5.3 - Uthsannayajnno Va Esha Yadagnih - Krishna Yajurveda Taittiriya Samhita Pathah — Bengali Script

কৃষ্ণ যজুর্বেদীয তৈত্তিরীয সংহিতাযা-ম্পঞ্চমকাণ্ডে তৃতীযঃ প্রশ্নঃ - চিতীনা-ন্নিরূপণং

ও-ন্নমঃ পরমাত্মনে, শ্রী মহাগণপতযে নমঃ,

শ্রী গুরুভ্যো নমঃ । হ॒রিঃ॒ ওম্ ॥

উ॒থ্স॒ন্ন॒ য॒জ্ঞো বা এ॒ষ যদ॒গ্নিঃ কিং-বাঁ-ঽহৈ॒তস্য॑ ক্রি॒যতে॒ কিং-বাঁ॒ ন যদ্বৈ য॒জ্ঞস্য॑ ক্রি॒যমা॑ণস্যা-ন্ত॒র্যন্তি॒ পূয॑তি॒ বা অ॑স্য॒ তদা᳚শ্বি॒নীরুপ॑ দধাত্য॒শ্বিনৌ॒ বৈ দে॒বানা᳚-ম্ভি॒ষজৌ॒ তাভ্যা॑মে॒বাস্মৈ॑ ভেষ॒জ-ঙ্ক॑রোতি॒ পঞ্চোপ॑ দধাতি॒ পাঙ্ক্তো॑ য॒জ্ঞো যাবা॑নে॒ব য॒জ্ঞস্তস্মৈ॑ ভেষ॒জ-ঙ্ক॑রোত্যৃত॒ব্যা॑ উপ॑ দধাত্যৃতূ॒না-ঙ্কৢপ্ত্যৈ॒ [কৢপ্ত্যৈ᳚, পঞ্চোপ॑] 1

পঞ্চোপ॑ দধাতি॒ পঞ্চ॒ বা ঋ॒তবো॒ যাব॑ন্ত এ॒বর্তব॒স্তান্ ক॑ল্পযতি সমা॒নপ্র॑ভৃতযো ভবন্তি সমা॒নোদ॑র্কা॒স্তস্মা᳚-থ্সমা॒না ঋ॒তব॒ একে॑ন প॒দেন॒ ব্যাব॑র্তন্তে॒ তস্মা॑দ্-ঋ॒তবো॒ ব্যাব॑র্তন্তে প্রাণ॒ভৃত॒ উপ॑ দধাত্যৃ॒তুষ্বে॒ব প্রা॒ণা-ন্দ॑ধাতি॒ তস্মা᳚-থ্সমা॒না-স্সন্ত॑ ঋ॒তবো॒ ন জী᳚র্য॒ন্ত্যথো॒ প্রজ॑নযত্যে॒বৈনা॑নে॒ষ বৈ বা॒যুর্য-ত্প্রা॒ণো যদ্-ঋ॑ত॒ব্যা॑ উপ॒ধায॑ প্রাণ॒ভৃত॑ [প্রাণ॒ভৃতঃ॑, উ॒প॒দধা॑তি॒] 2

উপ॒দধা॑তি॒ তস্মা॒-থ্সর্বা॑নৃ॒তূননু॑ বা॒যুরা ব॑রীবর্তি বৃষ্টি॒সনী॒রুপ॑ দধাতি॒ বৃষ্টি॑মে॒বাব॑ রুন্ধে॒ যদে॑ক॒ধোপ॑দ॒দ্ধ্যা-দেক॑মৃ॒তুং-বঁ॑র্ষেদনুপরি॒হারগ্ং॑ সাদযতি॒ তস্মা॒-থ্সর্বা॑নৃ॒তূন্. ব॑র্ষতি॒ য-ত্প্রা॑ণ॒ভৃত॑ উপ॒ধায॑ বৃষ্টি॒সনী॑রুপ॒দধা॑তি॒ তস্মা᳚-দ্বা॒যুপ্র॑চ্যুতা দি॒বো বৃষ্টি॑রীর্তে প॒শবো॒ বৈ ব॑য॒স্যা॑ নানা॑মনসঃ॒ খলু॒ বৈ প॒শবো॒ নানা᳚ব্রতা॒স্তে॑-ঽপ এ॒বাভি সম॑নসো॒ [সম॑নসঃ, য-ঙ্কা॒মযে॑তা-] 3

য-ঙ্কা॒মযে॑তা-ঽপ॒শু-স্স্যা॒দিতি॑ বয॒স্যা᳚স্তস্যো॑-প॒ধাযা॑প॒স্যা॑ উপ॑ দদ্ধ্যা॒-দসং᳚(2)জ্ঞান-মে॒বাস্মৈ॑ প॒শুভিঃ॑ করোত্যপ॒শুরে॒ব ভ॑বতি॒ য-ঙ্কা॒মযে॑ত পশু॒মান্-থ্স্যা॒দিত্য॑-প॒স্যা᳚স্তস্যো॑প॒ধায॑ বয॒স্যা॑ উপ॑ দদ্ধ্যা-থ্সং॒(2)জ্ঞান॑মে॒বাস্মৈ॑ প॒শুভিঃ॑ করোতি পশু॒মানে॒ব ভ॑বতি॒ চত॑স্রঃ পু॒রস্তা॒দুপ॑ দধাতি॒ তস্মা᳚চ্চ॒ত্বারি॒ চক্ষু॑ষো রূ॒পাণি॒ দ্বে শু॒ক্লে দ্বে কৃ॒ষ্ণে [কৃ॒ষ্ণে, মূ᳚র্ধ॒ন্বতী᳚-] 4

মূ᳚র্ধ॒ন্বতী᳚-র্ভবন্তি॒ তস্মা᳚-ত্পু॒রস্তা᳚ন্মূ॒র্ধা পঞ্চ॒ দক্ষি॑ণাযা॒গ্॒ শ্রোণ্যা॒মুপ॑ দধাতি॒ পঞ্চোত্ত॑রস্যা॒-ন্তস্মা᳚-ত্প॒শ্চা-দ্বর্ষী॑যা-ন্পু॒রস্তা᳚-ত্প্রবণঃ প॒শুর্ব॒স্তো বয॒ ইতি॒ দক্ষি॒ণে-ঽগ্ংস॒ উপ॑ দধাতি বৃ॒ষ্ণির্বয॒ ইত্যুত্ত॒রে ঽগ্ংসা॑বে॒ব প্রতি॑ দধাতি ব্যা॒ঘ্রো বয॒ ইতি॒ দক্ষি॑ণে প॒ক্ষ উপ॑ দধাতি সি॒গ্ং॒হো বয॒ ইত্যুত্ত॑রে প॒ক্ষযো॑রে॒ব বী॒র্য॑-ন্দধাতি॒ পুরু॑ষো॒ বয॒ ইতি॒ মদ্ধ্যে॒ তস্মা॒-ত্পুরু॑ষঃ পশূ॒নামধি॑পতিঃ ॥ 5 ॥

(কৢপ্ত্যা॑ - উপ॒ধায॑ প্রাণ॒ভৃতঃ॒-সম॑নসঃ-কৃ॒ষ্ণে-পুরু॑ষো॒ বয॒ ইতি॒ - পঞ্চ॑ চ) (অ. 1)

ইন্দ্রা᳚গ্নী॒ অব্য॑থমানা॒মিতি॑ স্বযমাতৃ॒ণ্ণামুপ॑ দধাতীন্দ্রা॒গ্নিভ্যাং॒-বাঁ ই॒মৌ লো॒কৌ বিধৃ॑তাব॒নযো᳚-র্লো॒কযো॒-র্বিধৃ॑ত্যা॒ অধৃ॑তেব॒ বা এ॒ষা যন্ম॑দ্ধ্য॒মা চিতি॑র॒ন্তরি॑ক্ষমিব॒ বা এ॒ষেন্দ্রা᳚গ্নী॒ ইত্যা॑হেন্দ্রা॒গ্নী বৈ দে॒বানা॑মোজো॒ ভৃতা॒বোজ॑সৈ॒বৈনা॑-ম॒ন্তরি॑ক্ষে চিনুতে॒ ধৃত্যৈ᳚ স্বযমাতৃ॒ণ্ণামুপ॑ দধাত্য॒ন্তরি॑ক্ষং॒-বৈঁ স্ব॑যমাতৃ॒ণ্ণা ঽন্তরি॑ক্ষমে॒বোপ॑ ধ॒ত্তে ঽশ্ব॒মুপ॑ [ধ॒ত্তে ঽশ্ব॒মুপ॑, ঘ্রা॒প॒য॒তি॒ প্রা॒ণমে॒বা-] 6

ঘ্রাপযতি প্রা॒ণমে॒বা-ঽস্যা᳚-ন্দধা॒ত্যথো᳚ প্রাজাপ॒ত্যো বা অশ্বঃ॑ প্র॒জাপ॑তিনৈ॒বাগ্নি-ঞ্চি॑নুতে স্বযমাতৃ॒ণ্ণা ভ॑বতি প্রা॒ণানা॒মুথ্সৃ॑ষ্ট্যা॒ অথো॑ সুব॒র্গস্য॑ লো॒কস্যানু॑খ্যাত্যৈ দে॒বানাং॒-বৈঁ সু॑ব॒র্গং-লোঁ॒কং-যঁ॒তা-ন্দিশ॒-স্সম॑ব্লীযন্ত॒ ত এ॒তা দিশ্যা॑ অপশ্য॒-ন্তা উপা॑দধত॒ তাভি॒র্বৈ তে দিশো॑-ঽদৃগ্ংহ॒ন্॒ যদ্দিশ্যা॑ উপ॒দধা॑তি দি॒শাং-বিঁধৃ॑ত্যৈ॒ দশ॑ প্রাণ॒ভৃতঃ॑ পু॒রস্তা॒দুপ॑ [পু॒রস্তা॒দুপ॑, দ॒ধা॒তি॒ নব॒ বৈ পুরু॑ষে] 7

দধাতি॒ নব॒ বৈ পুরু॑ষে প্রা॒ণা নাভি॑র্দশ॒মী প্রা॒ণানে॒ব পু॒রস্তা᳚দ্ধত্তে॒ তস্মা᳚-ত্পু॒রস্তা᳚-ত্প্রা॒ণা জ্যোতি॑ষ্মতী-মুত্ত॒মামুপ॑ দধাতি॒ তস্মা᳚-ত্প্রা॒ণানাং॒-বাঁগ্জ্যোতি॑রুত্ত॒মা দশোপ॑ দধাতি॒ দশা᳚ক্ষরা বি॒রা-ড্বি॒রাট্ ছন্দ॑সা॒-ঞ্জ্যোতি॒র্জ্যোতি॑রে॒ব পু॒রস্তা᳚দ্ধত্তে॒ তস্মা᳚-ত্পু॒রস্তা॒জ্জ্যোতি॒রুপা᳚ ঽঽস্মহে॒ ছন্দাগ্ং॑সি প॒শুষ্বা॒জিম॑যু॒স্তা-ন্বৃ॑হ॒ত্যুদ॑জয॒-ত্তস্মা॒-দ্বার্হ॑তাঃ [তস্মা॒-দ্বার্হ॑তাঃ, প॒শব॑ উচ্যন্তে॒ মা] 8

প॒শব॑ উচ্যন্তে॒ মা ছন্দ॒ ইতি॑ দক্ষিণ॒ত উপ॑ দধাতি॒ তস্মা᳚-দ্দক্ষি॒ণা বৃ॑তো॒ মাসাঃ᳚ পৃথি॒বী ছন্দ॒ ইতি॑ প॒শ্চা-ত্প্রতি॑ষ্ঠিত্যা অ॒গ্নির্দে॒বতেত্যু॑ত্তর॒ত ওজো॒ বা অ॒গ্নিরোজ॑ এ॒বোত্ত॑র॒তো ধ॑ত্তে॒ তস্মা॑দুত্তরতো ঽভিপ্রযা॒যী জ॑যতি॒ ষট্ত্রিগ্ং॑শ॒-থ্সম্প॑দ্যন্তে॒ ষট্ত্রিগ্ং॑শদক্ষরা বৃহ॒তী বার্হ॑তাঃ প॒শবো॑ বৃহ॒ত্যৈবাস্মৈ॑ প॒শূনব॑ রুন্ধে বৃহ॒তী ছন্দ॑সা॒গ্॒ স্বারা᳚জ্য॒-ম্পরী॑যায॒ যস্যৈ॒তা [যস্যৈ॒তাঃ, উ॑পধী॒যন্তে॒ গচ্ছ॑তি॒] 9

উ॑পধী॒যন্তে॒ গচ্ছ॑তি॒ স্বারা᳚জ্যগ্ং স॒প্ত বাল॑খিল্যাঃ পু॒রস্তা॒দুপ॑ দধাতি স॒প্ত প॒শ্চা-থ্স॒প্ত বৈ শী॑র্ষ॒ণ্যাঃ᳚ প্রা॒ণা দ্বাববা᳚ঞ্চৌ প্রা॒ণানাগ্ং॑ সবীর্য॒ত্বায॑ মূ॒র্ধা-ঽসি॒ রাডিতি॑ পু॒রস্তা॒দুপ॑ দধাতি॒ যন্ত্রী॒ রাডিতি॑ প॒শ্চা-ত্প্রা॒ণানে॒বাস্মৈ॑ স॒মীচো॑ দধাতি ॥ 10 ॥

(অশ্ব॒মুপ॑-পু॒রস্তা॒দুপ॒-বার্হ॑তা-এ॒তা-শ্চতু॑স্ত্রিগ্ংশচ্চ) (অ. 2)

দে॒বা বৈ য-দ্য॒জ্ঞে ঽকু॑র্বত॒ তদসু॑রা অকুর্বত॒ তে দে॒বা এ॒তা অ॑ক্ষ্ণযাস্তো॒মীযা॑ অপশ্য॒-ন্তা অ॒ন্যথা॒ ঽনূচ্যা॒-ন্যথোপা॑দধত॒ তদসু॑রা॒ নান্ববা॑য॒-ন্ততো॑ দে॒বা অভ॑ব॒-ন্পরা-ঽসু॑রা॒ যদ॑ক্ষ্ণযাস্তো॒মীযা॑ অ॒ন্যথা॒ ঽনূচ্যা॒ন্যথো॑প॒ দধা॑তি॒ ভ্রাতৃ॑ব্যাভিভূত্যৈ॒ ভব॑ত্যা॒ত্মনা॒ পরা᳚-ঽস্য॒ ভ্রাতৃ॑ব্যো ভবত্যা॒-শুস্ত্রি॒বৃদিতি॑ পু॒রস্তা॒দুপ॑ দধাতি যজ্ঞমু॒খং-বৈঁ ত্রি॒বৃ- [ত্রি॒বৃত্, য॒জ্ঞ॒মু॒খমে॒ব] 11

-দ্য॑জ্ঞমু॒খমে॒ব পু॒রস্তা॒দ্বি যা॑তযতি॒ ব্যো॑ম সপ্তদ॒শ ইতি॑ দক্ষিণ॒তো ঽন্নং॒-বৈঁ ব্যো॑মা-ঽন্নগ্ং॑ সপ্তদ॒শো-ঽন্ন॑মে॒ব দ॑ক্ষিণ॒তো ধ॑ত্তে॒ তস্মা॒-দ্দক্ষি॑ণে॒নান্ন॑মদ্যতে ধ॒রুণ॑ একবি॒গ্ং॒শ ইতি॑ প॒শ্চা-ত্প্র॑তি॒ষ্ঠা বা এ॑কবি॒গ্ং॒শঃ প্রতি॑ষ্ঠিত্যৈ ভা॒ন্তঃ প॑ঞ্চদ॒শ ইত্যু॑ত্তর॒ত ওজো॒ বৈ ভা॒ন্ত ওজঃ॑ পঞ্চদ॒শ ওজ॑ এ॒বোত্ত॑র॒তো ধ॑ত্তে॒ তস্মা॑দুত্তরতো ঽভিপ্রযা॒যী জ॑যতি॒ প্রতূ᳚র্তিরষ্টাদ॒শ ইতি॑ পু॒রস্তা॒- [ইতি॑ পু॒রস্তা᳚ত্, উপ॑ দধাতি॒ দ্বৌ] 12

-দুপ॑ দধাতি॒ দ্বৌ ত্রি॒বৃতা॑বভিপূ॒র্বং-যঁ॑জ্ঞমু॒খে বি যা॑তযত্যভিব॒র্ত-স্স॑বি॒গ্ং॒শ ইতি॑ দক্ষিণ॒তো-ঽন্নং॒-বাঁ অ॑ভিব॒র্তো-ঽন্নগ্ং॑ সবি॒গ্ং॒শো-ঽন্ন॑মে॒ব দ॑ক্ষিণ॒তো ধ॑ত্তে॒ তস্মা॒-দ্দক্ষি॑ণে॒নান্ন॑মদ্যতে॒ বর্চো᳚ দ্বাবি॒গ্ং॒শ ইতি॑ প॒শ্চা-দ্য-দ্বিগ্ং॑শ॒তির্দ্বে তেন॑ বি॒রাজৌ॒ য-দ্দ্বে প্র॑তি॒ষ্ঠা তেন॑ বি॒রাজো॑রে॒বা-ভি॑পূ॒র্বম॒ন্নাদ্যে॒ প্রতি॑তিষ্ঠতি॒ তপো॑ নবদ॒শ ইত্যু॑ত্তর॒ত স্তস্মা᳚-থ্স॒ব্যো [ইত্যু॑ত্তর॒ত স্তস্মা᳚-থ্স॒ব্যঃ, হস্ত॑যো-] 13

হস্ত॑যো-স্তপ॒স্বিত॑রো॒ যোনি॑শ্চতুর্বি॒গ্ং॒শ ইতি॑ পু॒রস্তা॒দুপ॑ দধাতি॒ চতু॑র্বিগ্ংশত্যক্ষরা গায॒ত্রী গা॑য॒ত্রী য॑জ্ঞমু॒খং-যঁ॑জ্ঞমু॒খমে॒ব পু॒রস্তা॒-দ্বিযা॑তযতি॒ গর্ভাঃ᳚ পঞ্চবি॒গ্ং॒শ ইতি॑ দক্ষিণ॒তো-ঽন্নং॒-বৈঁ গর্ভা॒ অন্ন॑-ম্পঞ্চবি॒গ্ং॒শোন্ন॑মে॒ব দ॑ক্ষিণ॒তো ধ॑ত্তে॒ তস্মা॒-দ্দক্ষি॑ণে॒নান্ন॑মদ্যত॒ ওজ॑স্ত্রিণ॒ব ইতি॑ প॒শ্চাদি॒মে বৈ লো॒কাস্ত্রি॑ণ॒ব এ॒ষ্বে॑ব লো॒কেষু॒ প্রতি॑তিষ্ঠতি স॒ভংর॑ণস্ত্রযোবি॒গ্ং॒শ ই- [স॒ভংর॑ণস্ত্রযোবি॒গ্ং॒শ ইতি॑, উ॒ত্ত॒র॒ত-] 14

-ত্যু॑ত্তর॒ত-স্তস্মা᳚-থ্স॒ব্যো হস্ত॑যো-স্সম্ভা॒র্য॑তরঃ॒ ক্রতু॑রেকত্রি॒গ্ং॒শ ইতি॑ পু॒রস্তা॒দুপ॑ দধাতি॒ বাগ্বৈ ক্রতু॑র্যজ্ঞমু॒খং-বাঁগ্য॑জ্ঞমু॒খমে॒ব পু॒রস্তা॒দ্বি যা॑তযতি ব্র॒দ্ধ্নস্য॑ বি॒ষ্টপ॑-ঞ্চতুস্ত্রি॒গ্ং॒শ ইতি॑ দক্ষিণ॒তো॑-ঽসৌ বা আ॑দি॒ত্যো ব্র॒দ্ধ্নস্য॑ বি॒ষ্টপ॑-ম্ব্রহ্মবর্চ॒সমে॒ব দ॑ক্ষিণ॒তো ধ॑ত্তে॒ তস্মা॒-দ্দক্ষি॒ণো-ঽর্ধো᳚ ব্রহ্মবর্চ॒সিত॑রঃ প্রতি॒ষ্ঠা ত্র॑যস্ত্রি॒গ্ং॒শ ইতি॑ প॒শ্চা-ত্প্রতি॑ষ্ঠিত্যৈ॒ নাকঃ॑ ষট্ত্রি॒গ্ং॒শ ইত্যু॑ত্তর॒ত-স্সু॑ব॒র্গো বৈ লো॒কো নাকঃ॑ সুব॒র্গস্য॑ লো॒কস্য॒ সম॑ষ্ট্যৈ ॥ 15 ॥

(বৈ ত্রি॒বৃ - দিতি॑ পু॒রস্তা᳚থ্ - স॒ব্য - স্ত্র॑যোবি॒গ্ং॒শ ইতি॑ - সুব॒র্গো বৈ - পঞ্চ॑ চ) (অ. 3)

(আ॒শু - র্ব্যো॑ম - ধ॒রুণো॑ - ভা॒ন্তঃ - প্রতূ᳚র্তির -ভিব॒র্তো - বর্চ॒ - স্তপো॒ - যোনি॒ - র্গর্ভা॒ - ওজঃ॑ - স॒ভংর॑ণঃ॒ - ক্রতু॑ - র্ব্র॒দ্ধ্রস্য॑ - প্রতি॒ষ্ঠা - নাকঃ॒ - ষোড॑শ)

অ॒গ্নের্ভা॒গো॑-ঽসীতি॑ পু॒রস্তা॒দুপ॑ দধাতি যজ্ঞমু॒খং-বাঁ অ॒গ্নির্য॑জ্ঞমু॒খ-ন্দী॒ক্ষা য॑জ্ঞমু॒খ-ম্ব্রহ্ম॑ যজ্ঞমু॒খ-ন্ত্রি॒বৃ-দ্য॑জ্ঞমু॒খমে॒ব পু॒রস্তা॒দ্বি যা॑তযতি নৃ॒চক্ষ॑সা-ম্ভা॒গো॑-ঽসীতি॑ দক্ষিণ॒ত-শ্শু॑শ্রু॒বাগ্ংসো॒ বৈ নৃ॒চক্ষ॒সো-ঽন্ন॑-ন্ধা॒তা জা॒তাযৈ॒বাস্মা॒ অন্ন॒মপি॑ দধাতি॒ তস্মা᳚জ্জা॒তো-ঽন্ন॑মত্তি জ॒নিত্রগ্গ্॑ স্পৃ॒তগ্ং স॑প্তদ॒শ-স্স্তোম॒ ইত্যা॒হা-ঽন্নং॒-বৈঁ জ॒নিত্র॒- [জ॒নিত্র᳚ম্, অন্নগ্ং॑ সপ্তদ॒শো-ঽন্ন॑মে॒ব] 16

