o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,

śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||

u॒thsa॒nna॒ ya॒jño vā e॒ṣa yada॒gniḥ kiṃ-vā~-'hai॒tasya̭ kri॒yate॒ kiṃ-vā~॒ na yadvai ya॒jñasya̭ kri॒yamā̭ṇasyā-nta॒ryanti॒ pūya̭ti॒ vā a̭sya॒ tadā᳚śvi॒nīrupa̭ dadhātya॒śvinau॒ vai de॒vānā᳚-mbhi॒ṣajau॒ tābhyā̭me॒vāsmai̭ bheṣa॒ja-ṅka̭roti॒ pañcopa̭ dadhāti॒ pāṅkto̭ ya॒jño yāvā̭ne॒va ya॒jñastasmai̭ bheṣa॒ja-ṅka̭rotyṛta॒vyā̭ upa̭ dadhātyṛtū॒nā-ṅkḷptyai॒ [kḷptyai᳚, pañcopa̭] 1

pañcopa̭ dadhāti॒ pañca॒ vā ṛ॒tavo॒ yāva̭nta e॒vartava॒stān ka̭lpayati samā॒napra̭bhṛtayo bhavanti samā॒noda̭rkā॒stasmā᳚-thsamā॒nā ṛ॒tava॒ ekḙna pa॒dena॒ vyāva̭rtante॒ tasmā̭d-ṛ॒tavo॒ vyāva̭rtante prāṇa॒bhṛta॒ upa̭ dadhātyṛ॒tuṣve॒va prā॒ṇā-nda̭dhāti॒ tasmā᳚-thsamā॒nā-ssanta̭ ṛ॒tavo॒ na jī᳚rya॒ntyatho॒ praja̭nayatye॒vainā̭ne॒ṣa vai vā॒yurya-tprā॒ṇo yad-ṛ̭ta॒vyā̭ upa॒dhāya̭ prāṇa॒bhṛta̭ [prāṇa॒bhṛtaḥ̭, u॒pa॒dadhā̭ti॒] 2

upa॒dadhā̭ti॒ tasmā॒-thsarvā̭nṛ॒tūnanṷ vā॒yurā va̭rīvarti vṛṣṭi॒sanī॒rupa̭ dadhāti॒ vṛṣṭi̭me॒vāva̭ rundhe॒ yadḙka॒dhopa̭da॒ddhyā-deka̭mṛ॒tuṃ-va~̭rṣedanupari॒hāragṃ̭ sādayati॒ tasmā॒-thsarvā̭nṛ॒tūn. va̭rṣati॒ ya-tprā̭ṇa॒bhṛta̭ upa॒dhāya̭ vṛṣṭi॒sanī̭rupa॒dadhā̭ti॒ tasmā᳚-dvā॒yupra̭cyutā di॒vo vṛṣṭi̭rīrte pa॒śavo॒ vai va̭ya॒syā̭ nānā̭manasaḥ॒ khalu॒ vai pa॒śavo॒ nānā᳚vratā॒stḙ-'pa e॒vābhi sama̭naso॒ [sama̭nasaḥ, ya-ṅkā॒mayḙtā-] 3

ya-ṅkā॒mayḙtā-'pa॒śu-ssyā॒diti̭ vaya॒syā᳚stasyo̭-pa॒dhāyā̭pa॒syā̭ upa̭ daddhyā॒-dasaṃ᳚(2)jñāna-me॒vāsmai̭ pa॒śubhiḥ̭ karotyapa॒śure॒va bha̭vati॒ ya-ṅkā॒mayḙta paśu॒mān-thsyā॒ditya̭-pa॒syā᳚stasyo̭pa॒dhāya̭ vaya॒syā̭ upa̭ daddhyā-thsaṃ॒(2)jñāna̭me॒vāsmai̭ pa॒śubhiḥ̭ karoti paśu॒māne॒va bha̭vati॒ cata̭sraḥ pu॒rastā॒dupa̭ dadhāti॒ tasmā᳚cca॒tvāri॒ cakṣṷṣo rū॒pāṇi॒ dve śu॒kle dve kṛ॒ṣṇe [kṛ॒ṣṇe, mū᳚rdha॒nvatī᳚-] 4

mū᳚rdha॒nvatī᳚-rbhavanti॒ tasmā᳚-tpu॒rastā᳚nmū॒rdhā pañca॒ dakṣi̭ṇāyā॒g॒ śroṇyā॒mupa̭ dadhāti॒ pañcotta̭rasyā॒-ntasmā᳚-tpa॒ścā-dvarṣī̭yā-npu॒rastā᳚-tpravaṇaḥ pa॒śurba॒sto vaya॒ iti॒ dakṣi॒ṇe-'gṃsa॒ upa̭ dadhāti vṛ॒ṣṇirvaya॒ ityutta॒re 'gṃsā̭ve॒va prati̭ dadhāti vyā॒ghro vaya॒ iti॒ dakṣi̭ṇe pa॒kṣa upa̭ dadhāti si॒gṃ॒ho vaya॒ ityutta̭re pa॒kṣayo̭re॒va vī॒rya̭-ndadhāti॒ purṷṣo॒ vaya॒ iti॒ maddhye॒ tasmā॒-tpurṷṣaḥ paśū॒nāmadhi̭patiḥ || 5 ||

(kḷptyā̭ - upa॒dhāya̭ prāṇa॒bhṛtaḥ॒-sama̭nasaḥ-kṛ॒ṣṇe-purṷṣo॒ vaya॒ iti॒ - pañca̭ ca) (a. 1)

indrā᳚gnī॒ avya̭thamānā॒miti̭ svayamātṛ॒ṇṇāmupa̭ dadhātīndrā॒gnibhyāṃ॒-vā~ i॒mau lo॒kau vidhṛ̭tāva॒nayo᳚-rlo॒kayo॒-rvidhṛ̭tyā॒ adhṛ̭teva॒ vā e॒ṣā yanma̭ddhya॒mā citi̭ra॒ntari̭kṣamiva॒ vā e॒ṣendrā᳚gnī॒ ityā̭hendrā॒gnī vai de॒vānā̭mojo॒ bhṛtā॒voja̭sai॒vainā̭-ma॒ntari̭kṣe cinute॒ dhṛtyai᳚ svayamātṛ॒ṇṇāmupa̭ dadhātya॒ntari̭kṣaṃ॒-vai~ sva̭yamātṛ॒ṇṇā 'ntari̭kṣame॒vopa̭ dha॒tte 'śva॒mupa̭ [dha॒tte 'śva॒mupa̭, ghrā॒pa॒ya॒ti॒ prā॒ṇame॒vā-] 6

ghrāpayati prā॒ṇame॒vā-'syā᳚-ndadhā॒tyatho᳚ prājāpa॒tyo vā aśvaḥ̭ pra॒jāpa̭tinai॒vāgni-ñci̭nute svayamātṛ॒ṇṇā bha̭vati prā॒ṇānā॒muthsṛ̭ṣṭyā॒ atho̭ suva॒rgasya̭ lo॒kasyānṷkhyātyai de॒vānāṃ॒-vai~ sṷva॒rgaṃ-lo~॒kaṃ-ya~॒tā-ndiśa॒-ssama̭vlīyanta॒ ta e॒tā diśyā̭ apaśya॒-ntā upā̭dadhata॒ tābhi॒rvai te diśo̭-'dṛgṃha॒n॒ yaddiśyā̭ upa॒dadhā̭ti di॒śāṃ-vi~dhṛ̭tyai॒ daśa̭ prāṇa॒bhṛtaḥ̭ pu॒rastā॒dupa̭ [pu॒rastā॒dupa̭, da॒dhā॒ti॒ nava॒ vai purṷṣe] 7

dadhāti॒ nava॒ vai purṷṣe prā॒ṇā nābhi̭rdaśa॒mī prā॒ṇāne॒va pu॒rastā᳚ddhatte॒ tasmā᳚-tpu॒rastā᳚-tprā॒ṇā jyoti̭ṣmatī-mutta॒māmupa̭ dadhāti॒ tasmā᳚-tprā॒ṇānāṃ॒-vā~gjyoti̭rutta॒mā daśopa̭ dadhāti॒ daśā᳚kṣarā vi॒rā-ḍvi॒rāṭ chanda̭sā॒-ñjyoti॒rjyoti̭re॒va pu॒rastā᳚ddhatte॒ tasmā᳚-tpu॒rastā॒jjyoti॒rupā᳚ ''smahe॒ chandāgṃ̭si pa॒śuṣvā॒jima̭yu॒stā-nbṛ̭ha॒tyuda̭jaya॒-ttasmā॒-dbārha̭tāḥ [tasmā॒-dbārha̭tāḥ, pa॒śava̭ ucyante॒ mā] 8

pa॒śava̭ ucyante॒ mā chanda॒ iti̭ dakṣiṇa॒ta upa̭ dadhāti॒ tasmā᳚-ddakṣi॒ṇā vṛ̭to॒ māsāḥ᳚ pṛthi॒vī chanda॒ iti̭ pa॒ścā-tprati̭ṣṭhityā a॒gnirde॒vatetyṷttara॒ta ojo॒ vā a॒gniroja̭ e॒votta̭ra॒to dha̭tte॒ tasmā̭duttarato 'bhiprayā॒yī ja̭yati॒ ṣaṭtrigṃ̭śa॒-thsampa̭dyante॒ ṣaṭtrigṃ̭śadakṣarā bṛha॒tī bārha̭tāḥ pa॒śavo̭ bṛha॒tyaivāsmai̭ pa॒śūnava̭ rundhe bṛha॒tī chanda̭sā॒g॒ svārā᳚jya॒-mparī̭yāya॒ yasyai॒tā [yasyai॒tāḥ, ṷpadhī॒yante॒ gaccha̭ti॒] 9

ṷpadhī॒yante॒ gaccha̭ti॒ svārā᳚jyagṃ sa॒pta vāla̭khilyāḥ pu॒rastā॒dupa̭ dadhāti sa॒pta pa॒ścā-thsa॒pta vai śī̭rṣa॒ṇyāḥ᳚ prā॒ṇā dvāvavā᳚ñcau prā॒ṇānāgṃ̭ savīrya॒tvāya̭ mū॒rdhā-'si॒ rāḍiti̭ pu॒rastā॒dupa̭ dadhāti॒ yantrī॒ rāḍiti̭ pa॒ścā-tprā॒ṇāne॒vāsmai̭ sa॒mīco̭ dadhāti || 10 ||

(aśva॒mupa̭-pu॒rastā॒dupa॒-bārha̭tā-e॒tā-ścatṷstrigṃśacca) (a. 2)

de॒vā vai ya-dya॒jñe 'kṷrvata॒ tadasṷrā akurvata॒ te de॒vā e॒tā a̭kṣṇayāsto॒mīyā̭ apaśya॒-ntā a॒nyathā॒ 'nūcyā॒-nyathopā̭dadhata॒ tadasṷrā॒ nānvavā̭ya॒-ntato̭ de॒vā abha̭va॒-nparā-'sṷrā॒ yada̭kṣṇayāsto॒mīyā̭ a॒nyathā॒ 'nūcyā॒nyatho̭pa॒ dadhā̭ti॒ bhrātṛ̭vyābhibhūtyai॒ bhava̭tyā॒tmanā॒ parā᳚-'sya॒ bhrātṛ̭vyo bhavatyā॒-śustri॒vṛditi̭ pu॒rastā॒dupa̭ dadhāti yajñamu॒khaṃ-vai~ tri॒vṛ- [tri॒vṛt, ya॒jña॒mu॒khame॒va] 11

-dya̭jñamu॒khame॒va pu॒rastā॒dvi yā̭tayati॒ vyo̭ma saptada॒śa iti̭ dakṣiṇa॒to 'nnaṃ॒-vai~ vyo̭mā-'nnagṃ̭ saptada॒śo-'nna̭me॒va da̭kṣiṇa॒to dha̭tte॒ tasmā॒-ddakṣi̭ṇe॒nānna̭madyate dha॒ruṇa̭ ekavi॒gṃ॒śa iti̭ pa॒ścā-tpra̭ti॒ṣṭhā vā ḙkavi॒gṃ॒śaḥ prati̭ṣṭhityai bhā॒ntaḥ pa̭ñcada॒śa ityṷttara॒ta ojo॒ vai bhā॒nta ojaḥ̭ pañcada॒śa oja̭ e॒votta̭ra॒to dha̭tte॒ tasmā̭duttarato 'bhiprayā॒yī ja̭yati॒ pratū᳚rtiraṣṭāda॒śa iti̭ pu॒rastā॒- [iti̭ pu॒rastā᳚t, upa̭ dadhāti॒ dvau] 12

-dupa̭ dadhāti॒ dvau tri॒vṛtā̭vabhipū॒rvaṃ-ya~̭jñamu॒khe vi yā̭tayatyabhiva॒rta-ssa̭vi॒gṃ॒śa iti̭ dakṣiṇa॒to-'nnaṃ॒-vā~ a̭bhiva॒rto-'nnagṃ̭ savi॒gṃ॒śo-'nna̭me॒va da̭kṣiṇa॒to dha̭tte॒ tasmā॒-ddakṣi̭ṇe॒nānna̭madyate॒ varco᳚ dvāvi॒gṃ॒śa iti̭ pa॒ścā-dya-dvigṃ̭śa॒tirdve tena̭ vi॒rājau॒ ya-ddve pra̭ti॒ṣṭhā tena̭ vi॒rājo̭re॒vā-bhi̭pū॒rvama॒nnādye॒ prati̭tiṣṭhati॒ tapo̭ navada॒śa ityṷttara॒ta stasmā᳚-thsa॒vyo [ityṷttara॒ta stasmā᳚-thsa॒vyaḥ, hasta̭yo-] 13

hasta̭yo-stapa॒svita̭ro॒ yoni̭ścaturvi॒gṃ॒śa iti̭ pu॒rastā॒dupa̭ dadhāti॒ catṷrvigṃśatyakṣarā gāya॒trī gā̭ya॒trī ya̭jñamu॒khaṃ-ya~̭jñamu॒khame॒va pu॒rastā॒-dviyā̭tayati॒ garbhāḥ᳚ pañcavi॒gṃ॒śa iti̭ dakṣiṇa॒to-'nnaṃ॒-vai~ garbhā॒ anna̭-mpañcavi॒gṃ॒śonna̭me॒va da̭kṣiṇa॒to dha̭tte॒ tasmā॒-ddakṣi̭ṇe॒nānna̭madyata॒ oja̭striṇa॒va iti̭ pa॒ścādi॒me vai lo॒kāstri̭ṇa॒va e॒ṣvḙva lo॒keṣu॒ prati̭tiṣṭhati sa॒bhaṃra̭ṇastrayovi॒gṃ॒śa i- [sa॒bhaṃra̭ṇastrayovi॒gṃ॒śa iti̭, u॒tta॒ra॒ta-] 14

