1.2 - Gavamayanabrahmanam - Krishna Yajurveda Taittiriya Brahmana Pathah - Uddhanyamana-masya — Gujarati Script

કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણે પ્રથમાષ્ટકે દ્વિતીયઃ પ્રપાઠકઃ - ગવામયનબ્રાહ્મણં

ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,

શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હ॒રિઃ॒ ઓમ્ ॥

અનુવાકં 1 - આધાનમન્ત્રાઃ પૂર્વપ્રપાઠકશેષભૂતાઃ

ઉ॒દ્ધ॒ન્યમા॑ન-મ॒સ્યા અ॑મે॒દ્ધ્યમ્ । અપ॑ પા॒પ્માનં॒-યઁજ॑માનસ્ય હન્તુ । શિ॒વા નઃ॑ સન્તુ પ્ર॒દિશ॒શ્ચત॑સ્રઃ । શ-ન્નો॑ મા॒તા પૃ॑થિ॒વી તોક॑સાતા ॥ શ-ન્નો॑ દે॒વીર॒ભિષ્ટ॑યે । આપો॑ ભવન્તુ પી॒તયે᳚ । શં-યોઁર॒ભિ સ્ર॑વન્તુ નઃ ॥ વૈ॒શ્વા॒ન॒રસ્ય॑ રૂ॒પમ્ । પૃ॒થિ॒વ્યા-મ્પ॑રિ॒સ્રસા᳚ । સ્યો॒ન-માવિ॑શન્તુ નઃ ॥ 1 ॥

યદિ॒દ-ન્દિ॒વો યદ॒દઃ પૃ॑થિ॒વ્યાઃ । સ॒જ॒ઞ્જ્ઞા॒ને રોદ॑સી સમ્બભૂ॒વતુઃ॑ । ઊષા᳚ન્ કૃ॒ષ્ણમ॑વતુ કૃ॒ષ્ણમૂષાઃ᳚ । ઇ॒હોભયો᳚-ર્ય॒જ્ઞિય॒-માગ॑મિષ્ઠાઃ ॥ ઊ॒તીઃ કુ॑ર્વા॒ણો ય-ત્પૃ॑થિ॒વીમચ॑રઃ । ગુ॒હા॒કાર॑-માખુરૂ॒પ-મ્પ્ર॒તીત્ય॑ । ત-ત્તે॒ ન્ય॑ક્તમિ॒હ સ॒ભંર॑ન્તઃ । શ॒ત-ઞ્જી॑વેમ શ॒રદ॒-સ્સવી॑રાઃ ॥ ઊર્જ॑-મ્પૃથિ॒વ્યા રસ॑-મા॒ભર॑ન્તઃ । શ॒ત-ઞ્જી॑વેમ શ॒રદઃ॑ પુરૂ॒ચીઃ ॥ 2 ॥

વ॒મ્રીભિ॒-રનુ॑વિત્ત॒-ઙ્ગુહા॑સુ । શ્રોત્ર॑-ન્ત ઉ॒ર્વ્યબ॑ધિરા ભવામઃ ॥ પ્ર॒જાપ॑તિ સૃષ્ટાના-મ્પ્ર॒જાના᳚મ્ । ક્ષુ॒ધોપ॑હત્યૈ સુવિ॒ત-ન્નો॑ અસ્તુ । ઉપ॒પ્રભિ॑ન્ન॒મિષ॒-મૂર્જ॑-મ્પ્ર॒જાભ્યઃ॑ । સૂદ॑-ઙ્ગૃ॒હેભ્યો॒ રસ॒માભ॑રામિ ॥ યસ્ય॑ રૂ॒પ-મ્બિભ્ર॑દિ॒મા-મવિ॑ન્દત્ । ગુહા॒ પ્રવિ॑ષ્ટાગ્ં સરિ॒રસ્ય॒ મદ્ધ્યે᳚ । તસ્યે॒દં-વિઁહ॑ત-મા॒ભર॑ન્તઃ । અછ॑મ્બટ્કારમ॒સ્યાં-વિઁ॑ધેમ ॥ 3 ॥

ય-ત્પ॒ર્યપ॑શ્ય-થ્સરિ॒રસ્ય॒ મદ્ધ્યે᳚ । ઉ॒ર્વીમપ॑શ્ય॒-જ્જગ॑તઃ પ્રતિ॒ષ્ઠામ્ । ત-ત્પુષ્ક॑રસ્યા॒યત॑ના॒દ્ધિ જા॒તમ્ । પ॒ર્ણ-મ્પૃ॑થિ॒વ્યાઃ પ્રથ॑નગ્ં હરામિ ॥ યાભિ॒રદૃગ્ં॑હ॒જ્જગ॑તઃ પ્રતિ॒ષ્ઠામ્ । ઉ॒ર્વીમિ॒માં-વિઁ॑શ્વજ॒નસ્ય॑ ભ॒ર્ત્રીમ્ । તા નઃ॑ શિ॒વા-શ્શર્ક॑રા-સ્સન્તુ॒ સર્વાઃ᳚ ॥ અ॒ગ્ને રેત॑શ્ચ॒ન્દ્રગ્ં હિર॑ણ્યમ્ । અ॒દ્ભ્ય-સ્સમ્ભૂ॑ત-મ॒મૃત॑-મ્પ્ર॒જાસુ॑ । ત-થ્સ॒ભંર॑ન્નુત્તર॒તો નિ॒ધાય॑ ॥ 4 ॥

અ॒તિ॒ પ્ર॒યચ્છ॒-ન્દુરિ॑તિ-ન્તરેયમ્ ॥ અશ્વો॑ રૂ॒પ-ઙ્કૃ॒ત્વા યદ॑શ્વ॒ત્થે ઽતિ॑ષ્ઠઃ । સં॒વઁ॒થ્સ॒ર-ન્દે॒વેભ્યો॑ નિ॒લાય॑ । તત્તે॒ ન્ય॑ક્તમિ॒હ સ॒ભંર॑ન્તઃ । શ॒ત-ઞ્જી॑વેમ શ॒રદ॒-સ્સવી॑રાઃ ॥ ઊ॒ર્જઃ પૃ॑થિ॒વ્યા અદ્ધ્યુત્થિ॑તો-ઽસિ । વન॑સ્પતે શ॒તવ॑લ્શો॒ વિરો॑હ । ત્વયા॑ વ॒યમિષ॒મૂર્જ॒-મ્મદ॑ન્તઃ । રા॒યસ્પોષે॑ણ॒ સમિ॒ષા મ॑દેમ ॥ ગા॒ય॒ત્રિ॒યા હ્રિ॒યમા॑ણસ્ય॒ યત્તે᳚ ॥ 5 ॥

પ॒ર્ણમપ॑ત-ત્તૃ॒તીય॑સ્યૈ દિ॒વો-ઽધિ॑ । સો॑-ઽય-મ્પ॒ર્ણ-સ્સો॑મપ॒ર્ણાદ્ધિ જા॒તઃ । તતો॑ હરામિ સોમપી॒થસ્યાવ॑-રુદ્ધ્યૈ । દે॒વાના᳚-મ્બ્રહ્મવા॒દં-વઁદ॑તાં॒-યઁત્ । ઉ॒પાશૃ॑ણો-સ્સુ॒શ્રવા॒ વૈ શ્રુ॒તો॑-ઽસિ । તતો॒ મામાવિ॑શતુ બ્રહ્મવર્ચ॒સમ્ । ત-થ્સ॒ભંર॒ગ્ગ્॒ સ્તદવ॑રુન્ધીય સા॒ક્ષાત્ ॥ યયા॑ તે સૃ॒ષ્ટસ્યા॒ગ્નેઃ । હે॒તિમશ॑મય-ત્પ્ર॒જાપ॑તિઃ । તામિ॒મામ પ્ર॑દાહાય ॥ 6 ॥

શ॒મીગ્ં શાન્ત્યૈ॑ હરામ્ય॒હમ્ ॥ યત્તે॑ સૃ॒ષ્ટસ્ય॑ ય॒તઃ । વિક॑ઙ્કત॒-મ્ભા આ᳚ર્છજ્જાતવેદઃ । તયા॑ ભા॒સા સમ્મિ॑તઃ । ઉ॒રુ-ન્નો॑ લો॒કમનુ॒ પ્રભા॑હિ ॥ યત્તે॑ તા॒ન્તસ્ય॒ હૃદ॑ય॒માચ્છિ॑ન્દન્ જાતવેદઃ । મ॒રુતો॒-ઽદ્ભિસ્ત॑મયિ॒ત્વા । એ॒તત્તે॒ તદ॑શ॒ને-સ્સમ્ભ॑રામિ । સાત્મા॑ અગ્ને॒ સહૃ॑દયો ભવે॒હ ॥ ચિત્રિ॑યાદશ્વ॒ત્થા-થ્સમ્ભૃ॑તા બૃહ॒ત્યઃ॑ ॥ 7 ॥

શરી॑રમ॒ભિ સગ્ગ્ સ્કૃ॑તા-સ્સ્થ । પ્ર॒જાપ॑તિના યજ્ઞમુ॒ખેન॒ સમ્મિ॑તાઃ । તિ॒સ્રસ્ ત્રિ॒વૃદ્ભિ॑-ર્મિથુ॒નાઃ પ્રજા᳚ત્યૈ ॥ અ॒શ્વ॒ત્થા-દ્ધ॑વ્યવા॒હા-દ્ધિ જા॒તામ્ । અ॒ગ્ને સ્ત॒નૂં-યઁ॒જ્ઞિયા॒ગ્ં॒ સમ્ભ॑રામિ । શા॒ન્તયો॑નિગ્ં શમીગ॒ર્ભમ્ । અ॒ગ્નયે॒ પ્રજ॑નયિ॒તવે᳚ ॥ યો અ॑શ્વ॒ત્થ-શ્શ॑મીગ॒ર્ભઃ । આ॒રુ॒રોહ॒ ત્વે સચા᳚ । ત-ન્તે॑ હરામિ॒ બ્રહ્મ॑ણા ॥ 8 ॥

ય॒જ્ઞિયૈઃ᳚ કે॒તુભિઃ॑ સ॒હ ॥ ય-ન્ત્વા॑ સ॒મભ॑રન્-જાતવેદઃ । ય॒થા॒ શ॒રી॒ર-મ્ભૂ॒તેષુ॒ ન્ય॑ક્તમ્ । સ સમ્ભૃ॑ત-સ્સીદ શિ॒વઃ પ્ર॒જાભ્યઃ॑ । ઉ॒રુ-ન્નો॑ લો॒કમનુ॑નેષિ વિ॒દ્વાન્ ॥ પ્ર વે॒ધસે॑ ક॒વયે॒ મેદ્ધ્યા॑ય । વચો॑ વ॒ન્દારુ॑ વૃષ॒ભાય॒ વૃષ્ણે᳚ । યતો॑ ભ॒યમભ॑ય॒-ન્તન્નો॑ અસ્તુ । અવ॑ દે॒વાન્. ય॑જે॒ હેડ્યાન્॑ ॥ સ॒મિધા॒-ઽગ્નિ-ન્દુ॑વસ્યત ॥ 9 ॥

ઘૃ॒તૈ-ર્બો॑ધય॒તાતિ॑થિમ્ । આ-ઽસ્મિ॑ન્. હ॒વ્યા જુ॑હોતન ॥ ઉપ॑ ત્વા-ઽગ્ને હ॒વિષ્મ॑તીઃ । ઘૃ॒તાચી᳚ર્યન્તુ હર્યત । જુ॒ષસ્વ॑ સ॒મિધો॒ મમ॑ ॥ ત-ન્ત્વા॑ સ॒મિદ્ભિ॑રઙ્ગિરઃ । ઘૃ॒તેન॑ વર્ધયામસિ । બૃ॒હચ્છો॑ચા યવિષ્ઠ્ય ॥ સ॒મિ॒દ્ધ્યમા॑નઃ પ્રથ॒મો નુ ધર્મઃ॑ । સમ॒ક્તુભિ॑રજ્યતે વિ॒શ્વવા॑રઃ ॥ 10 ॥

શો॒ચિષ્કે॑શો ઘૃ॒તનિ॑ર્ણિક્-પાવ॒કઃ । સુ॒ય॒જ્ઞો અ॒ગ્નિ-ર્ય॒જથા॑ય દે॒વાન્ ॥ ઘૃ॒તપ્ર॑તીકો ઘૃ॒તયો॑નિર॒ગ્નિઃ । ઘૃ॒તૈ-સ્સમિ॑દ્ધો ઘૃ॒તમ॒સ્યાન્ન᳚મ્ । ઘૃ॒ત॒પ્રુષ॑સ્ત્વા સ॒રિતો॑ વહન્તિ । ઘૃ॒ત-મ્પિબન્᳚-થ્સુ॒યજા॑ યક્ષિ દે॒વાન્ ॥ આ॒યુ॒ર્દા અ॑ગ્ને હ॒વિષો॑ જુષા॒ણઃ । ઘૃ॒ત પ્ર॑તીકો ઘૃ॒તયો॑નિરેધિ । ઘૃ॒ત-મ્પી॒ત્વા મધુ॒ચારુ॒ ગવ્ય᳚મ્ । પિ॒તેવ॑ પુ॒ત્રમ॒ભિ ર॑ક્ષતાદિ॒મમ્ ॥ 11 ॥

ત્વામ॑ગ્ને સમિધા॒નં-યઁ॑વિષ્ઠ । દે॒વા દૂ॒ત-ઞ્ચ॑ક્રિરે હવ્ય॒વાહ᳚મ્ । ઉ॒રુ॒જ્રય॑સ-ઙ્ઘૃ॒તયો॑નિ॒-માહુ॑તમ્ । ત્વે॒ષ-ઞ્ચક્ષુ॑ર્દધિરે ચોદ॒યન્વ॑તિ ॥ ત્વામ॑ગ્ને પ્ર॒દિવ॒ આહુ॑ત-ઙ્ઘૃ॒તેન॑ । સુ॒મ્ના॒યવઃ॑ સુષ॒મિધા॒ સમી॑ધિરે । સ વા॑વૃધા॒ન ઓષ॑ધીભિરુક્ષિ॒તઃ । ઉ॒રુજ્રયાગ્ં॑સિ॒ પાર્થિ॑વા॒ વિતિ॑ષ્ઠસે ॥ ઘૃ॒ત પ્ર॑તીકં-વઁ ઋ॒તસ્ય॑ ધૂ॒ર્॒ષદ᳚મ્ (ધૂર્॒ષદ᳚મ્) । અ॒ગ્નિ-મ્મિ॒ત્રન્ન સ॑મિધા॒ન ઋ॑ઞ્જતે ॥ 12 ॥

ઇન્ધા॑નો અ॒ક્રો વિ॒દથે॑ષુ॒ દીદ્ય॑ત્ । શુ॒ક્રવ॑ર્ણા॒મુદુ॑ નો યગ્ંસતે॒ ધિય᳚મ્ ॥ પ્ર॒જા અ॑ગ્ને॒ સંવાઁ॑સય । આશા᳚શ્ચ પ॒શુભિઃ॑ સ॒હ । રા॒ષ્ટ્રાણ્ય॑સ્મા॒ આધે॑હિ । યાન્યાસ᳚ન્-થ્સવિ॒તુ-સ્સ॒વે ॥ મ॒હી વિ॒શ્પત્ની॒ સદ॑ને ઋ॒તસ્ય॑ । અ॒ર્વાચી॒ એત॑-ન્ધરુણે રયી॒ણામ્ । અ॒ન્તર્વ॑ત્ની॒ જન્ય॑-ઞ્જા॒તવે॑દસમ્ । અ॒દ્ધ્વ॒રાણા᳚-ઞ્જનયથઃ પુરો॒ગામ્ ॥ 13 ॥

આરો॑હત-ન્દ॒શત॒ગ્ં॒ શક્વ॑રી॒-ર્મમ॑ । ઋ॒તેના᳚ગ્ન॒ આયુ॑ષા॒ વર્ચ॑સા સ॒હ । જ્યોગ્ જીવ॑ન્ત॒ ઉત્ત॑રામુત્તરા॒ગ્ં॒ સમા᳚મ્ । દર્શ॑મ॒હ-મ્પૂ॒ર્ણમા॑સં-યઁ॒જ્ઞં-યઁથા॒ યજૈ᳚ ॥ ઋત્વિ॑યવતી સ્થો અ॒ગ્નિરે॑તસૌ । ગર્ભ॑-ન્દધાથા॒-ન્તે વા॑મ॒હ-ન્દ॑દે । ત-થ્સ॒ત્યં-યઁ-દ્વી॒ર-મ્બિ॑ભૃથઃ । વી॒ર-ઞ્જ॑નયિ॒ષ્યથઃ॑ । તે મ-ત્પ્રા॒તઃ પ્રજ॑નિષ્યેથે । તે મા॒ પ્રજા॑તે॒ પ્રજ॑નયિ॒ષ્યથઃ॑ ॥ 14 ॥