-মন্নগ্ং॑ সপ্তদ॒শো-ঽন্ন॑মে॒ব দ॑ক্ষিণ॒তো ধ॑ত্তে॒ তস্মা॒-দ্দক্ষি॑ণে॒না-ন্ন॑মদ্যতে মি॒ত্রস্য॑ ভা॒গো॑-ঽসীতি॑ প॒শ্চা-ত্প্রা॒ণো বৈ মি॒ত্রো॑-ঽপা॒নো বরু॑ণঃ প্রাণাপা॒নাবে॒বাস্মি॑-ন্দধাতি দি॒বো বৃ॒ষ্টির্বাতা᳚-স্স্পৃ॒তা এ॑কবি॒গ্ং॒শ-স্স্তোম॒ ইত্যা॑হ প্রতি॒ষ্ঠা বা এ॑কবি॒গ্ং॒শঃ প্রতি॑ষ্ঠিত্যা॒ ইন্দ্র॑স্য ভা॒গো॑-ঽসীত্যু॑ত্তর॒ত ওজো॒ বা ইন্দ্র॒ ওজো॒ বিষ্ণু॒রোজঃ॑ ক্ষ॒ত্রমোজঃ॑ পঞ্চদ॒শ [পঞ্চদ॒শঃ, ওজ॑ এ॒বোত্ত॑র॒তো ধ॑ত্তে॒] 17

ওজ॑ এ॒বোত্ত॑র॒তো ধ॑ত্তে॒ তস্মা॑দুত্তরতো-ঽভিপ্রযা॒যী জ॑যতি॒ বসূ॑না-ম্ভা॒গো॑-ঽসীতি॑ পু॒রস্তা॒দুপ॑ দধাতি যজ্ঞমু॒খং-বৈঁ বস॑বো যজ্ঞমু॒খগ্ং রু॒দ্রা য॑জ্ঞমু॒খ-ঞ্চ॑তুর্বি॒গ্ং॒শো য॑জ্ঞমু॒খমে॒ব পু॒রস্তা॒দ্বি যা॑তযত্যাদি॒ত্যানা᳚-ম্ভা॒গো॑-ঽসীতি॑ দক্ষিণ॒তো-ঽন্নং॒-বাঁ আ॑দি॒ত্যা অন্ন॑-ম্ম॒রুতো-ঽন্ন॒-ঙ্গর্ভা॒ অন্ন॑-ম্পঞ্চবি॒গ্ং॒শো-ঽন্ন॑মে॒ব দ॑ক্ষিণ॒তো ধ॑ত্তে॒ তস্মা॒-দ্দক্ষি॑ণে॒না-ঽন্ন॑মদ্য॒তে ঽদি॑ত্যৈ ভা॒গো॑- [-ঽদি॑ত্যৈ ভা॒গঃ, অ॒সীতি॑ প॒শ্চা-ত্প্র॑তি॒ষ্ঠা] 18

-ঽসীতি॑ প॒শ্চা-ত্প্র॑তি॒ষ্ঠা বা অদি॑তিঃ প্রতি॒ষ্ঠা পূ॒ষা প্র॑তি॒ষ্ঠা ত্রি॑ণ॒বঃ প্রতি॑ষ্ঠিত্যৈ দে॒বস্য॑ সবি॒তুর্ভা॒গো॑-ঽ সীত্যু॑ত্তর॒তো ব্রহ্ম॒ বৈ দে॒ব-স্স॑বি॒তা ব্রহ্ম॒ বৃহ॒স্পতি॒র্ব্রহ্ম॑ চতুষ্টো॒মো ব্র॑হ্মবর্চ॒সমে॒বোত্ত॑র॒তো ধ॑ত্তে॒ তস্মা॒দুত্ত॒রো-ঽর্ধো᳚ ব্রহ্মবর্চ॒সিত॑র-স্সাবি॒ত্রব॑তী ভবতি॒ প্রসূ᳚ত্যৈ॒ তস্মা᳚-দ্ব্রাহ্ম॒ণানা॒মুদী॑চী স॒নিঃ প্রসূ॑তা ধ॒র্ত্রশ্চ॑তুষ্টো॒ম ইতি॑ পু॒রস্তা॒দুপ॑ দধাতি যজ্ঞমু॒খং-বৈঁ ধ॒র্ত্রো [ধ॒র্ত্রঃ, য॒জ্ঞ॒মু॒খ-ঞ্চ॑তুষ্টো॒মো] 19

য॑জ্ঞমু॒খ-ঞ্চ॑তুষ্টো॒মো য॑জ্ঞমু॒খমে॒ব পু॒রস্তা॒দ্বি যা॑তযতি॒ যাবা॑না-ম্ভা॒গো॑-ঽসীতি॑ দক্ষিণ॒তো মাসা॒ বৈ যাবা॑ অর্ধমা॒সা অযা॑বা॒-স্তস্মা᳚-দ্দক্ষি॒ণাবৃ॑তো॒ মাসা॒ অন্নং॒-বৈঁ যাবা॒ অন্ন॑-ম্প্র॒জা অন্ন॑মে॒ব দ॑ক্ষিণ॒তো ধ॑ত্তে॒ তস্মা॒-দ্দক্ষি॑ণে॒না-ন্ন॑মদ্যত ঋভূ॒ণা-ম্ভা॒গো॑-ঽসীতি॑ প॒শ্চা-ত্প্রতি॑ষ্ঠিত্যৈ বিব॒র্তো᳚ ঽষ্টাচত্বারি॒গ্ং॒শ ইত্যু॑ত্তর॒তো॑-ঽনযো᳚র্লো॒কযো᳚-স্সবীর্য॒ত্বায॒ তস্মা॑দি॒মৌ লো॒কৌ স॒মাব॑-দ্বীর্যৌ॒ [স॒মাব॑-দ্বীর্যৌ, যস্য॒ মুখ্য॑বতীঃ] 20

যস্য॒ মুখ্য॑বতীঃ পু॒রস্তা॑দুপধী॒যন্তে॒ মুখ্য॑ এ॒ব ভ॑ব॒ত্যা-ঽস্য॒ মুখ্যো॑ জাযতে॒ যস্যা-ন্ন॑বতী - র্দক্ষিণ॒তো-ঽত্ত্যন্ন॒মা-ঽস্যা᳚ন্না॒দো জা॑যতে॒ যস্য॑ প্রতি॒ষ্ঠাব॑তীঃ প॒শ্চা-ত্প্রত্যে॒ব তি॑ষ্ঠতি॒ যস্যৌজ॑স্বতীরুত্তর॒ত ও॑জ॒স্ব্যে॑ব ভ॑ব॒ত্যা-ঽস্যৌ॑জ॒স্বী জা॑যতে॒ ঽর্কো বা এ॒ষ যদ॒গ্নিস্তস্যৈ॒তদে॒ব স্তো॒ত্রমে॒তচ্ছ॒স্ত্রং-যঁদে॒ষা বি॒ধা [বি॒ধা, বি॒ধী॒যতে॒-ঽর্ক এ॒ব] 21

বি॑ধী॒যতে॒-ঽর্ক এ॒ব তদ॒র্ক্য॑মনু॒ বি ধী॑য॒তে ঽত্ত্যন্ন॒মা-ঽস্যা᳚ন্না॒দো জা॑যতে॒ যস্যৈ॒ষা বি॒ধা বি॑ধী॒যতে॒ য উ॑ চৈনামে॒বং-বেঁদ॒ সৃষ্টী॒রুপ॑ দধাতি যথাসৃ॒ষ্টমে॒বাব॑ রুন্ধে॒ ন বা ই॒দ-ন্দিবা॒ ন নক্ত॑মাসী॒দব্যা॑বৃত্ত॒-ন্তে দে॒বা এ॒তা ব্যু॑ষ্টীরপশ্য॒-ন্তা উপা॑দধত॒ ততো॒ বা ই॒দং ঁব্যৌ᳚চ্ছ॒-দ্যস্যৈ॒তা উ॑পধী॒যন্তে॒ ব্যে॑বাস্মা॑ উচ্ছ॒ত্যথো॒ তম॑ এ॒বাপ॑হতে ॥ 22 ॥

(বৈ জ॒নিত্রং॑ - পঞ্চদ॒শো - ঽদি॑ত্যৈ ভা॒গো - বৈ ধ॒র্ত্রঃ - স॒মাব॑দ্বীর্যৈ-বি॒ধা-ততো॒ বা ই॒দং - চতু॑র্দশ চ ) (অ. 4)

(অ॒গ্নে - র্নৃ॒চক্ষ॑সাং - জ॒নিত্রং॑ - মি॒ত্র - স্যেন্দ্র॑স্য॒ -বসূ॑না - মাদি॒ত্যানা॒ - মদি॑ত্যৈ - দে॒বস্য॑ সবি॒তুঃ - সা॑বি॒ত্রব॑তী - ধ॒র্ত্রো - যাবা॑না-মৃভূ॒ণাং - ঁবি॑ব॒র্ত - শ্চতু॑র্দশ)

অগ্নে॑ জা॒তা-ন্প্রণু॑দা ন-স্স॒পত্না॒নিতি॑ পু॒রস্তা॒দুপ॑ দধাতি জা॒তানে॒ব ভ্রাতৃ॑ব্যা॒-ন্প্রণু॑দতে॒ সহ॑সা জা॒তানিতি॑ প॒শ্চাজ্জ॑নি॒ষ্যমা॑ণানে॒ব প্রতি॑ নুদতে চতুশ্চত্বারি॒গ্ং॒শ-স্স্তোম॒ ইতি॑ দক্ষিণ॒তো ব্র॑হ্মবর্চ॒সং-বৈঁ চ॑তুশ্চত্বারি॒গ্ং॒শো ব্র॑হ্মবর্চ॒সমে॒ব দ॑ক্ষিণ॒তো ধ॑ত্তে॒ তস্মা॒-দ্দক্ষি॒ণো-ঽর্ধো᳚ ব্রহ্মবর্চ॒সিত॑র-ষ্ষোড॒শ-স্স্তোম॒ ইত্যু॑ত্তর॒ত ওজো॒ বৈ ষো॑ড॒শ ওজ॑ এ॒বোত্ত॑র॒তো ধ॑ত্তে॒ তস্মা॑- [তস্মা᳚ত্, উ॒ত্ত॒র॒তো॒-ঽভি॒প্র॒যা॒যী] 23

-দুত্তরতো-ঽভিপ্রযা॒যী জ॑যতি॒ বজ্রো॒ বৈ চ॑তুশ্চত্বারি॒গ্ং॒শো বজ্রঃ॑ ষোড॒শো যদে॒তে ইষ্ট॑কে উপ॒দধা॑তি জা॒তাগ্শ্চৈ॒ব জ॑নি॒ষ্যমা॑ণাগ্শ্চ॒ ভ্রাতৃ॑ব্যা-ন্প্র॒ণুদ্য॒ বজ্র॒মনু॒ প্রহ॑রতি॒ স্তৃত্যৈ॒ পুরী॑ষবতী॒-ম্মদ্ধ্য॒ উপ॑দধাতি॒ পুরী॑ষং॒-বৈঁ মদ্ধ্য॑মা॒ত্মন॒-স্সাত্মা॑নমে॒বাগ্নি-ঞ্চি॑নুতে॒ সাত্মা॒-ঽমুষ্মি॑ন্ ঁলো॒কে ভ॑বতি॒ য এ॒বং-বেঁদৈ॒তা বা অ॑সপ॒ত্না নামেষ্ট॑কা॒ যস্যৈ॒তা উ॑পধী॒যন্তে॒ [উ॑পধী॒যন্তে᳚, না-ঽস্য॑] 24

না-ঽস্য॑ স॒পত্নো॑ ভবতি প॒শুর্বা এ॒ষ যদ॒গ্নির্বি॒রাজ॑ উত্ত॒মাযা॒-ঞ্চিত্যা॒মুপ॑ দধাতি বি॒রাজ॑মে॒বোত্ত॒মা-ম্প॒শুষু॑ দধাতি॒ তস্মা᳚-ত্পশু॒মানু॑ত্ত॒মাং-বাঁচং॑-বঁদতি॒ দশ॑দ॒শোপ॑ দধাতি সবীর্য॒ত্বাযা᳚-ঽক্ষ্ণ॒যোপ॑ দধাতি॒ তস্মা॑দক্ষ্ণ॒যা প॒শবো-ঽঙ্গা॑নি॒ প্রহ॑রন্তি॒ প্রতি॑ষ্ঠিত্যৈ॒ যানি॒ বৈ ছন্দাগ্ং॑সি সুব॒র্গ্যা᳚ণ্যাস॒-ন্তৈর্দে॒বা-স্সু॑ব॒র্গং-লোঁ॒কমা॑য॒-ন্তেনর্ষ॑যো- [-ঁলো॒কমা॑য॒-ন্তেনর্ষ॑যঃ, অ॒শ্রা॒ম্য॒-ন্তে তপো॑-ঽতপ্যন্ত॒] 25

-ঽশ্রাম্য॒-ন্তে তপো॑-ঽতপ্যন্ত॒ তানি॒ তপ॑সা-ঽপশ্য॒-ন্তেভ্য॑ এ॒তা ইষ্ট॑কা॒ নির॑মিম॒তেব॒শ্ছন্দো॒ বরি॑ব॒শ্ছন্দ॒ ইতি॒ তা উপা॑দধত॒ তাভি॒র্বৈ তে সু॑ব॒র্গং-লোঁ॒কমা॑য॒ন্॒. যদে॒তা ইষ্ট॑কা উপ॒দধা॑তি॒ যান্যে॒ব ছন্দাগ্ং॑সি সুব॒র্গ্যা॑ণি॒ তৈরে॒ব যজ॑মান-স্সুব॒র্গং-লোঁ॒কমে॑তি য॒জ্ঞেন॒ বৈ প্র॒জাপ॑তিঃ প্র॒জা অ॑সৃজত॒ তা-স্স্তোম॑ ভাগৈরে॒বা-ঽসৃ॑জত॒ য- [-ঽসৃ॑জত॒ যত্, স্তোম॑ ভাগা উপ॒দধা॑তি] 26

-থ্স্তোম॑ ভাগা উপ॒দধা॑তি প্র॒জা এ॒ব ত-দ্যজ॑মান-স্সৃজতে॒ বৃহ॒স্পতি॒র্বা এ॒ত-দ্য॒জ্ঞস্য॒ তেজ॒-স্সম॑ভর॒দ্য-থ্স্তোম॑ভাগা॒ য-থ্স্তোম॑ভাগা উপ॒দধা॑তি॒ সতে॑জসমে॒বাগ্নি-ঞ্চি॑নুতে॒ বৃহ॒স্পতি॒র্বা এ॒তাং-যঁ॒জ্ঞস্য॑ প্রতি॒ষ্ঠাম॑পশ্য॒দ্য-থ্স্তোম॑ভাগা॒ য-থ্স্তোম॑ভাগা উপ॒দধা॑তি য॒জ্ঞস্য॒ প্রতি॑ষ্ঠিত্যৈ স॒প্তস॒প্তোপ॑ দধাতি সবীর্য॒ত্বায॑ তি॒স্রো মদ্ধ্যে॒ প্রতি॑ষ্ঠিত্যৈ ॥ 27 ॥

( উ॒ত্ত॒র॒তো ধ॑ত্তে॒ তস্মা॑ - দুপধী॒যন্ত॒ - ঋষ॑যো - ঽসৃজত॒ যত্ - ত্রিচ॑ত্বারিগ্ংশচ্চ) (অ. 5)

র॒শ্মিরিত্যে॒বা ঽঽদি॒ত্যম॑সৃজত॒ প্রেতি॒রিতি॒ ধর্ম॒মন্বি॑তি॒রিতি॒ দিবগ্ং॑ স॒ধিংরিত্য॒ন্তরি॑ক্ষ-ম্প্রতি॒ধিরিতি॑ পৃথি॒বীং-বিঁ॑ষ্ট॒ম্ভ ইতি॒ বৃষ্টি॑-ম্প্র॒বেত্যহ॑রনু॒বেতি॒ রাত্রি॑মু॒শিগিতি॒ বসূ᳚-ন্প্রকে॒ত ইতি॑ রু॒দ্রান্-থ্সু॑দী॒তিরিত্যা॑দি॒ত্যানোজ॒ ইতি॑ পি॒তৄগ্স্তন্তু॒রিতি॑ প্র॒জাঃ পৃ॑তনা॒ষাডিতি॑ প॒শূ-ন্রে॒বদিত্যো-ষ॑ধীরভি॒জিদ॑সি যু॒ক্তগ্রা॒বে- [যু॒ক্তগ্রা॑বা, ইন্দ্রা॑য॒ ত্বেন্দ্র॑-ঞ্জি॒ন্বেত্যে॒ব] 28

-ন্দ্রা॑য॒ ত্বেন্দ্র॑-ঞ্জি॒ন্বেত্যে॒ব দ॑ক্ষিণ॒তো বজ্র॒-ম্পর্যৌ॑হদ॒ভিজি॑ত্যৈ॒ তাঃ প্র॒জা অপ॑প্রাণা অসৃজত॒ তাস্বধি॑পতির॒সীত্যে॒ব প্রা॒ণম॑দধা-দ্য॒ন্তেত্য॑পা॒নগ্ং স॒গ্ং॒সর্প॒ ইতি॒ চক্ষু॑র্বযো॒ধা ইতি॒ শ্রোত্র॒-ন্তাঃ প্র॒জাঃ প্রা॑ণ॒তীর॑পান॒তীঃ পশ্য॑ন্তী-শ্শৃণ্ব॒তীর্ন মি॑থু॒নী অ॑ভব॒-ন্তাসু॑ ত্রি॒বৃদ॒সীত্যে॒ব মি॑থু॒নম॑দধা॒-ত্তাঃ প্র॒জা মি॑থু॒নী [ ] 29

ভব॑ন্তী॒র্ন প্রাজা॑যন্ত॒ তা-স্সগ্ং॑রো॒হো॑-ঽসি নীরো॒হো॑-ঽসীত্যে॒ব প্রা-ঽজ॑নয॒-ত্তাঃ প্র॒জাঃ প্রজা॑তা॒ ন প্রত্য॑তিষ্ঠ॒-ন্তা ব॑সু॒কো॑-ঽসি॒ বেষ॑শ্রিরসি॒ বস্য॑ষ্টির॒সীত্যে॒বৈষু লো॒কেষু॒ প্রত্য॑স্থাপয॒দ্যদাহ॑ বসু॒কো॑-ঽসি॒ বেষ॑শ্রিরসি॒ বস্য॑ষ্টির॒সীতি॑ প্র॒জা এ॒ব প্রজা॑তা এ॒ষু লো॒কেষু॒ প্রতি॑ষ্ঠাপযতি॒ সাত্মা॒-ঽন্তরি॑ক্ষগ্ং রোহতি॒ সপ্রা॑ণো॒-ঽমুষ্মি॑ন্ ঁলো॒কে প্রতি॑ তিষ্ঠ॒ত্যব্য॑র্ধুকঃ প্রাণাপা॒নাভ্যা᳚-ম্ভবতি॒ য এ॒বং-বেঁদ॑ ॥ 30 ॥

(যু॒ক্তগ্রা॑বা - প্র॒জা মি॑থু॒ন্য॑ - ন্তরি॑ক্ষং॒ - দ্বাদ॑শ চ) (অ. 6)

না॒ক॒সদ্ভি॒র্বৈ দে॒বা-স্সু॑ব॒র্গং-লোঁ॒কমা॑য॒-ন্তন্না॑ক॒সদা᳚-ন্নাকস॒ত্ত্বং-যঁন্না॑ক॒সদ॑ উপ॒দধা॑তি নাক॒সদ্ভি॑রে॒ব ত-দ্যজ॑মান-স্সুব॒র্গং-লোঁ॒কমে॑তি সুব॒র্গো বৈ লো॒কো নাকো॒ যস্যৈ॒তা উ॑পধী॒যন্তে॒ নাস্মা॒ অক॑-ম্ভবতি যজমানাযত॒নং-বৈঁ না॑ক॒সদো॒ যন্না॑ক॒সদ॑ উপ॒দধা᳚ত্যা॒যত॑নমে॒ব ত-দ্যজ॑মানঃ কুরুতে পৃ॒ষ্ঠানাং॒-বাঁ এ॒ত-ত্তেজ॒-স্সম্ভৃ॑তং॒-যঁন্না॑ক॒সদো॒ যন্না॑ক॒সদ॑ [যন্না॑ক॒সদঃ॑, উ॒প॒দধা॑তি পৃ॒ষ্ঠানা॑মে॒ব] 31

উপ॒দধা॑তি পৃ॒ষ্ঠানা॑মে॒ব তেজো-ঽব॑ রুন্ধে পঞ্চ॒চোডা॒ উপ॑ দধাত্যফ্স॒রস॑ এ॒বৈন॑মে॒তা ভূ॒তা অ॒মুষ্মি॑ন্ ঁলো॒ক উপ॑ শে॒রে-ঽথো॑ তনূ॒পানী॑রে॒বৈতা যজ॑মানস্য॒ য-ন্দ্বি॒ষ্যা-ত্তমু॑প॒দধ॑দ্ধ্যাযেদে॒তাভ্য॑ এ॒বৈন॑-ন্দে॒বতা᳚ভ্য॒ আ বৃ॑শ্চতি তা॒জগার্তি॒মার্চ্ছ॒ত্যুত্ত॑রা নাক॒সদ্ভ্য॒ উপ॑দধাতি॒ যথা॑ জা॒যামা॒নীয॑ গৃ॒হেষু॑ নিষা॒দয॑তি তা॒দৃগে॒ব ত- [তা॒দৃগে॒ব তত্, প॒শ্চা-ত্প্রাচী॑-] 32