-tyṷttara॒ta-stasmā᳚-thsa॒vyo hasta̭yo-ssambhā॒rya̭taraḥ॒ kratṷrekatri॒gṃ॒śa iti̭ pu॒rastā॒dupa̭ dadhāti॒ vāgvai kratṷryajñamu॒khaṃ-vā~gya̭jñamu॒khame॒va pu॒rastā॒dvi yā̭tayati bra॒ddhnasya̭ vi॒ṣṭapa̭-ñcatustri॒gṃ॒śa iti̭ dakṣiṇa॒to̭-'sau vā ā̭di॒tyo bra॒ddhnasya̭ vi॒ṣṭapa̭-mbrahmavarca॒same॒va da̭kṣiṇa॒to dha̭tte॒ tasmā॒-ddakṣi॒ṇo-'rdho᳚ brahmavarca॒sita̭raḥ prati॒ṣṭhā tra̭yastri॒gṃ॒śa iti̭ pa॒ścā-tprati̭ṣṭhityai॒ nākaḥ̭ ṣaṭtri॒gṃ॒śa ityṷttara॒ta-ssṷva॒rgo vai lo॒ko nākaḥ̭ suva॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || 15 ||

(vai tri॒vṛ - diti̭ pu॒rastā᳚th - sa॒vya - stra̭yovi॒gṃ॒śa iti̭ - suva॒rgo vai - pañca̭ ca) (a. 3)

(ā॒śu - rvyo̭ma - dha॒ruṇo̭ - bhā॒ntaḥ - pratū᳚rtira -bhiva॒rto - varca॒ - stapo॒ - yoni॒ - rgarbhā॒ - ojaḥ̭ - sa॒bhaṃra̭ṇaḥ॒ - kratṷ - rbra॒ddhrasya̭ - prati॒ṣṭhā - nākaḥ॒ - ṣoḍa̭śa)

a॒gnerbhā॒go̭-'sīti̭ pu॒rastā॒dupa̭ dadhāti yajñamu॒khaṃ-vā~ a॒gnirya̭jñamu॒kha-ndī॒kṣā ya̭jñamu॒kha-mbrahma̭ yajñamu॒kha-ntri॒vṛ-dya̭jñamu॒khame॒va pu॒rastā॒dvi yā̭tayati nṛ॒cakṣa̭sā-mbhā॒go̭-'sīti̭ dakṣiṇa॒ta-śśṷśru॒vāgṃso॒ vai nṛ॒cakṣa॒so-'nna̭-ndhā॒tā jā॒tāyai॒vāsmā॒ anna॒mapi̭ dadhāti॒ tasmā᳚jjā॒to-'nna̭matti ja॒nitragg̭ spṛ॒tagṃ sa̭ptada॒śa-sstoma॒ ityā॒hā-'nnaṃ॒-vai~ ja॒nitra॒- [ja॒nitra᳚m, annagṃ̭ saptada॒śo-'nna̭me॒va] 16

-mannagṃ̭ saptada॒śo-'nna̭me॒va da̭kṣiṇa॒to dha̭tte॒ tasmā॒-ddakṣi̭ṇe॒nā-nna̭madyate mi॒trasya̭ bhā॒go̭-'sīti̭ pa॒ścā-tprā॒ṇo vai mi॒tro̭-'pā॒no varṷṇaḥ prāṇāpā॒nāve॒vāsmi̭-ndadhāti di॒vo vṛ॒ṣṭirvātā᳚-sspṛ॒tā ḙkavi॒gṃ॒śa-sstoma॒ ityā̭ha prati॒ṣṭhā vā ḙkavi॒gṃ॒śaḥ prati̭ṣṭhityā॒ indra̭sya bhā॒go̭-'sītyṷttara॒ta ojo॒ vā indra॒ ojo॒ viṣṇu॒rojaḥ̭ kṣa॒tramojaḥ̭ pañcada॒śa [pañcada॒śaḥ, oja̭ e॒votta̭ra॒to dha̭tte॒] 17

oja̭ e॒votta̭ra॒to dha̭tte॒ tasmā̭duttarato-'bhiprayā॒yī ja̭yati॒ vasṷ̄nā-mbhā॒go̭-'sīti̭ pu॒rastā॒dupa̭ dadhāti yajñamu॒khaṃ-vai~ vasa̭vo yajñamu॒khagṃ ru॒drā ya̭jñamu॒kha-ñca̭turvi॒gṃ॒śo ya̭jñamu॒khame॒va pu॒rastā॒dvi yā̭tayatyādi॒tyānā᳚-mbhā॒go̭-'sīti̭ dakṣiṇa॒to-'nnaṃ॒-vā~ ā̭di॒tyā anna̭-mma॒ruto-'nna॒-ṅgarbhā॒ anna̭-mpañcavi॒gṃ॒śo-'nna̭me॒va da̭kṣiṇa॒to dha̭tte॒ tasmā॒-ddakṣi̭ṇe॒nā-'nna̭madya॒te 'di̭tyai bhā॒go̭- [-'di̭tyai bhā॒gaḥ, a॒sīti̭ pa॒ścā-tpra̭ti॒ṣṭhā] 18

-'sīti̭ pa॒ścā-tpra̭ti॒ṣṭhā vā adi̭tiḥ prati॒ṣṭhā pū॒ṣā pra̭ti॒ṣṭhā tri̭ṇa॒vaḥ prati̭ṣṭhityai de॒vasya̭ savi॒turbhā॒go̭-' sītyṷttara॒to brahma॒ vai de॒va-ssa̭vi॒tā brahma॒ bṛha॒spati॒rbrahma̭ catuṣṭo॒mo bra̭hmavarca॒same॒votta̭ra॒to dha̭tte॒ tasmā॒dutta॒ro-'rdho᳚ brahmavarca॒sita̭ra-ssāvi॒trava̭tī bhavati॒ prasū᳚tyai॒ tasmā᳚-dbrāhma॒ṇānā॒mudī̭cī sa॒niḥ prasṷ̄tā dha॒rtraśca̭tuṣṭo॒ma iti̭ pu॒rastā॒dupa̭ dadhāti yajñamu॒khaṃ-vai~ dha॒rtro [dha॒rtraḥ, ya॒jña॒mu॒kha-ñca̭tuṣṭo॒mo] 19

ya̭jñamu॒kha-ñca̭tuṣṭo॒mo ya̭jñamu॒khame॒va pu॒rastā॒dvi yā̭tayati॒ yāvā̭nā-mbhā॒go̭-'sīti̭ dakṣiṇa॒to māsā॒ vai yāvā̭ ardhamā॒sā ayā̭vā॒-stasmā᳚-ddakṣi॒ṇāvṛ̭to॒ māsā॒ annaṃ॒-vai~ yāvā॒ anna̭-mpra॒jā anna̭me॒va da̭kṣiṇa॒to dha̭tte॒ tasmā॒-ddakṣi̭ṇe॒nā-nna̭madyata ṛbhū॒ṇā-mbhā॒go̭-'sīti̭ pa॒ścā-tprati̭ṣṭhityai viva॒rto᳚ 'ṣṭācatvāri॒gṃ॒śa ityṷttara॒to̭-'nayo᳚rlo॒kayo᳚-ssavīrya॒tvāya॒ tasmā̭di॒mau lo॒kau sa॒māva̭-dvīryau॒ [sa॒māva̭-dvīryau, yasya॒ mukhya̭vatīḥ] 20

yasya॒ mukhya̭vatīḥ pu॒rastā̭dupadhī॒yante॒ mukhya̭ e॒va bha̭va॒tyā-'sya॒ mukhyo̭ jāyate॒ yasyā-nna̭vatī - rdakṣiṇa॒to-'ttyanna॒mā-'syā᳚nnā॒do jā̭yate॒ yasya̭ prati॒ṣṭhāva̭tīḥ pa॒ścā-tpratye॒va ti̭ṣṭhati॒ yasyauja̭svatīruttara॒ta o̭ja॒svyḙva bha̭va॒tyā-'syaṷja॒svī jā̭yate॒ 'rko vā e॒ṣa yada॒gnistasyai॒tade॒va sto॒trame॒taccha॒straṃ-ya~de॒ṣā vi॒dhā [vi॒dhā, vi॒dhī॒yate॒-'rka e॒va] 21

vi̭dhī॒yate॒-'rka e॒va tada॒rkya̭manu॒ vi dhī̭ya॒te 'ttyanna॒mā-'syā᳚nnā॒do jā̭yate॒ yasyai॒ṣā vi॒dhā vi̭dhī॒yate॒ ya ṷ caināme॒vaṃ-ve~da॒ sṛṣṭī॒rupa̭ dadhāti yathāsṛ॒ṣṭame॒vāva̭ rundhe॒ na vā i॒da-ndivā॒ na nakta̭māsī॒davyā̭vṛtta॒-nte de॒vā e॒tā vyṷṣṭīrapaśya॒-ntā upā̭dadhata॒ tato॒ vā i॒daṃ ~vyau᳚ccha॒-dyasyai॒tā ṷpadhī॒yante॒ vyḙvāsmā̭ uccha॒tyatho॒ tama̭ e॒vāpa̭hate || 22 ||

(vai ja॒nitraṃ̭ - pañcada॒śo - 'di̭tyai bhā॒go - vai dha॒rtraḥ - sa॒māva̭dvīryai-vi॒dhā-tato॒ vā i॒daṃ - catṷrdaśa ca ) (a. 4)

(a॒gne - rnṛ॒cakṣa̭sāṃ - ja॒nitraṃ̭ - mi॒tra - syendra̭sya॒ -vasṷ̄nā - mādi॒tyānā॒ - madi̭tyai - de॒vasya̭ savi॒tuḥ - sā̭vi॒trava̭tī - dha॒rtro - yāvā̭nā-mṛbhū॒ṇāṃ - ~vi̭va॒rta - ścatṷrdaśa)

agnḙ jā॒tā-npraṇṷdā na-ssa॒patnā॒niti̭ pu॒rastā॒dupa̭ dadhāti jā॒tāne॒va bhrātṛ̭vyā॒-npraṇṷdate॒ saha̭sā jā॒tāniti̭ pa॒ścājja̭ni॒ṣyamā̭ṇāne॒va prati̭ nudate catuścatvāri॒gṃ॒śa-sstoma॒ iti̭ dakṣiṇa॒to bra̭hmavarca॒saṃ-vai~ ca̭tuścatvāri॒gṃ॒śo bra̭hmavarca॒same॒va da̭kṣiṇa॒to dha̭tte॒ tasmā॒-ddakṣi॒ṇo-'rdho᳚ brahmavarca॒sita̭ra-ṣṣoḍa॒śa-sstoma॒ ityṷttara॒ta ojo॒ vai ṣo̭ḍa॒śa oja̭ e॒votta̭ra॒to dha̭tte॒ tasmā̭- [tasmā᳚t, u॒tta॒ra॒to॒-'bhi॒pra॒yā॒yī] 23

-duttarato-'bhiprayā॒yī ja̭yati॒ vajro॒ vai ca̭tuścatvāri॒gṃ॒śo vajraḥ̭ ṣoḍa॒śo yade॒te iṣṭa̭ke upa॒dadhā̭ti jā॒tāgścai॒va ja̭ni॒ṣyamā̭ṇāgśca॒ bhrātṛ̭vyā-npra॒ṇudya॒ vajra॒manu॒ praha̭rati॒ stṛtyai॒ purī̭ṣavatī॒-mmaddhya॒ upa̭dadhāti॒ purī̭ṣaṃ॒-vai~ maddhya̭mā॒tmana॒-ssātmā̭name॒vāgni-ñci̭nute॒ sātmā॒-'muṣmi̭n ~lo॒ke bha̭vati॒ ya e॒vaṃ-ve~dai॒tā vā a̭sapa॒tnā nāmeṣṭa̭kā॒ yasyai॒tā ṷpadhī॒yante॒ [ṷpadhī॒yante᳚, nā-'sya̭] 24

nā-'sya̭ sa॒patno̭ bhavati pa॒śurvā e॒ṣa yada॒gnirvi॒rāja̭ utta॒māyā॒-ñcityā॒mupa̭ dadhāti vi॒rāja̭me॒votta॒mā-mpa॒śuṣṷ dadhāti॒ tasmā᳚-tpaśu॒mānṷtta॒māṃ-vā~caṃ̭-va~dati॒ daśa̭da॒śopa̭ dadhāti savīrya॒tvāyā᳚-'kṣṇa॒yopa̭ dadhāti॒ tasmā̭dakṣṇa॒yā pa॒śavo-'ṅgā̭ni॒ praha̭ranti॒ prati̭ṣṭhityai॒ yāni॒ vai chandāgṃ̭si suva॒rgyā᳚ṇyāsa॒-ntairde॒vā-ssṷva॒rgaṃ-lo~॒kamā̭ya॒-ntenarṣa̭yo- [-~lo॒kamā̭ya॒-ntenarṣa̭yaḥ, a॒śrā॒mya॒-nte tapo̭-'tapyanta॒] 25