પ્ર॒જયા॑ પ॒શુભિ॑-ર્બ્રહ્મવર્ચ॒સેન॑ સુવ॒ર્ગે લો॒કે ॥ અનૃ॑તા-થ્સ॒ત્યમુપૈ॑મિ । મા॒નુ॒ષા-દ્દૈવ્ય॒-મુપૈ॑મિ । દૈવીં॒-વાઁચં॑-યઁચ્છામિ ॥ શલ્કૈ॑ર॒ગ્નિમિ॑ન્ધા॒નઃ । ઉ॒ભૌ લો॒કૌ સ॑નેમ॒હમ્ । ઉ॒ભયો᳚-ર્લો॒કયોર્॑. ઋ॒દ્ધ્વા । અતિ॑ મૃ॒ત્યુ-ન્ત॑રામ્ય॒હમ્ ॥ જાત॑વેદો॒ ભુવ॑નસ્ય॒ રેતઃ॑ । ઇ॒હ સિ॑ઞ્ચ॒ તપ॑સો॒ યજ્જ॑નિ॒ષ્યતે᳚ ॥ 15 ॥

અ॒ગ્નિમ॑શ્વ॒ત્થાદધિ॑ હવ્ય॒વાહ᳚મ્ । શ॒મી॒ગ॒ર્ભા-જ્જ॒નય॒ન॒.યો મ॑યો॒ ભૂઃ ॥ અ॒ય-ન્તે॒ યોનિ॑ર્-ઋ॒ત્વિયઃ॑ । યતો॑ જા॒તો અરો॑ચથાઃ । ત-ઞ્જા॒નન્ન॑ગ્ન॒ આરો॑હ । અથા॑ નો વર્ધયા ર॒યિમ્ ॥ અપે॑ત॒ વીત॒ વિ ચ॑ સર્પ॒તાતઃ॑ । યે-ઽત્ર॒ સ્થ પુ॑રા॒ણા યે ચ॒ નૂત॑નાઃ । અદા॑દિ॒દં-યઁ॒મો॑-ઽવ॒સાન॑-મ્પૃથિ॒વ્યાઃ । અક્ર॑ન્નિ॒મ-મ્પિ॒તરો॑ લો॒કમ॑સ્મૈ ॥ 16 ॥

અ॒ગ્નેર્ભસ્મા᳚સ્ય॒ગ્નેઃ પુરી॑ષમસિ ॥ સ॒જ્ઞાન્ન॑મસિ કામ॒ધર॑ણમ્ । મયિ॑ તે કામ॒ધર॑ણ-મ્ભૂયાત્ ॥ સં-વઃ॑ ઁસૃજામિ॒ હૃદ॑યાનિ । સગ્ં સૃ॑ષ્ટ॒-મ્મનો॑ અસ્તુ વઃ । સગ્ં સૃ॑ષ્ટઃ પ્રા॒ણો અ॑સ્તુ વઃ ॥ સં-યાઁ વઃ॑ પ્રિ॒યાસ્ત॒નુવઃ॑ । સમ્પ્રિ॒યા હૃદ॑યાનિ વઃ । આ॒ત્મા વો॑ અસ્તુ॒ સમ્પ્રિ॑યઃ । સમ્પ્રિ॑યા-સ્ત॒નુવો॒ મમ॑ ॥ 17 ॥

કલ્પે॑તા॒-ન્દ્યાવા॑પૃથિ॒વી । કલ્પ॑ન્તા॒માપ॒ ઓષ॑ધીઃ । કલ્પ॑ન્તામ॒ગ્નયઃ॒ પૃથ॑ક્ । મમ॒ જ્યૈષ્ઠ્યા॑ય॒ સવ્ર॑તાઃ ॥ યે᳚-ઽગ્નય॒-સ્સમ॑નસઃ । અ॒ન્ત॒રા દ્યાવા॑પૃથિ॒વી । વાસ॑ન્તિકાવૃ॒તૂ અ॒ભિ કલ્પ॑માનાઃ । ઇન્દ્ર॑મિવ દે॒વા અ॒ભિ સંવિઁ॑શન્તુ ॥ દિ॒વસ્ત્વા॑ વી॒ર્યે॑ણ । પૃ॒થિ॒વ્યૈ-મ॑હિ॒મ્ના ॥ 18 ॥

અ॒ન્તરિ॑ક્ષસ્ય॒ પોષે॑ણ । સ॒ર્વપ॑શુ॒-માદ॑ધે ॥ અજી॑જન-ન્ન॒મૃત॒-મ્મર્ત્યા॑સઃ । અ॒સ્રે॒માણ॑-ન્ત॒રણિં॑-વીઁ॒ડુજ॑મ્ભમ્ । દશ॒ સ્વસા॑રો અ॒ગ્રુવઃ॑ સમી॒ચીઃ । પુમાગ્ં॑સ-ઞ્જા॒તમ॒ભિ સગ્ંર॑ભન્તામ્ ॥ પ્ર॒જાપ॑તેસ્ત્વા પ્રા॒ણેનાભિ॒ પ્રાણિ॑મિ । પૂ॒ષ્ણઃ પોષે॑ણ॒ મહ્ય᳚મ્ । દી॒ર્ઘા॒યુ॒ત્વાય॑ શ॒તશા॑રદાય । શ॒તગ્ં શ॒રદ્ભ્ય॒ આયુ॑ષે॒ વર્ચ॑સે ॥ 19 ॥

જી॒વાત્વૈ પુણ્યા॑ય ॥ અ॒હ-ન્ત્વદ॑સ્મિ॒ મદ॑સિ॒ ત્વમે॒તત્ । મમા॑સિ॒ યોનિ॒સ્તવ॒ યોનિ॑રસ્મિ । મમૈ॒વ સન્વહ॑ હ॒વ્યાન્ય॑ગ્ને । પુ॒ત્રઃ પિ॒ત્રે લો॑ક॒કૃ-જ્જા॑તવેદઃ ॥ પ્રા॒ણે ત્વા॒ ઽમૃત॒માદ॑ધામિ । અ॒ન્ના॒દમ॒ન્નાદ્યા॑ય । ગો॒પ્તાર॒-ઙ્ગુપ્ત્યૈ᳚ ॥ સુ॒ગા॒ર્॒હ॒પ॒ત્યો વિ॒દહ॒ન્નરા॑તીઃ । ઉ॒ષસ॒-શ્શ્રેય॑સી-શ્શ્રેયસી॒-ર્દધ॑ત્ ॥ 20 ॥

અગ્ને॑ સ॒પત્નાગ્ં॑ અપ॒ બાધ॑માનઃ । રા॒યસ્પોષ॒-મિષ॒મૂર્જ॑-મ॒સ્માસુ॑ ધેહિ ॥ ઇ॒મા ઉ॒ મામુપ॑તિષ્ઠન્તુ॒ રાયઃ॑ । આ॒ભિઃ પ્ર॒જાભિ॑રિ॒હ સં-વઁ॑સેય । ઇ॒હો ઇડા॑ તિષ્ઠતુ વિશ્વરૂ॒પી । મદ્ધ્યે॒ વસો᳚-ર્દીદિહિ જાતવેદઃ ॥ ઓજ॑સે॒ બલા॑ય॒ ત્વોદ્ય॑ચ્છે । વૃષ॑ણે॒ શુષ્મા॒યાયુ॑ષે॒ વર્ચ॑સે । સ॒પ॒ત્ન॒તૂર॑સિ વૃત્ર॒તૂઃ । યસ્તે॑ દે॒વેષુ॑ મહિ॒મા સુ॑વ॒ર્ગઃ ॥ 21 ॥

યસ્ત॑ આ॒ત્મા પ॒શુષુ॒ પ્રવિ॑ષ્ટઃ । પુષ્ટિ॒ર્યા તે॑ મનુ॒ષ્યે॑ષુ પપ્ર॒થે । તયા॑ નો અગ્ને જુ॒ષમા॑ણ॒ એહિ॑ ॥ દિ॒વઃ પૃ॑થિ॒વ્યાઃ પર્ય॒ન્તરિ॑ક્ષાત્ । વાતા᳚-ત્પ॒શુભ્યો॒ અદ્ધ્યોષ॑ધીભ્યઃ । યત્ર॑યત્ર જાતવેદ-સ્સ-મ્બ॒ભૂથ॑ । તતો॑ નો અગ્ને જુ॒ષમા॑ણ॒ એહિ॑ ॥ પ્રાચી॒મનુ॑ પ્ર॒દિશ॒-મ્પ્રેહિ॑ વિ॒દ્વાન્ । અ॒ગ્નેર॑ગ્ને પુ॒રો અ॑ગ્નિ-ર્ભવે॒હ । વિશ્વા॒ આશા॒ દીદ્યા॑નો॒ વિ ભા॑હિ ॥ 22 ॥

ઊર્જ॑-ન્નો ધેહિ દ્વિ॒પદે॒ ચતુ॑ષ્પદે ॥ અન્વ॒ગ્નિરુ॒ષસા॒-મગ્ર॑-મખ્યત્ । અન્વહા॑નિ પ્રથ॒મો જા॒તવે॑દાઃ । અનુ॒ સૂર્ય॑સ્ય પુરુ॒ત્રા ચ॑ ર॒શ્મીન્ । અનુ॒ દ્યાવા॑પૃથિ॒વી આત॑તાન ॥ વિક્ર॑મસ્વ મ॒હાગ્ં અ॑સિ । વે॒દિ॒ષ-ન્માનુ॑ષેભ્યઃ । ત્રિ॒ષુ લો॒કેષુ॑ જાગૃહિ ॥ યદિ॒દ-ન્દિ॒વો યદ॒દઃ પૃ॑થિ॒વ્યાઃ । સં॒-વિઁ॒દા॒ને રોદ॑સી સ-મ્બભૂ॒વતુઃ॑ ॥ 23 ॥

તયોઃ᳚ પૃ॒ષ્ઠે સી॑દતુ જા॒તવે॑દાઃ । શ॒ભૂંઃ પ્ર॒જાભ્ય॑-સ્ત॒નુવે᳚ સ્યો॒નઃ ॥ પ્રા॒ણ-ન્ત્વા॒-ઽમૃત॒ આદ॑ધામિ । અ॒ન્ના॒દમ॒ન્નાદ્યા॑ય । ગો॒પ્તાર॒-ઙ્ગુપ્ત્યૈ᳚ । યત્તે॑ શુક્ર શુ॒ક્રં-વઁર્ચઃ॑ શુ॒ક્રા ત॒નૂઃ । શુ॒ક્ર-ઞ્જ્યોતિ॒-રજ॑સ્રમ્ । તેન॑ મે દીદિહિ॒ તેન॒ ત્વા-ઽઽદ॑ધે । અ॒ગ્નિના᳚-ઽઽગ્ને॒ બ્રહ્મ॑ણા । આ॒ન॒શે વ્યા॑નશે॒ સર્વ॒માયુ॒-ર્વ્યા॑નશે ॥ 24 ॥

નર્ય॑ પ્ર॒જા-મ્મે॑ ગોપાય । અ॒મૃ॒ત॒ત્વાય॑ જી॒વસે᳚ । જા॒તા-ઞ્જ॑નિ॒ષ્યમા॑ણા-ઞ્ચ । અ॒મૃતે॑ સ॒ત્યે પ્રતિ॑ષ્ઠિતામ્ ॥ અથ॑ર્વ પિ॒તુ-મ્મે॑ ગોપાય । રસ॒મન્ન॑મિ॒હાયુ॑ષે । અદ॑બ્ધા॒યો-ઽશી॑તતનો । અવિ॑ષ-ન્નઃ પિ॒તુ-ઙ્કૃ॑ણુ ॥ શગ્ગ્સ્ય॑ પ॒શૂ-ન્મે॑ ગોપાય । દ્વિ॒પાદો॒ યે ચતુ॑ષ્પદઃ ॥ 25 ॥

અ॒ષ્ટાશ॑ફાશ્ચ॒ ય ઇ॒હાગ્ને᳚ । યે ચૈક॑શફા આશુ॒ગાઃ ॥ સપ્ર॑થ સ॒ભા-મ્મે॑ ગોપાય । યે ચ॒ સભ્યા᳚-સ્સભા॒સદઃ॑ । તાનિ॑ન્દ્રિ॒યાવ॑તઃ કુરુ । સર્વ॒માયુ॒-રુપા॑સતામ્ ॥ અહે॑બુદ્ધ્નિય॒ મન્ત્ર॑-મ્મે ગોપાય । યમૃષ॑યસ્ત્રૈવિ॒દા વિ॒દુઃ । ઋચ॒-સ્સામા॑નિ॒ યજૂગ્ં॑ષિ । સા હિ શ્રીર॒મૃતા॑ સ॒તામ્ ॥ 26 ॥

ચતુઃ॑ શિખણ્ડા યુવ॒તિ-સ્સુ॒પેશાઃ᳚ । ઘૃ॒તપ્ર॑તીકા॒ ભુવ॑નસ્ય॒ મદ્ધ્યે᳚ । મ॒ર્મૃ॒જ્યમા॑ના મહ॒તે સૌભ॑ગાય । મહ્ય॑-ન્ધુક્ષ્વ॒ યજ॑માનાય॒ કામાન્॑ ॥ ઇ॒હૈવ સન્તત્ર॑ સ॒તો વો॑ અગ્નયઃ । પ્રા॒ણેન॑ વા॒ચા મન॑સા બિભર્મિ । તિ॒રો મા॒ સન્ત॒માયુ॒ર્મા પ્રહા॑સીત્ । જ્યોતિ॑ષા વો વૈશ્વાન॒રે-ણોપ॑તિષ્ઠે ॥ પ॒ઞ્ચ॒ધા-ઽગ્નીન્-વ્ય॑ક્રામત્ । વિ॒રાટ્-થ્સૃ॒ષ્ટા પ્ર॒જાપ॑તેઃ । ઊ॒ર્ધ્વા-ઽઽરો॑હ-દ્રોહિ॒ણી । યોનિ॑ર॒ગ્નેઃ પ્રતિ॑ષ્ઠિતિઃ ॥ 27 ॥

(વિ॒શ॒ન્તુ॒ નઃ॒ - પુ॒રુ॒ચી--ર્ વિ॑ધેમ - નિ॒ધાય॒ - ય-ત્તે - ઽપ્ર॑દાહાય - બૃહ॒ત્યો᳚ - બ્રહ્મ॑ણા - દુવસ્યત - વિ॒શ્વવા॑ર - ઇ॒મ - મૃ॑ઞ્જતે - પુરો॒ગાં - પ્રજ॑નયિ॒ષ્યથો॑ - જનિ॒ષ્યતે᳚-ઽ - સ્મૈ॒ - મમ॑ - મહિ॒મ્ના - વર્ચ॑સે॒ - દધ॑થ્ - સુવ॒ર્ગા - ભા॑હિ - સમ્બભૂ॒વતુ॒ - રાયુ॒-ર્વ્યા॑નશે॒ - ચતુ॑ષ્પદઃ - સ॒તાં - પ્ર॒જાપ॑તે॒-ર્દ્વે ચ॑) (અ. 1)

અનુવાકં 2 - વિષૂવન્નામક-મ્મુખ્યમહ, તદુભયપાર્શ્વવર્તીનિ ચત્વાર્યહાનિ ચોચ્યન્તે

નવૈ॒તાન્યહા॑નિ ભવન્તિ । નવ॒ વૈ સુ॑વ॒ર્ગા લો॒કાઃ । યદે॒તાન્યહા᳚-ન્યુપ॒યન્તિ॑ । ન॒વસ્વે॒વ ત-થ્સુ॑વ॒ર્ગેષુ॑ લો॒કેષુ॑ સ॒ત્રિણઃ॑ પ્રતિ॒તિષ્ઠ॑ન્તો યન્તિ ॥ અ॒ગ્નિ॒ષ્ટો॒માઃ પરઃ॑ સામાનઃ કા॒ર્યા॑ ઇત્યા॑હુઃ । અ॒ગ્નિ॒ષ્ટો॒મસ॑મિન્ત-સ્સુવ॒ર્ગો લો॒ક ઇતિ॑ । દ્વાદ॑શા-ગ્નિષ્ટો॒મસ્ય॑ સ્તો॒ત્રાણિ॑ । દ્વાદ॑શ॒ માસા᳚-સ્સંવઁથ્સ॒રઃ ॥ ત-ત્તન્ન સૂર્ક્ષ્ય᳚મ્ । ઉ॒ક્થ્યા॑ એ॒વ સ॑પ્તદ॒શાઃ પરઃ॑ સામાનઃ કા॒ર્યાઃ᳚ ॥ 28 ॥

પ॒શવો॒ વા ઉ॒ક્થાનિ॑ । પ॒શૂ॒નામવ॑-રુદ્ધ્યૈ ॥ વિ॒શ્વ॒જિ॒દ॒ભિ॒જિતા॑-વગ્નિષ્ટો॒મૌ ॥ ઉ॒ક્થ્યા᳚-સ્સપ્તદ॒શાઃ પરઃ॑ સામાનઃ । તે સગ્ગ્સ્તુ॑તા વિ॒રાજ॑મ॒ભિ સમ્પ॑દ્યન્તે । દ્વે ચર્ચા॒વતિ॑ રિચ્યેતે । એક॑યા॒ ગૌરતિ॑રિક્તઃ । એક॒યા-ઽઽયુ॑રૂ॒નઃ । સુ॒વ॒ર્ગો વૈ લો॒કો જ્યોતિઃ॑ । ઊર્ગ્ વિ॒રાટ્ ॥ 29 ॥