-ত্প॒শ্চা-ত্প্রাচী॑-মুত্ত॒মামুপ॑ দধাতি॒ তস্মা᳚-ত্প॒শ্চা-ত্প্রাচী॒ পত্ন্যন্বা᳚স্তে স্বযমাতৃ॒ণ্ণা-ঞ্চ॑ বিক॒র্ণী-ঞ্চো᳚ত্ত॒মে উপ॑ দধাতি প্রা॒ণো বৈ স্ব॑যমাতৃ॒ণ্ণা-ঽঽযু॑র্বিক॒র্ণী প্রা॒ণ-ঞ্চৈ॒বা-ঽঽযু॑শ্চ প্রা॒ণানা॑মুত্ত॒মৌ ধ॑ত্তে॒ তস্মা᳚-ত্প্রা॒ণশ্চা-ঽঽযু॑শ্চ প্রা॒ণানা॑মুত্ত॒মৌ নান্যামুত্ত॑রা॒মিষ্ট॑কা॒মুপ॑ দদ্ধ্যা॒-দ্যদ॒ন্যামুত্ত॑রা॒-মিষ্ট॑কা-মুপদ॒দ্ধ্যা-ত্প॑শূ॒না- [-মুপদ॒দ্ধ্যা-ত্প॑শূ॒নাম্, চ॒ যজ॑মানস্য চ] 33

-ঞ্চ॒ যজ॑মানস্য চ প্রা॒ণ-ঞ্চা-ঽঽযু॒শ্চাপি॑ দদ্ধ্যা॒-ত্তস্মা॒ন্না-ন্যোত্ত॒রেষ্ট॑কোপ॒ধেযা᳚ স্বযমাতৃ॒ণ্ণামুপ॑ দধাত্য॒সৌ বৈ স্ব॑যমাতৃ॒ণ্ণা- ঽমূমে॒বোপ॑ ধ॒ত্তে ঽশ্ব॒মুপ॑ ঘ্রাপযতি প্রা॒ণমে॒বাস্যা᳚-ন্দধা॒ত্যথো᳚ প্রাজাপ॒ত্যো বা অশ্বঃ॑ প্র॒জাপ॑তিনৈ॒বাগ্নি-ঞ্চি॑নুতে স্বযমাতৃ॒ণ্ণা ভ॑বতি প্রা॒ণানা॒মুথ্সৃ॑ষ্ট্যা॒ অথো॑ সুব॒র্গস্য॑ লো॒কস্যা-ঽনু॑খ্যাত্যা এ॒ষা বৈ দে॒বানাং॒-বিঁক্রা᳚ন্তি॒র্য-দ্বি॑ক॒র্ণী য-দ্বি॑ক॒র্ণীমু॑প॒দধা॑তি দে॒বানা॑মে॒ব বিক্রা᳚ন্তি॒মনু॒ বিক্র॑মত উত্তর॒ত উপ॑দধাতি॒ তস্মা॑দুত্তর॒ত উ॑পচারো॒-ঽগ্নি র্বা॑যু॒মতী॑ ভবতি॒ সমি॑দ্ধ্যৈ ॥ 34 ॥

(সম্ভৃ॑তং॒-যঁন্না॑ক॒সদো॒ যন্না॑ক॒সদ॒ - স্তত্ - প॑শূ॒না-মে॒ষা বৈ-দ্বাবিগ্ং॑শতিশ্চ) (অ. 7)

ছন্দা॒গ্॒স্যুপ॑ দধাতি প॒শবো॒ বৈ ছন্দাগ্ং॑সি প॒শূনে॒বাব॑ রুন্ধে॒ ছন্দাগ্ং॑সি॒ বৈ দে॒বানাং᳚-বাঁ॒ম-ম্প॒শবো॑ বা॒মমে॒ব প॒শূনব॑ রুন্ধ এ॒তাগ্ং হ॒ বৈ য॒জ্ঞসে॑ন-শ্চৈত্রিযায॒ণ-শ্চিতিং॑-বিঁ॒দা-ঞ্চ॑কার॒ তযা॒ বৈ স প॒শূনবা॑রুন্ধ॒ যদে॒তামু॑প॒দধা॑তি প॒শূনে॒বাব॑ রুন্ধে গায॒ত্রীঃ পু॒রস্তা॒দুপ॑ দধাতি॒ তেজো॒ বৈ গা॑য॒ত্রী তেজ॑ এ॒ব [তেজ॑ এ॒ব, মু॒খ॒তো ধ॑ত্তে] 35

মু॑খ॒তো ধ॑ত্তে মূর্ধ॒ন্বতী᳚র্ভবন্তি মূ॒র্ধান॑মে॒বৈনগ্ং॑ সমা॒নানা᳚-ঙ্করোতি ত্রি॒ষ্টুভ॒ উপ॑ দধাতীন্দ্রি॒যং-বৈঁ ত্রি॒ষ্টুগি॑ন্দ্রি॒যমে॒ব ম॑দ্ধ্য॒তো ধ॑ত্তে॒ জগ॑তী॒রুপ॑ দধাতি॒ জাগ॑তা॒ বৈ প॒শবঃ॑ প॒শূনে॒বাব॑ রুন্ধে ঽনু॒ষ্টুভ॒ উপ॑ দধাতি প্রা॒ণা বা অ॑নু॒ষ্টুপ্ প্রা॒ণানা॒মুথ্সৃ॑ষ্ট্যৈ বৃহ॒তীরু॒ষ্ণিহাঃ᳚ প॒ঙ্ক্তীর॒ক্ষর॑পঙ্ক্তী॒রিতি॒ বিষু॑রূপাণি॒ ছন্দা॒গ্॒স্যুপ॑ দধাতি॒ বিষু॑রূপা॒ বৈ প॒শবঃ॑ প॒শব॒- [প॒শবঃ॑ প॒শবঃ॑, ছন্দাগ্ং॑সি॒ বিষু॑রূপানে॒ব] 36

-শ্ছন্দাগ্ং॑সি॒ বিষু॑রূপানে॒ব প॒শূনব॑ রুন্ধে॒ বিষু॑রূপমস্য গৃ॒হে দৃ॑শ্যতে॒ যস্যৈ॒তা উ॑পধী॒যন্তে॒ য উ॑ চৈনা এ॒বং-বেঁদা-ঽতি॑চ্ছন্দস॒মুপ॑ দধা॒ত্যতি॑চ্ছন্দা॒ বৈ সর্বা॑ণি॒ ছন্দাগ্ং॑সি॒ সর্বে॑ভিরে॒বৈন॒-ঞ্ছন্দো॑ভিশ্চিনুতে॒ বর্ষ্ম॒ বা এ॒ষা ছন্দ॑সাং॒-যঁদতি॑চ্ছন্দা॒ যদতি॑চ্ছন্দস-মুপ॒দধা॑তি॒ বর্ষ্মৈ॒বৈনগ্ং॑ সমা॒নানা᳚-ঙ্করোতি দ্বি॒পদা॒ উপ॑ দধাতি দ্বি॒পা-দ্যজ॑মানঃ॒ প্রতি॑ষ্ঠিত্যৈ ॥ 37 ॥

(তেজ॑ এ॒ব - প॒শবঃ॑ প॒শবো॒ - যজ॑মান॒ - এক॑ঞ্চ) (অ. 8)

সর্বা᳚ভ্যো॒ বৈ দে॒বতা᳚ভ্যো॒-ঽগ্নিশ্চী॑যতে॒ য-থ্স॒যুজো॒ নোপ॑দ॒দ্ধ্যা-দ্দে॒বতা॑ অস্যা॒গ্নিং-বৃঁ॑ঞ্জীর॒ন্॒. য-থ্স॒যুজ॑ উপ॒দধা᳚ত্যা॒ত্মনৈ॒বৈনগ্ং॑ স॒যুজ॑-ঞ্চিনুতে॒ নাগ্নিনা॒ ব্যৃ॑দ্ধ্য॒তে-ঽথো॒ যথা॒ পুরু॑ষ॒-স্স্নাব॑ভি॒-স্সন্ত॑ত এ॒বমে॒বৈতাভি॑র॒গ্নি-স্সন্ত॑তো॒ ঽগ্নিনা॒ বৈ দে॒বা-স্সু॑ব॒র্গং-লোঁ॒কমা॑য॒-ন্তা অ॒মূঃ কৃত্তি॑কা অভব॒ন্॒ যস্যৈ॒তা উ॑প ধী॒যন্তে॑ সুব॒র্গমে॒ব [ ] 38

লো॒কমে॑তি॒ গচ্ছ॑তি প্রকা॒শ-ঞ্চি॒ত্রমে॒ব ভ॑বতি মণ্ডলেষ্ট॒কা উপ॑ দধাতী॒মে বৈ লো॒কা ম॑ণ্ডলেষ্ট॒কা ই॒মে খলু॒ বৈ লো॒কা দে॑বপু॒রা দে॑বপু॒রা এ॒ব প্রবি॑শতি॒ না-ঽঽর্তি॒মার্চ্ছ॑ত্য॒গ্নি-ঞ্চি॑ক্যা॒নো বি॒শ্বজ্যো॑তিষ॒ উপ॑ দধাতী॒মানে॒বৈতাভি-॑র্লো॒কান্ জ্যোতি॑ষ্মতঃ কুরু॒তে-ঽথো᳚ প্রা॒ণানে॒বৈতা যজ॑মানস্য দাদ্ধ্রত্যে॒তা বৈ দে॒বতা᳚-স্সুব॒র্গ্যা᳚স্তা এ॒বা- -ন্বা॒রভ্য॑ সুব॒র্গং-লোঁ॒কমে॑তি ॥ 39 ॥

(সু॒ব॒র্গমে॒ব - তা এ॒ব - চ॒ত্বারি॑ চ) (অ. 9)

বৃ॒ষ্টি॒সনী॒রুপ॑ দধাতি॒ বৃষ্টি॑মে॒বাব॑ রুন্ধে॒ যদে॑ক॒ধোপ॑দ॒দ্ধ্যাদেক॑মৃ॒তুং-বঁ॑র্ষেদনুপরি॒হারগ্ং॑ সাদযতি॒ তস্মা॒-থ্সর্বা॑নৃ॒তূন্. ব॑র্ষতি পুরোবাত॒সনি॑-র॒সীত্যা॑হৈ॒তদ্বৈ বৃষ্ট্যৈ॑ রূ॒পগ্ং রূ॒পেণৈ॒ব বৃষ্টি॒মব॑ রুন্ধে সং॒যাঁনী॑ভি॒র্বৈ দে॒বা ই॒মান্ ঁলো॒কান্-থ্সম॑যু॒স্ত-থ্সং॒যাঁনী॑নাগ্ং সংযাঁনি॒ত্বং-যঁ-থ্সং॒যাঁনী॑রুপ॒দধা॑তি॒ যথা॒-ঽফ্সু না॒বা সং॒যাঁত্যে॒ব- [সং॒যাঁত্যে॒বম্, এ॒বৈতাভি॒] 40

-মে॒বৈতাভি॒ র্যজ॑মান ই॒মান্ ঁলো॒কান্-থ্সং-যাঁ॑তি প্ল॒বো বা এ॒ষো᳚-ঽগ্নের্য-থ্সং॒যাঁনী॒র্য-থ্সং॒যাঁনী॑রুপ॒দধা॑তি প্ল॒বমে॒বৈতম॒গ্নয॒ উপ॑দধাত্যু॒ত যস্যৈ॒তাসূপ॑হিতা॒স্বাপো॒-ঽগ্নিগ্ং হর॒ন্ত্যহৃ॑ত এ॒বাস্যা॒-গ্নিরা॑দিত্যেষ্ট॒কা উপ॑ দধাত্যাদি॒ত্যা বা এ॒ত-ম্ভূত্যৈ॒ প্রতি॑নুদন্তে॒ যো-ঽল॒-ম্ভূত্যৈ॒ স-ন্ভূতি॒-ন্ন প্রা॒প্নোত্যা॑দি॒ত্যা [প্রা॒প্নোত্যা॑দি॒ত্যাঃ, এ॒বৈন॒-ম্ভূতি॑-] 41

এ॒বৈন॒-ম্ভূতি॑-ঙ্গমযন্ত্য॒সৌ বা এ॒তস্যা॑-ঽঽদি॒ত্যো রুচ॒মা দ॑ত্তে॒ যো᳚-ঽগ্নি-ঞ্চি॒ত্বা ন রোচ॑তে॒ যদা॑দিত্যেষ্ট॒কা উ॑প॒দধা᳚ত্য॒সাবে॒-বাস্মি॑ন্নাদি॒ত্যো রুচ॑-ন্দধাতি॒ যথা॒-ঽসৌ দে॒বানা॒গ্ং॒ রোচ॑ত এ॒বমে॒বৈষ ম॑নু॒ষ্যা॑ণাগ্ং রোচতে ঘৃতেষ্ট॒কা উপ॑ দধাত্যে॒তদ্বা অ॒গ্নেঃ প্রি॒য-ন্ধাম॒ য-দ্ঘৃ॒ত-ম্প্রি॒যেণৈ॒বৈন॒-ন্ধাম্না॒ সম॑র্ধয॒- [সম॑র্ধযতি, অথো॒] 42

-ত্যথো॒ তেজ॑সা ঽনুপরি॒হারগ্ং॑ সাদয॒-ত্যপ॑রিবর্গ-মে॒বাস্মি॒-ন্তেজো॑ দধাতি প্র॒জাপ॑তির॒গ্নিম॑চিনুত॒ স যশ॑সা॒ ব্যা᳚র্ধ্যত॒ স এ॒তা য॑শো॒দা অ॑পশ্য॒-ত্তা উপা॑ধত্ত॒ তাভি॒র্বৈ স যশ॑ আ॒ত্মন্ন॑ধত্ত॒ যদ্য॑শো॒দা উ॑প॒দধা॑তি॒ যশ॑ এ॒ব তাভি॒র্যজ॑মান আ॒ত্ম-ন্ধ॑ত্তে॒ পঞ্চোপ॑ দধাতি॒ পাঙ্ক্তঃ॒ পুরু॑ষো॒ যাবা॑নে॒ব পুরু॑ষ॒স্তস্মি॒ন্॒ যশো॑ দধাতি ॥ 43 ॥

(এ॒বং - প্রা॒প্রোত্যা॑দি॒ত্যা - অ॑র্ধয॒ত্যে - কা॒ন্ন প॑ঞ্চা॒শচ্চ॑) (অ. 10)

দে॒বা॒সু॒রা-স্সংযঁ॑ত্তা আস॒ন্ কনী॑যাগ্ংসো দে॒বা আস॒-ন্ভূযা॒গ্ং॒সো-ঽসু॑রা॒স্তে দে॒বা এ॒তা ইষ্ট॑কা অপশ্য॒-ন্তা উপা॑দধত ভূয॒স্কৃদ॒সীত্যে॒ব ভূযাগ্ং॑সো-ঽভব॒ন্ বন॒স্পতি॑ভি॒-রোষ॑ধীভি-র্বরিব॒স্কৃদ॒সীতী॒-মাম॑জয॒-ন্প্রাচ্য॒সীতি॒ প্রাচী॒-ন্দিশ॑মজযন্নূ॒র্ধ্বা ঽসীত্য॒মূম॑জয-ন্নন্তরিক্ষ॒সদ॑স্য॒ন্তরি॑ক্ষে সী॒দেত্য॒-ন্তরি॑ক্ষমজয॒-ন্ততো॑ দে॒বা অভ॑ব॒- [দে॒বা অভ॑বন্ন্, পরা-ঽসু॑রা॒] 44

-ন্পরা-ঽসু॑রা॒ যস্যৈ॒তা উ॑পধী॒যন্তে॒ ভূযা॑নে॒ব ভ॑বত্য॒ভীমান্ ঁলো॒কান্ জ॑যতি॒ ভব॑ত্যা॒ত্মনা॒ পরা᳚-ঽস্য॒ ভ্রাতৃ॑ব্যো ভবত্যফ্সু॒ষদ॑সি শ্যেন॒সদ॒সীত্যা॑হৈ॒তদ্বা অ॒গ্নে রূ॒পগ্ং রূ॒পেণৈ॒বাগ্নিমব॑ রুন্ধে পৃথি॒ব্যাস্ত্বা॒ দ্রবি॑ণে সাদযা॒মী-ত্যা॑হে॒মানে॒বৈতাভি॑-র্লো॒কা-ন্দ্রবি॑ণাবতঃ কুরুত আযু॒ষ্যা॑ উপ॑ দধা॒ত্যাযু॑রে॒বা- [উপ॑ দধা॒ত্যাযু॑রে॒ব, অ॒স্মি॒-ন্দ॒ধা॒ত্যগ্নে॒] 45

-ঽস্মি॑-ন্দধা॒ত্যগ্নে॒ যত্তে॒ পর॒গ্ং॒ হৃন্নামেত্যা॑হৈ॒তদ্বা অ॒গ্নেঃ প্রি॒য-ন্ধাম॑ প্রি॒যমে॒বাস্য॒ ধামোপা᳚-ঽঽপ্নোতি॒ তাবেহি॒ সগ্ং র॑ভাবহা॒ ইত্যা॑হ॒ ব্যে॑বৈনে॑ন॒ পরি॑ ধত্তে॒ পাঞ্চ॑জন্যে॒ষ্বপ্যে᳚দ্ধ্যগ্ন॒ ইত্যা॑হৈ॒ষ বা অ॒গ্নিঃ পাঞ্চ॑জন্যো॒ যঃ পঞ্চ॑চিতীক॒-স্তস্মা॑দে॒বমা॑হর্ত॒ব্যা॑ উপ॑ দধাত্যে॒তদ্বা ঋ॑তূ॒না-ম্প্রি॒য-ন্ধাম॒ যদৃ॑ত॒ব্যা॑ ঋতূ॒নামে॒ব প্রি॒য-ন্ধামাব॑ রুন্ধে সু॒মেক॒ ইত্যা॑হ সংবঁথ্স॒রো বৈ সু॒মেকঃ॑ সংবঁথ্স॒রস্যৈ॒ব প্রি॒য-ন্ধামোপা᳚-ঽঽপ্নোতি ॥ 46 ॥

(অভ॑ব॒ - ন্নাযু॑রে॒ব - র্ত॒ব্যা॑ উপ॒ - ষড্বিগ্ং॑শতিশ্চ) (অ. 11)

প্র॒জাপ॑তে॒রক্ষ্য॑শ্বয॒-ত্ত-ত্পরা॑-ঽপত॒-ত্তদশ্বো॑-ঽভব॒-দ্যদশ্ব॑য॒-ত্তদশ্ব॑স্যাশ্ব॒ত্ব-ন্তদ্দে॒বা অ॑শ্বমে॒ধেনৈ॒ব প্রত্য॑দধুরে॒ষ বৈ প্র॒জাপ॑তি॒গ্ং॒ সর্ব॑-ঙ্করোতি॒ যো᳚-ঽশ্বমে॒ধেন॒ যজ॑তে॒ সর্ব॑ এ॒ব ভ॑বতি॒ সর্ব॑স্য॒ বা এ॒ষা প্রায॑শ্চিত্তি॒-স্সর্ব॑স্য ভেষ॒জগ্ং সর্বং॒-বাঁ এ॒তেন॑ পা॒প্মান॑-ন্দে॒বা অ॑তর॒ন্নপি॒ বা এ॒তেন॑ ব্রহ্মহ॒ত্যা-ম॑তর॒ন্-থ্সর্ব॑-ম্পা॒প্মান॑- [-ম॑তর॒ন্-থ্সর্ব॑-ম্পা॒প্মান᳚ম্, ত॒র॒তি॒ তর॑তি] 47

-ন্তরতি॒ তর॑তি ব্রহ্মহ॒ত্যাং-যোঁ᳚-ঽশ্বমে॒ধেন॒ যজ॑তে॒ য উ॑ চৈনমে॒বং-বেঁদোত্ত॑রং॒-বৈঁ ত-ত্প্র॒জাপ॑তে॒রক্ষ্য॑শ্বয॒-ত্তস্মা॒দশ্ব॑স্যোত্তর॒তো-ঽব॑ দ্যন্তি দক্ষিণ॒তো᳚-ঽন্যেষা᳚-ম্পশূ॒নাং-বৈঁ॑ত॒সঃ কটো॑ ভবত্য॒ফ্সুযো॑নি॒র্বা অশ্বো᳚-ঽফ্সু॒জো বে॑ত॒স-স্স্ব এ॒বৈনং॒-যোঁনৌ॒ প্রতি॑ষ্ঠাপযতি চতুষ্টো॒ম-স্স্তোমো॑ ভবতি স॒রড্ঢ॒ বা অশ্ব॑স্য॒ সক্থ্যা-ঽবৃ॑হ॒-ত্ত-দ্দে॒বাশ্চ॑তুষ্টো॒মেনৈ॒ব প্রত্য॑দধু॒র্যচ্চ॑তুষ্টো॒ম-স্স্তোমো॒ ভব॒ত্যশ্ব॑স্য সর্ব॒ত্বায॑ ॥ 48 ॥

(সর্ব॑ম পা॒প্মান॑ - মবৃহ॒-দ্- দ্বাদ॑শ চ) (অ. 12)

(উ॒থ্স॒ন্ন॒য॒জ্ঞ - ইন্দ্রা᳚গ্নী - দে॒বা বা অ॑ক্ষ্ণযাস্তো॒মীযা॑ - অ॒গ্নের্ভা॒গো᳚ - ঽস্যগ্নে॑ জা॒তান্ - র॒শ্মিরিতি॑ - নাক॒সদ্ভিঃ॒ -ছন্দাগ্ং॑সি॒ - সর্বা᳚ভ্যো - বৃষ্টি॒সনী᳚ - র্দেবাসু॒রাঃ কনী॑যাগ্ংসঃ - প্র॒জাপ॑তে॒রক্ষি॒ - দ্বাদ॑শ )