-'śrāmya॒-nte tapo̭-'tapyanta॒ tāni॒ tapa̭sā-'paśya॒-ntebhya̭ e॒tā iṣṭa̭kā॒ nira̭mima॒teva॒śchando॒ vari̭va॒śchanda॒ iti॒ tā upā̭dadhata॒ tābhi॒rvai te sṷva॒rgaṃ-lo~॒kamā̭ya॒n॒. yade॒tā iṣṭa̭kā upa॒dadhā̭ti॒ yānye॒va chandāgṃ̭si suva॒rgyā̭ṇi॒ taire॒va yaja̭māna-ssuva॒rgaṃ-lo~॒kamḙti ya॒jñena॒ vai pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā a̭sṛjata॒ tā-sstoma̭ bhāgaire॒vā-'sṛ̭jata॒ ya- [-'sṛ̭jata॒ yat, stoma̭ bhāgā upa॒dadhā̭ti] 26

-thstoma̭ bhāgā upa॒dadhā̭ti pra॒jā e॒va ta-dyaja̭māna-ssṛjate॒ bṛha॒spati॒rvā e॒ta-dya॒jñasya॒ teja॒-ssama̭bhara॒dya-thstoma̭bhāgā॒ ya-thstoma̭bhāgā upa॒dadhā̭ti॒ satḙjasame॒vāgni-ñci̭nute॒ bṛha॒spati॒rvā e॒tāṃ-ya~॒jñasya̭ prati॒ṣṭhāma̭paśya॒dya-thstoma̭bhāgā॒ ya-thstoma̭bhāgā upa॒dadhā̭ti ya॒jñasya॒ prati̭ṣṭhityai sa॒ptasa॒ptopa̭ dadhāti savīrya॒tvāya̭ ti॒sro maddhye॒ prati̭ṣṭhityai || 27 ||

( u॒tta॒ra॒to dha̭tte॒ tasmā̭ - dupadhī॒yanta॒ - ṛṣa̭yo - 'sṛjata॒ yat - trica̭tvārigṃśacca) (a. 5)

ra॒śmiritye॒vā ''di॒tyama̭sṛjata॒ preti॒riti॒ dharma॒manvi̭ti॒riti॒ divagṃ̭ sa॒dhiṃritya॒ntari̭kṣa-mprati॒dhiriti̭ pṛthi॒vīṃ-vi~̭ṣṭa॒mbha iti॒ vṛṣṭi̭-mpra॒vetyaha̭ranu॒veti॒ rātri̭mu॒śigiti॒ vasū᳚-nprake॒ta iti̭ ru॒drān-thsṷdī॒tirityā̭di॒tyānoja॒ iti̭ pi॒tṝgstantu॒riti̭ pra॒jāḥ pṛ̭tanā॒ṣāḍiti̭ pa॒śū-nre॒vadityo-ṣa̭dhīrabhi॒jida̭si yu॒ktagrā॒ve- [yu॒ktagrā̭vā, indrā̭ya॒ tvendra̭-ñji॒nvetye॒va] 28

-ndrā̭ya॒ tvendra̭-ñji॒nvetye॒va da̭kṣiṇa॒to vajra॒-mparyaṷhada॒bhiji̭tyai॒ tāḥ pra॒jā apa̭prāṇā asṛjata॒ tāsvadhi̭patira॒sītye॒va prā॒ṇama̭dadhā-dya॒ntetya̭pā॒nagṃ sa॒gṃ॒sarpa॒ iti॒ cakṣṷrvayo॒dhā iti॒ śrotra॒-ntāḥ pra॒jāḥ prā̭ṇa॒tīra̭pāna॒tīḥ paśya̭ntī-śśṛṇva॒tīrna mi̭thu॒nī a̭bhava॒-ntāsṷ tri॒vṛda॒sītye॒va mi̭thu॒nama̭dadhā॒-ttāḥ pra॒jā mi̭thu॒nī [ ] 29

bhava̭ntī॒rna prājā̭yanta॒ tā-ssagṃ̭ro॒ho̭-'si nīro॒ho̭-'sītye॒va prā-'ja̭naya॒-ttāḥ pra॒jāḥ prajā̭tā॒ na pratya̭tiṣṭha॒-ntā va̭su॒ko̭-'si॒ veṣa̭śrirasi॒ vasya̭ṣṭira॒sītye॒vaiṣu lo॒keṣu॒ pratya̭sthāpaya॒dyadāha̭ vasu॒ko̭-'si॒ veṣa̭śrirasi॒ vasya̭ṣṭira॒sīti̭ pra॒jā e॒va prajā̭tā e॒ṣu lo॒keṣu॒ prati̭ṣṭhāpayati॒ sātmā॒-'ntari̭kṣagṃ rohati॒ saprā̭ṇo॒-'muṣmi̭n ~lo॒ke prati̭ tiṣṭha॒tyavya̭rdhukaḥ prāṇāpā॒nābhyā᳚-mbhavati॒ ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 30 ||

(yu॒ktagrā̭vā - pra॒jā mi̭thu॒nya̭ - ntari̭kṣaṃ॒ - dvāda̭śa ca) (a. 6)

nā॒ka॒sadbhi॒rvai de॒vā-ssṷva॒rgaṃ-lo~॒kamā̭ya॒-ntannā̭ka॒sadā᳚-nnākasa॒ttvaṃ-ya~nnā̭ka॒sada̭ upa॒dadhā̭ti nāka॒sadbhi̭re॒va ta-dyaja̭māna-ssuva॒rgaṃ-lo~॒kamḙti suva॒rgo vai lo॒ko nāko॒ yasyai॒tā ṷpadhī॒yante॒ nāsmā॒ aka̭-mbhavati yajamānāyata॒naṃ-vai~ nā̭ka॒sado॒ yannā̭ka॒sada̭ upa॒dadhā᳚tyā॒yata̭name॒va ta-dyaja̭mānaḥ kurute pṛ॒ṣṭhānāṃ॒-vā~ e॒ta-tteja॒-ssambhṛ̭taṃ॒-ya~nnā̭ka॒sado॒ yannā̭ka॒sada̭ [yannā̭ka॒sadaḥ̭, u॒pa॒dadhā̭ti pṛ॒ṣṭhānā̭me॒va] 31

upa॒dadhā̭ti pṛ॒ṣṭhānā̭me॒va tejo-'va̭ rundhe pañca॒coḍā॒ upa̭ dadhātyaphsa॒rasa̭ e॒vaina̭me॒tā bhū॒tā a॒muṣmi̭n ~lo॒ka upa̭ śe॒re-'tho̭ tanū॒pānī̭re॒vaitā yaja̭mānasya॒ ya-ndvi॒ṣyā-ttamṷpa॒dadha̭ddhyāyede॒tābhya̭ e॒vaina̭-nde॒vatā᳚bhya॒ ā vṛ̭ścati tā॒jagārti॒mārccha॒tyutta̭rā nāka॒sadbhya॒ upa̭dadhāti॒ yathā̭ jā॒yāmā॒nīya̭ gṛ॒heṣṷ niṣā॒daya̭ti tā॒dṛge॒va ta- [tā॒dṛge॒va tat, pa॒ścā-tprācī̭-] 32

-tpa॒ścā-tprācī̭-mutta॒māmupa̭ dadhāti॒ tasmā᳚-tpa॒ścā-tprācī॒ patnyanvā᳚ste svayamātṛ॒ṇṇā-ñca̭ vika॒rṇī-ñco᳚tta॒me upa̭ dadhāti prā॒ṇo vai sva̭yamātṛ॒ṇṇā-''yṷrvika॒rṇī prā॒ṇa-ñcai॒vā-''yṷśca prā॒ṇānā̭mutta॒mau dha̭tte॒ tasmā᳚-tprā॒ṇaścā-''yṷśca prā॒ṇānā̭mutta॒mau nānyāmutta̭rā॒miṣṭa̭kā॒mupa̭ daddhyā॒-dyada॒nyāmutta̭rā॒-miṣṭa̭kā-mupada॒ddhyā-tpa̭śū॒nā- [-mupada॒ddhyā-tpa̭śū॒nām, ca॒ yaja̭mānasya ca] 33

-ñca॒ yaja̭mānasya ca prā॒ṇa-ñcā-''yu॒ścāpi̭ daddhyā॒-ttasmā॒nnā-nyotta॒reṣṭa̭kopa॒dheyā᳚ svayamātṛ॒ṇṇāmupa̭ dadhātya॒sau vai sva̭yamātṛ॒ṇṇā- 'mūme॒vopa̭ dha॒tte 'śva॒mupa̭ ghrāpayati prā॒ṇame॒vāsyā᳚-ndadhā॒tyatho᳚ prājāpa॒tyo vā aśvaḥ̭ pra॒jāpa̭tinai॒vāgni-ñci̭nute svayamātṛ॒ṇṇā bha̭vati prā॒ṇānā॒muthsṛ̭ṣṭyā॒ atho̭ suva॒rgasya̭ lo॒kasyā-'nṷkhyātyā e॒ṣā vai de॒vānāṃ॒-vi~krā᳚nti॒rya-dvi̭ka॒rṇī ya-dvi̭ka॒rṇīmṷpa॒dadhā̭ti de॒vānā̭me॒va vikrā᳚nti॒manu॒ vikra̭mata uttara॒ta upa̭dadhāti॒ tasmā̭duttara॒ta ṷpacāro॒-'gni rvā̭yu॒matī̭ bhavati॒ sami̭ddhyai || 34 ||

(sambhṛ̭taṃ॒-ya~nnā̭ka॒sado॒ yannā̭ka॒sada॒ - stat - pa̭śū॒nā-me॒ṣā vai-dvāvigṃ̭śatiśca) (a. 7)

chandā॒g॒syupa̭ dadhāti pa॒śavo॒ vai chandāgṃ̭si pa॒śūne॒vāva̭ rundhe॒ chandāgṃ̭si॒ vai de॒vānāṃ᳚-vā~॒ma-mpa॒śavo̭ vā॒mame॒va pa॒śūnava̭ rundha e॒tāgṃ ha॒ vai ya॒jñasḙna-ścaitriyāya॒ṇa-ścitiṃ̭-vi~॒dā-ñca̭kāra॒ tayā॒ vai sa pa॒śūnavā̭rundha॒ yade॒tāmṷpa॒dadhā̭ti pa॒śūne॒vāva̭ rundhe gāya॒trīḥ pu॒rastā॒dupa̭ dadhāti॒ tejo॒ vai gā̭ya॒trī teja̭ e॒va [teja̭ e॒va, mu॒kha॒to dha̭tte] 35

mṷkha॒to dha̭tte mūrdha॒nvatī᳚rbhavanti mū॒rdhāna̭me॒vainagṃ̭ samā॒nānā᳚-ṅkaroti tri॒ṣṭubha॒ upa̭ dadhātīndri॒yaṃ-vai~ tri॒ṣṭugi̭ndri॒yame॒va ma̭ddhya॒to dha̭tte॒ jaga̭tī॒rupa̭ dadhāti॒ jāga̭tā॒ vai pa॒śavaḥ̭ pa॒śūne॒vāva̭ rundhe 'nu॒ṣṭubha॒ upa̭ dadhāti prā॒ṇā vā a̭nu॒ṣṭup prā॒ṇānā॒muthsṛ̭ṣṭyai bṛha॒tīru॒ṣṇihāḥ᳚ pa॒ṅktīra॒kṣara̭paṅktī॒riti॒ viṣṷrūpāṇi॒ chandā॒g॒syupa̭ dadhāti॒ viṣṷrūpā॒ vai pa॒śavaḥ̭ pa॒śava॒- [pa॒śavaḥ̭ pa॒śavaḥ̭, chandāgṃ̭si॒ viṣṷrūpāne॒va] 36

-śchandāgṃ̭si॒ viṣṷrūpāne॒va pa॒śūnava̭ rundhe॒ viṣṷrūpamasya gṛ॒he dṛ̭śyate॒ yasyai॒tā ṷpadhī॒yante॒ ya ṷ cainā e॒vaṃ-ve~dā-'ti̭cchandasa॒mupa̭ dadhā॒tyati̭cchandā॒ vai sarvā̭ṇi॒ chandāgṃ̭si॒ sarvḙbhire॒vaina॒-ñchando̭bhiścinute॒ varṣma॒ vā e॒ṣā chanda̭sāṃ॒-ya~dati̭cchandā॒ yadati̭cchandasa-mupa॒dadhā̭ti॒ varṣmai॒vainagṃ̭ samā॒nānā᳚-ṅkaroti dvi॒padā॒ upa̭ dadhāti dvi॒pā-dyaja̭mānaḥ॒ prati̭ṣṭhityai || 37 ||

(teja̭ e॒va - pa॒śavaḥ̭ pa॒śavo॒ - yaja̭māna॒ - eka̭ñca) (a. 8)

sarvā᳚bhyo॒ vai de॒vatā᳚bhyo॒-'gniścī̭yate॒ ya-thsa॒yujo॒ nopa̭da॒ddhyā-dde॒vatā̭ asyā॒gniṃ-vṛ~̭ñjīra॒n॒. ya-thsa॒yuja̭ upa॒dadhā᳚tyā॒tmanai॒vainagṃ̭ sa॒yuja̭-ñcinute॒ nāgninā॒ vyṛ̭ddhya॒te-'tho॒ yathā॒ purṷṣa॒-ssnāva̭bhi॒-ssanta̭ta e॒vame॒vaitābhi̭ra॒gni-ssanta̭to॒ 'gninā॒ vai de॒vā-ssṷva॒rgaṃ-lo~॒kamā̭ya॒-ntā a॒mūḥ kṛtti̭kā abhava॒n॒ yasyai॒tā ṷpa dhī॒yantḙ suva॒rgame॒va [ ] 38

lo॒kamḙti॒ gaccha̭ti prakā॒śa-ñci॒trame॒va bha̭vati maṇḍaleṣṭa॒kā upa̭ dadhātī॒me vai lo॒kā ma̭ṇḍaleṣṭa॒kā i॒me khalu॒ vai lo॒kā dḙvapu॒rā dḙvapu॒rā e॒va pravi̭śati॒ nā-''rti॒mārccha̭tya॒gni-ñci̭kyā॒no vi॒śvajyo̭tiṣa॒ upa̭ dadhātī॒māne॒vaitābhi-̭rlo॒kān jyoti̭ṣmataḥ kuru॒te-'tho᳚ prā॒ṇāne॒vaitā yaja̭mānasya dāddhratye॒tā vai de॒vatā᳚-ssuva॒rgyā᳚stā e॒vā- -nvā॒rabhya̭ suva॒rgaṃ-lo~॒kamḙti || 39 ||