સુ॒વ॒ર્ગમે॒વ તેન॑ લો॒કમ॒ભિ જ॑યન્તિ ॥ ય-ત્પર॒ગ્ં॒ રાથ॑ન્તરમ્ । ત-ત્પ્ર॑થ॒મે-ઽહ॑ન્-કા॒ર્ય᳚મ્ । બૃ॒હ-દ્દ્વિ॒તીયે᳚ । વૈ॒રૂ॒પ-ન્તૃ॒તીયે᳚ । વૈ॒રા॒જ-ઞ્ચ॑તુ॒ર્થે । શા॒ક્વ॒ર-મ્પ॑ઞ્ચ॒મે । રૈ॒વ॒તગ્ં ષ॒ષ્ઠે । તદુ॑ પૃ॒ષ્ઠેભ્યો॒ નય॑ન્તિ ॥ સ॒તન્ન॑ય એ॒તે ગ્રહા॑ ગૃહ્યન્તે ॥ 30 ॥

અ॒તિ॒ગ્રા॒હ્યાઃ᳚ પરઃ॑ સામસુ । ઇ॒માને॒વૈતૈ-ર્લો॒કાન્-થ્સન્ત॑ન્વન્તિ ॥ મિ॒થુ॒ના એ॒તે ગ્રહા॑ ગૃહ્યન્તે । અ॒તિ॒ગ્રા॒હ્યાઃ᳚ પરઃ॑ સામસુ । મિ॒થુ॒નમે॒વ તૈ-ર્યજ॑માના॒ અવ॑રુન્ધતે ॥ બૃ॒હ-ત્પૃ॒ષ્ઠ-મ્ભ॑વતિ । બૃ॒હ-દ્વૈ સુ॑વ॒ર્ગો લો॒કઃ । બૃ॒હ॒તૈવ સુ॑વ॒ર્ગં-લોઁ॒કં-યઁ॑ન્તિ ॥ ત્ર॒ય॒સ્ત્રિ॒ગ્ં॒શિ નામ॒ સામ॑ । માદ્ધ્ય॑ન્દિને॒ પવ॑માને ભવતિ ॥ 31 ॥

ત્રય॑સ્ત્રિગ્ંશ॒દ્વૈ દે॒વતાઃ᳚ । દે॒વતા॑ એ॒વાવ॑રુન્ધતે ॥ યે વા ઇ॒તઃ પરા᳚ઞ્ચગ્ં સંવઁથ્સ॒ર-મુ॑પ॒ યન્તિ॑ । ન હૈ॑ન॒-ન્તે સ્વ॒સ્તિ સમ॑શ્ઞુવતે । અથ॒ યે॑-ઽમુતો॒-ઽર્વાઞ્ચ॑મુપ॒ યન્તિ॑ । તે હૈ॑નગ્ગ્ સ્વ॒સ્તિ સમ॑શ્ઞુવતે । એ॒તદ્વા અ॒મુતો॒-ઽર્વાઞ્ચ॒મુપ॑ યન્તિ । યદે॒વમ્ । યો હ॒ ખલુ॒ વાવ પ્ર॒જાપ॑તિઃ । સ ઉ॑ વે॒વેન્દ્રઃ॑ । તદુ॑ દે॒વેભ્યો॒ નય॑ન્તિ ॥ 32 ॥

(કા॒ર્યા॑-વિ॒રાડ્ - ગૃ॑હ્યન્તે॒ - પવ॑માને ભવ॒તી - ન્દ્ર॒ એકં॑ ચ) (અ. 2)

અનુવાકં 3 - વિષુવદ્દિને-ઽતિગ્રાહ્યવિશેષાઃ

સન્ત॑તિ॒ર્વા એ॒તે ગ્રહાઃ᳚ । ય-ત્પરઃ॑ સામાનઃ । વિ॒ષૂ॒વાન્-દિ॑વાકી॒ર્ત્ય᳚મ્ । યથા॒ શાલા॑યૈ॒ પક્ષ॑સી । એ॒વગ્ં સં॑વઁથ્સ॒રસ્ય॒ પક્ષ॑સી । યદે॒તેન ગૃ॒હ્યેરન્ન્॑ । વિષૂ॑ચી સંવઁથ્સ॒રસ્ય॒ પક્ષ॑સી॒ વ્યવ॑સ્રગ્ં સેયાતામ્ । આર્તિ॒માર્ચ્છે॑યુઃ । યદે॒તે ગૃ॒હ્યન્તે᳚ । યથા॒ શાલા॑યૈ॒ પક્ષ॑સી મદ્ધ્ય॒મંવઁ॒ગ્ં॒શમ॒ભિ સ॑મા॒યચ્છ॑તિ ॥ 33 ॥

એ॒વગ્ં સં॑વઁથ્સ॒રસ્ય॒ પક્ષ॑સી દિવાકી॒ર્ત્ય॑મ॒ભિ સન્ત॑ન્વન્તિ । નાર્તિ॒માર્ચ્છ॑ન્તિ ॥ એ॒ક॒વિ॒ગ્ં॒શ-મહ॑ર્ભવતિ । શુ॒ક્રાગ્રા॒ ગ્રહા॑ ગૃહ્યન્તે । પ્રત્યુત્ત॑બ્ધ્યૈ સય॒ત્વાય॑ ॥ સૌ॒ર્ય॑ એ॒તદહઃ॑ પ॒શુરાલ॑ભ્યતે । સૌ॒ર્યો॑-ઽતિગ્રા॒હ્યો॑ ગૃહ્યતે । અહ॑રે॒વ રૂ॒પેણ॒ સમ॑ર્ધયન્તિ । અથો॒ અહ્ન॑ એ॒વૈષ બ॒લિર્-હ્રિ॑યતે ॥ સ॒પ્તૈ-તદહ॑રતિ-ગ્રા॒હ્યા॑ ગૃહ્યન્તે ॥ 34 ॥

સ॒પ્ત વૈ શી॑ર્ષ॒ણ્યાઃ᳚ પ્રા॒ણાઃ । અ॒સાવા॑દિ॒ત્ય-શ્શિરઃ॑ પ્ર॒જાના᳚મ્ । શી॒ર્॒ષન્ને॒વ પ્ર॒જાના᳚-મ્પ્રા॒ણા-ન્દ॑ધાતિ । તસ્મા᳚થ્સ॒પ્ત શી॒ર્॒ષ-ન્પ્રા॒ણાઃ ॥ ઇન્દ્રો॑ વૃ॒ત્રગ્ં હ॒ત્વા । અસુ॑રા-ન્પરા॒ભાવ્ય॑ । સ ઇ॒માઁલ્લો॒કા-ન॒ભ્ય॑જયત્ । તસ્યા॒સૌ લો॒કો-ઽન॑ભિજિત આસીત્ । તં-વિઁ॒શ્વક॑ર્મા ભૂ॒ત્વા-ઽભ્ય॑જયત્ । ય-દ્વૈ᳚શ્વકર્મ॒ણો ગૃ॒હ્યતે᳚ ॥ 35 ॥

સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્યા॒-ભિજિ॑ત્યૈ ॥ પ્ર વા એ॒તે᳚-ઽસ્મા-લ્લો॒કા-ચ્ચ્ય॑વન્તે । યે વૈ᳚શ્વકર્મ॒ણ-ઙ્ગૃ॒હ્ણતે᳚ । આ॒દિ॒ત્યશ્શ્વો ગૃ॑હ્યતે । ઇ॒યં-વાઁ અદિ॑તિઃ । અ॒સ્યામે॒વ પ્રતિ॑તિષ્ઠન્તિ ॥ અ॒ન્યો᳚ન્યો ગૃહ્યેતે । વિશ્વા᳚ન્યે॒વાન્યેન॒ કર્મા॑ણિ કુર્વા॒ણા ય॑ન્તિ । અ॒સ્યામ॒ન્યેન॒ પ્રતિ॑ તિષ્ઠન્તિ ॥ તાવા-ઽપ॑રા॒ર્ધા-થ્સં॑વઁથ્સ॒રસ્યા॒-ન્યો᳚ન્યો ગૃહ્યેતે ॥ તાવુ॒ભૌ સ॒હ મ॑હાવ્ર॒તે ગૃ॑હ્યેતે । ય॒જ્ઞસ્યૈ॒વાન્ત॑-ઙ્ગ॒ત્વા । ઉ॒ભયો᳚-ર્લો॒કયોઃ॒ પ્રતિ॑ તિષ્ઠન્તિ ॥ અ॒ર્ક્ય॑મુ॒ક્થ-મ્ભ॑વતિ ।

અ॒ન્નાદ્ય॒સ્યા-વ॑રુદ્ધ્યૈ ॥ 36 ॥

(સ॒મા॒યચ્છ॑ - ત્યતિગ્રા॒હ્યા॑ ગૃહ્યન્તે - ગૃ॒હ્યતે॑ - સંવઁથ્સ॒રસ્થા॒ન્યો᳚ન્યો ગૃહ્યેતે॒ પઞ્ચ॑ ચ ) (અ. 3)

અનુવાકં 4 - તસ્મિન્નેવ દિને દિવાકીર્ત્યનામાનિ સામાનિ

એ॒ક॒વિ॒ગ્ં॒શ એ॒ષ ભ॑વતિ । એ॒તેન॒ વૈ દે॒વા એ॑કવિ॒ગ્ં॒શેન॑ । આ॒દિ॒ત્યમિ॒ત ઉ॑ત્ત॒મગ્ં સુ॑વ॒ર્ગં-લોઁ॒ક-મારો॑હયન્ન્ । સ વા એ॒ષ ઇ॒ત એ॑કવિ॒ગ્ં॒શઃ । તસ્ય॒ દશા॒વસ્તા॒દહા॑નિ । દશ॑ પ॒રસ્તા᳚ત્ । સ વા એ॒ષ વિ॒રાજ્યુ॑ભ॒યતઃ॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિતઃ । વિ॒રાજિ॒ હિ વા એ॒ષ ઉ॑ભ॒યતઃ॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિતઃ । તસ્મા॑દન્ત॒રેમૌ લો॒કૌ યન્ન્ । સર્વે॑ષુ સુવ॒ર્ગેષુ॑ લો॒કે-ષ્વ॑ભિ॒તપ॑ન્નેતિ ॥ 37 ॥

દે॒વા વા આ॑દિ॒ત્યસ્ય॑ સુવ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્ય॑ । પરા॑ચો-ઽતિપા॒દાદ॑બિભયુઃ । ત-ઞ્છન્દો॑ભિરદૃગ્ં હ॒ન્ધૃત્યૈ᳚ । દે॒વા વા આ॑દિ॒ત્યસ્ય॑ સુવ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્ય॑ । અવા॑ચો-ઽવપા॒દાદ॑બિભયુઃ । ત-મ્પ॒ઞ્ચભી॑ ર॒શ્મિભિ॒-રુદ॑વયન્ન્ । તસ્મા॑દેકવિ॒ગ્ં॒શે ઽહ॒-ન્પઞ્ચ॑ દિવાકી॒ર્ત્યા॑નિ ક્રિયન્તે । ર॒શ્મયો॒ વૈ દિ॑વાકી॒ર્ત્યા॑નિ ॥ યે ગા॑ય॒ત્રે । તે ગા॑ય॒ત્રીષૂત્ત॑રયોઃ॒ પવ॑માનયોઃ ॥ 38 ॥

મ॒હાદિ॑વાકીર્ત્ય॒ગ્ં॒ હોતુઃ॑ પૃ॒ષ્ઠમ્ । વિ॒ક॒ર્ણ-મ્બ્ર॑હ્મસા॒મમ્ । ભા॒સો᳚-ઽગ્નિષ્ટો॒મઃ ॥ અથૈ॒તાનિ॒ પરા॑ણિ । પરૈ॒ર્વૈ દે॒વા આ॑દિ॒ત્યગ્ં સુ॑વ॒ર્ગં-લોઁ॒કમ॑પારયન્ન્ । યદપા॑રયન્ન્ । ત-ત્પરા॑ણા-મ્પર॒ત્વમ્ । પા॒રય॑ન્ત્યેન॒-મ્પરા॑ણિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । અથૈ॒તાનિ॒ સ્પરા॑ણિ । સ્પરૈ॒ર્વૈ દે॒વા આ॑દિ॒ત્યગ્ં સુ॑વ॒ર્ગં-લોઁ॒કમ॑સ્પારયન્ન્ । યદસ્પા॑રયન્ન્ । ત-થ્સ્પરા॑ણાગ્ સ્પર॒ત્વમ્ । સ્પા॒રય॑ન્ત્યેન॒ગ્ગ્॒ સ્પરા॑ણિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ 39 ॥

(એ॒તિ॒-પવ॑માનયોઃ॒-સ્પરા॑ણી॒ પઞ્ચ॑ ચ) (અ. 4)

અનુવાકં 5 - પશવઃ વૈષ્ણવાદ્યા નવ

અપ્ર॑તિષ્ઠાં॒-વાઁ એ॒તે ગ॑ચ્છન્તિ । યેષાગ્ં॑ સંવઁથ્સ॒રે-ઽના॒પ્તે-ઽથ॑ । એ॒કા॒દ॒શિન્યા॒પ્યતે᳚ ॥ વૈ॒ષ્ણ॒વં-વાઁ॑મ॒ન-માલ॑ભન્તે । ય॒જ્ઞો વૈ વિષ્ણુઃ॑ । ય॒જ્ઞમે॒વાલ॑ભન્તે॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિત્યૈ । ઐ॒ન્દ્રા॒ગ્ન-માલ॑ભન્તે । ઇ॒ન્દ્રા॒ગ્ની વૈ દે॒વાના॒-મયા॑તયામાનૌ । યે એ॒વ દે॒વતે॒ અયા॑તયામ્ની । તે એ॒વાલ॑ભન્તે ॥ 40 ॥

વૈ॒શ્વ॒દે॒વ-માલ॑ભન્તે । દે॒વતા॑ એ॒વાવ॑-રુન્ધતે । દ્યા॒વા॒પૃ॒થિ॒વ્યા᳚-ન્ધે॒નુ-માલ॑ભન્તે । દ્યાવા॑પૃથિ॒વ્યોરે॒વ પ્રતિ॑ તિષ્ઠન્તિ । વા॒ય॒વ્યં॑-વઁ॒થ્સમાલ॑ભન્તે । વા॒યુરે॒વૈભ્યો॑ યથા-ઽઽયત॒ના-દ્દે॒વતા॒ અવ॑રુન્ધે । આ॒દિ॒ત્યામવિં॑-વઁ॒શા-માલ॑ભન્તે । ઇ॒યં-વાઁ અદિ॑તિઃ । અ॒સ્યામે॒વ પ્રતિ॑ તિષ્ઠન્તિ । મૈ॒ત્રા॒વ॒રુ॒ણી-માલ॑ભન્તે ॥ 41 ॥

મિ॒ત્રેણૈ॒વ ય॒જ્ઞસ્ય॒ સ્વિ॑ષ્ટગ્ં શમયન્તિ । વરુ॑ણેન॒ દુરિ॑ષ્ટમ્ । પ્રા॒જા॒પ॒ત્ય-ન્તૂ॑પ॒ર-મ્મ॑હાવ્ર॒ત આલ॑ભન્તે । પ્રા॒જા॒પ॒ત્યો॑-ઽતિગ્રા॒હ્યો॑ ગૃહ્યતે । અહ॑રે॒વ રૂ॒પેણ॒ સમ॑ર્ધયન્તિ । અથો॒ અહ્ન॑ એ॒વૈષ બ॒લિર્-હ્રિ॑યતે । આ॒ગ્ને॒યમાલ॑ભન્તે॒ પ્રતિ॒ પ્રજ્ઞા᳚ત્યૈ ॥ અ॒જ॒પે॒ત્વાન્. વા એ॒તે પૂર્વૈ॒ર્માસૈ॒ર-વ॑રુન્ધતે । યદે॒તે ગ॒વ્યાઃ પ॒શવ॑ આલ॒ભ્યન્તે᳚ । ઉ॒ભયે॑ષા-મ્પશૂ॒ના-મવ॑રુદ્ધ્યૈ ॥ 42 ॥

યદતિ॑રિક્તા-મેકાદ॒શિની॑-મા॒લભે॑રન્ન્ । અપ્રિ॑ય॒-મ્ભ્રાતૃ॑વ્ય-મ॒ભ્યતિ॑રિચ્યેત । ય-દ્દ્વૌદ્વૌ॑ પ॒શૂ સ॒મસ્યે॑યુઃ । કની॑ય॒ આયુઃ॑ કુર્વીરન્ન્ । યદે॒તે બ્રાહ્મ॑ણવન્તઃ પ॒શવ॑ આલ॒ભ્યન્તે᳚ । નાપ્રિ॑ય॒-મ્ભ્રાતૃ॑વ્ય-મ॒ભ્ય॑તિ॒રિચ્ય॑તે । ન કની॑ય॒ આયુઃ॑ કુર્વતે ॥ 43 ॥

(તે-એ॒વાલ॑ભન્તે-મૈત્રાવરુ॒ણીમાલ॑ભ॒ન્તે-ઽવ॑રુદ્ધ્યૈ-+સ॒પ્ત ચ॑) (અ. 5)