(উ॒থ্স॒ন্ন॒য॒জ্ঞো - দে॒বা বৈ - যস্য॒ মুখ্য॑বতী - র্নাক॒সদ্ভি॑রে॒ - বৈ তাভি॑র॒ - ষ্টাচ॑ত্বারিগ্ংশত্)

(উ॒থ্স॒ন্ন॒য॒জ্ঞ, স্স॑র্ব॒ত্বায॑)

॥ হরিঃ॑ ওম্ ॥

॥ কৃষ্ণ যজুর্বেদীয তৈত্তিরীয সংহিতাযা-ম্পঞ্চমকাণ্ডে তৃতীযঃ প্রশ্ন-স্সমাপ্তঃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-mpañcamakāṇḍe tṛtīyaḥ praśnaḥ - citīnā-nnirūpaṇaṃ

o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,

śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||

u॒thsa॒nna॒ ya॒jño vā e॒ṣa yada॒gniḥ kiṃ-vā~-'hai॒tasya̭ kri॒yate॒ kiṃ-vā~॒ na yadvai ya॒jñasya̭ kri॒yamā̭ṇasyā-nta॒ryanti॒ pūya̭ti॒ vā a̭sya॒ tadā᳚śvi॒nīrupa̭ dadhātya॒śvinau॒ vai de॒vānā᳚-mbhi॒ṣajau॒ tābhyā̭me॒vāsmai̭ bheṣa॒ja-ṅka̭roti॒ pañcopa̭ dadhāti॒ pāṅkto̭ ya॒jño yāvā̭ne॒va ya॒jñastasmai̭ bheṣa॒ja-ṅka̭rotyṛta॒vyā̭ upa̭ dadhātyṛtū॒nā-ṅkḷptyai॒ [kḷptyai᳚, pañcopa̭] 1

pañcopa̭ dadhāti॒ pañca॒ vā ṛ॒tavo॒ yāva̭nta e॒vartava॒stān ka̭lpayati samā॒napra̭bhṛtayo bhavanti samā॒noda̭rkā॒stasmā᳚-thsamā॒nā ṛ॒tava॒ ekḙna pa॒dena॒ vyāva̭rtante॒ tasmā̭d-ṛ॒tavo॒ vyāva̭rtante prāṇa॒bhṛta॒ upa̭ dadhātyṛ॒tuṣve॒va prā॒ṇā-nda̭dhāti॒ tasmā᳚-thsamā॒nā-ssanta̭ ṛ॒tavo॒ na jī᳚rya॒ntyatho॒ praja̭nayatye॒vainā̭ne॒ṣa vai vā॒yurya-tprā॒ṇo yad-ṛ̭ta॒vyā̭ upa॒dhāya̭ prāṇa॒bhṛta̭ [prāṇa॒bhṛtaḥ̭, u॒pa॒dadhā̭ti॒] 2

upa॒dadhā̭ti॒ tasmā॒-thsarvā̭nṛ॒tūnanṷ vā॒yurā va̭rīvarti vṛṣṭi॒sanī॒rupa̭ dadhāti॒ vṛṣṭi̭me॒vāva̭ rundhe॒ yadḙka॒dhopa̭da॒ddhyā-deka̭mṛ॒tuṃ-va~̭rṣedanupari॒hāragṃ̭ sādayati॒ tasmā॒-thsarvā̭nṛ॒tūn. va̭rṣati॒ ya-tprā̭ṇa॒bhṛta̭ upa॒dhāya̭ vṛṣṭi॒sanī̭rupa॒dadhā̭ti॒ tasmā᳚-dvā॒yupra̭cyutā di॒vo vṛṣṭi̭rīrte pa॒śavo॒ vai va̭ya॒syā̭ nānā̭manasaḥ॒ khalu॒ vai pa॒śavo॒ nānā᳚vratā॒stḙ-'pa e॒vābhi sama̭naso॒ [sama̭nasaḥ, ya-ṅkā॒mayḙtā-] 3

ya-ṅkā॒mayḙtā-'pa॒śu-ssyā॒diti̭ vaya॒syā᳚stasyo̭-pa॒dhāyā̭pa॒syā̭ upa̭ daddhyā॒-dasaṃ᳚(2)jñāna-me॒vāsmai̭ pa॒śubhiḥ̭ karotyapa॒śure॒va bha̭vati॒ ya-ṅkā॒mayḙta paśu॒mān-thsyā॒ditya̭-pa॒syā᳚stasyo̭pa॒dhāya̭ vaya॒syā̭ upa̭ daddhyā-thsaṃ॒(2)jñāna̭me॒vāsmai̭ pa॒śubhiḥ̭ karoti paśu॒māne॒va bha̭vati॒ cata̭sraḥ pu॒rastā॒dupa̭ dadhāti॒ tasmā᳚cca॒tvāri॒ cakṣṷṣo rū॒pāṇi॒ dve śu॒kle dve kṛ॒ṣṇe [kṛ॒ṣṇe, mū᳚rdha॒nvatī᳚-] 4

mū᳚rdha॒nvatī᳚-rbhavanti॒ tasmā᳚-tpu॒rastā᳚nmū॒rdhā pañca॒ dakṣi̭ṇāyā॒g॒ śroṇyā॒mupa̭ dadhāti॒ pañcotta̭rasyā॒-ntasmā᳚-tpa॒ścā-dvarṣī̭yā-npu॒rastā᳚-tpravaṇaḥ pa॒śurba॒sto vaya॒ iti॒ dakṣi॒ṇe-'gṃsa॒ upa̭ dadhāti vṛ॒ṣṇirvaya॒ ityutta॒re 'gṃsā̭ve॒va prati̭ dadhāti vyā॒ghro vaya॒ iti॒ dakṣi̭ṇe pa॒kṣa upa̭ dadhāti si॒gṃ॒ho vaya॒ ityutta̭re pa॒kṣayo̭re॒va vī॒rya̭-ndadhāti॒ purṷṣo॒ vaya॒ iti॒ maddhye॒ tasmā॒-tpurṷṣaḥ paśū॒nāmadhi̭patiḥ || 5 ||

(kḷptyā̭ - upa॒dhāya̭ prāṇa॒bhṛtaḥ॒-sama̭nasaḥ-kṛ॒ṣṇe-purṷṣo॒ vaya॒ iti॒ - pañca̭ ca) (a. 1)

indrā᳚gnī॒ avya̭thamānā॒miti̭ svayamātṛ॒ṇṇāmupa̭ dadhātīndrā॒gnibhyāṃ॒-vā~ i॒mau lo॒kau vidhṛ̭tāva॒nayo᳚-rlo॒kayo॒-rvidhṛ̭tyā॒ adhṛ̭teva॒ vā e॒ṣā yanma̭ddhya॒mā citi̭ra॒ntari̭kṣamiva॒ vā e॒ṣendrā᳚gnī॒ ityā̭hendrā॒gnī vai de॒vānā̭mojo॒ bhṛtā॒voja̭sai॒vainā̭-ma॒ntari̭kṣe cinute॒ dhṛtyai᳚ svayamātṛ॒ṇṇāmupa̭ dadhātya॒ntari̭kṣaṃ॒-vai~ sva̭yamātṛ॒ṇṇā 'ntari̭kṣame॒vopa̭ dha॒tte 'śva॒mupa̭ [dha॒tte 'śva॒mupa̭, ghrā॒pa॒ya॒ti॒ prā॒ṇame॒vā-] 6

ghrāpayati prā॒ṇame॒vā-'syā᳚-ndadhā॒tyatho᳚ prājāpa॒tyo vā aśvaḥ̭ pra॒jāpa̭tinai॒vāgni-ñci̭nute svayamātṛ॒ṇṇā bha̭vati prā॒ṇānā॒muthsṛ̭ṣṭyā॒ atho̭ suva॒rgasya̭ lo॒kasyānṷkhyātyai de॒vānāṃ॒-vai~ sṷva॒rgaṃ-lo~॒kaṃ-ya~॒tā-ndiśa॒-ssama̭vlīyanta॒ ta e॒tā diśyā̭ apaśya॒-ntā upā̭dadhata॒ tābhi॒rvai te diśo̭-'dṛgṃha॒n॒ yaddiśyā̭ upa॒dadhā̭ti di॒śāṃ-vi~dhṛ̭tyai॒ daśa̭ prāṇa॒bhṛtaḥ̭ pu॒rastā॒dupa̭ [pu॒rastā॒dupa̭, da॒dhā॒ti॒ nava॒ vai purṷṣe] 7

dadhāti॒ nava॒ vai purṷṣe prā॒ṇā nābhi̭rdaśa॒mī prā॒ṇāne॒va pu॒rastā᳚ddhatte॒ tasmā᳚-tpu॒rastā᳚-tprā॒ṇā jyoti̭ṣmatī-mutta॒māmupa̭ dadhāti॒ tasmā᳚-tprā॒ṇānāṃ॒-vā~gjyoti̭rutta॒mā daśopa̭ dadhāti॒ daśā᳚kṣarā vi॒rā-ḍvi॒rāṭ chanda̭sā॒-ñjyoti॒rjyoti̭re॒va pu॒rastā᳚ddhatte॒ tasmā᳚-tpu॒rastā॒jjyoti॒rupā᳚ ''smahe॒ chandāgṃ̭si pa॒śuṣvā॒jima̭yu॒stā-nbṛ̭ha॒tyuda̭jaya॒-ttasmā॒-dbārha̭tāḥ [tasmā॒-dbārha̭tāḥ, pa॒śava̭ ucyante॒ mā] 8

pa॒śava̭ ucyante॒ mā chanda॒ iti̭ dakṣiṇa॒ta upa̭ dadhāti॒ tasmā᳚-ddakṣi॒ṇā vṛ̭to॒ māsāḥ᳚ pṛthi॒vī chanda॒ iti̭ pa॒ścā-tprati̭ṣṭhityā a॒gnirde॒vatetyṷttara॒ta ojo॒ vā a॒gniroja̭ e॒votta̭ra॒to dha̭tte॒ tasmā̭duttarato 'bhiprayā॒yī ja̭yati॒ ṣaṭtrigṃ̭śa॒-thsampa̭dyante॒ ṣaṭtrigṃ̭śadakṣarā bṛha॒tī bārha̭tāḥ pa॒śavo̭ bṛha॒tyaivāsmai̭ pa॒śūnava̭ rundhe bṛha॒tī chanda̭sā॒g॒ svārā᳚jya॒-mparī̭yāya॒ yasyai॒tā [yasyai॒tāḥ, ṷpadhī॒yante॒ gaccha̭ti॒] 9

ṷpadhī॒yante॒ gaccha̭ti॒ svārā᳚jyagṃ sa॒pta vāla̭khilyāḥ pu॒rastā॒dupa̭ dadhāti sa॒pta pa॒ścā-thsa॒pta vai śī̭rṣa॒ṇyāḥ᳚ prā॒ṇā dvāvavā᳚ñcau prā॒ṇānāgṃ̭ savīrya॒tvāya̭ mū॒rdhā-'si॒ rāḍiti̭ pu॒rastā॒dupa̭ dadhāti॒ yantrī॒ rāḍiti̭ pa॒ścā-tprā॒ṇāne॒vāsmai̭ sa॒mīco̭ dadhāti || 10 ||

(aśva॒mupa̭-pu॒rastā॒dupa॒-bārha̭tā-e॒tā-ścatṷstrigṃśacca) (a. 2)

de॒vā vai ya-dya॒jñe 'kṷrvata॒ tadasṷrā akurvata॒ te de॒vā e॒tā a̭kṣṇayāsto॒mīyā̭ apaśya॒-ntā a॒nyathā॒ 'nūcyā॒-nyathopā̭dadhata॒ tadasṷrā॒ nānvavā̭ya॒-ntato̭ de॒vā abha̭va॒-nparā-'sṷrā॒ yada̭kṣṇayāsto॒mīyā̭ a॒nyathā॒ 'nūcyā॒nyatho̭pa॒ dadhā̭ti॒ bhrātṛ̭vyābhibhūtyai॒ bhava̭tyā॒tmanā॒ parā᳚-'sya॒ bhrātṛ̭vyo bhavatyā॒-śustri॒vṛditi̭ pu॒rastā॒dupa̭ dadhāti yajñamu॒khaṃ-vai~ tri॒vṛ- [tri॒vṛt, ya॒jña॒mu॒khame॒va] 11

-dya̭jñamu॒khame॒va pu॒rastā॒dvi yā̭tayati॒ vyo̭ma saptada॒śa iti̭ dakṣiṇa॒to 'nnaṃ॒-vai~ vyo̭mā-'nnagṃ̭ saptada॒śo-'nna̭me॒va da̭kṣiṇa॒to dha̭tte॒ tasmā॒-ddakṣi̭ṇe॒nānna̭madyate dha॒ruṇa̭ ekavi॒gṃ॒śa iti̭ pa॒ścā-tpra̭ti॒ṣṭhā vā ḙkavi॒gṃ॒śaḥ prati̭ṣṭhityai bhā॒ntaḥ pa̭ñcada॒śa ityṷttara॒ta ojo॒ vai bhā॒nta ojaḥ̭ pañcada॒śa oja̭ e॒votta̭ra॒to dha̭tte॒ tasmā̭duttarato 'bhiprayā॒yī ja̭yati॒ pratū᳚rtiraṣṭāda॒śa iti̭ pu॒rastā॒- [iti̭ pu॒rastā᳚t, upa̭ dadhāti॒ dvau] 12

-dupa̭ dadhāti॒ dvau tri॒vṛtā̭vabhipū॒rvaṃ-ya~̭jñamu॒khe vi yā̭tayatyabhiva॒rta-ssa̭vi॒gṃ॒śa iti̭ dakṣiṇa॒to-'nnaṃ॒-vā~ a̭bhiva॒rto-'nnagṃ̭ savi॒gṃ॒śo-'nna̭me॒va da̭kṣiṇa॒to dha̭tte॒ tasmā॒-ddakṣi̭ṇe॒nānna̭madyate॒ varco᳚ dvāvi॒gṃ॒śa iti̭ pa॒ścā-dya-dvigṃ̭śa॒tirdve tena̭ vi॒rājau॒ ya-ddve pra̭ti॒ṣṭhā tena̭ vi॒rājo̭re॒vā-bhi̭pū॒rvama॒nnādye॒ prati̭tiṣṭhati॒ tapo̭ navada॒śa ityṷttara॒ta stasmā᳚-thsa॒vyo [ityṷttara॒ta stasmā᳚-thsa॒vyaḥ, hasta̭yo-] 13

hasta̭yo-stapa॒svita̭ro॒ yoni̭ścaturvi॒gṃ॒śa iti̭ pu॒rastā॒dupa̭ dadhāti॒ catṷrvigṃśatyakṣarā gāya॒trī gā̭ya॒trī ya̭jñamu॒khaṃ-ya~̭jñamu॒khame॒va pu॒rastā॒-dviyā̭tayati॒ garbhāḥ᳚ pañcavi॒gṃ॒śa iti̭ dakṣiṇa॒to-'nnaṃ॒-vai~ garbhā॒ anna̭-mpañcavi॒gṃ॒śonna̭me॒va da̭kṣiṇa॒to dha̭tte॒ tasmā॒-ddakṣi̭ṇe॒nānna̭madyata॒ oja̭striṇa॒va iti̭ pa॒ścādi॒me vai lo॒kāstri̭ṇa॒va e॒ṣvḙva lo॒keṣu॒ prati̭tiṣṭhati sa॒bhaṃra̭ṇastrayovi॒gṃ॒śa i- [sa॒bhaṃra̭ṇastrayovi॒gṃ॒śa iti̭, u॒tta॒ra॒ta-] 14

-tyṷttara॒ta-stasmā᳚-thsa॒vyo hasta̭yo-ssambhā॒rya̭taraḥ॒ kratṷrekatri॒gṃ॒śa iti̭ pu॒rastā॒dupa̭ dadhāti॒ vāgvai kratṷryajñamu॒khaṃ-vā~gya̭jñamu॒khame॒va pu॒rastā॒dvi yā̭tayati bra॒ddhnasya̭ vi॒ṣṭapa̭-ñcatustri॒gṃ॒śa iti̭ dakṣiṇa॒to̭-'sau vā ā̭di॒tyo bra॒ddhnasya̭ vi॒ṣṭapa̭-mbrahmavarca॒same॒va da̭kṣiṇa॒to dha̭tte॒ tasmā॒-ddakṣi॒ṇo-'rdho᳚ brahmavarca॒sita̭raḥ prati॒ṣṭhā tra̭yastri॒gṃ॒śa iti̭ pa॒ścā-tprati̭ṣṭhityai॒ nākaḥ̭ ṣaṭtri॒gṃ॒śa ityṷttara॒ta-ssṷva॒rgo vai lo॒ko nākaḥ̭ suva॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || 15 ||

(vai tri॒vṛ - diti̭ pu॒rastā᳚th - sa॒vya - stra̭yovi॒gṃ॒śa iti̭ - suva॒rgo vai - pañca̭ ca) (a. 3)

(ā॒śu - rvyo̭ma - dha॒ruṇo̭ - bhā॒ntaḥ - pratū᳚rtira -bhiva॒rto - varca॒ - stapo॒ - yoni॒ - rgarbhā॒ - ojaḥ̭ - sa॒bhaṃra̭ṇaḥ॒ - kratṷ - rbra॒ddhrasya̭ - prati॒ṣṭhā - nākaḥ॒ - ṣoḍa̭śa)

a॒gnerbhā॒go̭-'sīti̭ pu॒rastā॒dupa̭ dadhāti yajñamu॒khaṃ-vā~ a॒gnirya̭jñamu॒kha-ndī॒kṣā ya̭jñamu॒kha-mbrahma̭ yajñamu॒kha-ntri॒vṛ-dya̭jñamu॒khame॒va pu॒rastā॒dvi yā̭tayati nṛ॒cakṣa̭sā-mbhā॒go̭-'sīti̭ dakṣiṇa॒ta-śśṷśru॒vāgṃso॒ vai nṛ॒cakṣa॒so-'nna̭-ndhā॒tā jā॒tāyai॒vāsmā॒ anna॒mapi̭ dadhāti॒ tasmā᳚jjā॒to-'nna̭matti ja॒nitragg̭ spṛ॒tagṃ sa̭ptada॒śa-sstoma॒ ityā॒hā-'nnaṃ॒-vai~ ja॒nitra॒- [ja॒nitra᳚m, annagṃ̭ saptada॒śo-'nna̭me॒va] 16

-mannagṃ̭ saptada॒śo-'nna̭me॒va da̭kṣiṇa॒to dha̭tte॒ tasmā॒-ddakṣi̭ṇe॒nā-nna̭madyate mi॒trasya̭ bhā॒go̭-'sīti̭ pa॒ścā-tprā॒ṇo vai mi॒tro̭-'pā॒no varṷṇaḥ prāṇāpā॒nāve॒vāsmi̭-ndadhāti di॒vo vṛ॒ṣṭirvātā᳚-sspṛ॒tā ḙkavi॒gṃ॒śa-sstoma॒ ityā̭ha prati॒ṣṭhā vā ḙkavi॒gṃ॒śaḥ prati̭ṣṭhityā॒ indra̭sya bhā॒go̭-'sītyṷttara॒ta ojo॒ vā indra॒ ojo॒ viṣṇu॒rojaḥ̭ kṣa॒tramojaḥ̭ pañcada॒śa [pañcada॒śaḥ, oja̭ e॒votta̭ra॒to dha̭tte॒] 17

oja̭ e॒votta̭ra॒to dha̭tte॒ tasmā̭duttarato-'bhiprayā॒yī ja̭yati॒ vasṷ̄nā-mbhā॒go̭-'sīti̭ pu॒rastā॒dupa̭ dadhāti yajñamu॒khaṃ-vai~ vasa̭vo yajñamu॒khagṃ ru॒drā ya̭jñamu॒kha-ñca̭turvi॒gṃ॒śo ya̭jñamu॒khame॒va pu॒rastā॒dvi yā̭tayatyādi॒tyānā᳚-mbhā॒go̭-'sīti̭ dakṣiṇa॒to-'nnaṃ॒-vā~ ā̭di॒tyā anna̭-mma॒ruto-'nna॒-ṅgarbhā॒ anna̭-mpañcavi॒gṃ॒śo-'nna̭me॒va da̭kṣiṇa॒to dha̭tte॒ tasmā॒-ddakṣi̭ṇe॒nā-'nna̭madya॒te 'di̭tyai bhā॒go̭- [-'di̭tyai bhā॒gaḥ, a॒sīti̭ pa॒ścā-tpra̭ti॒ṣṭhā] 18