(su॒va॒rgame॒va - tā e॒va - ca॒tvāri̭ ca) (a. 9)

vṛ॒ṣṭi॒sanī॒rupa̭ dadhāti॒ vṛṣṭi̭me॒vāva̭ rundhe॒ yadḙka॒dhopa̭da॒ddhyādeka̭mṛ॒tuṃ-va~̭rṣedanupari॒hāragṃ̭ sādayati॒ tasmā॒-thsarvā̭nṛ॒tūn. va̭rṣati purovāta॒sani̭-ra॒sītyā̭hai॒tadvai vṛṣṭyai̭ rū॒pagṃ rū॒peṇai॒va vṛṣṭi॒mava̭ rundhe saṃ॒yā~nī̭bhi॒rvai de॒vā i॒mān ~lo॒kān-thsama̭yu॒sta-thsaṃ॒yā~nī̭nāgṃ saṃyā~ni॒tvaṃ-ya~-thsaṃ॒yā~nī̭rupa॒dadhā̭ti॒ yathā॒-'phsu nā॒vā saṃ॒yā~tye॒va- [saṃ॒yā~tye॒vam, e॒vaitābhi॒] 40

-me॒vaitābhi॒ ryaja̭māna i॒mān ~lo॒kān-thsaṃ-yā~̭ti pla॒vo vā e॒ṣo᳚-'gnerya-thsaṃ॒yā~nī॒rya-thsaṃ॒yā~nī̭rupa॒dadhā̭ti pla॒vame॒vaitama॒gnaya॒ upa̭dadhātyu॒ta yasyai॒tāsūpa̭hitā॒svāpo॒-'gnigṃ hara॒ntyahṛ̭ta e॒vāsyā॒-gnirā̭dityeṣṭa॒kā upa̭ dadhātyādi॒tyā vā e॒ta-mbhūtyai॒ prati̭nudante॒ yo-'la॒-mbhūtyai॒ sa-nbhūti॒-nna prā॒pnotyā̭di॒tyā [prā॒pnotyā̭di॒tyāḥ, e॒vaina॒-mbhūti̭-] 41

e॒vaina॒-mbhūti̭-ṅgamayantya॒sau vā e॒tasyā̭-''di॒tyo ruca॒mā da̭tte॒ yo᳚-'gni-ñci॒tvā na roca̭te॒ yadā̭dityeṣṭa॒kā ṷpa॒dadhā᳚tya॒sāve॒-vāsmi̭nnādi॒tyo ruca̭-ndadhāti॒ yathā॒-'sau de॒vānā॒gṃ॒ roca̭ta e॒vame॒vaiṣa ma̭nu॒ṣyā̭ṇāgṃ rocate ghṛteṣṭa॒kā upa̭ dadhātye॒tadvā a॒gneḥ pri॒ya-ndhāma॒ ya-dghṛ॒ta-mpri॒yeṇai॒vaina॒-ndhāmnā॒ sama̭rdhaya॒- [sama̭rdhayati, atho॒] 42

-tyatho॒ teja̭sā 'nupari॒hāragṃ̭ sādaya॒-tyapa̭rivarga-me॒vāsmi॒-ntejo̭ dadhāti pra॒jāpa̭tira॒gnima̭cinuta॒ sa yaśa̭sā॒ vyā᳚rdhyata॒ sa e॒tā ya̭śo॒dā a̭paśya॒-ttā upā̭dhatta॒ tābhi॒rvai sa yaśa̭ ā॒tmanna̭dhatta॒ yadya̭śo॒dā ṷpa॒dadhā̭ti॒ yaśa̭ e॒va tābhi॒ryaja̭māna ā॒tma-ndha̭tte॒ pañcopa̭ dadhāti॒ pāṅktaḥ॒ purṷṣo॒ yāvā̭ne॒va purṷṣa॒stasmi॒n॒ yaśo̭ dadhāti || 43 ||

(e॒vaṃ - prā॒protyā̭di॒tyā - a̭rdhaya॒tye - kā॒nna pa̭ñcā॒śacca̭) (a. 10)

de॒vā॒su॒rā-ssaṃya~̭ttā āsa॒n kanī̭yāgṃso de॒vā āsa॒-nbhūyā॒gṃ॒so-'sṷrā॒ste de॒vā e॒tā iṣṭa̭kā apaśya॒-ntā upā̭dadhata bhūya॒skṛda॒sītye॒va bhūyāgṃ̭so-'bhava॒n vana॒spati̭bhi॒-roṣa̭dhībhi-rvariva॒skṛda॒sītī॒-māma̭jaya॒-nprācya॒sīti॒ prācī॒-ndiśa̭majayannū॒rdhvā 'sītya॒mūma̭jaya-nnantarikṣa॒sada̭sya॒ntari̭kṣe sī॒detya॒-ntari̭kṣamajaya॒-ntato̭ de॒vā abha̭va॒- [de॒vā abha̭vann, parā-'sṷrā॒] 44

-nparā-'sṷrā॒ yasyai॒tā ṷpadhī॒yante॒ bhūyā̭ne॒va bha̭vatya॒bhīmān ~lo॒kān ja̭yati॒ bhava̭tyā॒tmanā॒ parā᳚-'sya॒ bhrātṛ̭vyo bhavatyaphsu॒ṣada̭si śyena॒sada॒sītyā̭hai॒tadvā a॒gne rū॒pagṃ rū॒peṇai॒vāgnimava̭ rundhe pṛthi॒vyāstvā॒ dravi̭ṇe sādayā॒mī-tyā̭he॒māne॒vaitābhi̭-rlo॒kā-ndravi̭ṇāvataḥ kuruta āyu॒ṣyā̭ upa̭ dadhā॒tyāyṷre॒vā- [upa̭ dadhā॒tyāyṷre॒va, a॒smi॒-nda॒dhā॒tyagne॒] 45

-'smi̭-ndadhā॒tyagne॒ yatte॒ para॒gṃ॒ hṛnnāmetyā̭hai॒tadvā a॒gneḥ pri॒ya-ndhāma̭ pri॒yame॒vāsya॒ dhāmopā᳚-''pnoti॒ tāvehi॒ sagṃ ra̭bhāvahā॒ ityā̭ha॒ vyḙvainḙna॒ pari̭ dhatte॒ pāñca̭janye॒ṣvapye᳚ddhyagna॒ ityā̭hai॒ṣa vā a॒gniḥ pāñca̭janyo॒ yaḥ pañca̭citīka॒-stasmā̭de॒vamā̭harta॒vyā̭ upa̭ dadhātye॒tadvā ṛ̭tū॒nā-mpri॒ya-ndhāma॒ yadṛ̭ta॒vyā̭ ṛtū॒nāme॒va pri॒ya-ndhāmāva̭ rundhe su॒meka॒ ityā̭ha saṃva~thsa॒ro vai su॒mekaḥ̭ saṃva~thsa॒rasyai॒va pri॒ya-ndhāmopā᳚-''pnoti || 46 ||

(abha̭va॒ - nnāyṷre॒va - rta॒vyā̭ upa॒ - ṣaḍvigṃ̭śatiśca) (a. 11)

pra॒jāpa̭te॒rakṣya̭śvaya॒-tta-tparā̭-'pata॒-ttadaśvo̭-'bhava॒-dyadaśva̭ya॒-ttadaśva̭syāśva॒tva-ntadde॒vā a̭śvame॒dhenai॒va pratya̭dadhure॒ṣa vai pra॒jāpa̭ti॒gṃ॒ sarva̭-ṅkaroti॒ yo᳚-'śvame॒dhena॒ yaja̭te॒ sarva̭ e॒va bha̭vati॒ sarva̭sya॒ vā e॒ṣā prāya̭ścitti॒-ssarva̭sya bheṣa॒jagṃ sarvaṃ॒-vā~ e॒tena̭ pā॒pmāna̭-nde॒vā a̭tara॒nnapi॒ vā e॒tena̭ brahmaha॒tyā-ma̭tara॒n-thsarva̭-mpā॒pmāna̭- [-ma̭tara॒n-thsarva̭-mpā॒pmāna᳚m, ta॒ra॒ti॒ tara̭ti] 47

-ntarati॒ tara̭ti brahmaha॒tyāṃ-yo~᳚-'śvame॒dhena॒ yaja̭te॒ ya ṷ cainame॒vaṃ-ve~dotta̭raṃ॒-vai~ ta-tpra॒jāpa̭te॒rakṣya̭śvaya॒-ttasmā॒daśva̭syottara॒to-'va̭ dyanti dakṣiṇa॒to᳚-'nyeṣā᳚-mpaśū॒nāṃ-vai~̭ta॒saḥ kaṭo̭ bhavatya॒phsuyo̭ni॒rvā aśvo᳚-'phsu॒jo vḙta॒sa-ssva e॒vainaṃ॒-yo~nau॒ prati̭ṣṭhāpayati catuṣṭo॒ma-sstomo̭ bhavati sa॒raḍḍha॒ vā aśva̭sya॒ sakthyā-'vṛ̭ha॒-tta-dde॒vāśca̭tuṣṭo॒menai॒va pratya̭dadhu॒ryacca̭tuṣṭo॒ma-sstomo॒ bhava॒tyaśva̭sya sarva॒tvāya̭ || 48 ||

(sarva̭ma pā॒pmāna̭ - mavṛha॒-d- dvāda̭śa ca) (a. 12)

(u॒thsa॒nna॒ya॒jña - indrā᳚gnī - de॒vā vā a̭kṣṇayāsto॒mīyā̭ - a॒gnerbhā॒go᳚ - 'syagnḙ jā॒tān - ra॒śmiriti̭ - nāka॒sadbhiḥ॒ -chandāgṃ̭si॒ - sarvā᳚bhyo - vṛṣṭi॒sanī᳚ - rdevāsu॒rāḥ kanī̭yāgṃsaḥ - pra॒jāpa̭te॒rakṣi॒ - dvāda̭śa )

(u॒thsa॒nna॒ya॒jño - de॒vā vai - yasya॒ mukhya̭vatī - rnāka॒sadbhi̭re॒ - vai tābhi̭ra॒ - ṣṭāca̭tvārigṃśat)

(u॒thsa॒nna॒ya॒jña, ssa̭rva॒tvāya̭)

|| hariḥ̭ om ||

|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-mpañcamakāṇḍe tṛtīyaḥ praśna-ssamāptaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-म्पञ्चमकाण्डे तृतीयः प्रश्नः - चितीना-न्निरूपणं

ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,

श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥

उ॒थ्स॒न्न॒ य॒ज्ञो वा ए॒ष यद॒ग्निः किं-वाँ-ऽहै॒तस्य॑ क्रि॒यते॒ किं-वाँ॒ न यद्वै य॒ज्ञस्य॑ क्रि॒यमा॑णस्या-न्त॒र्यन्ति॒ पूय॑ति॒ वा अ॑स्य॒ तदा᳚श्वि॒नीरुप॑ दधात्य॒श्विनौ॒ वै दे॒वाना᳚-म्भि॒षजौ॒ ताभ्या॑मे॒वास्मै॑ भेष॒ज-ङ्क॑रोति॒ पञ्चोप॑ दधाति॒ पाङ्क्तो॑ य॒ज्ञो यावा॑ने॒व य॒ज्ञस्तस्मै॑ भेष॒ज-ङ्क॑रोत्यृत॒व्या॑ उप॑ दधात्यृतू॒ना-ङ्कॢप्त्यै॒ [कॢप्त्यै᳚, पञ्चोप॑] 1

पञ्चोप॑ दधाति॒ पञ्च॒ वा ऋ॒तवो॒ याव॑न्त ए॒वर्तव॒स्तान् क॑ल्पयति समा॒नप्र॑भृतयो भवन्ति समा॒नोद॑र्का॒स्तस्मा᳚-थ्समा॒ना ऋ॒तव॒ एके॑न प॒देन॒ व्याव॑र्तन्ते॒ तस्मा॑द्-ऋ॒तवो॒ व्याव॑र्तन्ते प्राण॒भृत॒ उप॑ दधात्यृ॒तुष्वे॒व प्रा॒णा-न्द॑धाति॒ तस्मा᳚-थ्समा॒ना-स्सन्त॑ ऋ॒तवो॒ न जी᳚र्य॒न्त्यथो॒ प्रज॑नयत्ये॒वैना॑ने॒ष वै वा॒युर्य-त्प्रा॒णो यद्-ऋ॑त॒व्या॑ उप॒धाय॑ प्राण॒भृत॑ [प्राण॒भृतः॑, उ॒प॒दधा॑ति॒] 2