અનુવાકં 6 - મહાવ્રતમ્

પ્ર॒જાપ॑તિઃ પ્ર॒જા-સ્સૃ॒ષ્ટ્વા વૃ॒ત્તો॑-ઽશયત્ । ત-ન્દે॒વા ભૂ॒તાના॒ગ્ં॒ રસ॒-ન્તેજઃ॑ સ॒ભૃન્ત્ય॑ । તેનૈ॑નમભિષજ્યન્ન્ । મ॒હાન॑વવ॒ર્તીતિ॑ । ત-ન્મ॑હાવ્ર॒તસ્ય॑ મહાવ્રત॒ત્વમ્ । મ॒હ-દ્વ્ર॒તમિતિ॑ । ત-ન્મ॑હાવ્ર॒તસ્ય॑ મહાવ્રત॒ત્વમ્ । મ॒હ॒તો વ્ર॒તમિતિ॑ । ત-ન્મ॑હાવ્ર॒તસ્ય॑ મહાવ્રત॒ત્વમ્ ॥ પ॒ઞ્ચ॒વિ॒ગ્ં॒શ-સ્સ્તોમો॑ ભવતિ ॥ 44 ॥

ચતુ॑ર્વિગ્ંશ-ત્યર્ધમાસ-સ્સંવઁથ્સ॒રઃ । ય-દ્વા એ॒તસ્મિન્᳚-થ્સંવઁથ્સ॒રે ઽધિ॒પ્રાજા॑યત । તદન્ન॑-મ્પઞ્ચવિ॒ગ્ં॒શ-મ॑ભવત્ ॥ મ॒દ્ધ્ય॒તઃ ક્રિ॑યતે । મ॒દ્ધ્ય॒તો હ્યન્ન॑મશિ॒ત-ન્ધિ॒નોતિ॑ । અથો॑ મદ્ધ્ય॒ત એ॒વ પ્ર॒જાના॒મૂર્ગ્ધી॑યતે ॥ અથ॒ યદ્વા ઇ॒દમ॑ન્ત॒તઃ ક્રિ॒યતે᳚ । તસ્મા॑દુદ॒ન્તે પ્ર॒જા-સ્સમે॑ધન્તે । અ॒ન્ત॒તઃ ક્રિ॑યતે પ્ર॒જન॑નાયૈ॒વ ॥ ત્રિ॒વૃચ્છિરો॑ ભવતિ ॥ 45 ॥

ત્રે॒ધા॒ વિ॒હિ॒તગ્ં હિ શિરઃ॑ । લોમ॑ છ॒વીરસ્થિ॑ ॥ પરા॑ચા સ્તુવન્તિ । તસ્મા॒-ત્ત-થ્સ॒દૃગે॒વ । ન મેદ્ય॒તો-ઽનુ॑ મેદ્યતિ । ન કૃશ્ય॒તો-ઽનુ॑ કૃશ્યતિ ॥ પ॒ઞ્ચ॒દ॒શો᳚-ઽન્યઃ પ॒ક્ષો ભ॑વતિ । સ॒પ્ત॒દ॒શો᳚-ઽન્યઃ । તસ્મા॒-દ્વયાગ્॑સ્ય-ન્યત॒રમ॒ર્ધમ॒ભિ પ॒ર્યાવ॑ર્તન્તે । અ॒ન્ય॒ત॒રતો॒ હિ ત-દ્ગરી॑યઃ ક્રિ॒યતે᳚ ॥ 46 ॥

પ॒ઞ્ચ॒વિ॒ગ્ં॒શ આ॒ત્મા ભ॑વતિ । તસ્મા᳚-ન્મદ્ધ્ય॒તઃ પ॒શવો॒ વરિ॑ષ્ઠાઃ ॥ એ॒ક॒વિ॒ગ્ં॒શ-મ્પુચ્છ᳚મ્ । દ્વિ॒પદા॑સુ સ્તુવન્તિ॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિત્યૈ ॥ સર્વે॑ણ સ॒હ સ્તુ॑વન્તિ । સર્વે॑ણ॒ હ્યા᳚ત્મના᳚-ઽઽત્મ॒ન્વી । સ॒હોત્પત॑ન્તિ ॥ એકૈ॑કા॒-મુચ્છિગ્ં॑ષન્તિ । આ॒ત્મન્ન્. હ્યઙ્ગા॑નિ બ॒દ્ધાનિ॑ ॥ ન વા એ॒તેન॒ સર્વઃ॒ પુરુ॑ષઃ ॥ 47 ॥

યદિ॒ત ઇ॑તો॒ લોમા॑નિ દ॒તો ન॒ખાન્ । પ॒રિ॒માદઃ॑ ક્રિયન્તે । તાન્યે॒વ તેન॒ પ્રત્યુ॑પ્યન્તે ॥ ઔદુ॑મ્બર॒સ્તલ્પો॑ ભવતિ । ઊર્ગ્વા અન્ન॑મુદુ॒મ્બરઃ॑ । ઊ॒ર્જ એ॒વાન્નાદ્ય॒સ્યા-વ॑રુદ્ધ્યૈ ॥ યસ્ય॑ તલ્પ॒સદ્ય॒-મન॑ભિજિત॒ગ્ગ્॒ સ્યાત્ । સ દે॒વાના॒ગ્ં॒ સામ્ય॑ક્ષે । ત॒લ્પ॒સદ્ય॑-મ॒ભિજ॑યા॒નીતિ॒ તલ્પ॑મા॒-રુહ્યો-દ્ગા॑યેત્ । ત॒લ્પ॒સદ્ય॑-મે॒વાભિજ॑યતિ ॥ 48 ॥

યસ્ય॑ તલ્પ॒સદ્ય॑-મ॒ભિજિ॑ત॒ગ્ગ્॒ સ્યાત્ । સ દે॒વાના॒ગ્ં॒ સામ્ય॑ક્ષે । ત॒લ્પ॒સદ્ય॒-મ્મા પરા॑જે॒ષીતિ॒ તલ્પ॑-મા॒રુહ્યો-દ્ગા॑યેત્ । ન ત॑લ્પ॒સદ્ય॒-મ્પરા॑જયતે ॥ પ્લે॒ઙ્ખે શગ્ં॑સતિ । મહો॒ વૈ પ્લે॒ઙ્ખઃ । મહ॑સ એ॒વાન્નાદ્ય॒સ્યા-વ॑રુદ્ધ્યૈ ॥ દે॒વા॒સુ॒રા-સ્સંયઁ॑ત્તા આસન્ન્ । ત આ॑દિ॒ત્યે વ્યાય॑ચ્છન્ત । ત-ન્દે॒વા-સ્સમ॑જયન્ન્ ॥ 49 ॥

બ્રા॒હ્મ॒ણશ્ચ॑ શૂ॒દ્રશ્ચ॑ ચર્મક॒ર્તે વ્યાય॑ચ્છેતે । દૈવ્યો॒ વૈ વર્ણો᳚ બ્રાહ્મ॒ણઃ । અ॒સ॒ર્યઃ॑ શૂ॒દ્રઃ । ઇ॒મે॑-ઽરા-થ્સુરિ॒મે સુ॑ભૂ॒ત-મ॑ક્ર॒-ન્નિત્ય॑ન્યત॒રો બ્રૂ॑યાત્ । ઇ॒મ ઉ॑દ્વાસીકા॒રિણ॑ ઇ॒મે દુ॑ર્ભૂ॒ત-મ॑ક્ર॒ન્નિત્ય॑ન્યત॒રઃ । યદે॒વૈષાગ્ં॑ સુકૃ॒તં-યાઁ રાદ્ધિઃ॑ । તદ॑ન્યત॒રો॑-ઽભિશ્રી॑ણાતિ । યદે॒વૈષા᳚-ન્દુષ્કૃ॒તં-યાઁ-ઽરા᳚દ્ધિઃ । તદ॑ન્યત॒રો-ઽપ॑હન્તિ । બ્રા॒હ્મ॒ણ-સ્સ-ઞ્જ॑યતિ । અ॒મુમે॒વાદિ॒ત્ય-મ્ભ્રાતૃ॑વ્યસ્ય॒ સંવિઁ॑ન્દન્તે ॥ 50 ॥

(ભ॒વ॒તિ॒ - ભ॒વ॒તિ॒ - ક્રિ॒યતે॒ - પુરુ॑ષો - જયત્ય - જય - ઞ્જય॒ત્યેક॑-ઞ્ચ) (અ. 6)

(ઉ॒દ્ધ્ય॒ન્યમા॑નં॒ - નવૈ॒તાનિ॒ - સન્ત॑તિ - રેકવિ॒ગ્ં॒શ એ॒ષો - ઽપ્ર॑તિષ્ઠાં - પ્ર॒જાપ॑તિ-ર્વૃ॒ત્ત-ષ્ષટ્ )

(ઉ॒દ્ધ॒ન્યમા॑નગ્ં - શો॒ચિષ્કે॒શો - ઽગ્ને॑ સ॒પત્ના॑ - નતિગ્રા॒હ્યા॑ - વૈશ્વદે॒વમાલ॑ભન્તે પઞ્ચા॒શત્ )

(ઉ॒દ્ધ॒ન્યમા॑ન॒ગ્ં॒ - સંવિઁ॑ન્દન્તે )

॥ હરિઃ॑ ઓમ્ ॥

॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણે પ્રથમાષ્ટકે દ્વિદીયઃ પ્રપાઠક-સ્સમાપ્તઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe prathamāṣṭake dvitīyaḥ prapāṭhakaḥ - gavāmayanabrāhmaṇaṃ

o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,

śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||

anuvākaṃ 1 - ādhānamantrāḥ pūrvaprapāṭhakaśeṣabhūtāḥ

u॒ddha॒nyamā̭na-ma॒syā a̭me॒ddhyam | apa̭ pā॒pmānaṃ॒-ya~ja̭mānasya hantu | śi॒vā naḥ̭ santu pra॒diśa॒ścata̭sraḥ | śa-nno̭ mā॒tā pṛ̭thi॒vī toka̭sātā || śa-nno̭ de॒vīra॒bhiṣṭa̭ye | āpo̭ bhavantu pī॒taye᳚ | śaṃ-yo~ra॒bhi sra̭vantu naḥ || vai॒śvā॒na॒rasya̭ rū॒pam | pṛ॒thi॒vyā-mpa̭ri॒srasā᳚ | syo॒na-māvi̭śantu naḥ || 1 ||

yadi॒da-ndi॒vo yada॒daḥ pṛ̭thi॒vyāḥ | sa॒ja॒ñjñā॒ne roda̭sī sambabhū॒vatuḥ̭ | ūṣā᳚n kṛ॒ṣṇama̭vatu kṛ॒ṣṇamūṣāḥ᳚ | i॒hobhayo᳚-rya॒jñiya॒-māga̭miṣṭhāḥ || ū॒tīḥ kṷrvā॒ṇo ya-tpṛ̭thi॒vīmaca̭raḥ | gu॒hā॒kāra̭-mākhurū॒pa-mpra॒tītya̭ | ta-tte॒ nya̭ktami॒ha sa॒bhaṃra̭ntaḥ | śa॒ta-ñjī̭vema śa॒rada॒-ssavī̭rāḥ || ūrja̭-mpṛthi॒vyā rasa̭-mā॒bhara̭ntaḥ | śa॒ta-ñjī̭vema śa॒radaḥ̭ purū॒cīḥ || 2 ||

va॒mrībhi॒-ranṷvitta॒-ṅguhā̭su | śrotra̭-nta u॒rvyaba̭dhirā bhavāmaḥ || pra॒jāpa̭ti sṛṣṭānā-mpra॒jānā᳚m | kṣu॒dhopa̭hatyai suvi॒ta-nno̭ astu | upa॒prabhi̭nna॒miṣa॒-mūrja̭-mpra॒jābhyaḥ̭ | sūda̭-ṅgṛ॒hebhyo॒ rasa॒mābha̭rāmi || yasya̭ rū॒pa-mbibhra̭di॒mā-mavi̭ndat | guhā॒ pravi̭ṣṭāgṃ sari॒rasya॒ maddhye᳚ | tasye॒daṃ-vi~ha̭ta-mā॒bhara̭ntaḥ | acha̭mbaṭkārama॒syāṃ-vi~̭dhema || 3 ||

ya-tpa॒ryapa̭śya-thsari॒rasya॒ maddhye᳚ | u॒rvīmapa̭śya॒-jjaga̭taḥ prati॒ṣṭhām | ta-tpuṣka̭rasyā॒yata̭nā॒ddhi jā॒tam | pa॒rṇa-mpṛ̭thi॒vyāḥ pratha̭nagṃ harāmi || yābhi॒radṛgṃ̭ha॒jjaga̭taḥ prati॒ṣṭhām | u॒rvīmi॒māṃ-vi~̭śvaja॒nasya̭ bha॒rtrīm | tā naḥ̭ śi॒vā-śśarka̭rā-ssantu॒ sarvāḥ᳚ || a॒gne reta̭śca॒ndragṃ hira̭ṇyam | a॒dbhya-ssambhṷ̄ta-ma॒mṛta̭-mpra॒jāsṷ | ta-thsa॒bhaṃra̭nnuttara॒to ni॒dhāya̭ || 4 ||

a॒ti॒ pra॒yaccha॒-nduri̭ti-ntareyam || aśvo̭ rū॒pa-ṅkṛ॒tvā yada̭śva॒tthe 'ti̭ṣṭhaḥ | saṃ॒va~॒thsa॒ra-nde॒vebhyo̭ ni॒lāya̭ | tatte॒ nya̭ktami॒ha sa॒bhaṃra̭ntaḥ | śa॒ta-ñjī̭vema śa॒rada॒-ssavī̭rāḥ || ū॒rjaḥ pṛ̭thi॒vyā addhyutthi̭to-'si | vana̭spate śa॒tava̭lśo॒ viro̭ha | tvayā̭ va॒yamiṣa॒mūrja॒-mmada̭ntaḥ | rā॒yaspoṣḙṇa॒ sami॒ṣā ma̭dema || gā॒ya॒tri॒yā hri॒yamā̭ṇasya॒ yatte᳚ || 5 ||

pa॒rṇamapa̭ta-ttṛ॒tīya̭syai di॒vo-'dhi̭ | so̭-'ya-mpa॒rṇa-sso̭mapa॒rṇāddhi jā॒taḥ | tato̭ harāmi somapī॒thasyāva̭-ruddhyai | de॒vānā᳚-mbrahmavā॒daṃ-va~da̭tāṃ॒-ya~t | u॒pāśṛ̭ṇo-ssu॒śravā॒ vai śru॒to̭-'si | tato॒ māmāvi̭śatu brahmavarca॒sam | ta-thsa॒bhaṃra॒gg॒ stadava̭rundhīya sā॒kṣāt || yayā̭ te sṛ॒ṣṭasyā॒gneḥ | he॒timaśa̭maya-tpra॒jāpa̭tiḥ | tāmi॒māma pra̭dāhāya || 6 ||

śa॒mīgṃ śāntyai̭ harāmya॒ham || yattḙ sṛ॒ṣṭasya̭ ya॒taḥ | vika̭ṅkata॒-mbhā ā᳚rchajjātavedaḥ | tayā̭ bhā॒sā sammi̭taḥ | u॒ru-nno̭ lo॒kamanu॒ prabhā̭hi || yattḙ tā॒ntasya॒ hṛda̭ya॒mācchi̭ndan jātavedaḥ | ma॒ruto॒-'dbhista̭mayi॒tvā | e॒tatte॒ tada̭śa॒ne-ssambha̭rāmi | sātmā̭ agne॒ sahṛ̭dayo bhave॒ha || citri̭yādaśva॒tthā-thsambhṛ̭tā bṛha॒tyaḥ̭ || 7 ||

śarī̭rama॒bhi sagg skṛ̭tā-sstha | pra॒jāpa̭tinā yajñamu॒khena॒ sammi̭tāḥ | ti॒sras tri॒vṛdbhi̭-rmithu॒nāḥ prajā᳚tyai || a॒śva॒tthā-ddha̭vyavā॒hā-ddhi jā॒tām | a॒gne sta॒nūṃ-ya~॒jñiyā॒gṃ॒ sambha̭rāmi | śā॒ntayo̭nigṃ śamīga॒rbham | a॒gnaye॒ praja̭nayi॒tave᳚ || yo a̭śva॒ttha-śśa̭mīga॒rbhaḥ | ā॒ru॒roha॒ tve sacā᳚ | ta-ntḙ harāmi॒ brahma̭ṇā || 8 ||

ya॒jñiyaiḥ᳚ ke॒tubhiḥ̭ sa॒ha || ya-ntvā̭ sa॒mabha̭ran-jātavedaḥ | ya॒thā॒ śa॒rī॒ra-mbhū॒teṣu॒ nya̭ktam | sa sambhṛ̭ta-ssīda śi॒vaḥ pra॒jābhyaḥ̭ | u॒ru-nno̭ lo॒kamanṷneṣi vi॒dvān || pra ve॒dhasḙ ka॒vaye॒ meddhyā̭ya | vaco̭ va॒ndārṷ vṛṣa॒bhāya॒ vṛṣṇe᳚ | yato̭ bha॒yamabha̭ya॒-ntanno̭ astu | ava̭ de॒vān. ya̭je॒ heḍyāṋ || sa॒midhā॒-'gni-ndṷvasyata || 9 ||

ghṛ॒tai-rbo̭dhaya॒tāti̭thim | ā-'smi̭n. ha॒vyā jṷhotana || upa̭ tvā-'gne ha॒viṣma̭tīḥ | ghṛ॒tācī᳚ryantu haryata | ju॒ṣasva̭ sa॒midho॒ mama̭ || ta-ntvā̭ sa॒midbhi̭raṅgiraḥ | ghṛ॒tena̭ vardhayāmasi | bṛ॒haccho̭cā yaviṣṭhya || sa॒mi॒ddhyamā̭naḥ pratha॒mo nu dharmaḥ̭ | sama॒ktubhi̭rajyate vi॒śvavā̭raḥ || 10 ||