-'sīti̭ pa॒ścā-tpra̭ti॒ṣṭhā vā adi̭tiḥ prati॒ṣṭhā pū॒ṣā pra̭ti॒ṣṭhā tri̭ṇa॒vaḥ prati̭ṣṭhityai de॒vasya̭ savi॒turbhā॒go̭-' sītyṷttara॒to brahma॒ vai de॒va-ssa̭vi॒tā brahma॒ bṛha॒spati॒rbrahma̭ catuṣṭo॒mo bra̭hmavarca॒same॒votta̭ra॒to dha̭tte॒ tasmā॒dutta॒ro-'rdho᳚ brahmavarca॒sita̭ra-ssāvi॒trava̭tī bhavati॒ prasū᳚tyai॒ tasmā᳚-dbrāhma॒ṇānā॒mudī̭cī sa॒niḥ prasṷ̄tā dha॒rtraśca̭tuṣṭo॒ma iti̭ pu॒rastā॒dupa̭ dadhāti yajñamu॒khaṃ-vai~ dha॒rtro [dha॒rtraḥ, ya॒jña॒mu॒kha-ñca̭tuṣṭo॒mo] 19

ya̭jñamu॒kha-ñca̭tuṣṭo॒mo ya̭jñamu॒khame॒va pu॒rastā॒dvi yā̭tayati॒ yāvā̭nā-mbhā॒go̭-'sīti̭ dakṣiṇa॒to māsā॒ vai yāvā̭ ardhamā॒sā ayā̭vā॒-stasmā᳚-ddakṣi॒ṇāvṛ̭to॒ māsā॒ annaṃ॒-vai~ yāvā॒ anna̭-mpra॒jā anna̭me॒va da̭kṣiṇa॒to dha̭tte॒ tasmā॒-ddakṣi̭ṇe॒nā-nna̭madyata ṛbhū॒ṇā-mbhā॒go̭-'sīti̭ pa॒ścā-tprati̭ṣṭhityai viva॒rto᳚ 'ṣṭācatvāri॒gṃ॒śa ityṷttara॒to̭-'nayo᳚rlo॒kayo᳚-ssavīrya॒tvāya॒ tasmā̭di॒mau lo॒kau sa॒māva̭-dvīryau॒ [sa॒māva̭-dvīryau, yasya॒ mukhya̭vatīḥ] 20

yasya॒ mukhya̭vatīḥ pu॒rastā̭dupadhī॒yante॒ mukhya̭ e॒va bha̭va॒tyā-'sya॒ mukhyo̭ jāyate॒ yasyā-nna̭vatī - rdakṣiṇa॒to-'ttyanna॒mā-'syā᳚nnā॒do jā̭yate॒ yasya̭ prati॒ṣṭhāva̭tīḥ pa॒ścā-tpratye॒va ti̭ṣṭhati॒ yasyauja̭svatīruttara॒ta o̭ja॒svyḙva bha̭va॒tyā-'syaṷja॒svī jā̭yate॒ 'rko vā e॒ṣa yada॒gnistasyai॒tade॒va sto॒trame॒taccha॒straṃ-ya~de॒ṣā vi॒dhā [vi॒dhā, vi॒dhī॒yate॒-'rka e॒va] 21

vi̭dhī॒yate॒-'rka e॒va tada॒rkya̭manu॒ vi dhī̭ya॒te 'ttyanna॒mā-'syā᳚nnā॒do jā̭yate॒ yasyai॒ṣā vi॒dhā vi̭dhī॒yate॒ ya ṷ caināme॒vaṃ-ve~da॒ sṛṣṭī॒rupa̭ dadhāti yathāsṛ॒ṣṭame॒vāva̭ rundhe॒ na vā i॒da-ndivā॒ na nakta̭māsī॒davyā̭vṛtta॒-nte de॒vā e॒tā vyṷṣṭīrapaśya॒-ntā upā̭dadhata॒ tato॒ vā i॒daṃ ~vyau᳚ccha॒-dyasyai॒tā ṷpadhī॒yante॒ vyḙvāsmā̭ uccha॒tyatho॒ tama̭ e॒vāpa̭hate || 22 ||

(vai ja॒nitraṃ̭ - pañcada॒śo - 'di̭tyai bhā॒go - vai dha॒rtraḥ - sa॒māva̭dvīryai-vi॒dhā-tato॒ vā i॒daṃ - catṷrdaśa ca ) (a. 4)

(a॒gne - rnṛ॒cakṣa̭sāṃ - ja॒nitraṃ̭ - mi॒tra - syendra̭sya॒ -vasṷ̄nā - mādi॒tyānā॒ - madi̭tyai - de॒vasya̭ savi॒tuḥ - sā̭vi॒trava̭tī - dha॒rtro - yāvā̭nā-mṛbhū॒ṇāṃ - ~vi̭va॒rta - ścatṷrdaśa)

agnḙ jā॒tā-npraṇṷdā na-ssa॒patnā॒niti̭ pu॒rastā॒dupa̭ dadhāti jā॒tāne॒va bhrātṛ̭vyā॒-npraṇṷdate॒ saha̭sā jā॒tāniti̭ pa॒ścājja̭ni॒ṣyamā̭ṇāne॒va prati̭ nudate catuścatvāri॒gṃ॒śa-sstoma॒ iti̭ dakṣiṇa॒to bra̭hmavarca॒saṃ-vai~ ca̭tuścatvāri॒gṃ॒śo bra̭hmavarca॒same॒va da̭kṣiṇa॒to dha̭tte॒ tasmā॒-ddakṣi॒ṇo-'rdho᳚ brahmavarca॒sita̭ra-ṣṣoḍa॒śa-sstoma॒ ityṷttara॒ta ojo॒ vai ṣo̭ḍa॒śa oja̭ e॒votta̭ra॒to dha̭tte॒ tasmā̭- [tasmā᳚t, u॒tta॒ra॒to॒-'bhi॒pra॒yā॒yī] 23

-duttarato-'bhiprayā॒yī ja̭yati॒ vajro॒ vai ca̭tuścatvāri॒gṃ॒śo vajraḥ̭ ṣoḍa॒śo yade॒te iṣṭa̭ke upa॒dadhā̭ti jā॒tāgścai॒va ja̭ni॒ṣyamā̭ṇāgśca॒ bhrātṛ̭vyā-npra॒ṇudya॒ vajra॒manu॒ praha̭rati॒ stṛtyai॒ purī̭ṣavatī॒-mmaddhya॒ upa̭dadhāti॒ purī̭ṣaṃ॒-vai~ maddhya̭mā॒tmana॒-ssātmā̭name॒vāgni-ñci̭nute॒ sātmā॒-'muṣmi̭n ~lo॒ke bha̭vati॒ ya e॒vaṃ-ve~dai॒tā vā a̭sapa॒tnā nāmeṣṭa̭kā॒ yasyai॒tā ṷpadhī॒yante॒ [ṷpadhī॒yante᳚, nā-'sya̭] 24

nā-'sya̭ sa॒patno̭ bhavati pa॒śurvā e॒ṣa yada॒gnirvi॒rāja̭ utta॒māyā॒-ñcityā॒mupa̭ dadhāti vi॒rāja̭me॒votta॒mā-mpa॒śuṣṷ dadhāti॒ tasmā᳚-tpaśu॒mānṷtta॒māṃ-vā~caṃ̭-va~dati॒ daśa̭da॒śopa̭ dadhāti savīrya॒tvāyā᳚-'kṣṇa॒yopa̭ dadhāti॒ tasmā̭dakṣṇa॒yā pa॒śavo-'ṅgā̭ni॒ praha̭ranti॒ prati̭ṣṭhityai॒ yāni॒ vai chandāgṃ̭si suva॒rgyā᳚ṇyāsa॒-ntairde॒vā-ssṷva॒rgaṃ-lo~॒kamā̭ya॒-ntenarṣa̭yo- [-~lo॒kamā̭ya॒-ntenarṣa̭yaḥ, a॒śrā॒mya॒-nte tapo̭-'tapyanta॒] 25

-'śrāmya॒-nte tapo̭-'tapyanta॒ tāni॒ tapa̭sā-'paśya॒-ntebhya̭ e॒tā iṣṭa̭kā॒ nira̭mima॒teva॒śchando॒ vari̭va॒śchanda॒ iti॒ tā upā̭dadhata॒ tābhi॒rvai te sṷva॒rgaṃ-lo~॒kamā̭ya॒n॒. yade॒tā iṣṭa̭kā upa॒dadhā̭ti॒ yānye॒va chandāgṃ̭si suva॒rgyā̭ṇi॒ taire॒va yaja̭māna-ssuva॒rgaṃ-lo~॒kamḙti ya॒jñena॒ vai pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā a̭sṛjata॒ tā-sstoma̭ bhāgaire॒vā-'sṛ̭jata॒ ya- [-'sṛ̭jata॒ yat, stoma̭ bhāgā upa॒dadhā̭ti] 26

-thstoma̭ bhāgā upa॒dadhā̭ti pra॒jā e॒va ta-dyaja̭māna-ssṛjate॒ bṛha॒spati॒rvā e॒ta-dya॒jñasya॒ teja॒-ssama̭bhara॒dya-thstoma̭bhāgā॒ ya-thstoma̭bhāgā upa॒dadhā̭ti॒ satḙjasame॒vāgni-ñci̭nute॒ bṛha॒spati॒rvā e॒tāṃ-ya~॒jñasya̭ prati॒ṣṭhāma̭paśya॒dya-thstoma̭bhāgā॒ ya-thstoma̭bhāgā upa॒dadhā̭ti ya॒jñasya॒ prati̭ṣṭhityai sa॒ptasa॒ptopa̭ dadhāti savīrya॒tvāya̭ ti॒sro maddhye॒ prati̭ṣṭhityai || 27 ||

( u॒tta॒ra॒to dha̭tte॒ tasmā̭ - dupadhī॒yanta॒ - ṛṣa̭yo - 'sṛjata॒ yat - trica̭tvārigṃśacca) (a. 5)

ra॒śmiritye॒vā ''di॒tyama̭sṛjata॒ preti॒riti॒ dharma॒manvi̭ti॒riti॒ divagṃ̭ sa॒dhiṃritya॒ntari̭kṣa-mprati॒dhiriti̭ pṛthi॒vīṃ-vi~̭ṣṭa॒mbha iti॒ vṛṣṭi̭-mpra॒vetyaha̭ranu॒veti॒ rātri̭mu॒śigiti॒ vasū᳚-nprake॒ta iti̭ ru॒drān-thsṷdī॒tirityā̭di॒tyānoja॒ iti̭ pi॒tṝgstantu॒riti̭ pra॒jāḥ pṛ̭tanā॒ṣāḍiti̭ pa॒śū-nre॒vadityo-ṣa̭dhīrabhi॒jida̭si yu॒ktagrā॒ve- [yu॒ktagrā̭vā, indrā̭ya॒ tvendra̭-ñji॒nvetye॒va] 28

-ndrā̭ya॒ tvendra̭-ñji॒nvetye॒va da̭kṣiṇa॒to vajra॒-mparyaṷhada॒bhiji̭tyai॒ tāḥ pra॒jā apa̭prāṇā asṛjata॒ tāsvadhi̭patira॒sītye॒va prā॒ṇama̭dadhā-dya॒ntetya̭pā॒nagṃ sa॒gṃ॒sarpa॒ iti॒ cakṣṷrvayo॒dhā iti॒ śrotra॒-ntāḥ pra॒jāḥ prā̭ṇa॒tīra̭pāna॒tīḥ paśya̭ntī-śśṛṇva॒tīrna mi̭thu॒nī a̭bhava॒-ntāsṷ tri॒vṛda॒sītye॒va mi̭thu॒nama̭dadhā॒-ttāḥ pra॒jā mi̭thu॒nī [ ] 29

bhava̭ntī॒rna prājā̭yanta॒ tā-ssagṃ̭ro॒ho̭-'si nīro॒ho̭-'sītye॒va prā-'ja̭naya॒-ttāḥ pra॒jāḥ prajā̭tā॒ na pratya̭tiṣṭha॒-ntā va̭su॒ko̭-'si॒ veṣa̭śrirasi॒ vasya̭ṣṭira॒sītye॒vaiṣu lo॒keṣu॒ pratya̭sthāpaya॒dyadāha̭ vasu॒ko̭-'si॒ veṣa̭śrirasi॒ vasya̭ṣṭira॒sīti̭ pra॒jā e॒va prajā̭tā e॒ṣu lo॒keṣu॒ prati̭ṣṭhāpayati॒ sātmā॒-'ntari̭kṣagṃ rohati॒ saprā̭ṇo॒-'muṣmi̭n ~lo॒ke prati̭ tiṣṭha॒tyavya̭rdhukaḥ prāṇāpā॒nābhyā᳚-mbhavati॒ ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 30 ||

(yu॒ktagrā̭vā - pra॒jā mi̭thu॒nya̭ - ntari̭kṣaṃ॒ - dvāda̭śa ca) (a. 6)

nā॒ka॒sadbhi॒rvai de॒vā-ssṷva॒rgaṃ-lo~॒kamā̭ya॒-ntannā̭ka॒sadā᳚-nnākasa॒ttvaṃ-ya~nnā̭ka॒sada̭ upa॒dadhā̭ti nāka॒sadbhi̭re॒va ta-dyaja̭māna-ssuva॒rgaṃ-lo~॒kamḙti suva॒rgo vai lo॒ko nāko॒ yasyai॒tā ṷpadhī॒yante॒ nāsmā॒ aka̭-mbhavati yajamānāyata॒naṃ-vai~ nā̭ka॒sado॒ yannā̭ka॒sada̭ upa॒dadhā᳚tyā॒yata̭name॒va ta-dyaja̭mānaḥ kurute pṛ॒ṣṭhānāṃ॒-vā~ e॒ta-tteja॒-ssambhṛ̭taṃ॒-ya~nnā̭ka॒sado॒ yannā̭ka॒sada̭ [yannā̭ka॒sadaḥ̭, u॒pa॒dadhā̭ti pṛ॒ṣṭhānā̭me॒va] 31

upa॒dadhā̭ti pṛ॒ṣṭhānā̭me॒va tejo-'va̭ rundhe pañca॒coḍā॒ upa̭ dadhātyaphsa॒rasa̭ e॒vaina̭me॒tā bhū॒tā a॒muṣmi̭n ~lo॒ka upa̭ śe॒re-'tho̭ tanū॒pānī̭re॒vaitā yaja̭mānasya॒ ya-ndvi॒ṣyā-ttamṷpa॒dadha̭ddhyāyede॒tābhya̭ e॒vaina̭-nde॒vatā᳚bhya॒ ā vṛ̭ścati tā॒jagārti॒mārccha॒tyutta̭rā nāka॒sadbhya॒ upa̭dadhāti॒ yathā̭ jā॒yāmā॒nīya̭ gṛ॒heṣṷ niṣā॒daya̭ti tā॒dṛge॒va ta- [tā॒dṛge॒va tat, pa॒ścā-tprācī̭-] 32

-tpa॒ścā-tprācī̭-mutta॒māmupa̭ dadhāti॒ tasmā᳚-tpa॒ścā-tprācī॒ patnyanvā᳚ste svayamātṛ॒ṇṇā-ñca̭ vika॒rṇī-ñco᳚tta॒me upa̭ dadhāti prā॒ṇo vai sva̭yamātṛ॒ṇṇā-''yṷrvika॒rṇī prā॒ṇa-ñcai॒vā-''yṷśca prā॒ṇānā̭mutta॒mau dha̭tte॒ tasmā᳚-tprā॒ṇaścā-''yṷśca prā॒ṇānā̭mutta॒mau nānyāmutta̭rā॒miṣṭa̭kā॒mupa̭ daddhyā॒-dyada॒nyāmutta̭rā॒-miṣṭa̭kā-mupada॒ddhyā-tpa̭śū॒nā- [-mupada॒ddhyā-tpa̭śū॒nām, ca॒ yaja̭mānasya ca] 33

-ñca॒ yaja̭mānasya ca prā॒ṇa-ñcā-''yu॒ścāpi̭ daddhyā॒-ttasmā॒nnā-nyotta॒reṣṭa̭kopa॒dheyā᳚ svayamātṛ॒ṇṇāmupa̭ dadhātya॒sau vai sva̭yamātṛ॒ṇṇā- 'mūme॒vopa̭ dha॒tte 'śva॒mupa̭ ghrāpayati prā॒ṇame॒vāsyā᳚-ndadhā॒tyatho᳚ prājāpa॒tyo vā aśvaḥ̭ pra॒jāpa̭tinai॒vāgni-ñci̭nute svayamātṛ॒ṇṇā bha̭vati prā॒ṇānā॒muthsṛ̭ṣṭyā॒ atho̭ suva॒rgasya̭ lo॒kasyā-'nṷkhyātyā e॒ṣā vai de॒vānāṃ॒-vi~krā᳚nti॒rya-dvi̭ka॒rṇī ya-dvi̭ka॒rṇīmṷpa॒dadhā̭ti de॒vānā̭me॒va vikrā᳚nti॒manu॒ vikra̭mata uttara॒ta upa̭dadhāti॒ tasmā̭duttara॒ta ṷpacāro॒-'gni rvā̭yu॒matī̭ bhavati॒ sami̭ddhyai || 34 ||

(sambhṛ̭taṃ॒-ya~nnā̭ka॒sado॒ yannā̭ka॒sada॒ - stat - pa̭śū॒nā-me॒ṣā vai-dvāvigṃ̭śatiśca) (a. 7)

chandā॒g॒syupa̭ dadhāti pa॒śavo॒ vai chandāgṃ̭si pa॒śūne॒vāva̭ rundhe॒ chandāgṃ̭si॒ vai de॒vānāṃ᳚-vā~॒ma-mpa॒śavo̭ vā॒mame॒va pa॒śūnava̭ rundha e॒tāgṃ ha॒ vai ya॒jñasḙna-ścaitriyāya॒ṇa-ścitiṃ̭-vi~॒dā-ñca̭kāra॒ tayā॒ vai sa pa॒śūnavā̭rundha॒ yade॒tāmṷpa॒dadhā̭ti pa॒śūne॒vāva̭ rundhe gāya॒trīḥ pu॒rastā॒dupa̭ dadhāti॒ tejo॒ vai gā̭ya॒trī teja̭ e॒va [teja̭ e॒va, mu॒kha॒to dha̭tte] 35

mṷkha॒to dha̭tte mūrdha॒nvatī᳚rbhavanti mū॒rdhāna̭me॒vainagṃ̭ samā॒nānā᳚-ṅkaroti tri॒ṣṭubha॒ upa̭ dadhātīndri॒yaṃ-vai~ tri॒ṣṭugi̭ndri॒yame॒va ma̭ddhya॒to dha̭tte॒ jaga̭tī॒rupa̭ dadhāti॒ jāga̭tā॒ vai pa॒śavaḥ̭ pa॒śūne॒vāva̭ rundhe 'nu॒ṣṭubha॒ upa̭ dadhāti prā॒ṇā vā a̭nu॒ṣṭup prā॒ṇānā॒muthsṛ̭ṣṭyai bṛha॒tīru॒ṣṇihāḥ᳚ pa॒ṅktīra॒kṣara̭paṅktī॒riti॒ viṣṷrūpāṇi॒ chandā॒g॒syupa̭ dadhāti॒ viṣṷrūpā॒ vai pa॒śavaḥ̭ pa॒śava॒- [pa॒śavaḥ̭ pa॒śavaḥ̭, chandāgṃ̭si॒ viṣṷrūpāne॒va] 36

-śchandāgṃ̭si॒ viṣṷrūpāne॒va pa॒śūnava̭ rundhe॒ viṣṷrūpamasya gṛ॒he dṛ̭śyate॒ yasyai॒tā ṷpadhī॒yante॒ ya ṷ cainā e॒vaṃ-ve~dā-'ti̭cchandasa॒mupa̭ dadhā॒tyati̭cchandā॒ vai sarvā̭ṇi॒ chandāgṃ̭si॒ sarvḙbhire॒vaina॒-ñchando̭bhiścinute॒ varṣma॒ vā e॒ṣā chanda̭sāṃ॒-ya~dati̭cchandā॒ yadati̭cchandasa-mupa॒dadhā̭ti॒ varṣmai॒vainagṃ̭ samā॒nānā᳚-ṅkaroti dvi॒padā॒ upa̭ dadhāti dvi॒pā-dyaja̭mānaḥ॒ prati̭ṣṭhityai || 37 ||

(teja̭ e॒va - pa॒śavaḥ̭ pa॒śavo॒ - yaja̭māna॒ - eka̭ñca) (a. 8)

sarvā᳚bhyo॒ vai de॒vatā᳚bhyo॒-'gniścī̭yate॒ ya-thsa॒yujo॒ nopa̭da॒ddhyā-dde॒vatā̭ asyā॒gniṃ-vṛ~̭ñjīra॒n॒. ya-thsa॒yuja̭ upa॒dadhā᳚tyā॒tmanai॒vainagṃ̭ sa॒yuja̭-ñcinute॒ nāgninā॒ vyṛ̭ddhya॒te-'tho॒ yathā॒ purṷṣa॒-ssnāva̭bhi॒-ssanta̭ta e॒vame॒vaitābhi̭ra॒gni-ssanta̭to॒ 'gninā॒ vai de॒vā-ssṷva॒rgaṃ-lo~॒kamā̭ya॒-ntā a॒mūḥ kṛtti̭kā abhava॒n॒ yasyai॒tā ṷpa dhī॒yantḙ suva॒rgame॒va [ ] 38

lo॒kamḙti॒ gaccha̭ti prakā॒śa-ñci॒trame॒va bha̭vati maṇḍaleṣṭa॒kā upa̭ dadhātī॒me vai lo॒kā ma̭ṇḍaleṣṭa॒kā i॒me khalu॒ vai lo॒kā dḙvapu॒rā dḙvapu॒rā e॒va pravi̭śati॒ nā-''rti॒mārccha̭tya॒gni-ñci̭kyā॒no vi॒śvajyo̭tiṣa॒ upa̭ dadhātī॒māne॒vaitābhi-̭rlo॒kān jyoti̭ṣmataḥ kuru॒te-'tho᳚ prā॒ṇāne॒vaitā yaja̭mānasya dāddhratye॒tā vai de॒vatā᳚-ssuva॒rgyā᳚stā e॒vā- -nvā॒rabhya̭ suva॒rgaṃ-lo~॒kamḙti || 39 ||

(su॒va॒rgame॒va - tā e॒va - ca॒tvāri̭ ca) (a. 9)

vṛ॒ṣṭi॒sanī॒rupa̭ dadhāti॒ vṛṣṭi̭me॒vāva̭ rundhe॒ yadḙka॒dhopa̭da॒ddhyādeka̭mṛ॒tuṃ-va~̭rṣedanupari॒hāragṃ̭ sādayati॒ tasmā॒-thsarvā̭nṛ॒tūn. va̭rṣati purovāta॒sani̭-ra॒sītyā̭hai॒tadvai vṛṣṭyai̭ rū॒pagṃ rū॒peṇai॒va vṛṣṭi॒mava̭ rundhe saṃ॒yā~nī̭bhi॒rvai de॒vā i॒mān ~lo॒kān-thsama̭yu॒sta-thsaṃ॒yā~nī̭nāgṃ saṃyā~ni॒tvaṃ-ya~-thsaṃ॒yā~nī̭rupa॒dadhā̭ti॒ yathā॒-'phsu nā॒vā saṃ॒yā~tye॒va- [saṃ॒yā~tye॒vam, e॒vaitābhi॒] 40