उप॒दधा॑ति॒ तस्मा॒-थ्सर्वा॑नृ॒तूननु॑ वा॒युरा व॑रीवर्ति वृष्टि॒सनी॒रुप॑ दधाति॒ वृष्टि॑मे॒वाव॑ रुन्धे॒ यदे॑क॒धोप॑द॒द्ध्या-देक॑मृ॒तुं-वँ॑र्षेदनुपरि॒हारग्ं॑ सादयति॒ तस्मा॒-थ्सर्वा॑नृ॒तून्. व॑र्षति॒ य-त्प्रा॑ण॒भृत॑ उप॒धाय॑ वृष्टि॒सनी॑रुप॒दधा॑ति॒ तस्मा᳚-द्वा॒युप्र॑च्युता दि॒वो वृष्टि॑रीर्ते प॒शवो॒ वै व॑य॒स्या॑ नाना॑मनसः॒ खलु॒ वै प॒शवो॒ नाना᳚व्रता॒स्ते॑-ऽप ए॒वाभि सम॑नसो॒ [सम॑नसः, य-ङ्का॒मये॑ता-] 3

य-ङ्का॒मये॑ता-ऽप॒शु-स्स्या॒दिति॑ वय॒स्या᳚स्तस्यो॑-प॒धाया॑प॒स्या॑ उप॑ दद्ध्या॒-दसं᳚(2)ज्ञान-मे॒वास्मै॑ प॒शुभिः॑ करोत्यप॒शुरे॒व भ॑वति॒ य-ङ्का॒मये॑त पशु॒मान्-थ्स्या॒दित्य॑-प॒स्या᳚स्तस्यो॑प॒धाय॑ वय॒स्या॑ उप॑ दद्ध्या-थ्सं॒(2)ज्ञान॑मे॒वास्मै॑ प॒शुभिः॑ करोति पशु॒माने॒व भ॑वति॒ चत॑स्रः पु॒रस्ता॒दुप॑ दधाति॒ तस्मा᳚च्च॒त्वारि॒ चक्षु॑षो रू॒पाणि॒ द्वे शु॒क्ले द्वे कृ॒ष्णे [कृ॒ष्णे, मू᳚र्ध॒न्वती᳚-] 4

मू᳚र्ध॒न्वती᳚-र्भवन्ति॒ तस्मा᳚-त्पु॒रस्ता᳚न्मू॒र्धा पञ्च॒ दक्षि॑णाया॒ग्॒ श्रोण्या॒मुप॑ दधाति॒ पञ्चोत्त॑रस्या॒-न्तस्मा᳚-त्प॒श्चा-द्वर्षी॑या-न्पु॒रस्ता᳚-त्प्रवणः प॒शुर्ब॒स्तो वय॒ इति॒ दक्षि॒णे-ऽग्ंस॒ उप॑ दधाति वृ॒ष्णिर्वय॒ इत्युत्त॒रे ऽग्ंसा॑वे॒व प्रति॑ दधाति व्या॒घ्रो वय॒ इति॒ दक्षि॑णे प॒क्ष उप॑ दधाति सि॒ग्ं॒हो वय॒ इत्युत्त॑रे प॒क्षयो॑रे॒व वी॒र्य॑-न्दधाति॒ पुरु॑षो॒ वय॒ इति॒ मद्ध्ये॒ तस्मा॒-त्पुरु॑षः पशू॒नामधि॑पतिः ॥ 5 ॥

(कॢप्त्या॑ - उप॒धाय॑ प्राण॒भृतः॒-सम॑नसः-कृ॒ष्णे-पुरु॑षो॒ वय॒ इति॒ - पञ्च॑ च) (अ. 1)

इन्द्रा᳚ग्नी॒ अव्य॑थमाना॒मिति॑ स्वयमातृ॒ण्णामुप॑ दधातीन्द्रा॒ग्निभ्यां॒-वाँ इ॒मौ लो॒कौ विधृ॑ताव॒नयो᳚-र्लो॒कयो॒-र्विधृ॑त्या॒ अधृ॑तेव॒ वा ए॒षा यन्म॑द्ध्य॒मा चिति॑र॒न्तरि॑क्षमिव॒ वा ए॒षेन्द्रा᳚ग्नी॒ इत्या॑हेन्द्रा॒ग्नी वै दे॒वाना॑मोजो॒ भृता॒वोज॑सै॒वैना॑-म॒न्तरि॑क्षे चिनुते॒ धृत्यै᳚ स्वयमातृ॒ण्णामुप॑ दधात्य॒न्तरि॑क्षं॒-वैँ स्व॑यमातृ॒ण्णा ऽन्तरि॑क्षमे॒वोप॑ ध॒त्ते ऽश्व॒मुप॑ [ध॒त्ते ऽश्व॒मुप॑, घ्रा॒प॒य॒ति॒ प्रा॒णमे॒वा-] 6

घ्रापयति प्रा॒णमे॒वा-ऽस्या᳚-न्दधा॒त्यथो᳚ प्राजाप॒त्यो वा अश्वः॑ प्र॒जाप॑तिनै॒वाग्नि-ञ्चि॑नुते स्वयमातृ॒ण्णा भ॑वति प्रा॒णाना॒मुथ्सृ॑ष्ट्या॒ अथो॑ सुव॒र्गस्य॑ लो॒कस्यानु॑ख्यात्यै दे॒वानां॒-वैँ सु॑व॒र्गं-लोँ॒कं-यँ॒ता-न्दिश॒-स्सम॑व्लीयन्त॒ त ए॒ता दिश्या॑ अपश्य॒-न्ता उपा॑दधत॒ ताभि॒र्वै ते दिशो॑-ऽदृग्ंह॒न्॒ यद्दिश्या॑ उप॒दधा॑ति दि॒शां-विँधृ॑त्यै॒ दश॑ प्राण॒भृतः॑ पु॒रस्ता॒दुप॑ [पु॒रस्ता॒दुप॑, द॒धा॒ति॒ नव॒ वै पुरु॑षे] 7

दधाति॒ नव॒ वै पुरु॑षे प्रा॒णा नाभि॑र्दश॒मी प्रा॒णाने॒व पु॒रस्ता᳚द्धत्ते॒ तस्मा᳚-त्पु॒रस्ता᳚-त्प्रा॒णा ज्योति॑ष्मती-मुत्त॒मामुप॑ दधाति॒ तस्मा᳚-त्प्रा॒णानां॒-वाँग्ज्योति॑रुत्त॒मा दशोप॑ दधाति॒ दशा᳚क्षरा वि॒रा-ड्वि॒राट् छन्द॑सा॒-ञ्ज्योति॒र्ज्योति॑रे॒व पु॒रस्ता᳚द्धत्ते॒ तस्मा᳚-त्पु॒रस्ता॒ज्ज्योति॒रुपा᳚ ऽऽस्महे॒ छन्दाग्ं॑सि प॒शुष्वा॒जिम॑यु॒स्ता-न्बृ॑ह॒त्युद॑जय॒-त्तस्मा॒-द्बार्ह॑ताः [तस्मा॒-द्बार्ह॑ताः, प॒शव॑ उच्यन्ते॒ मा] 8

प॒शव॑ उच्यन्ते॒ मा छन्द॒ इति॑ दक्षिण॒त उप॑ दधाति॒ तस्मा᳚-द्दक्षि॒णा वृ॑तो॒ मासाः᳚ पृथि॒वी छन्द॒ इति॑ प॒श्चा-त्प्रति॑ष्ठित्या अ॒ग्निर्दे॒वतेत्यु॑त्तर॒त ओजो॒ वा अ॒ग्निरोज॑ ए॒वोत्त॑र॒तो ध॑त्ते॒ तस्मा॑दुत्तरतो ऽभिप्रया॒यी ज॑यति॒ षट्त्रिग्ं॑श॒-थ्सम्प॑द्यन्ते॒ षट्त्रिग्ं॑शदक्षरा बृह॒ती बार्ह॑ताः प॒शवो॑ बृह॒त्यैवास्मै॑ प॒शूनव॑ रुन्धे बृह॒ती छन्द॑सा॒ग्॒ स्वारा᳚ज्य॒-म्परी॑याय॒ यस्यै॒ता [यस्यै॒ताः, उ॑पधी॒यन्ते॒ गच्छ॑ति॒] 9

उ॑पधी॒यन्ते॒ गच्छ॑ति॒ स्वारा᳚ज्यग्ं स॒प्त वाल॑खिल्याः पु॒रस्ता॒दुप॑ दधाति स॒प्त प॒श्चा-थ्स॒प्त वै शी॑र्ष॒ण्याः᳚ प्रा॒णा द्वाववा᳚ञ्चौ प्रा॒णानाग्ं॑ सवीर्य॒त्वाय॑ मू॒र्धा-ऽसि॒ राडिति॑ पु॒रस्ता॒दुप॑ दधाति॒ यन्त्री॒ राडिति॑ प॒श्चा-त्प्रा॒णाने॒वास्मै॑ स॒मीचो॑ दधाति ॥ 10 ॥

(अश्व॒मुप॑-पु॒रस्ता॒दुप॒-बार्ह॑ता-ए॒ता-श्चतु॑स्त्रिग्ंशच्च) (अ. 2)

दे॒वा वै य-द्य॒ज्ञे ऽकु॑र्वत॒ तदसु॑रा अकुर्वत॒ ते दे॒वा ए॒ता अ॑क्ष्णयास्तो॒मीया॑ अपश्य॒-न्ता अ॒न्यथा॒ ऽनूच्या॒-न्यथोपा॑दधत॒ तदसु॑रा॒ नान्ववा॑य॒-न्ततो॑ दे॒वा अभ॑व॒-न्परा-ऽसु॑रा॒ यद॑क्ष्णयास्तो॒मीया॑ अ॒न्यथा॒ ऽनूच्या॒न्यथो॑प॒ दधा॑ति॒ भ्रातृ॑व्याभिभूत्यै॒ भव॑त्या॒त्मना॒ परा᳚-ऽस्य॒ भ्रातृ॑व्यो भवत्या॒-शुस्त्रि॒वृदिति॑ पु॒रस्ता॒दुप॑ दधाति यज्ञमु॒खं-वैँ त्रि॒वृ- [त्रि॒वृत्, य॒ज्ञ॒मु॒खमे॒व] 11

-द्य॑ज्ञमु॒खमे॒व पु॒रस्ता॒द्वि या॑तयति॒ व्यो॑म सप्तद॒श इति॑ दक्षिण॒तो ऽन्नं॒-वैँ व्यो॑मा-ऽन्नग्ं॑ सप्तद॒शो-ऽन्न॑मे॒व द॑क्षिण॒तो ध॑त्ते॒ तस्मा॒-द्दक्षि॑णे॒नान्न॑मद्यते ध॒रुण॑ एकवि॒ग्ं॒श इति॑ प॒श्चा-त्प्र॑ति॒ष्ठा वा ए॑कवि॒ग्ं॒शः प्रति॑ष्ठित्यै भा॒न्तः प॑ञ्चद॒श इत्यु॑त्तर॒त ओजो॒ वै भा॒न्त ओजः॑ पञ्चद॒श ओज॑ ए॒वोत्त॑र॒तो ध॑त्ते॒ तस्मा॑दुत्तरतो ऽभिप्रया॒यी ज॑यति॒ प्रतू᳚र्तिरष्टाद॒श इति॑ पु॒रस्ता॒- [इति॑ पु॒रस्ता᳚त्, उप॑ दधाति॒ द्वौ] 12

-दुप॑ दधाति॒ द्वौ त्रि॒वृता॑वभिपू॒र्वं-यँ॑ज्ञमु॒खे वि या॑तयत्यभिव॒र्त-स्स॑वि॒ग्ं॒श इति॑ दक्षिण॒तो-ऽन्नं॒-वाँ अ॑भिव॒र्तो-ऽन्नग्ं॑ सवि॒ग्ं॒शो-ऽन्न॑मे॒व द॑क्षिण॒तो ध॑त्ते॒ तस्मा॒-द्दक्षि॑णे॒नान्न॑मद्यते॒ वर्चो᳚ द्वावि॒ग्ं॒श इति॑ प॒श्चा-द्य-द्विग्ं॑श॒तिर्द्वे तेन॑ वि॒राजौ॒ य-द्द्वे प्र॑ति॒ष्ठा तेन॑ वि॒राजो॑रे॒वा-भि॑पू॒र्वम॒न्नाद्ये॒ प्रति॑तिष्ठति॒ तपो॑ नवद॒श इत्यु॑त्तर॒त स्तस्मा᳚-थ्स॒व्यो [इत्यु॑त्तर॒त स्तस्मा᳚-थ्स॒व्यः, हस्त॑यो-] 13

हस्त॑यो-स्तप॒स्वित॑रो॒ योनि॑श्चतुर्वि॒ग्ं॒श इति॑ पु॒रस्ता॒दुप॑ दधाति॒ चतु॑र्विग्ंशत्यक्षरा गाय॒त्री गा॑य॒त्री य॑ज्ञमु॒खं-यँ॑ज्ञमु॒खमे॒व पु॒रस्ता॒-द्विया॑तयति॒ गर्भाः᳚ पञ्चवि॒ग्ं॒श इति॑ दक्षिण॒तो-ऽन्नं॒-वैँ गर्भा॒ अन्न॑-म्पञ्चवि॒ग्ं॒शोन्न॑मे॒व द॑क्षिण॒तो ध॑त्ते॒ तस्मा॒-द्दक्षि॑णे॒नान्न॑मद्यत॒ ओज॑स्त्रिण॒व इति॑ प॒श्चादि॒मे वै लो॒कास्त्रि॑ण॒व ए॒ष्वे॑व लो॒केषु॒ प्रति॑तिष्ठति स॒भंर॑णस्त्रयोवि॒ग्ं॒श इ- [स॒भंर॑णस्त्रयोवि॒ग्ं॒श इति॑, उ॒त्त॒र॒त-] 14