śo॒ciṣkḙśo ghṛ॒tani̭rṇik-pāva॒kaḥ | su॒ya॒jño a॒gni-rya॒jathā̭ya de॒vān || ghṛ॒tapra̭tīko ghṛ॒tayo̭nira॒gniḥ | ghṛ॒tai-ssami̭ddho ghṛ॒tama॒syānna᳚m | ghṛ॒ta॒pruṣa̭stvā sa॒rito̭ vahanti | ghṛ॒ta-mpiban᳚-thsu॒yajā̭ yakṣi de॒vān || ā॒yu॒rdā a̭gne ha॒viṣo̭ juṣā॒ṇaḥ | ghṛ॒ta pra̭tīko ghṛ॒tayo̭niredhi | ghṛ॒ta-mpī॒tvā madhu॒cāru॒ gavya᳚m | pi॒teva̭ pu॒trama॒bhi ra̭kṣatādi॒mam || 11 ||

tvāma̭gne samidhā॒naṃ-ya~̭viṣṭha | de॒vā dū॒ta-ñca̭krire havya॒vāha᳚m | u॒ru॒jraya̭sa-ṅghṛ॒tayo̭ni॒-māhṷtam | tve॒ṣa-ñcakṣṷrdadhire coda॒yanva̭ti || tvāma̭gne pra॒diva॒ āhṷta-ṅghṛ॒tena̭ | su॒mnā॒yavaḥ̭ suṣa॒midhā॒ samī̭dhire | sa vā̭vṛdhā॒na oṣa̭dhībhirukṣi॒taḥ | u॒rujrayāgṃ̭si॒ pārthi̭vā॒ viti̭ṣṭhase || ghṛ॒ta pra̭tīkaṃ-va~ ṛ॒tasya̭ dhū॒r॒ṣada᳚m (dhūr॒ṣada᳚m) | a॒gni-mmi॒tranna sa̭midhā॒na ṛ̭ñjate || 12 ||

indhā̭no a॒kro vi॒dathḙṣu॒ dīdya̭t | śu॒krava̭rṇā॒mudṷ no yagṃsate॒ dhiya᳚m || pra॒jā a̭gne॒ saṃvā~̭saya | āśā᳚śca pa॒śubhiḥ̭ sa॒ha | rā॒ṣṭrāṇya̭smā॒ ādhḙhi | yānyāsa᳚n-thsavi॒tu-ssa॒ve || ma॒hī vi॒śpatnī॒ sada̭ne ṛ॒tasya̭ | a॒rvācī॒ eta̭-ndharuṇe rayī॒ṇām | a॒ntarva̭tnī॒ janya̭-ñjā॒tavḙdasam | a॒ddhva॒rāṇā᳚-ñjanayathaḥ puro॒gām || 13 ||

āro̭hata-nda॒śata॒gṃ॒ śakva̭rī॒-rmama̭ | ṛ॒tenā᳚gna॒ āyṷṣā॒ varca̭sā sa॒ha | jyog jīva̭nta॒ utta̭rāmuttarā॒gṃ॒ samā᳚m | darśa̭ma॒ha-mpū॒rṇamā̭saṃ-ya~॒jñaṃ-ya~thā॒ yajai᳚ || ṛtvi̭yavatī stho a॒gnirḙtasau | garbha̭-ndadhāthā॒-nte vā̭ma॒ha-nda̭de | ta-thsa॒tyaṃ-ya~-dvī॒ra-mbi̭bhṛthaḥ | vī॒ra-ñja̭nayi॒ṣyathaḥ̭ | te ma-tprā॒taḥ praja̭niṣyethe | te mā॒ prajā̭te॒ praja̭nayi॒ṣyathaḥ̭ || 14 ||

pra॒jayā̭ pa॒śubhi̭-rbrahmavarca॒sena̭ suva॒rge lo॒ke || anṛ̭tā-thsa॒tyamupai̭mi | mā॒nu॒ṣā-ddaivya॒-mupai̭mi | daivīṃ॒-vā~caṃ̭-ya~cchāmi || śalkai̭ra॒gnimi̭ndhā॒naḥ | u॒bhau lo॒kau sa̭nema॒ham | u॒bhayo᳚-rlo॒kayor̭. ṛ॒ddhvā | ati̭ mṛ॒tyu-nta̭rāmya॒ham || jāta̭vedo॒ bhuva̭nasya॒ retaḥ̭ | i॒ha si̭ñca॒ tapa̭so॒ yajja̭ni॒ṣyate᳚ || 15 ||

a॒gnima̭śva॒tthādadhi̭ havya॒vāha᳚m | śa॒mī॒ga॒rbhā-jja॒naya॒na॒.yo ma̭yo॒ bhūḥ || a॒ya-nte॒ yoni̭r-ṛ॒tviyaḥ̭ | yato̭ jā॒to aro̭cathāḥ | ta-ñjā॒nanna̭gna॒ āro̭ha | athā̭ no vardhayā ra॒yim || apḙta॒ vīta॒ vi ca̭ sarpa॒tātaḥ̭ | ye-'tra॒ stha pṷrā॒ṇā ye ca॒ nūta̭nāḥ | adā̭di॒daṃ-ya~॒mo̭-'va॒sāna̭-mpṛthi॒vyāḥ | akra̭nni॒ma-mpi॒taro̭ lo॒kama̭smai || 16 ||

a॒gnerbhasmā᳚sya॒gneḥ purī̭ṣamasi || sa॒jñānna̭masi kāma॒dhara̭ṇam | mayi̭ te kāma॒dhara̭ṇa-mbhūyāt || saṃ-vaḥ̭ ~sṛjāmi॒ hṛda̭yāni | sagṃ sṛ̭ṣṭa॒-mmano̭ astu vaḥ | sagṃ sṛ̭ṣṭaḥ prā॒ṇo a̭stu vaḥ || saṃ-yā~ vaḥ̭ pri॒yāsta॒nuvaḥ̭ | sampri॒yā hṛda̭yāni vaḥ | ā॒tmā vo̭ astu॒ sampri̭yaḥ | sampri̭yā-sta॒nuvo॒ mama̭ || 17 ||

kalpḙtā॒-ndyāvā̭pṛthi॒vī | kalpa̭ntā॒māpa॒ oṣa̭dhīḥ | kalpa̭ntāma॒gnayaḥ॒ pṛtha̭k | mama॒ jyaiṣṭhyā̭ya॒ savra̭tāḥ || ye᳚-'gnaya॒-ssama̭nasaḥ | a॒nta॒rā dyāvā̭pṛthi॒vī | vāsa̭ntikāvṛ॒tū a॒bhi kalpa̭mānāḥ | indra̭miva de॒vā a॒bhi saṃvi~̭śantu || di॒vastvā̭ vī॒ryḙṇa | pṛ॒thi॒vyai-ma̭hi॒mnā || 18 ||

a॒ntari̭kṣasya॒ poṣḙṇa | sa॒rvapa̭śu॒-māda̭dhe || ajī̭jana-nna॒mṛta॒-mmartyā̭saḥ | a॒sre॒māṇa̭-nta॒raṇiṃ̭-vī~॒ḍuja̭mbham | daśa॒ svasā̭ro a॒gruvaḥ̭ samī॒cīḥ | pumāgṃ̭sa-ñjā॒tama॒bhi sagṃra̭bhantām || pra॒jāpa̭testvā prā॒ṇenābhi॒ prāṇi̭mi | pū॒ṣṇaḥ poṣḙṇa॒ mahya᳚m | dī॒rghā॒yu॒tvāya̭ śa॒taśā̭radāya | śa॒tagṃ śa॒radbhya॒ āyṷṣe॒ varca̭se || 19 ||

jī॒vātvai puṇyā̭ya || a॒ha-ntvada̭smi॒ mada̭si॒ tvame॒tat | mamā̭si॒ yoni॒stava॒ yoni̭rasmi | mamai॒va sanvaha̭ ha॒vyānya̭gne | pu॒traḥ pi॒tre lo̭ka॒kṛ-jjā̭tavedaḥ || prā॒ṇe tvā॒ 'mṛta॒māda̭dhāmi | a॒nnā॒dama॒nnādyā̭ya | go॒ptāra॒-ṅguptyai᳚ || su॒gā॒r॒ha॒pa॒tyo vi॒daha॒nnarā̭tīḥ | u॒ṣasa॒-śśreya̭sī-śśreyasī॒-rdadha̭t || 20 ||

agnḙ sa॒patnāgṃ̭ apa॒ bādha̭mānaḥ | rā॒yaspoṣa॒-miṣa॒mūrja̭-ma॒smāsṷ dhehi || i॒mā u॒ māmupa̭tiṣṭhantu॒ rāyaḥ̭ | ā॒bhiḥ pra॒jābhi̭ri॒ha saṃ-va~̭seya | i॒ho iḍā̭ tiṣṭhatu viśvarū॒pī | maddhye॒ vaso᳚-rdīdihi jātavedaḥ || oja̭se॒ balā̭ya॒ tvodya̭cche | vṛṣa̭ṇe॒ śuṣmā॒yāyṷṣe॒ varca̭se | sa॒pa॒tna॒tūra̭si vṛtra॒tūḥ | yastḙ de॒veṣṷ mahi॒mā sṷva॒rgaḥ || 21 ||

yasta̭ ā॒tmā pa॒śuṣu॒ pravi̭ṣṭaḥ | puṣṭi॒ryā tḙ manu॒ṣyḙṣu papra॒the | tayā̭ no agne ju॒ṣamā̭ṇa॒ ehi̭ || di॒vaḥ pṛ̭thi॒vyāḥ parya॒ntari̭kṣāt | vātā᳚-tpa॒śubhyo॒ addhyoṣa̭dhībhyaḥ | yatra̭yatra jātaveda-ssa-mba॒bhūtha̭ | tato̭ no agne ju॒ṣamā̭ṇa॒ ehi̭ || prācī॒manṷ pra॒diśa॒-mprehi̭ vi॒dvān | a॒gnera̭gne pu॒ro a̭gni-rbhave॒ha | viśvā॒ āśā॒ dīdyā̭no॒ vi bhā̭hi || 22 ||

ūrja̭-nno dhehi dvi॒pade॒ catṷṣpade || anva॒gniru॒ṣasā॒-magra̭-makhyat | anvahā̭ni pratha॒mo jā॒tavḙdāḥ | anu॒ sūrya̭sya puru॒trā ca̭ ra॒śmīn | anu॒ dyāvā̭pṛthi॒vī āta̭tāna || vikra̭masva ma॒hāgṃ a̭si | ve॒di॒ṣa-nmānṷṣebhyaḥ | tri॒ṣu lo॒keṣṷ jāgṛhi || yadi॒da-ndi॒vo yada॒daḥ pṛ̭thi॒vyāḥ | saṃ॒-vi~॒dā॒ne roda̭sī sa-mbabhū॒vatuḥ̭ || 23 ||

tayoḥ᳚ pṛ॒ṣṭhe sī̭datu jā॒tavḙdāḥ | śa॒bhūṃḥ pra॒jābhya̭-sta॒nuve᳚ syo॒naḥ || prā॒ṇa-ntvā॒-'mṛta॒ āda̭dhāmi | a॒nnā॒dama॒nnādyā̭ya | go॒ptāra॒-ṅguptyai᳚ | yattḙ śukra śu॒kraṃ-va~rcaḥ̭ śu॒krā ta॒nūḥ | śu॒kra-ñjyoti॒-raja̭sram | tena̭ me dīdihi॒ tena॒ tvā-''da̭dhe | a॒gninā᳚-''gne॒ brahma̭ṇā | ā॒na॒śe vyā̭naśe॒ sarva॒māyu॒-rvyā̭naśe || 24 ||

narya̭ pra॒jā-mmḙ gopāya | a॒mṛ॒ta॒tvāya̭ jī॒vase᳚ | jā॒tā-ñja̭ni॒ṣyamā̭ṇā-ñca | a॒mṛtḙ sa॒tye prati̭ṣṭhitām || atha̭rva pi॒tu-mmḙ gopāya | rasa॒manna̭mi॒hāyṷṣe | ada̭bdhā॒yo-'śī̭tatano | avi̭ṣa-nnaḥ pi॒tu-ṅkṛ̭ṇu || śaggsya̭ pa॒śū-nmḙ gopāya | dvi॒pādo॒ ye catṷṣpadaḥ || 25 ||

a॒ṣṭāśa̭phāśca॒ ya i॒hāgne᳚ | ye caika̭śaphā āśu॒gāḥ || sapra̭tha sa॒bhā-mmḙ gopāya | ye ca॒ sabhyā᳚-ssabhā॒sadaḥ̭ | tāni̭ndri॒yāva̭taḥ kuru | sarva॒māyu॒-rupā̭satām || ahḙbuddhniya॒ mantra̭-mme gopāya | yamṛṣa̭yastraivi॒dā vi॒duḥ | ṛca॒-ssāmā̭ni॒ yajūgṃ̭ṣi | sā hi śrīra॒mṛtā̭ sa॒tām || 26 ||

catuḥ̭ śikhaṇḍā yuva॒ti-ssu॒peśāḥ᳚ | ghṛ॒tapra̭tīkā॒ bhuva̭nasya॒ maddhye᳚ | ma॒rmṛ॒jyamā̭nā maha॒te saubha̭gāya | mahya̭-ndhukṣva॒ yaja̭mānāya॒ kāmāṋ || i॒haiva santatra̭ sa॒to vo̭ agnayaḥ | prā॒ṇena̭ vā॒cā mana̭sā bibharmi | ti॒ro mā॒ santa॒māyu॒rmā prahā̭sīt | jyoti̭ṣā vo vaiśvāna॒re-ṇopa̭tiṣṭhe || pa॒ñca॒dhā-'gnīn-vya̭krāmat | vi॒rāṭ-thsṛ॒ṣṭā pra॒jāpa̭teḥ | ū॒rdhvā-''ro̭ha-drohi॒ṇī | yoni̭ra॒gneḥ prati̭ṣṭhitiḥ || 27 ||

(vi॒śa॒ntu॒ naḥ॒ - pu॒ru॒cī--r vi̭dhema - ni॒dhāya॒ - ya-tte - 'pra̭dāhāya - bṛha॒tyo᳚ - brahma̭ṇā - duvasyata - vi॒śvavā̭ra - i॒ma - mṛ̭ñjate - puro॒gāṃ - praja̭nayi॒ṣyatho̭ - jani॒ṣyate᳚-' - smai॒ - mama̭ - mahi॒mnā - varca̭se॒ - dadha̭th - suva॒rgā - bhā̭hi - sambabhū॒vatu॒ - rāyu॒-rvyā̭naśe॒ - catṷṣpadaḥ - sa॒tāṃ - pra॒jāpa̭te॒-rdve ca̭) (a. 1)

anuvākaṃ 2 - viṣūvannāmaka-mmukhyamaha, tadubhayapārśvavartīni catvāryahāni cocyante

navai॒tānyahā̭ni bhavanti | nava॒ vai sṷva॒rgā lo॒kāḥ | yade॒tānyahā᳚-nyupa॒yanti̭ | na॒vasve॒va ta-thsṷva॒rgeṣṷ lo॒keṣṷ sa॒triṇaḥ̭ prati॒tiṣṭha̭nto yanti || a॒gni॒ṣṭo॒māḥ paraḥ̭ sāmānaḥ kā॒ryā̭ ityā̭huḥ | a॒gni॒ṣṭo॒masa̭minta-ssuva॒rgo lo॒ka iti̭ | dvāda̭śā-gniṣṭo॒masya̭ sto॒trāṇi̭ | dvāda̭śa॒ māsā᳚-ssaṃva~thsa॒raḥ || ta-ttanna sūrkṣya᳚m | u॒kthyā̭ e॒va sa̭ptada॒śāḥ paraḥ̭ sāmānaḥ kā॒ryāḥ᳚ || 28 ||

pa॒śavo॒ vā u॒kthāni̭ | pa॒śū॒nāmava̭-ruddhyai || vi॒śva॒ji॒da॒bhi॒jitā̭-vagniṣṭo॒mau || u॒kthyā᳚-ssaptada॒śāḥ paraḥ̭ sāmānaḥ | te saggstṷtā vi॒rāja̭ma॒bhi sampa̭dyante | dve carcā॒vati̭ ricyete | eka̭yā॒ gaurati̭riktaḥ | eka॒yā-''yṷrū॒naḥ | su॒va॒rgo vai lo॒ko jyotiḥ̭ | ūrg vi॒rāṭ || 29 ||

su॒va॒rgame॒va tena̭ lo॒kama॒bhi ja̭yanti || ya-tpara॒gṃ॒ rātha̭ntaram | ta-tpra̭tha॒me-'ha̭n-kā॒rya᳚m | bṛ॒ha-ddvi॒tīye᳚ | vai॒rū॒pa-ntṛ॒tīye᳚ | vai॒rā॒ja-ñca̭tu॒rthe | śā॒kva॒ra-mpa̭ñca॒me | rai॒va॒tagṃ ṣa॒ṣṭhe | tadṷ pṛ॒ṣṭhebhyo॒ naya̭nti || sa॒tanna̭ya e॒te grahā̭ gṛhyante || 30 ||

a॒ti॒grā॒hyāḥ᳚ paraḥ̭ sāmasu | i॒māne॒vaitai-rlo॒kān-thsanta̭nvanti || mi॒thu॒nā e॒te grahā̭ gṛhyante | a॒ti॒grā॒hyāḥ᳚ paraḥ̭ sāmasu | mi॒thu॒name॒va tai-ryaja̭mānā॒ ava̭rundhate || bṛ॒ha-tpṛ॒ṣṭha-mbha̭vati | bṛ॒ha-dvai sṷva॒rgo lo॒kaḥ | bṛ॒ha॒taiva sṷva॒rgaṃ-lo~॒kaṃ-ya~̭nti || tra॒ya॒stri॒gṃ॒śi nāma॒ sāma̭ | māddhya̭ndine॒ pava̭māne bhavati || 31 ||

traya̭strigṃśa॒dvai de॒vatāḥ᳚ | de॒vatā̭ e॒vāva̭rundhate || ye vā i॒taḥ parā᳚ñcagṃ saṃva~thsa॒ra-mṷpa॒ yanti̭ | na hai̭na॒-nte sva॒sti sama̭śñuvate | atha॒ yḙ-'muto॒-'rvāñca̭mupa॒ yanti̭ | te hai̭nagg sva॒sti sama̭śñuvate | e॒tadvā a॒muto॒-'rvāñca॒mupa̭ yanti | yade॒vam | yo ha॒ khalu॒ vāva pra॒jāpa̭tiḥ | sa ṷ ve॒vendraḥ̭ | tadṷ de॒vebhyo॒ naya̭nti || 32 ||