-me॒vaitābhi॒ ryaja̭māna i॒mān ~lo॒kān-thsaṃ-yā~̭ti pla॒vo vā e॒ṣo᳚-'gnerya-thsaṃ॒yā~nī॒rya-thsaṃ॒yā~nī̭rupa॒dadhā̭ti pla॒vame॒vaitama॒gnaya॒ upa̭dadhātyu॒ta yasyai॒tāsūpa̭hitā॒svāpo॒-'gnigṃ hara॒ntyahṛ̭ta e॒vāsyā॒-gnirā̭dityeṣṭa॒kā upa̭ dadhātyādi॒tyā vā e॒ta-mbhūtyai॒ prati̭nudante॒ yo-'la॒-mbhūtyai॒ sa-nbhūti॒-nna prā॒pnotyā̭di॒tyā [prā॒pnotyā̭di॒tyāḥ, e॒vaina॒-mbhūti̭-] 41

e॒vaina॒-mbhūti̭-ṅgamayantya॒sau vā e॒tasyā̭-''di॒tyo ruca॒mā da̭tte॒ yo᳚-'gni-ñci॒tvā na roca̭te॒ yadā̭dityeṣṭa॒kā ṷpa॒dadhā᳚tya॒sāve॒-vāsmi̭nnādi॒tyo ruca̭-ndadhāti॒ yathā॒-'sau de॒vānā॒gṃ॒ roca̭ta e॒vame॒vaiṣa ma̭nu॒ṣyā̭ṇāgṃ rocate ghṛteṣṭa॒kā upa̭ dadhātye॒tadvā a॒gneḥ pri॒ya-ndhāma॒ ya-dghṛ॒ta-mpri॒yeṇai॒vaina॒-ndhāmnā॒ sama̭rdhaya॒- [sama̭rdhayati, atho॒] 42

-tyatho॒ teja̭sā 'nupari॒hāragṃ̭ sādaya॒-tyapa̭rivarga-me॒vāsmi॒-ntejo̭ dadhāti pra॒jāpa̭tira॒gnima̭cinuta॒ sa yaśa̭sā॒ vyā᳚rdhyata॒ sa e॒tā ya̭śo॒dā a̭paśya॒-ttā upā̭dhatta॒ tābhi॒rvai sa yaśa̭ ā॒tmanna̭dhatta॒ yadya̭śo॒dā ṷpa॒dadhā̭ti॒ yaśa̭ e॒va tābhi॒ryaja̭māna ā॒tma-ndha̭tte॒ pañcopa̭ dadhāti॒ pāṅktaḥ॒ purṷṣo॒ yāvā̭ne॒va purṷṣa॒stasmi॒n॒ yaśo̭ dadhāti || 43 ||

(e॒vaṃ - prā॒protyā̭di॒tyā - a̭rdhaya॒tye - kā॒nna pa̭ñcā॒śacca̭) (a. 10)

de॒vā॒su॒rā-ssaṃya~̭ttā āsa॒n kanī̭yāgṃso de॒vā āsa॒-nbhūyā॒gṃ॒so-'sṷrā॒ste de॒vā e॒tā iṣṭa̭kā apaśya॒-ntā upā̭dadhata bhūya॒skṛda॒sītye॒va bhūyāgṃ̭so-'bhava॒n vana॒spati̭bhi॒-roṣa̭dhībhi-rvariva॒skṛda॒sītī॒-māma̭jaya॒-nprācya॒sīti॒ prācī॒-ndiśa̭majayannū॒rdhvā 'sītya॒mūma̭jaya-nnantarikṣa॒sada̭sya॒ntari̭kṣe sī॒detya॒-ntari̭kṣamajaya॒-ntato̭ de॒vā abha̭va॒- [de॒vā abha̭vann, parā-'sṷrā॒] 44

-nparā-'sṷrā॒ yasyai॒tā ṷpadhī॒yante॒ bhūyā̭ne॒va bha̭vatya॒bhīmān ~lo॒kān ja̭yati॒ bhava̭tyā॒tmanā॒ parā᳚-'sya॒ bhrātṛ̭vyo bhavatyaphsu॒ṣada̭si śyena॒sada॒sītyā̭hai॒tadvā a॒gne rū॒pagṃ rū॒peṇai॒vāgnimava̭ rundhe pṛthi॒vyāstvā॒ dravi̭ṇe sādayā॒mī-tyā̭he॒māne॒vaitābhi̭-rlo॒kā-ndravi̭ṇāvataḥ kuruta āyu॒ṣyā̭ upa̭ dadhā॒tyāyṷre॒vā- [upa̭ dadhā॒tyāyṷre॒va, a॒smi॒-nda॒dhā॒tyagne॒] 45

-'smi̭-ndadhā॒tyagne॒ yatte॒ para॒gṃ॒ hṛnnāmetyā̭hai॒tadvā a॒gneḥ pri॒ya-ndhāma̭ pri॒yame॒vāsya॒ dhāmopā᳚-''pnoti॒ tāvehi॒ sagṃ ra̭bhāvahā॒ ityā̭ha॒ vyḙvainḙna॒ pari̭ dhatte॒ pāñca̭janye॒ṣvapye᳚ddhyagna॒ ityā̭hai॒ṣa vā a॒gniḥ pāñca̭janyo॒ yaḥ pañca̭citīka॒-stasmā̭de॒vamā̭harta॒vyā̭ upa̭ dadhātye॒tadvā ṛ̭tū॒nā-mpri॒ya-ndhāma॒ yadṛ̭ta॒vyā̭ ṛtū॒nāme॒va pri॒ya-ndhāmāva̭ rundhe su॒meka॒ ityā̭ha saṃva~thsa॒ro vai su॒mekaḥ̭ saṃva~thsa॒rasyai॒va pri॒ya-ndhāmopā᳚-''pnoti || 46 ||

(abha̭va॒ - nnāyṷre॒va - rta॒vyā̭ upa॒ - ṣaḍvigṃ̭śatiśca) (a. 11)

pra॒jāpa̭te॒rakṣya̭śvaya॒-tta-tparā̭-'pata॒-ttadaśvo̭-'bhava॒-dyadaśva̭ya॒-ttadaśva̭syāśva॒tva-ntadde॒vā a̭śvame॒dhenai॒va pratya̭dadhure॒ṣa vai pra॒jāpa̭ti॒gṃ॒ sarva̭-ṅkaroti॒ yo᳚-'śvame॒dhena॒ yaja̭te॒ sarva̭ e॒va bha̭vati॒ sarva̭sya॒ vā e॒ṣā prāya̭ścitti॒-ssarva̭sya bheṣa॒jagṃ sarvaṃ॒-vā~ e॒tena̭ pā॒pmāna̭-nde॒vā a̭tara॒nnapi॒ vā e॒tena̭ brahmaha॒tyā-ma̭tara॒n-thsarva̭-mpā॒pmāna̭- [-ma̭tara॒n-thsarva̭-mpā॒pmāna᳚m, ta॒ra॒ti॒ tara̭ti] 47

-ntarati॒ tara̭ti brahmaha॒tyāṃ-yo~᳚-'śvame॒dhena॒ yaja̭te॒ ya ṷ cainame॒vaṃ-ve~dotta̭raṃ॒-vai~ ta-tpra॒jāpa̭te॒rakṣya̭śvaya॒-ttasmā॒daśva̭syottara॒to-'va̭ dyanti dakṣiṇa॒to᳚-'nyeṣā᳚-mpaśū॒nāṃ-vai~̭ta॒saḥ kaṭo̭ bhavatya॒phsuyo̭ni॒rvā aśvo᳚-'phsu॒jo vḙta॒sa-ssva e॒vainaṃ॒-yo~nau॒ prati̭ṣṭhāpayati catuṣṭo॒ma-sstomo̭ bhavati sa॒raḍḍha॒ vā aśva̭sya॒ sakthyā-'vṛ̭ha॒-tta-dde॒vāśca̭tuṣṭo॒menai॒va pratya̭dadhu॒ryacca̭tuṣṭo॒ma-sstomo॒ bhava॒tyaśva̭sya sarva॒tvāya̭ || 48 ||

(sarva̭ma pā॒pmāna̭ - mavṛha॒-d- dvāda̭śa ca) (a. 12)

(u॒thsa॒nna॒ya॒jña - indrā᳚gnī - de॒vā vā a̭kṣṇayāsto॒mīyā̭ - a॒gnerbhā॒go᳚ - 'syagnḙ jā॒tān - ra॒śmiriti̭ - nāka॒sadbhiḥ॒ -chandāgṃ̭si॒ - sarvā᳚bhyo - vṛṣṭi॒sanī᳚ - rdevāsu॒rāḥ kanī̭yāgṃsaḥ - pra॒jāpa̭te॒rakṣi॒ - dvāda̭śa )

(u॒thsa॒nna॒ya॒jño - de॒vā vai - yasya॒ mukhya̭vatī - rnāka॒sadbhi̭re॒ - vai tābhi̭ra॒ - ṣṭāca̭tvārigṃśat)

(u॒thsa॒nna॒ya॒jña, ssa̭rva॒tvāya̭)

|| hariḥ̭ om ||

|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-mpañcamakāṇḍe tṛtīyaḥ praśna-ssamāptaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-म्पञ्चमकाण्डे तृतीयः प्रश्नः - चितीना-न्निरूपणं

ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,

श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥

उ॒थ्स॒न्न॒ य॒ज्ञो वा ए॒ष यद॒ग्निः किं-वाँ-ऽहै॒तस्य॑ क्रि॒यते॒ किं-वाँ॒ न यद्वै य॒ज्ञस्य॑ क्रि॒यमा॑णस्या-न्त॒र्यन्ति॒ पूय॑ति॒ वा अ॑स्य॒ तदा᳚श्वि॒नीरुप॑ दधात्य॒श्विनौ॒ वै दे॒वाना᳚-म्भि॒षजौ॒ ताभ्या॑मे॒वास्मै॑ भेष॒ज-ङ्क॑रोति॒ पञ्चोप॑ दधाति॒ पाङ्क्तो॑ य॒ज्ञो यावा॑ने॒व य॒ज्ञस्तस्मै॑ भेष॒ज-ङ्क॑रोत्यृत॒व्या॑ उप॑ दधात्यृतू॒ना-ङ्कॢप्त्यै॒ [कॢप्त्यै᳚, पञ्चोप॑] 1

पञ्चोप॑ दधाति॒ पञ्च॒ वा ऋ॒तवो॒ याव॑न्त ए॒वर्तव॒स्तान् क॑ल्पयति समा॒नप्र॑भृतयो भवन्ति समा॒नोद॑र्का॒स्तस्मा᳚-थ्समा॒ना ऋ॒तव॒ एके॑न प॒देन॒ व्याव॑र्तन्ते॒ तस्मा॑द्-ऋ॒तवो॒ व्याव॑र्तन्ते प्राण॒भृत॒ उप॑ दधात्यृ॒तुष्वे॒व प्रा॒णा-न्द॑धाति॒ तस्मा᳚-थ्समा॒ना-स्सन्त॑ ऋ॒तवो॒ न जी᳚र्य॒न्त्यथो॒ प्रज॑नयत्ये॒वैना॑ने॒ष वै वा॒युर्य-त्प्रा॒णो यद्-ऋ॑त॒व्या॑ उप॒धाय॑ प्राण॒भृत॑ [प्राण॒भृतः॑, उ॒प॒दधा॑ति॒] 2

उप॒दधा॑ति॒ तस्मा॒-थ्सर्वा॑नृ॒तूननु॑ वा॒युरा व॑रीवर्ति वृष्टि॒सनी॒रुप॑ दधाति॒ वृष्टि॑मे॒वाव॑ रुन्धे॒ यदे॑क॒धोप॑द॒द्ध्या-देक॑मृ॒तुं-वँ॑र्षेदनुपरि॒हारग्ं॑ सादयति॒ तस्मा॒-थ्सर्वा॑नृ॒तून्. व॑र्षति॒ य-त्प्रा॑ण॒भृत॑ उप॒धाय॑ वृष्टि॒सनी॑रुप॒दधा॑ति॒ तस्मा᳚-द्वा॒युप्र॑च्युता दि॒वो वृष्टि॑रीर्ते प॒शवो॒ वै व॑य॒स्या॑ नाना॑मनसः॒ खलु॒ वै प॒शवो॒ नाना᳚व्रता॒स्ते॑-ऽप ए॒वाभि सम॑नसो॒ [सम॑नसः, य-ङ्का॒मये॑ता-] 3

य-ङ्का॒मये॑ता-ऽप॒शु-स्स्या॒दिति॑ वय॒स्या᳚स्तस्यो॑-प॒धाया॑प॒स्या॑ उप॑ दद्ध्या॒-दसं᳚(2)ज्ञान-मे॒वास्मै॑ प॒शुभिः॑ करोत्यप॒शुरे॒व भ॑वति॒ य-ङ्का॒मये॑त पशु॒मान्-थ्स्या॒दित्य॑-प॒स्या᳚स्तस्यो॑प॒धाय॑ वय॒स्या॑ उप॑ दद्ध्या-थ्सं॒(2)ज्ञान॑मे॒वास्मै॑ प॒शुभिः॑ करोति पशु॒माने॒व भ॑वति॒ चत॑स्रः पु॒रस्ता॒दुप॑ दधाति॒ तस्मा᳚च्च॒त्वारि॒ चक्षु॑षो रू॒पाणि॒ द्वे शु॒क्ले द्वे कृ॒ष्णे [कृ॒ष्णे, मू᳚र्ध॒न्वती᳚-] 4

मू᳚र्ध॒न्वती᳚-र्भवन्ति॒ तस्मा᳚-त्पु॒रस्ता᳚न्मू॒र्धा पञ्च॒ दक्षि॑णाया॒ग्॒ श्रोण्या॒मुप॑ दधाति॒ पञ्चोत्त॑रस्या॒-न्तस्मा᳚-त्प॒श्चा-द्वर्षी॑या-न्पु॒रस्ता᳚-त्प्रवणः प॒शुर्ब॒स्तो वय॒ इति॒ दक्षि॒णे-ऽग्ंस॒ उप॑ दधाति वृ॒ष्णिर्वय॒ इत्युत्त॒रे ऽग्ंसा॑वे॒व प्रति॑ दधाति व्या॒घ्रो वय॒ इति॒ दक्षि॑णे प॒क्ष उप॑ दधाति सि॒ग्ं॒हो वय॒ इत्युत्त॑रे प॒क्षयो॑रे॒व वी॒र्य॑-न्दधाति॒ पुरु॑षो॒ वय॒ इति॒ मद्ध्ये॒ तस्मा॒-त्पुरु॑षः पशू॒नामधि॑पतिः ॥ 5 ॥

(कॢप्त्या॑ - उप॒धाय॑ प्राण॒भृतः॒-सम॑नसः-कृ॒ष्णे-पुरु॑षो॒ वय॒ इति॒ - पञ्च॑ च) (अ. 1)

इन्द्रा᳚ग्नी॒ अव्य॑थमाना॒मिति॑ स्वयमातृ॒ण्णामुप॑ दधातीन्द्रा॒ग्निभ्यां॒-वाँ इ॒मौ लो॒कौ विधृ॑ताव॒नयो᳚-र्लो॒कयो॒-र्विधृ॑त्या॒ अधृ॑तेव॒ वा ए॒षा यन्म॑द्ध्य॒मा चिति॑र॒न्तरि॑क्षमिव॒ वा ए॒षेन्द्रा᳚ग्नी॒ इत्या॑हेन्द्रा॒ग्नी वै दे॒वाना॑मोजो॒ भृता॒वोज॑सै॒वैना॑-म॒न्तरि॑क्षे चिनुते॒ धृत्यै᳚ स्वयमातृ॒ण्णामुप॑ दधात्य॒न्तरि॑क्षं॒-वैँ स्व॑यमातृ॒ण्णा ऽन्तरि॑क्षमे॒वोप॑ ध॒त्ते ऽश्व॒मुप॑ [ध॒त्ते ऽश्व॒मुप॑, घ्रा॒प॒य॒ति॒ प्रा॒णमे॒वा-] 6

घ्रापयति प्रा॒णमे॒वा-ऽस्या᳚-न्दधा॒त्यथो᳚ प्राजाप॒त्यो वा अश्वः॑ प्र॒जाप॑तिनै॒वाग्नि-ञ्चि॑नुते स्वयमातृ॒ण्णा भ॑वति प्रा॒णाना॒मुथ्सृ॑ष्ट्या॒ अथो॑ सुव॒र्गस्य॑ लो॒कस्यानु॑ख्यात्यै दे॒वानां॒-वैँ सु॑व॒र्गं-लोँ॒कं-यँ॒ता-न्दिश॒-स्सम॑व्लीयन्त॒ त ए॒ता दिश्या॑ अपश्य॒-न्ता उपा॑दधत॒ ताभि॒र्वै ते दिशो॑-ऽदृग्ंह॒न्॒ यद्दिश्या॑ उप॒दधा॑ति दि॒शां-विँधृ॑त्यै॒ दश॑ प्राण॒भृतः॑ पु॒रस्ता॒दुप॑ [पु॒रस्ता॒दुप॑, द॒धा॒ति॒ नव॒ वै पुरु॑षे] 7

दधाति॒ नव॒ वै पुरु॑षे प्रा॒णा नाभि॑र्दश॒मी प्रा॒णाने॒व पु॒रस्ता᳚द्धत्ते॒ तस्मा᳚-त्पु॒रस्ता᳚-त्प्रा॒णा ज्योति॑ष्मती-मुत्त॒मामुप॑ दधाति॒ तस्मा᳚-त्प्रा॒णानां॒-वाँग्ज्योति॑रुत्त॒मा दशोप॑ दधाति॒ दशा᳚क्षरा वि॒रा-ड्वि॒राट् छन्द॑सा॒-ञ्ज्योति॒र्ज्योति॑रे॒व पु॒रस्ता᳚द्धत्ते॒ तस्मा᳚-त्पु॒रस्ता॒ज्ज्योति॒रुपा᳚ ऽऽस्महे॒ छन्दाग्ं॑सि प॒शुष्वा॒जिम॑यु॒स्ता-न्बृ॑ह॒त्युद॑जय॒-त्तस्मा॒-द्बार्ह॑ताः [तस्मा॒-द्बार्ह॑ताः, प॒शव॑ उच्यन्ते॒ मा] 8

प॒शव॑ उच्यन्ते॒ मा छन्द॒ इति॑ दक्षिण॒त उप॑ दधाति॒ तस्मा᳚-द्दक्षि॒णा वृ॑तो॒ मासाः᳚ पृथि॒वी छन्द॒ इति॑ प॒श्चा-त्प्रति॑ष्ठित्या अ॒ग्निर्दे॒वतेत्यु॑त्तर॒त ओजो॒ वा अ॒ग्निरोज॑ ए॒वोत्त॑र॒तो ध॑त्ते॒ तस्मा॑दुत्तरतो ऽभिप्रया॒यी ज॑यति॒ षट्त्रिग्ं॑श॒-थ्सम्प॑द्यन्ते॒ षट्त्रिग्ं॑शदक्षरा बृह॒ती बार्ह॑ताः प॒शवो॑ बृह॒त्यैवास्मै॑ प॒शूनव॑ रुन्धे बृह॒ती छन्द॑सा॒ग्॒ स्वारा᳚ज्य॒-म्परी॑याय॒ यस्यै॒ता [यस्यै॒ताः, उ॑पधी॒यन्ते॒ गच्छ॑ति॒] 9

उ॑पधी॒यन्ते॒ गच्छ॑ति॒ स्वारा᳚ज्यग्ं स॒प्त वाल॑खिल्याः पु॒रस्ता॒दुप॑ दधाति स॒प्त प॒श्चा-थ्स॒प्त वै शी॑र्ष॒ण्याः᳚ प्रा॒णा द्वाववा᳚ञ्चौ प्रा॒णानाग्ं॑ सवीर्य॒त्वाय॑ मू॒र्धा-ऽसि॒ राडिति॑ पु॒रस्ता॒दुप॑ दधाति॒ यन्त्री॒ राडिति॑ प॒श्चा-त्प्रा॒णाने॒वास्मै॑ स॒मीचो॑ दधाति ॥ 10 ॥

(अश्व॒मुप॑-पु॒रस्ता॒दुप॒-बार्ह॑ता-ए॒ता-श्चतु॑स्त्रिग्ंशच्च) (अ. 2)

दे॒वा वै य-द्य॒ज्ञे ऽकु॑र्वत॒ तदसु॑रा अकुर्वत॒ ते दे॒वा ए॒ता अ॑क्ष्णयास्तो॒मीया॑ अपश्य॒-न्ता अ॒न्यथा॒ ऽनूच्या॒-न्यथोपा॑दधत॒ तदसु॑रा॒ नान्ववा॑य॒-न्ततो॑ दे॒वा अभ॑व॒-न्परा-ऽसु॑रा॒ यद॑क्ष्णयास्तो॒मीया॑ अ॒न्यथा॒ ऽनूच्या॒न्यथो॑प॒ दधा॑ति॒ भ्रातृ॑व्याभिभूत्यै॒ भव॑त्या॒त्मना॒ परा᳚-ऽस्य॒ भ्रातृ॑व्यो भवत्या॒-शुस्त्रि॒वृदिति॑ पु॒रस्ता॒दुप॑ दधाति यज्ञमु॒खं-वैँ त्रि॒वृ- [त्रि॒वृत्, य॒ज्ञ॒मु॒खमे॒व] 11

-द्य॑ज्ञमु॒खमे॒व पु॒रस्ता॒द्वि या॑तयति॒ व्यो॑म सप्तद॒श इति॑ दक्षिण॒तो ऽन्नं॒-वैँ व्यो॑मा-ऽन्नग्ं॑ सप्तद॒शो-ऽन्न॑मे॒व द॑क्षिण॒तो ध॑त्ते॒ तस्मा॒-द्दक्षि॑णे॒नान्न॑मद्यते ध॒रुण॑ एकवि॒ग्ं॒श इति॑ प॒श्चा-त्प्र॑ति॒ष्ठा वा ए॑कवि॒ग्ं॒शः प्रति॑ष्ठित्यै भा॒न्तः प॑ञ्चद॒श इत्यु॑त्तर॒त ओजो॒ वै भा॒न्त ओजः॑ पञ्चद॒श ओज॑ ए॒वोत्त॑र॒तो ध॑त्ते॒ तस्मा॑दुत्तरतो ऽभिप्रया॒यी ज॑यति॒ प्रतू᳚र्तिरष्टाद॒श इति॑ पु॒रस्ता॒- [इति॑ पु॒रस्ता᳚त्, उप॑ दधाति॒ द्वौ] 12