-त्यु॑त्तर॒त-स्तस्मा᳚-थ्स॒व्यो हस्त॑यो-स्सम्भा॒र्य॑तरः॒ क्रतु॑रेकत्रि॒ग्ं॒श इति॑ पु॒रस्ता॒दुप॑ दधाति॒ वाग्वै क्रतु॑र्यज्ञमु॒खं-वाँग्य॑ज्ञमु॒खमे॒व पु॒रस्ता॒द्वि या॑तयति ब्र॒द्ध्नस्य॑ वि॒ष्टप॑-ञ्चतुस्त्रि॒ग्ं॒श इति॑ दक्षिण॒तो॑-ऽसौ वा आ॑दि॒त्यो ब्र॒द्ध्नस्य॑ वि॒ष्टप॑-म्ब्रह्मवर्च॒समे॒व द॑क्षिण॒तो ध॑त्ते॒ तस्मा॒-द्दक्षि॒णो-ऽर्धो᳚ ब्रह्मवर्च॒सित॑रः प्रति॒ष्ठा त्र॑यस्त्रि॒ग्ं॒श इति॑ प॒श्चा-त्प्रति॑ष्ठित्यै॒ नाकः॑ षट्त्रि॒ग्ं॒श इत्यु॑त्तर॒त-स्सु॑व॒र्गो वै लो॒को नाकः॑ सुव॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ सम॑ष्ट्यै ॥ 15 ॥

(वै त्रि॒वृ - दिति॑ पु॒रस्ता᳚थ् - स॒व्य - स्त्र॑योवि॒ग्ं॒श इति॑ - सुव॒र्गो वै - पञ्च॑ च) (अ. 3)

(आ॒शु - र्व्यो॑म - ध॒रुणो॑ - भा॒न्तः - प्रतू᳚र्तिर -भिव॒र्तो - वर्च॒ - स्तपो॒ - योनि॒ - र्गर्भा॒ - ओजः॑ - स॒भंर॑णः॒ - क्रतु॑ - र्ब्र॒द्ध्रस्य॑ - प्रति॒ष्ठा - नाकः॒ - षोड॑श)

अ॒ग्नेर्भा॒गो॑-ऽसीति॑ पु॒रस्ता॒दुप॑ दधाति यज्ञमु॒खं-वाँ अ॒ग्निर्य॑ज्ञमु॒ख-न्दी॒क्षा य॑ज्ञमु॒ख-म्ब्रह्म॑ यज्ञमु॒ख-न्त्रि॒वृ-द्य॑ज्ञमु॒खमे॒व पु॒रस्ता॒द्वि या॑तयति नृ॒चक्ष॑सा-म्भा॒गो॑-ऽसीति॑ दक्षिण॒त-श्शु॑श्रु॒वाग्ंसो॒ वै नृ॒चक्ष॒सो-ऽन्न॑-न्धा॒ता जा॒तायै॒वास्मा॒ अन्न॒मपि॑ दधाति॒ तस्मा᳚ज्जा॒तो-ऽन्न॑मत्ति ज॒नित्रग्ग्॑ स्पृ॒तग्ं स॑प्तद॒श-स्स्तोम॒ इत्या॒हा-ऽन्नं॒-वैँ ज॒नित्र॒- [ज॒नित्र᳚म्, अन्नग्ं॑ सप्तद॒शो-ऽन्न॑मे॒व] 16

-मन्नग्ं॑ सप्तद॒शो-ऽन्न॑मे॒व द॑क्षिण॒तो ध॑त्ते॒ तस्मा॒-द्दक्षि॑णे॒ना-न्न॑मद्यते मि॒त्रस्य॑ भा॒गो॑-ऽसीति॑ प॒श्चा-त्प्रा॒णो वै मि॒त्रो॑-ऽपा॒नो वरु॑णः प्राणापा॒नावे॒वास्मि॑-न्दधाति दि॒वो वृ॒ष्टिर्वाता᳚-स्स्पृ॒ता ए॑कवि॒ग्ं॒श-स्स्तोम॒ इत्या॑ह प्रति॒ष्ठा वा ए॑कवि॒ग्ं॒शः प्रति॑ष्ठित्या॒ इन्द्र॑स्य भा॒गो॑-ऽसीत्यु॑त्तर॒त ओजो॒ वा इन्द्र॒ ओजो॒ विष्णु॒रोजः॑ क्ष॒त्रमोजः॑ पञ्चद॒श [पञ्चद॒शः, ओज॑ ए॒वोत्त॑र॒तो ध॑त्ते॒] 17

ओज॑ ए॒वोत्त॑र॒तो ध॑त्ते॒ तस्मा॑दुत्तरतो-ऽभिप्रया॒यी ज॑यति॒ वसू॑ना-म्भा॒गो॑-ऽसीति॑ पु॒रस्ता॒दुप॑ दधाति यज्ञमु॒खं-वैँ वस॑वो यज्ञमु॒खग्ं रु॒द्रा य॑ज्ञमु॒ख-ञ्च॑तुर्वि॒ग्ं॒शो य॑ज्ञमु॒खमे॒व पु॒रस्ता॒द्वि या॑तयत्यादि॒त्याना᳚-म्भा॒गो॑-ऽसीति॑ दक्षिण॒तो-ऽन्नं॒-वाँ आ॑दि॒त्या अन्न॑-म्म॒रुतो-ऽन्न॒-ङ्गर्भा॒ अन्न॑-म्पञ्चवि॒ग्ं॒शो-ऽन्न॑मे॒व द॑क्षिण॒तो ध॑त्ते॒ तस्मा॒-द्दक्षि॑णे॒ना-ऽन्न॑मद्य॒ते ऽदि॑त्यै भा॒गो॑- [-ऽदि॑त्यै भा॒गः, अ॒सीति॑ प॒श्चा-त्प्र॑ति॒ष्ठा] 18

-ऽसीति॑ प॒श्चा-त्प्र॑ति॒ष्ठा वा अदि॑तिः प्रति॒ष्ठा पू॒षा प्र॑ति॒ष्ठा त्रि॑ण॒वः प्रति॑ष्ठित्यै दे॒वस्य॑ सवि॒तुर्भा॒गो॑-ऽ सीत्यु॑त्तर॒तो ब्रह्म॒ वै दे॒व-स्स॑वि॒ता ब्रह्म॒ बृह॒स्पति॒र्ब्रह्म॑ चतुष्टो॒मो ब्र॑ह्मवर्च॒समे॒वोत्त॑र॒तो ध॑त्ते॒ तस्मा॒दुत्त॒रो-ऽर्धो᳚ ब्रह्मवर्च॒सित॑र-स्सावि॒त्रव॑ती भवति॒ प्रसू᳚त्यै॒ तस्मा᳚-द्ब्राह्म॒णाना॒मुदी॑ची स॒निः प्रसू॑ता ध॒र्त्रश्च॑तुष्टो॒म इति॑ पु॒रस्ता॒दुप॑ दधाति यज्ञमु॒खं-वैँ ध॒र्त्रो [ध॒र्त्रः, य॒ज्ञ॒मु॒ख-ञ्च॑तुष्टो॒मो] 19

य॑ज्ञमु॒ख-ञ्च॑तुष्टो॒मो य॑ज्ञमु॒खमे॒व पु॒रस्ता॒द्वि या॑तयति॒ यावा॑ना-म्भा॒गो॑-ऽसीति॑ दक्षिण॒तो मासा॒ वै यावा॑ अर्धमा॒सा अया॑वा॒-स्तस्मा᳚-द्दक्षि॒णावृ॑तो॒ मासा॒ अन्नं॒-वैँ यावा॒ अन्न॑-म्प्र॒जा अन्न॑मे॒व द॑क्षिण॒तो ध॑त्ते॒ तस्मा॒-द्दक्षि॑णे॒ना-न्न॑मद्यत ऋभू॒णा-म्भा॒गो॑-ऽसीति॑ प॒श्चा-त्प्रति॑ष्ठित्यै विव॒र्तो᳚ ऽष्टाचत्वारि॒ग्ं॒श इत्यु॑त्तर॒तो॑-ऽनयो᳚र्लो॒कयो᳚-स्सवीर्य॒त्वाय॒ तस्मा॑दि॒मौ लो॒कौ स॒माव॑-द्वीर्यौ॒ [स॒माव॑-द्वीर्यौ, यस्य॒ मुख्य॑वतीः] 20

यस्य॒ मुख्य॑वतीः पु॒रस्ता॑दुपधी॒यन्ते॒ मुख्य॑ ए॒व भ॑व॒त्या-ऽस्य॒ मुख्यो॑ जायते॒ यस्या-न्न॑वती - र्दक्षिण॒तो-ऽत्त्यन्न॒मा-ऽस्या᳚न्ना॒दो जा॑यते॒ यस्य॑ प्रति॒ष्ठाव॑तीः प॒श्चा-त्प्रत्ये॒व ति॑ष्ठति॒ यस्यौज॑स्वतीरुत्तर॒त ओ॑ज॒स्व्ये॑व भ॑व॒त्या-ऽस्यौ॑ज॒स्वी जा॑यते॒ ऽर्को वा ए॒ष यद॒ग्निस्तस्यै॒तदे॒व स्तो॒त्रमे॒तच्छ॒स्त्रं-यँदे॒षा वि॒धा [वि॒धा, वि॒धी॒यते॒-ऽर्क ए॒व] 21

वि॑धी॒यते॒-ऽर्क ए॒व तद॒र्क्य॑मनु॒ वि धी॑य॒ते ऽत्त्यन्न॒मा-ऽस्या᳚न्ना॒दो जा॑यते॒ यस्यै॒षा वि॒धा वि॑धी॒यते॒ य उ॑ चैनामे॒वं-वेँद॒ सृष्टी॒रुप॑ दधाति यथासृ॒ष्टमे॒वाव॑ रुन्धे॒ न वा इ॒द-न्दिवा॒ न नक्त॑मासी॒दव्या॑वृत्त॒-न्ते दे॒वा ए॒ता व्यु॑ष्टीरपश्य॒-न्ता उपा॑दधत॒ ततो॒ वा इ॒दं ँव्यौ᳚च्छ॒-द्यस्यै॒ता उ॑पधी॒यन्ते॒ व्ये॑वास्मा॑ उच्छ॒त्यथो॒ तम॑ ए॒वाप॑हते ॥ 22 ॥

(वै ज॒नित्रं॑ - पञ्चद॒शो - ऽदि॑त्यै भा॒गो - वै ध॒र्त्रः - स॒माव॑द्वीर्यै-वि॒धा-ततो॒ वा इ॒दं - चतु॑र्दश च ) (अ. 4)

(अ॒ग्ने - र्नृ॒चक्ष॑सां - ज॒नित्रं॑ - मि॒त्र - स्येन्द्र॑स्य॒ -वसू॑ना - मादि॒त्याना॒ - मदि॑त्यै - दे॒वस्य॑ सवि॒तुः - सा॑वि॒त्रव॑ती - ध॒र्त्रो - यावा॑ना-मृभू॒णां - ँवि॑व॒र्त - श्चतु॑र्दश)

अग्ने॑ जा॒ता-न्प्रणु॑दा न-स्स॒पत्ना॒निति॑ पु॒रस्ता॒दुप॑ दधाति जा॒ताने॒व भ्रातृ॑व्या॒-न्प्रणु॑दते॒ सह॑सा जा॒तानिति॑ प॒श्चाज्ज॑नि॒ष्यमा॑णाने॒व प्रति॑ नुदते चतुश्चत्वारि॒ग्ं॒श-स्स्तोम॒ इति॑ दक्षिण॒तो ब्र॑ह्मवर्च॒सं-वैँ च॑तुश्चत्वारि॒ग्ं॒शो ब्र॑ह्मवर्च॒समे॒व द॑क्षिण॒तो ध॑त्ते॒ तस्मा॒-द्दक्षि॒णो-ऽर्धो᳚ ब्रह्मवर्च॒सित॑र-ष्षोड॒श-स्स्तोम॒ इत्यु॑त्तर॒त ओजो॒ वै षो॑ड॒श ओज॑ ए॒वोत्त॑र॒तो ध॑त्ते॒ तस्मा॑- [तस्मा᳚त्, उ॒त्त॒र॒तो॒-ऽभि॒प्र॒या॒यी] 23

-दुत्तरतो-ऽभिप्रया॒यी ज॑यति॒ वज्रो॒ वै च॑तुश्चत्वारि॒ग्ं॒शो वज्रः॑ षोड॒शो यदे॒ते इष्ट॑के उप॒दधा॑ति जा॒ताग्श्चै॒व ज॑नि॒ष्यमा॑णाग्श्च॒ भ्रातृ॑व्या-न्प्र॒णुद्य॒ वज्र॒मनु॒ प्रह॑रति॒ स्तृत्यै॒ पुरी॑षवती॒-म्मद्ध्य॒ उप॑दधाति॒ पुरी॑षं॒-वैँ मद्ध्य॑मा॒त्मन॒-स्सात्मा॑नमे॒वाग्नि-ञ्चि॑नुते॒ सात्मा॒-ऽमुष्मि॑न् ँलो॒के भ॑वति॒ य ए॒वं-वेँदै॒ता वा अ॑सप॒त्ना नामेष्ट॑का॒ यस्यै॒ता उ॑पधी॒यन्ते॒ [उ॑पधी॒यन्ते᳚, ना-ऽस्य॑] 24

ना-ऽस्य॑ स॒पत्नो॑ भवति प॒शुर्वा ए॒ष यद॒ग्निर्वि॒राज॑ उत्त॒माया॒-ञ्चित्या॒मुप॑ दधाति वि॒राज॑मे॒वोत्त॒मा-म्प॒शुषु॑ दधाति॒ तस्मा᳚-त्पशु॒मानु॑त्त॒मां-वाँचं॑-वँदति॒ दश॑द॒शोप॑ दधाति सवीर्य॒त्वाया᳚-ऽक्ष्ण॒योप॑ दधाति॒ तस्मा॑दक्ष्ण॒या प॒शवो-ऽङ्गा॑नि॒ प्रह॑रन्ति॒ प्रति॑ष्ठित्यै॒ यानि॒ वै छन्दाग्ं॑सि सुव॒र्ग्या᳚ण्यास॒-न्तैर्दे॒वा-स्सु॑व॒र्गं-लोँ॒कमा॑य॒-न्तेनर्ष॑यो- [-ँलो॒कमा॑य॒-न्तेनर्ष॑यः, अ॒श्रा॒म्य॒-न्ते तपो॑-ऽतप्यन्त॒] 25