(kā॒ryā̭-vi॒rāḍ - gṛ̭hyante॒ - pava̭māne bhava॒tī - ndra॒ ekaṃ̭ ca) (a. 2)

anuvākaṃ 3 - viṣuvaddine-'tigrāhyaviśeṣāḥ

santa̭ti॒rvā e॒te grahāḥ᳚ | ya-tparaḥ̭ sāmānaḥ | vi॒ṣū॒vān-di̭vākī॒rtya᳚m | yathā॒ śālā̭yai॒ pakṣa̭sī | e॒vagṃ saṃ̭va~thsa॒rasya॒ pakṣa̭sī | yade॒tena gṛ॒hyeranṋ | viṣṷ̄cī saṃva~thsa॒rasya॒ pakṣa̭sī॒ vyava̭sragṃ seyātām | ārti॒mārcchḙyuḥ | yade॒te gṛ॒hyante᳚ | yathā॒ śālā̭yai॒ pakṣa̭sī maddhya॒maṃva~॒gṃ॒śama॒bhi sa̭mā॒yaccha̭ti || 33 ||

e॒vagṃ saṃ̭va~thsa॒rasya॒ pakṣa̭sī divākī॒rtya̭ma॒bhi santa̭nvanti | nārti॒mārccha̭nti || e॒ka॒vi॒gṃ॒śa-maha̭rbhavati | śu॒krāgrā॒ grahā̭ gṛhyante | pratyutta̭bdhyai saya॒tvāya̭ || sau॒rya̭ e॒tadahaḥ̭ pa॒śurāla̭bhyate | sau॒ryo̭-'tigrā॒hyo̭ gṛhyate | aha̭re॒va rū॒peṇa॒ sama̭rdhayanti | atho॒ ahna̭ e॒vaiṣa ba॒lir-hri̭yate || sa॒ptai-tadaha̭rati-grā॒hyā̭ gṛhyante || 34 ||

sa॒pta vai śī̭rṣa॒ṇyāḥ᳚ prā॒ṇāḥ | a॒sāvā̭di॒tya-śśiraḥ̭ pra॒jānā᳚m | śī॒r॒ṣanne॒va pra॒jānā᳚-mprā॒ṇā-nda̭dhāti | tasmā᳚thsa॒pta śī॒r॒ṣa-nprā॒ṇāḥ || indro̭ vṛ॒tragṃ ha॒tvā | asṷrā-nparā॒bhāvya̭ | sa i॒mā~llo॒kā-na॒bhya̭jayat | tasyā॒sau lo॒ko-'na̭bhijita āsīt | taṃ-vi~॒śvaka̭rmā bhū॒tvā-'bhya̭jayat | ya-dvai᳚śvakarma॒ṇo gṛ॒hyate᳚ || 35 ||

su॒va॒rgasya̭ lo॒kasyā॒-bhiji̭tyai || pra vā e॒te᳚-'smā-llo॒kā-ccya̭vante | ye vai᳚śvakarma॒ṇa-ṅgṛ॒hṇate᳚ | ā॒di॒tyaśśvo gṛ̭hyate | i॒yaṃ-vā~ adi̭tiḥ | a॒syāme॒va prati̭tiṣṭhanti || a॒nyo᳚nyo gṛhyete | viśvā᳚nye॒vānyena॒ karmā̭ṇi kurvā॒ṇā ya̭nti | a॒syāma॒nyena॒ prati̭ tiṣṭhanti || tāvā-'pa̭rā॒rdhā-thsaṃ̭va~thsa॒rasyā॒-nyo᳚nyo gṛhyete || tāvu॒bhau sa॒ha ma̭hāvra॒te gṛ̭hyete | ya॒jñasyai॒vānta̭-ṅga॒tvā | u॒bhayo᳚-rlo॒kayoḥ॒ prati̭ tiṣṭhanti || a॒rkya̭mu॒ktha-mbha̭vati |

a॒nnādya॒syā-va̭ruddhyai || 36 ||

(sa॒mā॒yaccha̭ - tyatigrā॒hyā̭ gṛhyante - gṛ॒hyatḙ - saṃva~thsa॒rasthā॒nyo᳚nyo gṛhyete॒ pañca̭ ca ) (a. 3)

anuvākaṃ 4 - tasminneva dine divākīrtyanāmāni sāmāni

e॒ka॒vi॒gṃ॒śa e॒ṣa bha̭vati | e॒tena॒ vai de॒vā ḙkavi॒gṃ॒śena̭ | ā॒di॒tyami॒ta ṷtta॒magṃ sṷva॒rgaṃ-lo~॒ka-māro̭hayann | sa vā e॒ṣa i॒ta ḙkavi॒gṃ॒śaḥ | tasya॒ daśā॒vastā॒dahā̭ni | daśa̭ pa॒rastā᳚t | sa vā e॒ṣa vi॒rājyṷbha॒yataḥ॒ prati̭ṣṭhitaḥ | vi॒rāji॒ hi vā e॒ṣa ṷbha॒yataḥ॒ prati̭ṣṭhitaḥ | tasmā̭danta॒remau lo॒kau yann | sarvḙṣu suva॒rgeṣṷ lo॒ke-ṣva̭bhi॒tapa̭nneti || 37 ||

de॒vā vā ā̭di॒tyasya̭ suva॒rgasya̭ lo॒kasya̭ | parā̭co-'tipā॒dāda̭bibhayuḥ | ta-ñchando̭bhiradṛgṃ ha॒ndhṛtyai᳚ | de॒vā vā ā̭di॒tyasya̭ suva॒rgasya̭ lo॒kasya̭ | avā̭co-'vapā॒dāda̭bibhayuḥ | ta-mpa॒ñcabhī̭ ra॒śmibhi॒-ruda̭vayann | tasmā̭dekavi॒gṃ॒śe 'ha॒-npañca̭ divākī॒rtyā̭ni kriyante | ra॒śmayo॒ vai di̭vākī॒rtyā̭ni || ye gā̭ya॒tre | te gā̭ya॒trīṣūtta̭rayoḥ॒ pava̭mānayoḥ || 38 ||

ma॒hādi̭vākīrtya॒gṃ॒ hotuḥ̭ pṛ॒ṣṭham | vi॒ka॒rṇa-mbra̭hmasā॒mam | bhā॒so᳚-'gniṣṭo॒maḥ || athai॒tāni॒ parā̭ṇi | parai॒rvai de॒vā ā̭di॒tyagṃ sṷva॒rgaṃ-lo~॒kama̭pārayann | yadapā̭rayann | ta-tparā̭ṇā-mpara॒tvam | pā॒raya̭ntyena॒-mparā̭ṇi | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | athai॒tāni॒ sparā̭ṇi | sparai॒rvai de॒vā ā̭di॒tyagṃ sṷva॒rgaṃ-lo~॒kama̭spārayann | yadaspā̭rayann | ta-thsparā̭ṇāg spara॒tvam | spā॒raya̭ntyena॒gg॒ sparā̭ṇi | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 39 ||

(e॒ti॒-pava̭mānayoḥ॒-sparā̭ṇī॒ pañca̭ ca) (a. 4)

anuvākaṃ 5 - paśavaḥ vaiṣṇavādyā nava

apra̭tiṣṭhāṃ॒-vā~ e॒te ga̭cchanti | yeṣāgṃ̭ saṃva~thsa॒re-'nā॒pte-'tha̭ | e॒kā॒da॒śinyā॒pyate᳚ || vai॒ṣṇa॒vaṃ-vā~̭ma॒na-māla̭bhante | ya॒jño vai viṣṇuḥ̭ | ya॒jñame॒vāla̭bhante॒ prati̭ṣṭhityai | ai॒ndrā॒gna-māla̭bhante | i॒ndrā॒gnī vai de॒vānā॒-mayā̭tayāmānau | ye e॒va de॒vate॒ ayā̭tayāmnī | te e॒vāla̭bhante || 40 ||

vai॒śva॒de॒va-māla̭bhante | de॒vatā̭ e॒vāva̭-rundhate | dyā॒vā॒pṛ॒thi॒vyā᳚-ndhe॒nu-māla̭bhante | dyāvā̭pṛthi॒vyore॒va prati̭ tiṣṭhanti | vā॒ya॒vyaṃ̭-va~॒thsamāla̭bhante | vā॒yure॒vaibhyo̭ yathā-''yata॒nā-dde॒vatā॒ ava̭rundhe | ā॒di॒tyāmaviṃ̭-va~॒śā-māla̭bhante | i॒yaṃ-vā~ adi̭tiḥ | a॒syāme॒va prati̭ tiṣṭhanti | mai॒trā॒va॒ru॒ṇī-māla̭bhante || 41 ||

mi॒treṇai॒va ya॒jñasya॒ svi̭ṣṭagṃ śamayanti | varṷṇena॒ duri̭ṣṭam | prā॒jā॒pa॒tya-ntṷ̄pa॒ra-mma̭hāvra॒ta āla̭bhante | prā॒jā॒pa॒tyo̭-'tigrā॒hyo̭ gṛhyate | aha̭re॒va rū॒peṇa॒ sama̭rdhayanti | atho॒ ahna̭ e॒vaiṣa ba॒lir-hri̭yate | ā॒gne॒yamāla̭bhante॒ prati॒ prajñā᳚tyai || a॒ja॒pe॒tvān. vā e॒te pūrvai॒rmāsai॒ra-va̭rundhate | yade॒te ga॒vyāḥ pa॒śava̭ āla॒bhyante᳚ | u॒bhayḙṣā-mpaśū॒nā-mava̭ruddhyai || 42 ||

yadati̭riktā-mekāda॒śinī̭-mā॒labhḙrann | apri̭ya॒-mbhrātṛ̭vya-ma॒bhyati̭ricyeta | ya-ddvaudvaṷ pa॒śū sa॒masyḙyuḥ | kanī̭ya॒ āyuḥ̭ kurvīrann | yade॒te brāhma̭ṇavantaḥ pa॒śava̭ āla॒bhyante᳚ | nāpri̭ya॒-mbhrātṛ̭vya-ma॒bhya̭ti॒ricya̭te | na kanī̭ya॒ āyuḥ̭ kurvate || 43 ||

(te-e॒vāla̭bhante-maitrāvaru॒ṇīmāla̭bha॒nte-'va̭ruddhyai-+sa॒pta ca̭) (a. 5)

anuvākaṃ 6 - mahāvratam

pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā-ssṛ॒ṣṭvā vṛ॒tto̭-'śayat | ta-nde॒vā bhū॒tānā॒gṃ॒ rasa॒-ntejaḥ̭ sa॒bhṛntya̭ | tenai̭namabhiṣajyann | ma॒hāna̭vava॒rtīti̭ | ta-nma̭hāvra॒tasya̭ mahāvrata॒tvam | ma॒ha-dvra॒tamiti̭ | ta-nma̭hāvra॒tasya̭ mahāvrata॒tvam | ma॒ha॒to vra॒tamiti̭ | ta-nma̭hāvra॒tasya̭ mahāvrata॒tvam || pa॒ñca॒vi॒gṃ॒śa-sstomo̭ bhavati || 44 ||

catṷrvigṃśa-tyardhamāsa-ssaṃva~thsa॒raḥ | ya-dvā e॒tasmin᳚-thsaṃva~thsa॒re 'dhi॒prājā̭yata | tadanna̭-mpañcavi॒gṃ॒śa-ma̭bhavat || ma॒ddhya॒taḥ kri̭yate | ma॒ddhya॒to hyanna̭maśi॒ta-ndhi॒noti̭ | atho̭ maddhya॒ta e॒va pra॒jānā॒mūrgdhī̭yate || atha॒ yadvā i॒dama̭nta॒taḥ kri॒yate᳚ | tasmā̭duda॒nte pra॒jā-ssamḙdhante | a॒nta॒taḥ kri̭yate pra॒jana̭nāyai॒va || tri॒vṛcchiro̭ bhavati || 45 ||

tre॒dhā॒ vi॒hi॒tagṃ hi śiraḥ̭ | loma̭ cha॒vīrasthi̭ || parā̭cā stuvanti | tasmā॒-tta-thsa॒dṛge॒va | na medya॒to-'nṷ medyati | na kṛśya॒to-'nṷ kṛśyati || pa॒ñca॒da॒śo᳚-'nyaḥ pa॒kṣo bha̭vati | sa॒pta॒da॒śo᳚-'nyaḥ | tasmā॒-dvayāg̭sya-nyata॒rama॒rdhama॒bhi pa॒ryāva̭rtante | a॒nya॒ta॒rato॒ hi ta-dgarī̭yaḥ kri॒yate᳚ || 46 ||

pa॒ñca॒vi॒gṃ॒śa ā॒tmā bha̭vati | tasmā᳚-nmaddhya॒taḥ pa॒śavo॒ vari̭ṣṭhāḥ || e॒ka॒vi॒gṃ॒śa-mpuccha᳚m | dvi॒padā̭su stuvanti॒ prati̭ṣṭhityai || sarvḙṇa sa॒ha stṷvanti | sarvḙṇa॒ hyā᳚tmanā᳚-''tma॒nvī | sa॒hotpata̭nti || ekai̭kā॒-mucchigṃ̭ṣanti | ā॒tmann. hyaṅgā̭ni ba॒ddhāni̭ || na vā e॒tena॒ sarvaḥ॒ purṷṣaḥ || 47 ||

yadi॒ta i̭to॒ lomā̭ni da॒to na॒khān | pa॒ri॒mādaḥ̭ kriyante | tānye॒va tena॒ pratyṷpyante || audṷmbara॒stalpo̭ bhavati | ūrgvā anna̭mudu॒mbaraḥ̭ | ū॒rja e॒vānnādya॒syā-va̭ruddhyai || yasya̭ talpa॒sadya॒-mana̭bhijita॒gg॒ syāt | sa de॒vānā॒gṃ॒ sāmya̭kṣe | ta॒lpa॒sadya̭-ma॒bhija̭yā॒nīti॒ talpa̭mā॒-ruhyo-dgā̭yet | ta॒lpa॒sadya̭-me॒vābhija̭yati || 48 ||

yasya̭ talpa॒sadya̭-ma॒bhiji̭ta॒gg॒ syāt | sa de॒vānā॒gṃ॒ sāmya̭kṣe | ta॒lpa॒sadya॒-mmā parā̭je॒ṣīti॒ talpa̭-mā॒ruhyo-dgā̭yet | na ta̭lpa॒sadya॒-mparā̭jayate || ple॒ṅkhe śagṃ̭sati | maho॒ vai ple॒ṅkhaḥ | maha̭sa e॒vānnādya॒syā-va̭ruddhyai || de॒vā॒su॒rā-ssaṃya~̭ttā āsann | ta ā̭di॒tye vyāya̭cchanta | ta-nde॒vā-ssama̭jayann || 49 ||

brā॒hma॒ṇaśca̭ śū॒draśca̭ carmaka॒rte vyāya̭cchete | daivyo॒ vai varṇo᳚ brāhma॒ṇaḥ | a॒sa॒ryaḥ̭ śū॒draḥ | i॒mḙ-'rā-thsuri॒me sṷbhū॒ta-ma̭kra॒-nnitya̭nyata॒ro brṷ̄yāt | i॒ma ṷdvāsīkā॒riṇa̭ i॒me dṷrbhū॒ta-ma̭kra॒nnitya̭nyata॒raḥ | yade॒vaiṣāgṃ̭ sukṛ॒taṃ-yā~ rāddhiḥ̭ | tada̭nyata॒ro̭-'bhiśrī̭ṇāti | yade॒vaiṣā᳚-nduṣkṛ॒taṃ-yā~-'rā᳚ddhiḥ | tada̭nyata॒ro-'pa̭hanti | brā॒hma॒ṇa-ssa-ñja̭yati | a॒mume॒vādi॒tya-mbhrātṛ̭vyasya॒ saṃvi~̭ndante || 50 ||