-दुप॑ दधाति॒ द्वौ त्रि॒वृता॑वभिपू॒र्वं-यँ॑ज्ञमु॒खे वि या॑तयत्यभिव॒र्त-स्स॑वि॒ग्ं॒श इति॑ दक्षिण॒तो-ऽन्नं॒-वाँ अ॑भिव॒र्तो-ऽन्नग्ं॑ सवि॒ग्ं॒शो-ऽन्न॑मे॒व द॑क्षिण॒तो ध॑त्ते॒ तस्मा॒-द्दक्षि॑णे॒नान्न॑मद्यते॒ वर्चो᳚ द्वावि॒ग्ं॒श इति॑ प॒श्चा-द्य-द्विग्ं॑श॒तिर्द्वे तेन॑ वि॒राजौ॒ य-द्द्वे प्र॑ति॒ष्ठा तेन॑ वि॒राजो॑रे॒वा-भि॑पू॒र्वम॒न्नाद्ये॒ प्रति॑तिष्ठति॒ तपो॑ नवद॒श इत्यु॑त्तर॒त स्तस्मा᳚-थ्स॒व्यो [इत्यु॑त्तर॒त स्तस्मा᳚-थ्स॒व्यः, हस्त॑यो-] 13

हस्त॑यो-स्तप॒स्वित॑रो॒ योनि॑श्चतुर्वि॒ग्ं॒श इति॑ पु॒रस्ता॒दुप॑ दधाति॒ चतु॑र्विग्ंशत्यक्षरा गाय॒त्री गा॑य॒त्री य॑ज्ञमु॒खं-यँ॑ज्ञमु॒खमे॒व पु॒रस्ता॒-द्विया॑तयति॒ गर्भाः᳚ पञ्चवि॒ग्ं॒श इति॑ दक्षिण॒तो-ऽन्नं॒-वैँ गर्भा॒ अन्न॑-म्पञ्चवि॒ग्ं॒शोन्न॑मे॒व द॑क्षिण॒तो ध॑त्ते॒ तस्मा॒-द्दक्षि॑णे॒नान्न॑मद्यत॒ ओज॑स्त्रिण॒व इति॑ प॒श्चादि॒मे वै लो॒कास्त्रि॑ण॒व ए॒ष्वे॑व लो॒केषु॒ प्रति॑तिष्ठति स॒भंर॑णस्त्रयोवि॒ग्ं॒श इ- [स॒भंर॑णस्त्रयोवि॒ग्ं॒श इति॑, उ॒त्त॒र॒त-] 14

-त्यु॑त्तर॒त-स्तस्मा᳚-थ्स॒व्यो हस्त॑यो-स्सम्भा॒र्य॑तरः॒ क्रतु॑रेकत्रि॒ग्ं॒श इति॑ पु॒रस्ता॒दुप॑ दधाति॒ वाग्वै क्रतु॑र्यज्ञमु॒खं-वाँग्य॑ज्ञमु॒खमे॒व पु॒रस्ता॒द्वि या॑तयति ब्र॒द्ध्नस्य॑ वि॒ष्टप॑-ञ्चतुस्त्रि॒ग्ं॒श इति॑ दक्षिण॒तो॑-ऽसौ वा आ॑दि॒त्यो ब्र॒द्ध्नस्य॑ वि॒ष्टप॑-म्ब्रह्मवर्च॒समे॒व द॑क्षिण॒तो ध॑त्ते॒ तस्मा॒-द्दक्षि॒णो-ऽर्धो᳚ ब्रह्मवर्च॒सित॑रः प्रति॒ष्ठा त्र॑यस्त्रि॒ग्ं॒श इति॑ प॒श्चा-त्प्रति॑ष्ठित्यै॒ नाकः॑ षट्त्रि॒ग्ं॒श इत्यु॑त्तर॒त-स्सु॑व॒र्गो वै लो॒को नाकः॑ सुव॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ सम॑ष्ट्यै ॥ 15 ॥

(वै त्रि॒वृ - दिति॑ पु॒रस्ता᳚थ् - स॒व्य - स्त्र॑योवि॒ग्ं॒श इति॑ - सुव॒र्गो वै - पञ्च॑ च) (अ. 3)

(आ॒शु - र्व्यो॑म - ध॒रुणो॑ - भा॒न्तः - प्रतू᳚र्तिर -भिव॒र्तो - वर्च॒ - स्तपो॒ - योनि॒ - र्गर्भा॒ - ओजः॑ - स॒भंर॑णः॒ - क्रतु॑ - र्ब्र॒द्ध्रस्य॑ - प्रति॒ष्ठा - नाकः॒ - षोड॑श)

अ॒ग्नेर्भा॒गो॑-ऽसीति॑ पु॒रस्ता॒दुप॑ दधाति यज्ञमु॒खं-वाँ अ॒ग्निर्य॑ज्ञमु॒ख-न्दी॒क्षा य॑ज्ञमु॒ख-म्ब्रह्म॑ यज्ञमु॒ख-न्त्रि॒वृ-द्य॑ज्ञमु॒खमे॒व पु॒रस्ता॒द्वि या॑तयति नृ॒चक्ष॑सा-म्भा॒गो॑-ऽसीति॑ दक्षिण॒त-श्शु॑श्रु॒वाग्ंसो॒ वै नृ॒चक्ष॒सो-ऽन्न॑-न्धा॒ता जा॒तायै॒वास्मा॒ अन्न॒मपि॑ दधाति॒ तस्मा᳚ज्जा॒तो-ऽन्न॑मत्ति ज॒नित्रग्ग्॑ स्पृ॒तग्ं स॑प्तद॒श-स्स्तोम॒ इत्या॒हा-ऽन्नं॒-वैँ ज॒नित्र॒- [ज॒नित्र᳚म्, अन्नग्ं॑ सप्तद॒शो-ऽन्न॑मे॒व] 16

-मन्नग्ं॑ सप्तद॒शो-ऽन्न॑मे॒व द॑क्षिण॒तो ध॑त्ते॒ तस्मा॒-द्दक्षि॑णे॒ना-न्न॑मद्यते मि॒त्रस्य॑ भा॒गो॑-ऽसीति॑ प॒श्चा-त्प्रा॒णो वै मि॒त्रो॑-ऽपा॒नो वरु॑णः प्राणापा॒नावे॒वास्मि॑-न्दधाति दि॒वो वृ॒ष्टिर्वाता᳚-स्स्पृ॒ता ए॑कवि॒ग्ं॒श-स्स्तोम॒ इत्या॑ह प्रति॒ष्ठा वा ए॑कवि॒ग्ं॒शः प्रति॑ष्ठित्या॒ इन्द्र॑स्य भा॒गो॑-ऽसीत्यु॑त्तर॒त ओजो॒ वा इन्द्र॒ ओजो॒ विष्णु॒रोजः॑ क्ष॒त्रमोजः॑ पञ्चद॒श [पञ्चद॒शः, ओज॑ ए॒वोत्त॑र॒तो ध॑त्ते॒] 17

ओज॑ ए॒वोत्त॑र॒तो ध॑त्ते॒ तस्मा॑दुत्तरतो-ऽभिप्रया॒यी ज॑यति॒ वसू॑ना-म्भा॒गो॑-ऽसीति॑ पु॒रस्ता॒दुप॑ दधाति यज्ञमु॒खं-वैँ वस॑वो यज्ञमु॒खग्ं रु॒द्रा य॑ज्ञमु॒ख-ञ्च॑तुर्वि॒ग्ं॒शो य॑ज्ञमु॒खमे॒व पु॒रस्ता॒द्वि या॑तयत्यादि॒त्याना᳚-म्भा॒गो॑-ऽसीति॑ दक्षिण॒तो-ऽन्नं॒-वाँ आ॑दि॒त्या अन्न॑-म्म॒रुतो-ऽन्न॒-ङ्गर्भा॒ अन्न॑-म्पञ्चवि॒ग्ं॒शो-ऽन्न॑मे॒व द॑क्षिण॒तो ध॑त्ते॒ तस्मा॒-द्दक्षि॑णे॒ना-ऽन्न॑मद्य॒ते ऽदि॑त्यै भा॒गो॑- [-ऽदि॑त्यै भा॒गः, अ॒सीति॑ प॒श्चा-त्प्र॑ति॒ष्ठा] 18

-ऽसीति॑ प॒श्चा-त्प्र॑ति॒ष्ठा वा अदि॑तिः प्रति॒ष्ठा पू॒षा प्र॑ति॒ष्ठा त्रि॑ण॒वः प्रति॑ष्ठित्यै दे॒वस्य॑ सवि॒तुर्भा॒गो॑-ऽ सीत्यु॑त्तर॒तो ब्रह्म॒ वै दे॒व-स्स॑वि॒ता ब्रह्म॒ बृह॒स्पति॒र्ब्रह्म॑ चतुष्टो॒मो ब्र॑ह्मवर्च॒समे॒वोत्त॑र॒तो ध॑त्ते॒ तस्मा॒दुत्त॒रो-ऽर्धो᳚ ब्रह्मवर्च॒सित॑र-स्सावि॒त्रव॑ती भवति॒ प्रसू᳚त्यै॒ तस्मा᳚-द्ब्राह्म॒णाना॒मुदी॑ची स॒निः प्रसू॑ता ध॒र्त्रश्च॑तुष्टो॒म इति॑ पु॒रस्ता॒दुप॑ दधाति यज्ञमु॒खं-वैँ ध॒र्त्रो [ध॒र्त्रः, य॒ज्ञ॒मु॒ख-ञ्च॑तुष्टो॒मो] 19

य॑ज्ञमु॒ख-ञ्च॑तुष्टो॒मो य॑ज्ञमु॒खमे॒व पु॒रस्ता॒द्वि या॑तयति॒ यावा॑ना-म्भा॒गो॑-ऽसीति॑ दक्षिण॒तो मासा॒ वै यावा॑ अर्धमा॒सा अया॑वा॒-स्तस्मा᳚-द्दक्षि॒णावृ॑तो॒ मासा॒ अन्नं॒-वैँ यावा॒ अन्न॑-म्प्र॒जा अन्न॑मे॒व द॑क्षिण॒तो ध॑त्ते॒ तस्मा॒-द्दक्षि॑णे॒ना-न्न॑मद्यत ऋभू॒णा-म्भा॒गो॑-ऽसीति॑ प॒श्चा-त्प्रति॑ष्ठित्यै विव॒र्तो᳚ ऽष्टाचत्वारि॒ग्ं॒श इत्यु॑त्तर॒तो॑-ऽनयो᳚र्लो॒कयो᳚-स्सवीर्य॒त्वाय॒ तस्मा॑दि॒मौ लो॒कौ स॒माव॑-द्वीर्यौ॒ [स॒माव॑-द्वीर्यौ, यस्य॒ मुख्य॑वतीः] 20

यस्य॒ मुख्य॑वतीः पु॒रस्ता॑दुपधी॒यन्ते॒ मुख्य॑ ए॒व भ॑व॒त्या-ऽस्य॒ मुख्यो॑ जायते॒ यस्या-न्न॑वती - र्दक्षिण॒तो-ऽत्त्यन्न॒मा-ऽस्या᳚न्ना॒दो जा॑यते॒ यस्य॑ प्रति॒ष्ठाव॑तीः प॒श्चा-त्प्रत्ये॒व ति॑ष्ठति॒ यस्यौज॑स्वतीरुत्तर॒त ओ॑ज॒स्व्ये॑व भ॑व॒त्या-ऽस्यौ॑ज॒स्वी जा॑यते॒ ऽर्को वा ए॒ष यद॒ग्निस्तस्यै॒तदे॒व स्तो॒त्रमे॒तच्छ॒स्त्रं-यँदे॒षा वि॒धा [वि॒धा, वि॒धी॒यते॒-ऽर्क ए॒व] 21

वि॑धी॒यते॒-ऽर्क ए॒व तद॒र्क्य॑मनु॒ वि धी॑य॒ते ऽत्त्यन्न॒मा-ऽस्या᳚न्ना॒दो जा॑यते॒ यस्यै॒षा वि॒धा वि॑धी॒यते॒ य उ॑ चैनामे॒वं-वेँद॒ सृष्टी॒रुप॑ दधाति यथासृ॒ष्टमे॒वाव॑ रुन्धे॒ न वा इ॒द-न्दिवा॒ न नक्त॑मासी॒दव्या॑वृत्त॒-न्ते दे॒वा ए॒ता व्यु॑ष्टीरपश्य॒-न्ता उपा॑दधत॒ ततो॒ वा इ॒दं ँव्यौ᳚च्छ॒-द्यस्यै॒ता उ॑पधी॒यन्ते॒ व्ये॑वास्मा॑ उच्छ॒त्यथो॒ तम॑ ए॒वाप॑हते ॥ 22 ॥

(वै ज॒नित्रं॑ - पञ्चद॒शो - ऽदि॑त्यै भा॒गो - वै ध॒र्त्रः - स॒माव॑द्वीर्यै-वि॒धा-ततो॒ वा इ॒दं - चतु॑र्दश च ) (अ. 4)

(अ॒ग्ने - र्नृ॒चक्ष॑सां - ज॒नित्रं॑ - मि॒त्र - स्येन्द्र॑स्य॒ -वसू॑ना - मादि॒त्याना॒ - मदि॑त्यै - दे॒वस्य॑ सवि॒तुः - सा॑वि॒त्रव॑ती - ध॒र्त्रो - यावा॑ना-मृभू॒णां - ँवि॑व॒र्त - श्चतु॑र्दश)

अग्ने॑ जा॒ता-न्प्रणु॑दा न-स्स॒पत्ना॒निति॑ पु॒रस्ता॒दुप॑ दधाति जा॒ताने॒व भ्रातृ॑व्या॒-न्प्रणु॑दते॒ सह॑सा जा॒तानिति॑ प॒श्चाज्ज॑नि॒ष्यमा॑णाने॒व प्रति॑ नुदते चतुश्चत्वारि॒ग्ं॒श-स्स्तोम॒ इति॑ दक्षिण॒तो ब्र॑ह्मवर्च॒सं-वैँ च॑तुश्चत्वारि॒ग्ं॒शो ब्र॑ह्मवर्च॒समे॒व द॑क्षिण॒तो ध॑त्ते॒ तस्मा॒-द्दक्षि॒णो-ऽर्धो᳚ ब्रह्मवर्च॒सित॑र-ष्षोड॒श-स्स्तोम॒ इत्यु॑त्तर॒त ओजो॒ वै षो॑ड॒श ओज॑ ए॒वोत्त॑र॒तो ध॑त्ते॒ तस्मा॑- [तस्मा᳚त्, उ॒त्त॒र॒तो॒-ऽभि॒प्र॒या॒यी] 23

-दुत्तरतो-ऽभिप्रया॒यी ज॑यति॒ वज्रो॒ वै च॑तुश्चत्वारि॒ग्ं॒शो वज्रः॑ षोड॒शो यदे॒ते इष्ट॑के उप॒दधा॑ति जा॒ताग्श्चै॒व ज॑नि॒ष्यमा॑णाग्श्च॒ भ्रातृ॑व्या-न्प्र॒णुद्य॒ वज्र॒मनु॒ प्रह॑रति॒ स्तृत्यै॒ पुरी॑षवती॒-म्मद्ध्य॒ उप॑दधाति॒ पुरी॑षं॒-वैँ मद्ध्य॑मा॒त्मन॒-स्सात्मा॑नमे॒वाग्नि-ञ्चि॑नुते॒ सात्मा॒-ऽमुष्मि॑न् ँलो॒के भ॑वति॒ य ए॒वं-वेँदै॒ता वा अ॑सप॒त्ना नामेष्ट॑का॒ यस्यै॒ता उ॑पधी॒यन्ते॒ [उ॑पधी॒यन्ते᳚, ना-ऽस्य॑] 24

ना-ऽस्य॑ स॒पत्नो॑ भवति प॒शुर्वा ए॒ष यद॒ग्निर्वि॒राज॑ उत्त॒माया॒-ञ्चित्या॒मुप॑ दधाति वि॒राज॑मे॒वोत्त॒मा-म्प॒शुषु॑ दधाति॒ तस्मा᳚-त्पशु॒मानु॑त्त॒मां-वाँचं॑-वँदति॒ दश॑द॒शोप॑ दधाति सवीर्य॒त्वाया᳚-ऽक्ष्ण॒योप॑ दधाति॒ तस्मा॑दक्ष्ण॒या प॒शवो-ऽङ्गा॑नि॒ प्रह॑रन्ति॒ प्रति॑ष्ठित्यै॒ यानि॒ वै छन्दाग्ं॑सि सुव॒र्ग्या᳚ण्यास॒-न्तैर्दे॒वा-स्सु॑व॒र्गं-लोँ॒कमा॑य॒-न्तेनर्ष॑यो- [-ँलो॒कमा॑य॒-न्तेनर्ष॑यः, अ॒श्रा॒म्य॒-न्ते तपो॑-ऽतप्यन्त॒] 25

-ऽश्राम्य॒-न्ते तपो॑-ऽतप्यन्त॒ तानि॒ तप॑सा-ऽपश्य॒-न्तेभ्य॑ ए॒ता इष्ट॑का॒ निर॑मिम॒तेव॒श्छन्दो॒ वरि॑व॒श्छन्द॒ इति॒ ता उपा॑दधत॒ ताभि॒र्वै ते सु॑व॒र्गं-लोँ॒कमा॑य॒न्॒. यदे॒ता इष्ट॑का उप॒दधा॑ति॒ यान्ये॒व छन्दाग्ं॑सि सुव॒र्ग्या॑णि॒ तैरे॒व यज॑मान-स्सुव॒र्गं-लोँ॒कमे॑ति य॒ज्ञेन॒ वै प्र॒जाप॑तिः प्र॒जा अ॑सृजत॒ ता-स्स्तोम॑ भागैरे॒वा-ऽसृ॑जत॒ य- [-ऽसृ॑जत॒ यत्, स्तोम॑ भागा उप॒दधा॑ति] 26

-थ्स्तोम॑ भागा उप॒दधा॑ति प्र॒जा ए॒व त-द्यज॑मान-स्सृजते॒ बृह॒स्पति॒र्वा ए॒त-द्य॒ज्ञस्य॒ तेज॒-स्सम॑भर॒द्य-थ्स्तोम॑भागा॒ य-थ्स्तोम॑भागा उप॒दधा॑ति॒ सते॑जसमे॒वाग्नि-ञ्चि॑नुते॒ बृह॒स्पति॒र्वा ए॒तां-यँ॒ज्ञस्य॑ प्रति॒ष्ठाम॑पश्य॒द्य-थ्स्तोम॑भागा॒ य-थ्स्तोम॑भागा उप॒दधा॑ति य॒ज्ञस्य॒ प्रति॑ष्ठित्यै स॒प्तस॒प्तोप॑ दधाति सवीर्य॒त्वाय॑ ति॒स्रो मद्ध्ये॒ प्रति॑ष्ठित्यै ॥ 27 ॥

( उ॒त्त॒र॒तो ध॑त्ते॒ तस्मा॑ - दुपधी॒यन्त॒ - ऋष॑यो - ऽसृजत॒ यत् - त्रिच॑त्वारिग्ंशच्च) (अ. 5)

र॒श्मिरित्ये॒वा ऽऽदि॒त्यम॑सृजत॒ प्रेति॒रिति॒ धर्म॒मन्वि॑ति॒रिति॒ दिवग्ं॑ स॒धिंरित्य॒न्तरि॑क्ष-म्प्रति॒धिरिति॑ पृथि॒वीं-विँ॑ष्ट॒म्भ इति॒ वृष्टि॑-म्प्र॒वेत्यह॑रनु॒वेति॒ रात्रि॑मु॒शिगिति॒ वसू᳚-न्प्रके॒त इति॑ रु॒द्रान्-थ्सु॑दी॒तिरित्या॑दि॒त्यानोज॒ इति॑ पि॒तॄग्स्तन्तु॒रिति॑ प्र॒जाः पृ॑तना॒षाडिति॑ प॒शू-न्रे॒वदित्यो-ष॑धीरभि॒जिद॑सि यु॒क्तग्रा॒वे- [यु॒क्तग्रा॑वा, इन्द्रा॑य॒ त्वेन्द्र॑-ञ्जि॒न्वेत्ये॒व] 28

-न्द्रा॑य॒ त्वेन्द्र॑-ञ्जि॒न्वेत्ये॒व द॑क्षिण॒तो वज्र॒-म्पर्यौ॑हद॒भिजि॑त्यै॒ ताः प्र॒जा अप॑प्राणा असृजत॒ तास्वधि॑पतिर॒सीत्ये॒व प्रा॒णम॑दधा-द्य॒न्तेत्य॑पा॒नग्ं स॒ग्ं॒सर्प॒ इति॒ चक्षु॑र्वयो॒धा इति॒ श्रोत्र॒-न्ताः प्र॒जाः प्रा॑ण॒तीर॑पान॒तीः पश्य॑न्ती-श्शृण्व॒तीर्न मि॑थु॒नी अ॑भव॒-न्तासु॑ त्रि॒वृद॒सीत्ये॒व मि॑थु॒नम॑दधा॒-त्ताः प्र॒जा मि॑थु॒नी [ ] 29

भव॑न्ती॒र्न प्राजा॑यन्त॒ ता-स्सग्ं॑रो॒हो॑-ऽसि नीरो॒हो॑-ऽसीत्ये॒व प्रा-ऽज॑नय॒-त्ताः प्र॒जाः प्रजा॑ता॒ न प्रत्य॑तिष्ठ॒-न्ता व॑सु॒को॑-ऽसि॒ वेष॑श्रिरसि॒ वस्य॑ष्टिर॒सीत्ये॒वैषु लो॒केषु॒ प्रत्य॑स्थापय॒द्यदाह॑ वसु॒को॑-ऽसि॒ वेष॑श्रिरसि॒ वस्य॑ष्टिर॒सीति॑ प्र॒जा ए॒व प्रजा॑ता ए॒षु लो॒केषु॒ प्रति॑ष्ठापयति॒ सात्मा॒-ऽन्तरि॑क्षग्ं रोहति॒ सप्रा॑णो॒-ऽमुष्मि॑न् ँलो॒के प्रति॑ तिष्ठ॒त्यव्य॑र्धुकः प्राणापा॒नाभ्या᳚-म्भवति॒ य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 30 ॥