-ऽश्राम्य॒-न्ते तपो॑-ऽतप्यन्त॒ तानि॒ तप॑सा-ऽपश्य॒-न्तेभ्य॑ ए॒ता इष्ट॑का॒ निर॑मिम॒तेव॒श्छन्दो॒ वरि॑व॒श्छन्द॒ इति॒ ता उपा॑दधत॒ ताभि॒र्वै ते सु॑व॒र्गं-लोँ॒कमा॑य॒न्॒. यदे॒ता इष्ट॑का उप॒दधा॑ति॒ यान्ये॒व छन्दाग्ं॑सि सुव॒र्ग्या॑णि॒ तैरे॒व यज॑मान-स्सुव॒र्गं-लोँ॒कमे॑ति य॒ज्ञेन॒ वै प्र॒जाप॑तिः प्र॒जा अ॑सृजत॒ ता-स्स्तोम॑ भागैरे॒वा-ऽसृ॑जत॒ य- [-ऽसृ॑जत॒ यत्, स्तोम॑ भागा उप॒दधा॑ति] 26

-थ्स्तोम॑ भागा उप॒दधा॑ति प्र॒जा ए॒व त-द्यज॑मान-स्सृजते॒ बृह॒स्पति॒र्वा ए॒त-द्य॒ज्ञस्य॒ तेज॒-स्सम॑भर॒द्य-थ्स्तोम॑भागा॒ य-थ्स्तोम॑भागा उप॒दधा॑ति॒ सते॑जसमे॒वाग्नि-ञ्चि॑नुते॒ बृह॒स्पति॒र्वा ए॒तां-यँ॒ज्ञस्य॑ प्रति॒ष्ठाम॑पश्य॒द्य-थ्स्तोम॑भागा॒ य-थ्स्तोम॑भागा उप॒दधा॑ति य॒ज्ञस्य॒ प्रति॑ष्ठित्यै स॒प्तस॒प्तोप॑ दधाति सवीर्य॒त्वाय॑ ति॒स्रो मद्ध्ये॒ प्रति॑ष्ठित्यै ॥ 27 ॥

( उ॒त्त॒र॒तो ध॑त्ते॒ तस्मा॑ - दुपधी॒यन्त॒ - ऋष॑यो - ऽसृजत॒ यत् - त्रिच॑त्वारिग्ंशच्च) (अ. 5)

र॒श्मिरित्ये॒वा ऽऽदि॒त्यम॑सृजत॒ प्रेति॒रिति॒ धर्म॒मन्वि॑ति॒रिति॒ दिवग्ं॑ स॒धिंरित्य॒न्तरि॑क्ष-म्प्रति॒धिरिति॑ पृथि॒वीं-विँ॑ष्ट॒म्भ इति॒ वृष्टि॑-म्प्र॒वेत्यह॑रनु॒वेति॒ रात्रि॑मु॒शिगिति॒ वसू᳚-न्प्रके॒त इति॑ रु॒द्रान्-थ्सु॑दी॒तिरित्या॑दि॒त्यानोज॒ इति॑ पि॒तॄग्स्तन्तु॒रिति॑ प्र॒जाः पृ॑तना॒षाडिति॑ प॒शू-न्रे॒वदित्यो-ष॑धीरभि॒जिद॑सि यु॒क्तग्रा॒वे- [यु॒क्तग्रा॑वा, इन्द्रा॑य॒ त्वेन्द्र॑-ञ्जि॒न्वेत्ये॒व] 28

-न्द्रा॑य॒ त्वेन्द्र॑-ञ्जि॒न्वेत्ये॒व द॑क्षिण॒तो वज्र॒-म्पर्यौ॑हद॒भिजि॑त्यै॒ ताः प्र॒जा अप॑प्राणा असृजत॒ तास्वधि॑पतिर॒सीत्ये॒व प्रा॒णम॑दधा-द्य॒न्तेत्य॑पा॒नग्ं स॒ग्ं॒सर्प॒ इति॒ चक्षु॑र्वयो॒धा इति॒ श्रोत्र॒-न्ताः प्र॒जाः प्रा॑ण॒तीर॑पान॒तीः पश्य॑न्ती-श्शृण्व॒तीर्न मि॑थु॒नी अ॑भव॒-न्तासु॑ त्रि॒वृद॒सीत्ये॒व मि॑थु॒नम॑दधा॒-त्ताः प्र॒जा मि॑थु॒नी [ ] 29

भव॑न्ती॒र्न प्राजा॑यन्त॒ ता-स्सग्ं॑रो॒हो॑-ऽसि नीरो॒हो॑-ऽसीत्ये॒व प्रा-ऽज॑नय॒-त्ताः प्र॒जाः प्रजा॑ता॒ न प्रत्य॑तिष्ठ॒-न्ता व॑सु॒को॑-ऽसि॒ वेष॑श्रिरसि॒ वस्य॑ष्टिर॒सीत्ये॒वैषु लो॒केषु॒ प्रत्य॑स्थापय॒द्यदाह॑ वसु॒को॑-ऽसि॒ वेष॑श्रिरसि॒ वस्य॑ष्टिर॒सीति॑ प्र॒जा ए॒व प्रजा॑ता ए॒षु लो॒केषु॒ प्रति॑ष्ठापयति॒ सात्मा॒-ऽन्तरि॑क्षग्ं रोहति॒ सप्रा॑णो॒-ऽमुष्मि॑न् ँलो॒के प्रति॑ तिष्ठ॒त्यव्य॑र्धुकः प्राणापा॒नाभ्या᳚-म्भवति॒ य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 30 ॥

(यु॒क्तग्रा॑वा - प्र॒जा मि॑थु॒न्य॑ - न्तरि॑क्षं॒ - द्वाद॑श च) (अ. 6)

ना॒क॒सद्भि॒र्वै दे॒वा-स्सु॑व॒र्गं-लोँ॒कमा॑य॒-न्तन्ना॑क॒सदा᳚-न्नाकस॒त्त्वं-यँन्ना॑क॒सद॑ उप॒दधा॑ति नाक॒सद्भि॑रे॒व त-द्यज॑मान-स्सुव॒र्गं-लोँ॒कमे॑ति सुव॒र्गो वै लो॒को नाको॒ यस्यै॒ता उ॑पधी॒यन्ते॒ नास्मा॒ अक॑-म्भवति यजमानायत॒नं-वैँ ना॑क॒सदो॒ यन्ना॑क॒सद॑ उप॒दधा᳚त्या॒यत॑नमे॒व त-द्यज॑मानः कुरुते पृ॒ष्ठानां॒-वाँ ए॒त-त्तेज॒-स्सम्भृ॑तं॒-यँन्ना॑क॒सदो॒ यन्ना॑क॒सद॑ [यन्ना॑क॒सदः॑, उ॒प॒दधा॑ति पृ॒ष्ठाना॑मे॒व] 31

उप॒दधा॑ति पृ॒ष्ठाना॑मे॒व तेजो-ऽव॑ रुन्धे पञ्च॒चोडा॒ उप॑ दधात्यफ्स॒रस॑ ए॒वैन॑मे॒ता भू॒ता अ॒मुष्मि॑न् ँलो॒क उप॑ शे॒रे-ऽथो॑ तनू॒पानी॑रे॒वैता यज॑मानस्य॒ य-न्द्वि॒ष्या-त्तमु॑प॒दध॑द्ध्यायेदे॒ताभ्य॑ ए॒वैन॑-न्दे॒वता᳚भ्य॒ आ वृ॑श्चति ता॒जगार्ति॒मार्च्छ॒त्युत्त॑रा नाक॒सद्भ्य॒ उप॑दधाति॒ यथा॑ जा॒यामा॒नीय॑ गृ॒हेषु॑ निषा॒दय॑ति ता॒दृगे॒व त- [ता॒दृगे॒व तत्, प॒श्चा-त्प्राची॑-] 32

-त्प॒श्चा-त्प्राची॑-मुत्त॒मामुप॑ दधाति॒ तस्मा᳚-त्प॒श्चा-त्प्राची॒ पत्न्यन्वा᳚स्ते स्वयमातृ॒ण्णा-ञ्च॑ विक॒र्णी-ञ्चो᳚त्त॒मे उप॑ दधाति प्रा॒णो वै स्व॑यमातृ॒ण्णा-ऽऽयु॑र्विक॒र्णी प्रा॒ण-ञ्चै॒वा-ऽऽयु॑श्च प्रा॒णाना॑मुत्त॒मौ ध॑त्ते॒ तस्मा᳚-त्प्रा॒णश्चा-ऽऽयु॑श्च प्रा॒णाना॑मुत्त॒मौ नान्यामुत्त॑रा॒मिष्ट॑का॒मुप॑ दद्ध्या॒-द्यद॒न्यामुत्त॑रा॒-मिष्ट॑का-मुपद॒द्ध्या-त्प॑शू॒ना- [-मुपद॒द्ध्या-त्प॑शू॒नाम्, च॒ यज॑मानस्य च] 33

-ञ्च॒ यज॑मानस्य च प्रा॒ण-ञ्चा-ऽऽयु॒श्चापि॑ दद्ध्या॒-त्तस्मा॒न्ना-न्योत्त॒रेष्ट॑कोप॒धेया᳚ स्वयमातृ॒ण्णामुप॑ दधात्य॒सौ वै स्व॑यमातृ॒ण्णा- ऽमूमे॒वोप॑ ध॒त्ते ऽश्व॒मुप॑ घ्रापयति प्रा॒णमे॒वास्या᳚-न्दधा॒त्यथो᳚ प्राजाप॒त्यो वा अश्वः॑ प्र॒जाप॑तिनै॒वाग्नि-ञ्चि॑नुते स्वयमातृ॒ण्णा भ॑वति प्रा॒णाना॒मुथ्सृ॑ष्ट्या॒ अथो॑ सुव॒र्गस्य॑ लो॒कस्या-ऽनु॑ख्यात्या ए॒षा वै दे॒वानां॒-विँक्रा᳚न्ति॒र्य-द्वि॑क॒र्णी य-द्वि॑क॒र्णीमु॑प॒दधा॑ति दे॒वाना॑मे॒व विक्रा᳚न्ति॒मनु॒ विक्र॑मत उत्तर॒त उप॑दधाति॒ तस्मा॑दुत्तर॒त उ॑पचारो॒-ऽग्नि र्वा॑यु॒मती॑ भवति॒ समि॑द्ध्यै ॥ 34 ॥

(सम्भृ॑तं॒-यँन्ना॑क॒सदो॒ यन्ना॑क॒सद॒ - स्तत् - प॑शू॒ना-मे॒षा वै-द्वाविग्ं॑शतिश्च) (अ. 7)

छन्दा॒ग्॒स्युप॑ दधाति प॒शवो॒ वै छन्दाग्ं॑सि प॒शूने॒वाव॑ रुन्धे॒ छन्दाग्ं॑सि॒ वै दे॒वानां᳚-वाँ॒म-म्प॒शवो॑ वा॒ममे॒व प॒शूनव॑ रुन्ध ए॒ताग्ं ह॒ वै य॒ज्ञसे॑न-श्चैत्रियाय॒ण-श्चितिं॑-विँ॒दा-ञ्च॑कार॒ तया॒ वै स प॒शूनवा॑रुन्ध॒ यदे॒तामु॑प॒दधा॑ति प॒शूने॒वाव॑ रुन्धे गाय॒त्रीः पु॒रस्ता॒दुप॑ दधाति॒ तेजो॒ वै गा॑य॒त्री तेज॑ ए॒व [तेज॑ ए॒व, मु॒ख॒तो ध॑त्ते] 35

मु॑ख॒तो ध॑त्ते मूर्ध॒न्वती᳚र्भवन्ति मू॒र्धान॑मे॒वैनग्ं॑ समा॒नाना᳚-ङ्करोति त्रि॒ष्टुभ॒ उप॑ दधातीन्द्रि॒यं-वैँ त्रि॒ष्टुगि॑न्द्रि॒यमे॒व म॑द्ध्य॒तो ध॑त्ते॒ जग॑ती॒रुप॑ दधाति॒ जाग॑ता॒ वै प॒शवः॑ प॒शूने॒वाव॑ रुन्धे ऽनु॒ष्टुभ॒ उप॑ दधाति प्रा॒णा वा अ॑नु॒ष्टुप् प्रा॒णाना॒मुथ्सृ॑ष्ट्यै बृह॒तीरु॒ष्णिहाः᳚ प॒ङ्क्तीर॒क्षर॑पङ्क्ती॒रिति॒ विषु॑रूपाणि॒ छन्दा॒ग्॒स्युप॑ दधाति॒ विषु॑रूपा॒ वै प॒शवः॑ प॒शव॒- [प॒शवः॑ प॒शवः॑, छन्दाग्ं॑सि॒ विषु॑रूपाने॒व] 36

-श्छन्दाग्ं॑सि॒ विषु॑रूपाने॒व प॒शूनव॑ रुन्धे॒ विषु॑रूपमस्य गृ॒हे दृ॑श्यते॒ यस्यै॒ता उ॑पधी॒यन्ते॒ य उ॑ चैना ए॒वं-वेँदा-ऽति॑च्छन्दस॒मुप॑ दधा॒त्यति॑च्छन्दा॒ वै सर्वा॑णि॒ छन्दाग्ं॑सि॒ सर्वे॑भिरे॒वैन॒-ञ्छन्दो॑भिश्चिनुते॒ वर्ष्म॒ वा ए॒षा छन्द॑सां॒-यँदति॑च्छन्दा॒ यदति॑च्छन्दस-मुप॒दधा॑ति॒ वर्ष्मै॒वैनग्ं॑ समा॒नाना᳚-ङ्करोति द्वि॒पदा॒ उप॑ दधाति द्वि॒पा-द्यज॑मानः॒ प्रति॑ष्ठित्यै ॥ 37 ॥