(bha॒va॒ti॒ - bha॒va॒ti॒ - kri॒yate॒ - purṷṣo - jayatya - jaya - ñjaya॒tyeka̭-ñca) (a. 6)

(u॒ddhya॒nyamā̭naṃ॒ - navai॒tāni॒ - santa̭ti - rekavi॒gṃ॒śa e॒ṣo - 'pra̭tiṣṭhāṃ - pra॒jāpa̭ti-rvṛ॒tta-ṣṣaṭ )

(u॒ddha॒nyamā̭nagṃ - śo॒ciṣke॒śo - 'gnḙ sa॒patnā̭ - natigrā॒hyā̭ - vaiśvade॒vamāla̭bhante pañcā॒śat )

(u॒ddha॒nyamā̭na॒gṃ॒ - saṃvi~̭ndante )

|| hariḥ̭ om ||

|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe prathamāṣṭake dvidīyaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय ब्राह्मणे प्रथमाष्टके द्वितीयः प्रपाठकः - गवामयनब्राह्मणं

ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,

श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥

अनुवाकं 1 - आधानमन्त्राः पूर्वप्रपाठकशेषभूताः

उ॒द्ध॒न्यमा॑न-म॒स्या अ॑मे॒द्ध्यम् । अप॑ पा॒प्मानं॒-यँज॑मानस्य हन्तु । शि॒वा नः॑ सन्तु प्र॒दिश॒श्चत॑स्रः । श-न्नो॑ मा॒ता पृ॑थि॒वी तोक॑साता ॥ श-न्नो॑ दे॒वीर॒भिष्ट॑ये । आपो॑ भवन्तु पी॒तये᳚ । शं-योँर॒भि स्र॑वन्तु नः ॥ वै॒श्वा॒न॒रस्य॑ रू॒पम् । पृ॒थि॒व्या-म्प॑रि॒स्रसा᳚ । स्यो॒न-मावि॑शन्तु नः ॥ 1 ॥

यदि॒द-न्दि॒वो यद॒दः पृ॑थि॒व्याः । स॒ज॒ञ्ज्ञा॒ने रोद॑सी सम्बभू॒वतुः॑ । ऊषा᳚न् कृ॒ष्णम॑वतु कृ॒ष्णमूषाः᳚ । इ॒होभयो᳚-र्य॒ज्ञिय॒-माग॑मिष्ठाः ॥ ऊ॒तीः कु॑र्वा॒णो य-त्पृ॑थि॒वीमच॑रः । गु॒हा॒कार॑-माखुरू॒प-म्प्र॒तीत्य॑ । त-त्ते॒ न्य॑क्तमि॒ह स॒भंर॑न्तः । श॒त-ञ्जी॑वेम श॒रद॒-स्सवी॑राः ॥ ऊर्ज॑-म्पृथि॒व्या रस॑-मा॒भर॑न्तः । श॒त-ञ्जी॑वेम श॒रदः॑ पुरू॒चीः ॥ 2 ॥

व॒म्रीभि॒-रनु॑वित्त॒-ङ्गुहा॑सु । श्रोत्र॑-न्त उ॒र्व्यब॑धिरा भवामः ॥ प्र॒जाप॑ति सृष्टाना-म्प्र॒जाना᳚म् । क्षु॒धोप॑हत्यै सुवि॒त-न्नो॑ अस्तु । उप॒प्रभि॑न्न॒मिष॒-मूर्ज॑-म्प्र॒जाभ्यः॑ । सूद॑-ङ्गृ॒हेभ्यो॒ रस॒माभ॑रामि ॥ यस्य॑ रू॒प-म्बिभ्र॑दि॒मा-मवि॑न्दत् । गुहा॒ प्रवि॑ष्टाग्ं सरि॒रस्य॒ मद्ध्ये᳚ । तस्ये॒दं-विँह॑त-मा॒भर॑न्तः । अछ॑म्बट्कारम॒स्यां-विँ॑धेम ॥ 3 ॥

य-त्प॒र्यप॑श्य-थ्सरि॒रस्य॒ मद्ध्ये᳚ । उ॒र्वीमप॑श्य॒-ज्जग॑तः प्रति॒ष्ठाम् । त-त्पुष्क॑रस्या॒यत॑ना॒द्धि जा॒तम् । प॒र्ण-म्पृ॑थि॒व्याः प्रथ॑नग्ं हरामि ॥ याभि॒रदृग्ं॑ह॒ज्जग॑तः प्रति॒ष्ठाम् । उ॒र्वीमि॒मां-विँ॑श्वज॒नस्य॑ भ॒र्त्रीम् । ता नः॑ शि॒वा-श्शर्क॑रा-स्सन्तु॒ सर्वाः᳚ ॥ अ॒ग्ने रेत॑श्च॒न्द्रग्ं हिर॑ण्यम् । अ॒द्भ्य-स्सम्भू॑त-म॒मृत॑-म्प्र॒जासु॑ । त-थ्स॒भंर॑न्नुत्तर॒तो नि॒धाय॑ ॥ 4 ॥

अ॒ति॒ प्र॒यच्छ॒-न्दुरि॑ति-न्तरेयम् ॥ अश्वो॑ रू॒प-ङ्कृ॒त्वा यद॑श्व॒त्थे ऽति॑ष्ठः । सं॒वँ॒थ्स॒र-न्दे॒वेभ्यो॑ नि॒लाय॑ । तत्ते॒ न्य॑क्तमि॒ह स॒भंर॑न्तः । श॒त-ञ्जी॑वेम श॒रद॒-स्सवी॑राः ॥ ऊ॒र्जः पृ॑थि॒व्या अद्ध्युत्थि॑तो-ऽसि । वन॑स्पते श॒तव॑ल्शो॒ विरो॑ह । त्वया॑ व॒यमिष॒मूर्ज॒-म्मद॑न्तः । रा॒यस्पोषे॑ण॒ समि॒षा म॑देम ॥ गा॒य॒त्रि॒या ह्रि॒यमा॑णस्य॒ यत्ते᳚ ॥ 5 ॥

प॒र्णमप॑त-त्तृ॒तीय॑स्यै दि॒वो-ऽधि॑ । सो॑-ऽय-म्प॒र्ण-स्सो॑मप॒र्णाद्धि जा॒तः । ततो॑ हरामि सोमपी॒थस्याव॑-रुद्ध्यै । दे॒वाना᳚-म्ब्रह्मवा॒दं-वँद॑तां॒-यँत् । उ॒पाशृ॑णो-स्सु॒श्रवा॒ वै श्रु॒तो॑-ऽसि । ततो॒ मामावि॑शतु ब्रह्मवर्च॒सम् । त-थ्स॒भंर॒ग्ग्॒ स्तदव॑रुन्धीय सा॒क्षात् ॥ यया॑ ते सृ॒ष्टस्या॒ग्नेः । हे॒तिमश॑मय-त्प्र॒जाप॑तिः । तामि॒माम प्र॑दाहाय ॥ 6 ॥

श॒मीग्ं शान्त्यै॑ हराम्य॒हम् ॥ यत्ते॑ सृ॒ष्टस्य॑ य॒तः । विक॑ङ्कत॒-म्भा आ᳚र्छज्जातवेदः । तया॑ भा॒सा सम्मि॑तः । उ॒रु-न्नो॑ लो॒कमनु॒ प्रभा॑हि ॥ यत्ते॑ ता॒न्तस्य॒ हृद॑य॒माच्छि॑न्दन् जातवेदः । म॒रुतो॒-ऽद्भिस्त॑मयि॒त्वा । ए॒तत्ते॒ तद॑श॒ने-स्सम्भ॑रामि । सात्मा॑ अग्ने॒ सहृ॑दयो भवे॒ह ॥ चित्रि॑यादश्व॒त्था-थ्सम्भृ॑ता बृह॒त्यः॑ ॥ 7 ॥

शरी॑रम॒भि सग्ग् स्कृ॑ता-स्स्थ । प्र॒जाप॑तिना यज्ञमु॒खेन॒ सम्मि॑ताः । ति॒स्रस् त्रि॒वृद्भि॑-र्मिथु॒नाः प्रजा᳚त्यै ॥ अ॒श्व॒त्था-द्ध॑व्यवा॒हा-द्धि जा॒ताम् । अ॒ग्ने स्त॒नूं-यँ॒ज्ञिया॒ग्ं॒ सम्भ॑रामि । शा॒न्तयो॑निग्ं शमीग॒र्भम् । अ॒ग्नये॒ प्रज॑नयि॒तवे᳚ ॥ यो अ॑श्व॒त्थ-श्श॑मीग॒र्भः । आ॒रु॒रोह॒ त्वे सचा᳚ । त-न्ते॑ हरामि॒ ब्रह्म॑णा ॥ 8 ॥

य॒ज्ञियैः᳚ के॒तुभिः॑ स॒ह ॥ य-न्त्वा॑ स॒मभ॑रन्-जातवेदः । य॒था॒ श॒री॒र-म्भू॒तेषु॒ न्य॑क्तम् । स सम्भृ॑त-स्सीद शि॒वः प्र॒जाभ्यः॑ । उ॒रु-न्नो॑ लो॒कमनु॑नेषि वि॒द्वान् ॥ प्र वे॒धसे॑ क॒वये॒ मेद्ध्या॑य । वचो॑ व॒न्दारु॑ वृष॒भाय॒ वृष्णे᳚ । यतो॑ भ॒यमभ॑य॒-न्तन्नो॑ अस्तु । अव॑ दे॒वान्. य॑जे॒ हेड्यान्॑ ॥ स॒मिधा॒-ऽग्नि-न्दु॑वस्यत ॥ 9 ॥

घृ॒तै-र्बो॑धय॒ताति॑थिम् । आ-ऽस्मि॑न्. ह॒व्या जु॑होतन ॥ उप॑ त्वा-ऽग्ने ह॒विष्म॑तीः । घृ॒ताची᳚र्यन्तु हर्यत । जु॒षस्व॑ स॒मिधो॒ मम॑ ॥ त-न्त्वा॑ स॒मिद्भि॑रङ्गिरः । घृ॒तेन॑ वर्धयामसि । बृ॒हच्छो॑चा यविष्ठ्य ॥ स॒मि॒द्ध्यमा॑नः प्रथ॒मो नु धर्मः॑ । सम॒क्तुभि॑रज्यते वि॒श्ववा॑रः ॥ 10 ॥

शो॒चिष्के॑शो घृ॒तनि॑र्णिक्-पाव॒कः । सु॒य॒ज्ञो अ॒ग्नि-र्य॒जथा॑य दे॒वान् ॥ घृ॒तप्र॑तीको घृ॒तयो॑निर॒ग्निः । घृ॒तै-स्समि॑द्धो घृ॒तम॒स्यान्न᳚म् । घृ॒त॒प्रुष॑स्त्वा स॒रितो॑ वहन्ति । घृ॒त-म्पिबन्᳚-थ्सु॒यजा॑ यक्षि दे॒वान् ॥ आ॒यु॒र्दा अ॑ग्ने ह॒विषो॑ जुषा॒णः । घृ॒त प्र॑तीको घृ॒तयो॑निरेधि । घृ॒त-म्पी॒त्वा मधु॒चारु॒ गव्य᳚म् । पि॒तेव॑ पु॒त्रम॒भि र॑क्षतादि॒मम् ॥ 11 ॥

त्वाम॑ग्ने समिधा॒नं-यँ॑विष्ठ । दे॒वा दू॒त-ञ्च॑क्रिरे हव्य॒वाह᳚म् । उ॒रु॒ज्रय॑स-ङ्घृ॒तयो॑नि॒-माहु॑तम् । त्वे॒ष-ञ्चक्षु॑र्दधिरे चोद॒यन्व॑ति ॥ त्वाम॑ग्ने प्र॒दिव॒ आहु॑त-ङ्घृ॒तेन॑ । सु॒म्ना॒यवः॑ सुष॒मिधा॒ समी॑धिरे । स वा॑वृधा॒न ओष॑धीभिरुक्षि॒तः । उ॒रुज्रयाग्ं॑सि॒ पार्थि॑वा॒ विति॑ष्ठसे ॥ घृ॒त प्र॑तीकं-वँ ऋ॒तस्य॑ धू॒र्॒षद᳚म् (धूर्॒षद᳚म्) । अ॒ग्नि-म्मि॒त्रन्न स॑मिधा॒न ऋ॑ञ्जते ॥ 12 ॥

इन्धा॑नो अ॒क्रो वि॒दथे॑षु॒ दीद्य॑त् । शु॒क्रव॑र्णा॒मुदु॑ नो यग्ंसते॒ धिय᳚म् ॥ प्र॒जा अ॑ग्ने॒ संवाँ॑सय । आशा᳚श्च प॒शुभिः॑ स॒ह । रा॒ष्ट्राण्य॑स्मा॒ आधे॑हि । यान्यास᳚न्-थ्सवि॒तु-स्स॒वे ॥ म॒ही वि॒श्पत्नी॒ सद॑ने ऋ॒तस्य॑ । अ॒र्वाची॒ एत॑-न्धरुणे रयी॒णाम् । अ॒न्तर्व॑त्नी॒ जन्य॑-ञ्जा॒तवे॑दसम् । अ॒द्ध्व॒राणा᳚-ञ्जनयथः पुरो॒गाम् ॥ 13 ॥

आरो॑हत-न्द॒शत॒ग्ं॒ शक्व॑री॒-र्मम॑ । ऋ॒तेना᳚ग्न॒ आयु॑षा॒ वर्च॑सा स॒ह । ज्योग् जीव॑न्त॒ उत्त॑रामुत्तरा॒ग्ं॒ समा᳚म् । दर्श॑म॒ह-म्पू॒र्णमा॑सं-यँ॒ज्ञं-यँथा॒ यजै᳚ ॥ ऋत्वि॑यवती स्थो अ॒ग्निरे॑तसौ । गर्भ॑-न्दधाथा॒-न्ते वा॑म॒ह-न्द॑दे । त-थ्स॒त्यं-यँ-द्वी॒र-म्बि॑भृथः । वी॒र-ञ्ज॑नयि॒ष्यथः॑ । ते म-त्प्रा॒तः प्रज॑निष्येथे । ते मा॒ प्रजा॑ते॒ प्रज॑नयि॒ष्यथः॑ ॥ 14 ॥

प्र॒जया॑ प॒शुभि॑-र्ब्रह्मवर्च॒सेन॑ सुव॒र्गे लो॒के ॥ अनृ॑ता-थ्स॒त्यमुपै॑मि । मा॒नु॒षा-द्दैव्य॒-मुपै॑मि । दैवीं॒-वाँचं॑-यँच्छामि ॥ शल्कै॑र॒ग्निमि॑न्धा॒नः । उ॒भौ लो॒कौ स॑नेम॒हम् । उ॒भयो᳚-र्लो॒कयोर्॑. ऋ॒द्ध्वा । अति॑ मृ॒त्यु-न्त॑राम्य॒हम् ॥ जात॑वेदो॒ भुव॑नस्य॒ रेतः॑ । इ॒ह सि॑ञ्च॒ तप॑सो॒ यज्ज॑नि॒ष्यते᳚ ॥ 15 ॥

अ॒ग्निम॑श्व॒त्थादधि॑ हव्य॒वाह᳚म् । श॒मी॒ग॒र्भा-ज्ज॒नय॒न॒.यो म॑यो॒ भूः ॥ अ॒य-न्ते॒ योनि॑र्-ऋ॒त्वियः॑ । यतो॑ जा॒तो अरो॑चथाः । त-ञ्जा॒नन्न॑ग्न॒ आरो॑ह । अथा॑ नो वर्धया र॒यिम् ॥ अपे॑त॒ वीत॒ वि च॑ सर्प॒तातः॑ । ये-ऽत्र॒ स्थ पु॑रा॒णा ये च॒ नूत॑नाः । अदा॑दि॒दं-यँ॒मो॑-ऽव॒सान॑-म्पृथि॒व्याः । अक्र॑न्नि॒म-म्पि॒तरो॑ लो॒कम॑स्मै ॥ 16 ॥

अ॒ग्नेर्भस्मा᳚स्य॒ग्नेः पुरी॑षमसि ॥ स॒ज्ञान्न॑मसि काम॒धर॑णम् । मयि॑ ते काम॒धर॑ण-म्भूयात् ॥ सं-वः॑ ँसृजामि॒ हृद॑यानि । सग्ं सृ॑ष्ट॒-म्मनो॑ अस्तु वः । सग्ं सृ॑ष्टः प्रा॒णो अ॑स्तु वः ॥ सं-याँ वः॑ प्रि॒यास्त॒नुवः॑ । सम्प्रि॒या हृद॑यानि वः । आ॒त्मा वो॑ अस्तु॒ सम्प्रि॑यः । सम्प्रि॑या-स्त॒नुवो॒ मम॑ ॥ 17 ॥

कल्पे॑ता॒-न्द्यावा॑पृथि॒वी । कल्प॑न्ता॒माप॒ ओष॑धीः । कल्प॑न्ताम॒ग्नयः॒ पृथ॑क् । मम॒ ज्यैष्ठ्या॑य॒ सव्र॑ताः ॥ ये᳚-ऽग्नय॒-स्सम॑नसः । अ॒न्त॒रा द्यावा॑पृथि॒वी । वास॑न्तिकावृ॒तू अ॒भि कल्प॑मानाः । इन्द्र॑मिव दे॒वा अ॒भि संविँ॑शन्तु ॥ दि॒वस्त्वा॑ वी॒र्ये॑ण । पृ॒थि॒व्यै-म॑हि॒म्ना ॥ 18 ॥