(यु॒क्तग्रा॑वा - प्र॒जा मि॑थु॒न्य॑ - न्तरि॑क्षं॒ - द्वाद॑श च) (अ. 6)

ना॒क॒सद्भि॒र्वै दे॒वा-स्सु॑व॒र्गं-लोँ॒कमा॑य॒-न्तन्ना॑क॒सदा᳚-न्नाकस॒त्त्वं-यँन्ना॑क॒सद॑ उप॒दधा॑ति नाक॒सद्भि॑रे॒व त-द्यज॑मान-स्सुव॒र्गं-लोँ॒कमे॑ति सुव॒र्गो वै लो॒को नाको॒ यस्यै॒ता उ॑पधी॒यन्ते॒ नास्मा॒ अक॑-म्भवति यजमानायत॒नं-वैँ ना॑क॒सदो॒ यन्ना॑क॒सद॑ उप॒दधा᳚त्या॒यत॑नमे॒व त-द्यज॑मानः कुरुते पृ॒ष्ठानां॒-वाँ ए॒त-त्तेज॒-स्सम्भृ॑तं॒-यँन्ना॑क॒सदो॒ यन्ना॑क॒सद॑ [यन्ना॑क॒सदः॑, उ॒प॒दधा॑ति पृ॒ष्ठाना॑मे॒व] 31

उप॒दधा॑ति पृ॒ष्ठाना॑मे॒व तेजो-ऽव॑ रुन्धे पञ्च॒चोडा॒ उप॑ दधात्यफ्स॒रस॑ ए॒वैन॑मे॒ता भू॒ता अ॒मुष्मि॑न् ँलो॒क उप॑ शे॒रे-ऽथो॑ तनू॒पानी॑रे॒वैता यज॑मानस्य॒ य-न्द्वि॒ष्या-त्तमु॑प॒दध॑द्ध्यायेदे॒ताभ्य॑ ए॒वैन॑-न्दे॒वता᳚भ्य॒ आ वृ॑श्चति ता॒जगार्ति॒मार्च्छ॒त्युत्त॑रा नाक॒सद्भ्य॒ उप॑दधाति॒ यथा॑ जा॒यामा॒नीय॑ गृ॒हेषु॑ निषा॒दय॑ति ता॒दृगे॒व त- [ता॒दृगे॒व तत्, प॒श्चा-त्प्राची॑-] 32

-त्प॒श्चा-त्प्राची॑-मुत्त॒मामुप॑ दधाति॒ तस्मा᳚-त्प॒श्चा-त्प्राची॒ पत्न्यन्वा᳚स्ते स्वयमातृ॒ण्णा-ञ्च॑ विक॒र्णी-ञ्चो᳚त्त॒मे उप॑ दधाति प्रा॒णो वै स्व॑यमातृ॒ण्णा-ऽऽयु॑र्विक॒र्णी प्रा॒ण-ञ्चै॒वा-ऽऽयु॑श्च प्रा॒णाना॑मुत्त॒मौ ध॑त्ते॒ तस्मा᳚-त्प्रा॒णश्चा-ऽऽयु॑श्च प्रा॒णाना॑मुत्त॒मौ नान्यामुत्त॑रा॒मिष्ट॑का॒मुप॑ दद्ध्या॒-द्यद॒न्यामुत्त॑रा॒-मिष्ट॑का-मुपद॒द्ध्या-त्प॑शू॒ना- [-मुपद॒द्ध्या-त्प॑शू॒नाम्, च॒ यज॑मानस्य च] 33

-ञ्च॒ यज॑मानस्य च प्रा॒ण-ञ्चा-ऽऽयु॒श्चापि॑ दद्ध्या॒-त्तस्मा॒न्ना-न्योत्त॒रेष्ट॑कोप॒धेया᳚ स्वयमातृ॒ण्णामुप॑ दधात्य॒सौ वै स्व॑यमातृ॒ण्णा- ऽमूमे॒वोप॑ ध॒त्ते ऽश्व॒मुप॑ घ्रापयति प्रा॒णमे॒वास्या᳚-न्दधा॒त्यथो᳚ प्राजाप॒त्यो वा अश्वः॑ प्र॒जाप॑तिनै॒वाग्नि-ञ्चि॑नुते स्वयमातृ॒ण्णा भ॑वति प्रा॒णाना॒मुथ्सृ॑ष्ट्या॒ अथो॑ सुव॒र्गस्य॑ लो॒कस्या-ऽनु॑ख्यात्या ए॒षा वै दे॒वानां॒-विँक्रा᳚न्ति॒र्य-द्वि॑क॒र्णी य-द्वि॑क॒र्णीमु॑प॒दधा॑ति दे॒वाना॑मे॒व विक्रा᳚न्ति॒मनु॒ विक्र॑मत उत्तर॒त उप॑दधाति॒ तस्मा॑दुत्तर॒त उ॑पचारो॒-ऽग्नि र्वा॑यु॒मती॑ भवति॒ समि॑द्ध्यै ॥ 34 ॥

(सम्भृ॑तं॒-यँन्ना॑क॒सदो॒ यन्ना॑क॒सद॒ - स्तत् - प॑शू॒ना-मे॒षा वै-द्वाविग्ं॑शतिश्च) (अ. 7)

छन्दा॒ग्॒स्युप॑ दधाति प॒शवो॒ वै छन्दाग्ं॑सि प॒शूने॒वाव॑ रुन्धे॒ छन्दाग्ं॑सि॒ वै दे॒वानां᳚-वाँ॒म-म्प॒शवो॑ वा॒ममे॒व प॒शूनव॑ रुन्ध ए॒ताग्ं ह॒ वै य॒ज्ञसे॑न-श्चैत्रियाय॒ण-श्चितिं॑-विँ॒दा-ञ्च॑कार॒ तया॒ वै स प॒शूनवा॑रुन्ध॒ यदे॒तामु॑प॒दधा॑ति प॒शूने॒वाव॑ रुन्धे गाय॒त्रीः पु॒रस्ता॒दुप॑ दधाति॒ तेजो॒ वै गा॑य॒त्री तेज॑ ए॒व [तेज॑ ए॒व, मु॒ख॒तो ध॑त्ते] 35

मु॑ख॒तो ध॑त्ते मूर्ध॒न्वती᳚र्भवन्ति मू॒र्धान॑मे॒वैनग्ं॑ समा॒नाना᳚-ङ्करोति त्रि॒ष्टुभ॒ उप॑ दधातीन्द्रि॒यं-वैँ त्रि॒ष्टुगि॑न्द्रि॒यमे॒व म॑द्ध्य॒तो ध॑त्ते॒ जग॑ती॒रुप॑ दधाति॒ जाग॑ता॒ वै प॒शवः॑ प॒शूने॒वाव॑ रुन्धे ऽनु॒ष्टुभ॒ उप॑ दधाति प्रा॒णा वा अ॑नु॒ष्टुप् प्रा॒णाना॒मुथ्सृ॑ष्ट्यै बृह॒तीरु॒ष्णिहाः᳚ प॒ङ्क्तीर॒क्षर॑पङ्क्ती॒रिति॒ विषु॑रूपाणि॒ छन्दा॒ग्॒स्युप॑ दधाति॒ विषु॑रूपा॒ वै प॒शवः॑ प॒शव॒- [प॒शवः॑ प॒शवः॑, छन्दाग्ं॑सि॒ विषु॑रूपाने॒व] 36

-श्छन्दाग्ं॑सि॒ विषु॑रूपाने॒व प॒शूनव॑ रुन्धे॒ विषु॑रूपमस्य गृ॒हे दृ॑श्यते॒ यस्यै॒ता उ॑पधी॒यन्ते॒ य उ॑ चैना ए॒वं-वेँदा-ऽति॑च्छन्दस॒मुप॑ दधा॒त्यति॑च्छन्दा॒ वै सर्वा॑णि॒ छन्दाग्ं॑सि॒ सर्वे॑भिरे॒वैन॒-ञ्छन्दो॑भिश्चिनुते॒ वर्ष्म॒ वा ए॒षा छन्द॑सां॒-यँदति॑च्छन्दा॒ यदति॑च्छन्दस-मुप॒दधा॑ति॒ वर्ष्मै॒वैनग्ं॑ समा॒नाना᳚-ङ्करोति द्वि॒पदा॒ उप॑ दधाति द्वि॒पा-द्यज॑मानः॒ प्रति॑ष्ठित्यै ॥ 37 ॥

(तेज॑ ए॒व - प॒शवः॑ प॒शवो॒ - यज॑मान॒ - एक॑ञ्च) (अ. 8)

सर्वा᳚भ्यो॒ वै दे॒वता᳚भ्यो॒-ऽग्निश्ची॑यते॒ य-थ्स॒युजो॒ नोप॑द॒द्ध्या-द्दे॒वता॑ अस्या॒ग्निं-वृँ॑ञ्जीर॒न्॒. य-थ्स॒युज॑ उप॒दधा᳚त्या॒त्मनै॒वैनग्ं॑ स॒युज॑-ञ्चिनुते॒ नाग्निना॒ व्यृ॑द्ध्य॒ते-ऽथो॒ यथा॒ पुरु॑ष॒-स्स्नाव॑भि॒-स्सन्त॑त ए॒वमे॒वैताभि॑र॒ग्नि-स्सन्त॑तो॒ ऽग्निना॒ वै दे॒वा-स्सु॑व॒र्गं-लोँ॒कमा॑य॒-न्ता अ॒मूः कृत्ति॑का अभव॒न्॒ यस्यै॒ता उ॑प धी॒यन्ते॑ सुव॒र्गमे॒व [ ] 38

लो॒कमे॑ति॒ गच्छ॑ति प्रका॒श-ञ्चि॒त्रमे॒व भ॑वति मण्डलेष्ट॒का उप॑ दधाती॒मे वै लो॒का म॑ण्डलेष्ट॒का इ॒मे खलु॒ वै लो॒का दे॑वपु॒रा दे॑वपु॒रा ए॒व प्रवि॑शति॒ ना-ऽऽर्ति॒मार्च्छ॑त्य॒ग्नि-ञ्चि॑क्या॒नो वि॒श्वज्यो॑तिष॒ उप॑ दधाती॒माने॒वैताभि-॑र्लो॒कान् ज्योति॑ष्मतः कुरु॒ते-ऽथो᳚ प्रा॒णाने॒वैता यज॑मानस्य दाद्ध्रत्ये॒ता वै दे॒वता᳚-स्सुव॒र्ग्या᳚स्ता ए॒वा- -न्वा॒रभ्य॑ सुव॒र्गं-लोँ॒कमे॑ति ॥ 39 ॥

(सु॒व॒र्गमे॒व - ता ए॒व - च॒त्वारि॑ च) (अ. 9)

वृ॒ष्टि॒सनी॒रुप॑ दधाति॒ वृष्टि॑मे॒वाव॑ रुन्धे॒ यदे॑क॒धोप॑द॒द्ध्यादेक॑मृ॒तुं-वँ॑र्षेदनुपरि॒हारग्ं॑ सादयति॒ तस्मा॒-थ्सर्वा॑नृ॒तून्. व॑र्षति पुरोवात॒सनि॑-र॒सीत्या॑है॒तद्वै वृष्ट्यै॑ रू॒पग्ं रू॒पेणै॒व वृष्टि॒मव॑ रुन्धे सं॒याँनी॑भि॒र्वै दे॒वा इ॒मान् ँलो॒कान्-थ्सम॑यु॒स्त-थ्सं॒याँनी॑नाग्ं संयाँनि॒त्वं-यँ-थ्सं॒याँनी॑रुप॒दधा॑ति॒ यथा॒-ऽफ्सु ना॒वा सं॒याँत्ये॒व- [सं॒याँत्ये॒वम्, ए॒वैताभि॒] 40

-मे॒वैताभि॒ र्यज॑मान इ॒मान् ँलो॒कान्-थ्सं-याँ॑ति प्ल॒वो वा ए॒षो᳚-ऽग्नेर्य-थ्सं॒याँनी॒र्य-थ्सं॒याँनी॑रुप॒दधा॑ति प्ल॒वमे॒वैतम॒ग्नय॒ उप॑दधात्यु॒त यस्यै॒तासूप॑हिता॒स्वापो॒-ऽग्निग्ं हर॒न्त्यहृ॑त ए॒वास्या॒-ग्निरा॑दित्येष्ट॒का उप॑ दधात्यादि॒त्या वा ए॒त-म्भूत्यै॒ प्रति॑नुदन्ते॒ यो-ऽल॒-म्भूत्यै॒ स-न्भूति॒-न्न प्रा॒प्नोत्या॑दि॒त्या [प्रा॒प्नोत्या॑दि॒त्याः, ए॒वैन॒-म्भूति॑-] 41

ए॒वैन॒-म्भूति॑-ङ्गमयन्त्य॒सौ वा ए॒तस्या॑-ऽऽदि॒त्यो रुच॒मा द॑त्ते॒ यो᳚-ऽग्नि-ञ्चि॒त्वा न रोच॑ते॒ यदा॑दित्येष्ट॒का उ॑प॒दधा᳚त्य॒सावे॒-वास्मि॑न्नादि॒त्यो रुच॑-न्दधाति॒ यथा॒-ऽसौ दे॒वाना॒ग्ं॒ रोच॑त ए॒वमे॒वैष म॑नु॒ष्या॑णाग्ं रोचते घृतेष्ट॒का उप॑ दधात्ये॒तद्वा अ॒ग्नेः प्रि॒य-न्धाम॒ य-द्घृ॒त-म्प्रि॒येणै॒वैन॒-न्धाम्ना॒ सम॑र्धय॒- [सम॑र्धयति, अथो॒] 42

-त्यथो॒ तेज॑सा ऽनुपरि॒हारग्ं॑ सादय॒-त्यप॑रिवर्ग-मे॒वास्मि॒-न्तेजो॑ दधाति प्र॒जाप॑तिर॒ग्निम॑चिनुत॒ स यश॑सा॒ व्या᳚र्ध्यत॒ स ए॒ता य॑शो॒दा अ॑पश्य॒-त्ता उपा॑धत्त॒ ताभि॒र्वै स यश॑ आ॒त्मन्न॑धत्त॒ यद्य॑शो॒दा उ॑प॒दधा॑ति॒ यश॑ ए॒व ताभि॒र्यज॑मान आ॒त्म-न्ध॑त्ते॒ पञ्चोप॑ दधाति॒ पाङ्क्तः॒ पुरु॑षो॒ यावा॑ने॒व पुरु॑ष॒स्तस्मि॒न्॒ यशो॑ दधाति ॥ 43 ॥

(ए॒वं - प्रा॒प्रोत्या॑दि॒त्या - अ॑र्धय॒त्ये - का॒न्न प॑ञ्चा॒शच्च॑) (अ. 10)

दे॒वा॒सु॒रा-स्संयँ॑त्ता आस॒न् कनी॑याग्ंसो दे॒वा आस॒-न्भूया॒ग्ं॒सो-ऽसु॑रा॒स्ते दे॒वा ए॒ता इष्ट॑का अपश्य॒-न्ता उपा॑दधत भूय॒स्कृद॒सीत्ये॒व भूयाग्ं॑सो-ऽभव॒न् वन॒स्पति॑भि॒-रोष॑धीभि-र्वरिव॒स्कृद॒सीती॒-माम॑जय॒-न्प्राच्य॒सीति॒ प्राची॒-न्दिश॑मजयन्नू॒र्ध्वा ऽसीत्य॒मूम॑जय-न्नन्तरिक्ष॒सद॑स्य॒न्तरि॑क्षे सी॒देत्य॒-न्तरि॑क्षमजय॒-न्ततो॑ दे॒वा अभ॑व॒- [दे॒वा अभ॑वन्न्, परा-ऽसु॑रा॒] 44

-न्परा-ऽसु॑रा॒ यस्यै॒ता उ॑पधी॒यन्ते॒ भूया॑ने॒व भ॑वत्य॒भीमान् ँलो॒कान् ज॑यति॒ भव॑त्या॒त्मना॒ परा᳚-ऽस्य॒ भ्रातृ॑व्यो भवत्यफ्सु॒षद॑सि श्येन॒सद॒सीत्या॑है॒तद्वा अ॒ग्ने रू॒पग्ं रू॒पेणै॒वाग्निमव॑ रुन्धे पृथि॒व्यास्त्वा॒ द्रवि॑णे सादया॒मी-त्या॑हे॒माने॒वैताभि॑-र्लो॒का-न्द्रवि॑णावतः कुरुत आयु॒ष्या॑ उप॑ दधा॒त्यायु॑रे॒वा- [उप॑ दधा॒त्यायु॑रे॒व, अ॒स्मि॒-न्द॒धा॒त्यग्ने॒] 45

-ऽस्मि॑-न्दधा॒त्यग्ने॒ यत्ते॒ पर॒ग्ं॒ हृन्नामेत्या॑है॒तद्वा अ॒ग्नेः प्रि॒य-न्धाम॑ प्रि॒यमे॒वास्य॒ धामोपा᳚-ऽऽप्नोति॒ तावेहि॒ सग्ं र॑भावहा॒ इत्या॑ह॒ व्ये॑वैने॑न॒ परि॑ धत्ते॒ पाञ्च॑जन्ये॒ष्वप्ये᳚द्ध्यग्न॒ इत्या॑है॒ष वा अ॒ग्निः पाञ्च॑जन्यो॒ यः पञ्च॑चितीक॒-स्तस्मा॑दे॒वमा॑हर्त॒व्या॑ उप॑ दधात्ये॒तद्वा ऋ॑तू॒ना-म्प्रि॒य-न्धाम॒ यदृ॑त॒व्या॑ ऋतू॒नामे॒व प्रि॒य-न्धामाव॑ रुन्धे सु॒मेक॒ इत्या॑ह संवँथ्स॒रो वै सु॒मेकः॑ संवँथ्स॒रस्यै॒व प्रि॒य-न्धामोपा᳚-ऽऽप्नोति ॥ 46 ॥

(अभ॑व॒ - न्नायु॑रे॒व - र्त॒व्या॑ उप॒ - षड्विग्ं॑शतिश्च) (अ. 11)

प्र॒जाप॑ते॒रक्ष्य॑श्वय॒-त्त-त्परा॑-ऽपत॒-त्तदश्वो॑-ऽभव॒-द्यदश्व॑य॒-त्तदश्व॑स्याश्व॒त्व-न्तद्दे॒वा अ॑श्वमे॒धेनै॒व प्रत्य॑दधुरे॒ष वै प्र॒जाप॑ति॒ग्ं॒ सर्व॑-ङ्करोति॒ यो᳚-ऽश्वमे॒धेन॒ यज॑ते॒ सर्व॑ ए॒व भ॑वति॒ सर्व॑स्य॒ वा ए॒षा प्राय॑श्चित्ति॒-स्सर्व॑स्य भेष॒जग्ं सर्वं॒-वाँ ए॒तेन॑ पा॒प्मान॑-न्दे॒वा अ॑तर॒न्नपि॒ वा ए॒तेन॑ ब्रह्मह॒त्या-म॑तर॒न्-थ्सर्व॑-म्पा॒प्मान॑- [-म॑तर॒न्-थ्सर्व॑-म्पा॒प्मान᳚म्, त॒र॒ति॒ तर॑ति] 47

-न्तरति॒ तर॑ति ब्रह्मह॒त्यां-योँ᳚-ऽश्वमे॒धेन॒ यज॑ते॒ य उ॑ चैनमे॒वं-वेँदोत्त॑रं॒-वैँ त-त्प्र॒जाप॑ते॒रक्ष्य॑श्वय॒-त्तस्मा॒दश्व॑स्योत्तर॒तो-ऽव॑ द्यन्ति दक्षिण॒तो᳚-ऽन्येषा᳚-म्पशू॒नां-वैँ॑त॒सः कटो॑ भवत्य॒फ्सुयो॑नि॒र्वा अश्वो᳚-ऽफ्सु॒जो वे॑त॒स-स्स्व ए॒वैनं॒-योँनौ॒ प्रति॑ष्ठापयति चतुष्टो॒म-स्स्तोमो॑ भवति स॒रड्ढ॒ वा अश्व॑स्य॒ सक्थ्या-ऽवृ॑ह॒-त्त-द्दे॒वाश्च॑तुष्टो॒मेनै॒व प्रत्य॑दधु॒र्यच्च॑तुष्टो॒म-स्स्तोमो॒ भव॒त्यश्व॑स्य सर्व॒त्वाय॑ ॥ 48 ॥

(सर्व॑म पा॒प्मान॑ - मवृह॒-द्- द्वाद॑श च) (अ. 12)

(उ॒थ्स॒न्न॒य॒ज्ञ - इन्द्रा᳚ग्नी - दे॒वा वा अ॑क्ष्णयास्तो॒मीया॑ - अ॒ग्नेर्भा॒गो᳚ - ऽस्यग्ने॑ जा॒तान् - र॒श्मिरिति॑ - नाक॒सद्भिः॒ -छन्दाग्ं॑सि॒ - सर्वा᳚भ्यो - वृष्टि॒सनी᳚ - र्देवासु॒राः कनी॑याग्ंसः - प्र॒जाप॑ते॒रक्षि॒ - द्वाद॑श )

(उ॒थ्स॒न्न॒य॒ज्ञो - दे॒वा वै - यस्य॒ मुख्य॑वती - र्नाक॒सद्भि॑रे॒ - वै ताभि॑र॒ - ष्टाच॑त्वारिग्ंशत्)

(उ॒थ्स॒न्न॒य॒ज्ञ, स्स॑र्व॒त्वाय॑)

॥ हरिः॑ ओम् ॥

॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-म्पञ्चमकाण्डे तृतीयः प्रश्न-स्समाप्तः ॥