(तेज॑ ए॒व - प॒शवः॑ प॒शवो॒ - यज॑मान॒ - एक॑ञ्च) (अ. 8)

सर्वा᳚भ्यो॒ वै दे॒वता᳚भ्यो॒-ऽग्निश्ची॑यते॒ य-थ्स॒युजो॒ नोप॑द॒द्ध्या-द्दे॒वता॑ अस्या॒ग्निं-वृँ॑ञ्जीर॒न्॒. य-थ्स॒युज॑ उप॒दधा᳚त्या॒त्मनै॒वैनग्ं॑ स॒युज॑-ञ्चिनुते॒ नाग्निना॒ व्यृ॑द्ध्य॒ते-ऽथो॒ यथा॒ पुरु॑ष॒-स्स्नाव॑भि॒-स्सन्त॑त ए॒वमे॒वैताभि॑र॒ग्नि-स्सन्त॑तो॒ ऽग्निना॒ वै दे॒वा-स्सु॑व॒र्गं-लोँ॒कमा॑य॒-न्ता अ॒मूः कृत्ति॑का अभव॒न्॒ यस्यै॒ता उ॑प धी॒यन्ते॑ सुव॒र्गमे॒व [ ] 38

लो॒कमे॑ति॒ गच्छ॑ति प्रका॒श-ञ्चि॒त्रमे॒व भ॑वति मण्डलेष्ट॒का उप॑ दधाती॒मे वै लो॒का म॑ण्डलेष्ट॒का इ॒मे खलु॒ वै लो॒का दे॑वपु॒रा दे॑वपु॒रा ए॒व प्रवि॑शति॒ ना-ऽऽर्ति॒मार्च्छ॑त्य॒ग्नि-ञ्चि॑क्या॒नो वि॒श्वज्यो॑तिष॒ उप॑ दधाती॒माने॒वैताभि-॑र्लो॒कान् ज्योति॑ष्मतः कुरु॒ते-ऽथो᳚ प्रा॒णाने॒वैता यज॑मानस्य दाद्ध्रत्ये॒ता वै दे॒वता᳚-स्सुव॒र्ग्या᳚स्ता ए॒वा- -न्वा॒रभ्य॑ सुव॒र्गं-लोँ॒कमे॑ति ॥ 39 ॥

(सु॒व॒र्गमे॒व - ता ए॒व - च॒त्वारि॑ च) (अ. 9)

वृ॒ष्टि॒सनी॒रुप॑ दधाति॒ वृष्टि॑मे॒वाव॑ रुन्धे॒ यदे॑क॒धोप॑द॒द्ध्यादेक॑मृ॒तुं-वँ॑र्षेदनुपरि॒हारग्ं॑ सादयति॒ तस्मा॒-थ्सर्वा॑नृ॒तून्. व॑र्षति पुरोवात॒सनि॑-र॒सीत्या॑है॒तद्वै वृष्ट्यै॑ रू॒पग्ं रू॒पेणै॒व वृष्टि॒मव॑ रुन्धे सं॒याँनी॑भि॒र्वै दे॒वा इ॒मान् ँलो॒कान्-थ्सम॑यु॒स्त-थ्सं॒याँनी॑नाग्ं संयाँनि॒त्वं-यँ-थ्सं॒याँनी॑रुप॒दधा॑ति॒ यथा॒-ऽफ्सु ना॒वा सं॒याँत्ये॒व- [सं॒याँत्ये॒वम्, ए॒वैताभि॒] 40

-मे॒वैताभि॒ र्यज॑मान इ॒मान् ँलो॒कान्-थ्सं-याँ॑ति प्ल॒वो वा ए॒षो᳚-ऽग्नेर्य-थ्सं॒याँनी॒र्य-थ्सं॒याँनी॑रुप॒दधा॑ति प्ल॒वमे॒वैतम॒ग्नय॒ उप॑दधात्यु॒त यस्यै॒तासूप॑हिता॒स्वापो॒-ऽग्निग्ं हर॒न्त्यहृ॑त ए॒वास्या॒-ग्निरा॑दित्येष्ट॒का उप॑ दधात्यादि॒त्या वा ए॒त-म्भूत्यै॒ प्रति॑नुदन्ते॒ यो-ऽल॒-म्भूत्यै॒ स-न्भूति॒-न्न प्रा॒प्नोत्या॑दि॒त्या [प्रा॒प्नोत्या॑दि॒त्याः, ए॒वैन॒-म्भूति॑-] 41

ए॒वैन॒-म्भूति॑-ङ्गमयन्त्य॒सौ वा ए॒तस्या॑-ऽऽदि॒त्यो रुच॒मा द॑त्ते॒ यो᳚-ऽग्नि-ञ्चि॒त्वा न रोच॑ते॒ यदा॑दित्येष्ट॒का उ॑प॒दधा᳚त्य॒सावे॒-वास्मि॑न्नादि॒त्यो रुच॑-न्दधाति॒ यथा॒-ऽसौ दे॒वाना॒ग्ं॒ रोच॑त ए॒वमे॒वैष म॑नु॒ष्या॑णाग्ं रोचते घृतेष्ट॒का उप॑ दधात्ये॒तद्वा अ॒ग्नेः प्रि॒य-न्धाम॒ य-द्घृ॒त-म्प्रि॒येणै॒वैन॒-न्धाम्ना॒ सम॑र्धय॒- [सम॑र्धयति, अथो॒] 42

-त्यथो॒ तेज॑सा ऽनुपरि॒हारग्ं॑ सादय॒-त्यप॑रिवर्ग-मे॒वास्मि॒-न्तेजो॑ दधाति प्र॒जाप॑तिर॒ग्निम॑चिनुत॒ स यश॑सा॒ व्या᳚र्ध्यत॒ स ए॒ता य॑शो॒दा अ॑पश्य॒-त्ता उपा॑धत्त॒ ताभि॒र्वै स यश॑ आ॒त्मन्न॑धत्त॒ यद्य॑शो॒दा उ॑प॒दधा॑ति॒ यश॑ ए॒व ताभि॒र्यज॑मान आ॒त्म-न्ध॑त्ते॒ पञ्चोप॑ दधाति॒ पाङ्क्तः॒ पुरु॑षो॒ यावा॑ने॒व पुरु॑ष॒स्तस्मि॒न्॒ यशो॑ दधाति ॥ 43 ॥

(ए॒वं - प्रा॒प्रोत्या॑दि॒त्या - अ॑र्धय॒त्ये - का॒न्न प॑ञ्चा॒शच्च॑) (अ. 10)

दे॒वा॒सु॒रा-स्संयँ॑त्ता आस॒न् कनी॑याग्ंसो दे॒वा आस॒-न्भूया॒ग्ं॒सो-ऽसु॑रा॒स्ते दे॒वा ए॒ता इष्ट॑का अपश्य॒-न्ता उपा॑दधत भूय॒स्कृद॒सीत्ये॒व भूयाग्ं॑सो-ऽभव॒न् वन॒स्पति॑भि॒-रोष॑धीभि-र्वरिव॒स्कृद॒सीती॒-माम॑जय॒-न्प्राच्य॒सीति॒ प्राची॒-न्दिश॑मजयन्नू॒र्ध्वा ऽसीत्य॒मूम॑जय-न्नन्तरिक्ष॒सद॑स्य॒न्तरि॑क्षे सी॒देत्य॒-न्तरि॑क्षमजय॒-न्ततो॑ दे॒वा अभ॑व॒- [दे॒वा अभ॑वन्न्, परा-ऽसु॑रा॒] 44

-न्परा-ऽसु॑रा॒ यस्यै॒ता उ॑पधी॒यन्ते॒ भूया॑ने॒व भ॑वत्य॒भीमान् ँलो॒कान् ज॑यति॒ भव॑त्या॒त्मना॒ परा᳚-ऽस्य॒ भ्रातृ॑व्यो भवत्यफ्सु॒षद॑सि श्येन॒सद॒सीत्या॑है॒तद्वा अ॒ग्ने रू॒पग्ं रू॒पेणै॒वाग्निमव॑ रुन्धे पृथि॒व्यास्त्वा॒ द्रवि॑णे सादया॒मी-त्या॑हे॒माने॒वैताभि॑-र्लो॒का-न्द्रवि॑णावतः कुरुत आयु॒ष्या॑ उप॑ दधा॒त्यायु॑रे॒वा- [उप॑ दधा॒त्यायु॑रे॒व, अ॒स्मि॒-न्द॒धा॒त्यग्ने॒] 45

-ऽस्मि॑-न्दधा॒त्यग्ने॒ यत्ते॒ पर॒ग्ं॒ हृन्नामेत्या॑है॒तद्वा अ॒ग्नेः प्रि॒य-न्धाम॑ प्रि॒यमे॒वास्य॒ धामोपा᳚-ऽऽप्नोति॒ तावेहि॒ सग्ं र॑भावहा॒ इत्या॑ह॒ व्ये॑वैने॑न॒ परि॑ धत्ते॒ पाञ्च॑जन्ये॒ष्वप्ये᳚द्ध्यग्न॒ इत्या॑है॒ष वा अ॒ग्निः पाञ्च॑जन्यो॒ यः पञ्च॑चितीक॒-स्तस्मा॑दे॒वमा॑हर्त॒व्या॑ उप॑ दधात्ये॒तद्वा ऋ॑तू॒ना-म्प्रि॒य-न्धाम॒ यदृ॑त॒व्या॑ ऋतू॒नामे॒व प्रि॒य-न्धामाव॑ रुन्धे सु॒मेक॒ इत्या॑ह संवँथ्स॒रो वै सु॒मेकः॑ संवँथ्स॒रस्यै॒व प्रि॒य-न्धामोपा᳚-ऽऽप्नोति ॥ 46 ॥

(अभ॑व॒ - न्नायु॑रे॒व - र्त॒व्या॑ उप॒ - षड्विग्ं॑शतिश्च) (अ. 11)

प्र॒जाप॑ते॒रक्ष्य॑श्वय॒-त्त-त्परा॑-ऽपत॒-त्तदश्वो॑-ऽभव॒-द्यदश्व॑य॒-त्तदश्व॑स्याश्व॒त्व-न्तद्दे॒वा अ॑श्वमे॒धेनै॒व प्रत्य॑दधुरे॒ष वै प्र॒जाप॑ति॒ग्ं॒ सर्व॑-ङ्करोति॒ यो᳚-ऽश्वमे॒धेन॒ यज॑ते॒ सर्व॑ ए॒व भ॑वति॒ सर्व॑स्य॒ वा ए॒षा प्राय॑श्चित्ति॒-स्सर्व॑स्य भेष॒जग्ं सर्वं॒-वाँ ए॒तेन॑ पा॒प्मान॑-न्दे॒वा अ॑तर॒न्नपि॒ वा ए॒तेन॑ ब्रह्मह॒त्या-म॑तर॒न्-थ्सर्व॑-म्पा॒प्मान॑- [-म॑तर॒न्-थ्सर्व॑-म्पा॒प्मान᳚म्, त॒र॒ति॒ तर॑ति] 47

-न्तरति॒ तर॑ति ब्रह्मह॒त्यां-योँ᳚-ऽश्वमे॒धेन॒ यज॑ते॒ य उ॑ चैनमे॒वं-वेँदोत्त॑रं॒-वैँ त-त्प्र॒जाप॑ते॒रक्ष्य॑श्वय॒-त्तस्मा॒दश्व॑स्योत्तर॒तो-ऽव॑ द्यन्ति दक्षिण॒तो᳚-ऽन्येषा᳚-म्पशू॒नां-वैँ॑त॒सः कटो॑ भवत्य॒फ्सुयो॑नि॒र्वा अश्वो᳚-ऽफ्सु॒जो वे॑त॒स-स्स्व ए॒वैनं॒-योँनौ॒ प्रति॑ष्ठापयति चतुष्टो॒म-स्स्तोमो॑ भवति स॒रड्ढ॒ वा अश्व॑स्य॒ सक्थ्या-ऽवृ॑ह॒-त्त-द्दे॒वाश्च॑तुष्टो॒मेनै॒व प्रत्य॑दधु॒र्यच्च॑तुष्टो॒म-स्स्तोमो॒ भव॒त्यश्व॑स्य सर्व॒त्वाय॑ ॥ 48 ॥

(सर्व॑म पा॒प्मान॑ - मवृह॒-द्- द्वाद॑श च) (अ. 12)

(उ॒थ्स॒न्न॒य॒ज्ञ - इन्द्रा᳚ग्नी - दे॒वा वा अ॑क्ष्णयास्तो॒मीया॑ - अ॒ग्नेर्भा॒गो᳚ - ऽस्यग्ने॑ जा॒तान् - र॒श्मिरिति॑ - नाक॒सद्भिः॒ -छन्दाग्ं॑सि॒ - सर्वा᳚भ्यो - वृष्टि॒सनी᳚ - र्देवासु॒राः कनी॑याग्ंसः - प्र॒जाप॑ते॒रक्षि॒ - द्वाद॑श )

(उ॒थ्स॒न्न॒य॒ज्ञो - दे॒वा वै - यस्य॒ मुख्य॑वती - र्नाक॒सद्भि॑रे॒ - वै ताभि॑र॒ - ष्टाच॑त्वारिग्ंशत्)

(उ॒थ्स॒न्न॒य॒ज्ञ, स्स॑र्व॒त्वाय॑)

॥ हरिः॑ ओम् ॥

॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-म्पञ्चमकाण्डे तृतीयः प्रश्न-स्समाप्तः ॥