अ॒न्तरि॑क्षस्य॒ पोषे॑ण । स॒र्वप॑शु॒-माद॑धे ॥ अजी॑जन-न्न॒मृत॒-म्मर्त्या॑सः । अ॒स्रे॒माण॑-न्त॒रणिं॑-वीँ॒डुज॑म्भम् । दश॒ स्वसा॑रो अ॒ग्रुवः॑ समी॒चीः । पुमाग्ं॑स-ञ्जा॒तम॒भि सग्ंर॑भन्ताम् ॥ प्र॒जाप॑तेस्त्वा प्रा॒णेनाभि॒ प्राणि॑मि । पू॒ष्णः पोषे॑ण॒ मह्य᳚म् । दी॒र्घा॒यु॒त्वाय॑ श॒तशा॑रदाय । श॒तग्ं श॒रद्भ्य॒ आयु॑षे॒ वर्च॑से ॥ 19 ॥

जी॒वात्वै पुण्या॑य ॥ अ॒ह-न्त्वद॑स्मि॒ मद॑सि॒ त्वमे॒तत् । ममा॑सि॒ योनि॒स्तव॒ योनि॑रस्मि । ममै॒व सन्वह॑ ह॒व्यान्य॑ग्ने । पु॒त्रः पि॒त्रे लो॑क॒कृ-ज्जा॑तवेदः ॥ प्रा॒णे त्वा॒ ऽमृत॒माद॑धामि । अ॒न्ना॒दम॒न्नाद्या॑य । गो॒प्तार॒-ङ्गुप्त्यै᳚ ॥ सु॒गा॒र्॒ह॒प॒त्यो वि॒दह॒न्नरा॑तीः । उ॒षस॒-श्श्रेय॑सी-श्श्रेयसी॒-र्दध॑त् ॥ 20 ॥

अग्ने॑ स॒पत्नाग्ं॑ अप॒ बाध॑मानः । रा॒यस्पोष॒-मिष॒मूर्ज॑-म॒स्मासु॑ धेहि ॥ इ॒मा उ॒ मामुप॑तिष्ठन्तु॒ रायः॑ । आ॒भिः प्र॒जाभि॑रि॒ह सं-वँ॑सेय । इ॒हो इडा॑ तिष्ठतु विश्वरू॒पी । मद्ध्ये॒ वसो᳚-र्दीदिहि जातवेदः ॥ ओज॑से॒ बला॑य॒ त्वोद्य॑च्छे । वृष॑णे॒ शुष्मा॒यायु॑षे॒ वर्च॑से । स॒प॒त्न॒तूर॑सि वृत्र॒तूः । यस्ते॑ दे॒वेषु॑ महि॒मा सु॑व॒र्गः ॥ 21 ॥

यस्त॑ आ॒त्मा प॒शुषु॒ प्रवि॑ष्टः । पुष्टि॒र्या ते॑ मनु॒ष्ये॑षु पप्र॒थे । तया॑ नो अग्ने जु॒षमा॑ण॒ एहि॑ ॥ दि॒वः पृ॑थि॒व्याः पर्य॒न्तरि॑क्षात् । वाता᳚-त्प॒शुभ्यो॒ अद्ध्योष॑धीभ्यः । यत्र॑यत्र जातवेद-स्स-म्ब॒भूथ॑ । ततो॑ नो अग्ने जु॒षमा॑ण॒ एहि॑ ॥ प्राची॒मनु॑ प्र॒दिश॒-म्प्रेहि॑ वि॒द्वान् । अ॒ग्नेर॑ग्ने पु॒रो अ॑ग्नि-र्भवे॒ह । विश्वा॒ आशा॒ दीद्या॑नो॒ वि भा॑हि ॥ 22 ॥

ऊर्ज॑-न्नो धेहि द्वि॒पदे॒ चतु॑ष्पदे ॥ अन्व॒ग्निरु॒षसा॒-मग्र॑-मख्यत् । अन्वहा॑नि प्रथ॒मो जा॒तवे॑दाः । अनु॒ सूर्य॑स्य पुरु॒त्रा च॑ र॒श्मीन् । अनु॒ द्यावा॑पृथि॒वी आत॑तान ॥ विक्र॑मस्व म॒हाग्ं अ॑सि । वे॒दि॒ष-न्मानु॑षेभ्यः । त्रि॒षु लो॒केषु॑ जागृहि ॥ यदि॒द-न्दि॒वो यद॒दः पृ॑थि॒व्याः । सं॒-विँ॒दा॒ने रोद॑सी स-म्बभू॒वतुः॑ ॥ 23 ॥

तयोः᳚ पृ॒ष्ठे सी॑दतु जा॒तवे॑दाः । श॒भूंः प्र॒जाभ्य॑-स्त॒नुवे᳚ स्यो॒नः ॥ प्रा॒ण-न्त्वा॒-ऽमृत॒ आद॑धामि । अ॒न्ना॒दम॒न्नाद्या॑य । गो॒प्तार॒-ङ्गुप्त्यै᳚ । यत्ते॑ शुक्र शु॒क्रं-वँर्चः॑ शु॒क्रा त॒नूः । शु॒क्र-ञ्ज्योति॒-रज॑स्रम् । तेन॑ मे दीदिहि॒ तेन॒ त्वा-ऽऽद॑धे । अ॒ग्निना᳚-ऽऽग्ने॒ ब्रह्म॑णा । आ॒न॒शे व्या॑नशे॒ सर्व॒मायु॒-र्व्या॑नशे ॥ 24 ॥

नर्य॑ प्र॒जा-म्मे॑ गोपाय । अ॒मृ॒त॒त्वाय॑ जी॒वसे᳚ । जा॒ता-ञ्ज॑नि॒ष्यमा॑णा-ञ्च । अ॒मृते॑ स॒त्ये प्रति॑ष्ठिताम् ॥ अथ॑र्व पि॒तु-म्मे॑ गोपाय । रस॒मन्न॑मि॒हायु॑षे । अद॑ब्धा॒यो-ऽशी॑ततनो । अवि॑ष-न्नः पि॒तु-ङ्कृ॑णु ॥ शग्ग्स्य॑ प॒शू-न्मे॑ गोपाय । द्वि॒पादो॒ ये चतु॑ष्पदः ॥ 25 ॥

अ॒ष्टाश॑फाश्च॒ य इ॒हाग्ने᳚ । ये चैक॑शफा आशु॒गाः ॥ सप्र॑थ स॒भा-म्मे॑ गोपाय । ये च॒ सभ्या᳚-स्सभा॒सदः॑ । तानि॑न्द्रि॒याव॑तः कुरु । सर्व॒मायु॒-रुपा॑सताम् ॥ अहे॑बुद्ध्निय॒ मन्त्र॑-म्मे गोपाय । यमृष॑यस्त्रैवि॒दा वि॒दुः । ऋच॒-स्सामा॑नि॒ यजूग्ं॑षि । सा हि श्रीर॒मृता॑ स॒ताम् ॥ 26 ॥

चतुः॑ शिखण्डा युव॒ति-स्सु॒पेशाः᳚ । घृ॒तप्र॑तीका॒ भुव॑नस्य॒ मद्ध्ये᳚ । म॒र्मृ॒ज्यमा॑ना मह॒ते सौभ॑गाय । मह्य॑-न्धुक्ष्व॒ यज॑मानाय॒ कामान्॑ ॥ इ॒हैव सन्तत्र॑ स॒तो वो॑ अग्नयः । प्रा॒णेन॑ वा॒चा मन॑सा बिभर्मि । ति॒रो मा॒ सन्त॒मायु॒र्मा प्रहा॑सीत् । ज्योति॑षा वो वैश्वान॒रे-णोप॑तिष्ठे ॥ प॒ञ्च॒धा-ऽग्नीन्-व्य॑क्रामत् । वि॒राट्-थ्सृ॒ष्टा प्र॒जाप॑तेः । ऊ॒र्ध्वा-ऽऽरो॑ह-द्रोहि॒णी । योनि॑र॒ग्नेः प्रति॑ष्ठितिः ॥ 27 ॥

(वि॒श॒न्तु॒ नः॒ - पु॒रु॒ची--र् वि॑धेम - नि॒धाय॒ - य-त्ते - ऽप्र॑दाहाय - बृह॒त्यो᳚ - ब्रह्म॑णा - दुवस्यत - वि॒श्ववा॑र - इ॒म - मृ॑ञ्जते - पुरो॒गां - प्रज॑नयि॒ष्यथो॑ - जनि॒ष्यते᳚-ऽ - स्मै॒ - मम॑ - महि॒म्ना - वर्च॑से॒ - दध॑थ् - सुव॒र्गा - भा॑हि - सम्बभू॒वतु॒ - रायु॒-र्व्या॑नशे॒ - चतु॑ष्पदः - स॒तां - प्र॒जाप॑ते॒-र्द्वे च॑) (अ. 1)

अनुवाकं 2 - विषूवन्नामक-म्मुख्यमह, तदुभयपार्श्ववर्तीनि चत्वार्यहानि चोच्यन्ते

नवै॒तान्यहा॑नि भवन्ति । नव॒ वै सु॑व॒र्गा लो॒काः । यदे॒तान्यहा᳚-न्युप॒यन्ति॑ । न॒वस्वे॒व त-थ्सु॑व॒र्गेषु॑ लो॒केषु॑ स॒त्रिणः॑ प्रति॒तिष्ठ॑न्तो यन्ति ॥ अ॒ग्नि॒ष्टो॒माः परः॑ सामानः का॒र्या॑ इत्या॑हुः । अ॒ग्नि॒ष्टो॒मस॑मिन्त-स्सुव॒र्गो लो॒क इति॑ । द्वाद॑शा-ग्निष्टो॒मस्य॑ स्तो॒त्राणि॑ । द्वाद॑श॒ मासा᳚-स्संवँथ्स॒रः ॥ त-त्तन्न सूर्क्ष्य᳚म् । उ॒क्थ्या॑ ए॒व स॑प्तद॒शाः परः॑ सामानः का॒र्याः᳚ ॥ 28 ॥

प॒शवो॒ वा उ॒क्थानि॑ । प॒शू॒नामव॑-रुद्ध्यै ॥ वि॒श्व॒जि॒द॒भि॒जिता॑-वग्निष्टो॒मौ ॥ उ॒क्थ्या᳚-स्सप्तद॒शाः परः॑ सामानः । ते सग्ग्स्तु॑ता वि॒राज॑म॒भि सम्प॑द्यन्ते । द्वे चर्चा॒वति॑ रिच्येते । एक॑या॒ गौरति॑रिक्तः । एक॒या-ऽऽयु॑रू॒नः । सु॒व॒र्गो वै लो॒को ज्योतिः॑ । ऊर्ग् वि॒राट् ॥ 29 ॥

सु॒व॒र्गमे॒व तेन॑ लो॒कम॒भि ज॑यन्ति ॥ य-त्पर॒ग्ं॒ राथ॑न्तरम् । त-त्प्र॑थ॒मे-ऽह॑न्-का॒र्य᳚म् । बृ॒ह-द्द्वि॒तीये᳚ । वै॒रू॒प-न्तृ॒तीये᳚ । वै॒रा॒ज-ञ्च॑तु॒र्थे । शा॒क्व॒र-म्प॑ञ्च॒मे । रै॒व॒तग्ं ष॒ष्ठे । तदु॑ पृ॒ष्ठेभ्यो॒ नय॑न्ति ॥ स॒तन्न॑य ए॒ते ग्रहा॑ गृह्यन्ते ॥ 30 ॥

अ॒ति॒ग्रा॒ह्याः᳚ परः॑ सामसु । इ॒माने॒वैतै-र्लो॒कान्-थ्सन्त॑न्वन्ति ॥ मि॒थु॒ना ए॒ते ग्रहा॑ गृह्यन्ते । अ॒ति॒ग्रा॒ह्याः᳚ परः॑ सामसु । मि॒थु॒नमे॒व तै-र्यज॑माना॒ अव॑रुन्धते ॥ बृ॒ह-त्पृ॒ष्ठ-म्भ॑वति । बृ॒ह-द्वै सु॑व॒र्गो लो॒कः । बृ॒ह॒तैव सु॑व॒र्गं-लोँ॒कं-यँ॑न्ति ॥ त्र॒य॒स्त्रि॒ग्ं॒शि नाम॒ साम॑ । माद्ध्य॑न्दिने॒ पव॑माने भवति ॥ 31 ॥

त्रय॑स्त्रिग्ंश॒द्वै दे॒वताः᳚ । दे॒वता॑ ए॒वाव॑रुन्धते ॥ ये वा इ॒तः परा᳚ञ्चग्ं संवँथ्स॒र-मु॑प॒ यन्ति॑ । न है॑न॒-न्ते स्व॒स्ति सम॑श्ञुवते । अथ॒ ये॑-ऽमुतो॒-ऽर्वाञ्च॑मुप॒ यन्ति॑ । ते है॑नग्ग् स्व॒स्ति सम॑श्ञुवते । ए॒तद्वा अ॒मुतो॒-ऽर्वाञ्च॒मुप॑ यन्ति । यदे॒वम् । यो ह॒ खलु॒ वाव प्र॒जाप॑तिः । स उ॑ वे॒वेन्द्रः॑ । तदु॑ दे॒वेभ्यो॒ नय॑न्ति ॥ 32 ॥

(का॒र्या॑-वि॒राड् - गृ॑ह्यन्ते॒ - पव॑माने भव॒ती - न्द्र॒ एकं॑ च) (अ. 2)

अनुवाकं 3 - विषुवद्दिने-ऽतिग्राह्यविशेषाः

सन्त॑ति॒र्वा ए॒ते ग्रहाः᳚ । य-त्परः॑ सामानः । वि॒षू॒वान्-दि॑वाकी॒र्त्य᳚म् । यथा॒ शाला॑यै॒ पक्ष॑सी । ए॒वग्ं सं॑वँथ्स॒रस्य॒ पक्ष॑सी । यदे॒तेन गृ॒ह्येरन्न्॑ । विषू॑ची संवँथ्स॒रस्य॒ पक्ष॑सी॒ व्यव॑स्रग्ं सेयाताम् । आर्ति॒मार्च्छे॑युः । यदे॒ते गृ॒ह्यन्ते᳚ । यथा॒ शाला॑यै॒ पक्ष॑सी मद्ध्य॒मंवँ॒ग्ं॒शम॒भि स॑मा॒यच्छ॑ति ॥ 33 ॥

ए॒वग्ं सं॑वँथ्स॒रस्य॒ पक्ष॑सी दिवाकी॒र्त्य॑म॒भि सन्त॑न्वन्ति । नार्ति॒मार्च्छ॑न्ति ॥ ए॒क॒वि॒ग्ं॒श-मह॑र्भवति । शु॒क्राग्रा॒ ग्रहा॑ गृह्यन्ते । प्रत्युत्त॑ब्ध्यै सय॒त्वाय॑ ॥ सौ॒र्य॑ ए॒तदहः॑ प॒शुराल॑भ्यते । सौ॒र्यो॑-ऽतिग्रा॒ह्यो॑ गृह्यते । अह॑रे॒व रू॒पेण॒ सम॑र्धयन्ति । अथो॒ अह्न॑ ए॒वैष ब॒लिर्-ह्रि॑यते ॥ स॒प्तै-तदह॑रति-ग्रा॒ह्या॑ गृह्यन्ते ॥ 34 ॥

स॒प्त वै शी॑र्ष॒ण्याः᳚ प्रा॒णाः । अ॒सावा॑दि॒त्य-श्शिरः॑ प्र॒जाना᳚म् । शी॒र्॒षन्ने॒व प्र॒जाना᳚-म्प्रा॒णा-न्द॑धाति । तस्मा᳚थ्स॒प्त शी॒र्॒ष-न्प्रा॒णाः ॥ इन्द्रो॑ वृ॒त्रग्ं ह॒त्वा । असु॑रा-न्परा॒भाव्य॑ । स इ॒माँल्लो॒का-न॒भ्य॑जयत् । तस्या॒सौ लो॒को-ऽन॑भिजित आसीत् । तं-विँ॒श्वक॑र्मा भू॒त्वा-ऽभ्य॑जयत् । य-द्वै᳚श्वकर्म॒णो गृ॒ह्यते᳚ ॥ 35 ॥

सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्या॒-भिजि॑त्यै ॥ प्र वा ए॒ते᳚-ऽस्मा-ल्लो॒का-च्च्य॑वन्ते । ये वै᳚श्वकर्म॒ण-ङ्गृ॒ह्णते᳚ । आ॒दि॒त्यश्श्वो गृ॑ह्यते । इ॒यं-वाँ अदि॑तिः । अ॒स्यामे॒व प्रति॑तिष्ठन्ति ॥ अ॒न्यो᳚न्यो गृह्येते । विश्वा᳚न्ये॒वान्येन॒ कर्मा॑णि कुर्वा॒णा य॑न्ति । अ॒स्याम॒न्येन॒ प्रति॑ तिष्ठन्ति ॥ तावा-ऽप॑रा॒र्धा-थ्सं॑वँथ्स॒रस्या॒-न्यो᳚न्यो गृह्येते ॥ तावु॒भौ स॒ह म॑हाव्र॒ते गृ॑ह्येते । य॒ज्ञस्यै॒वान्त॑-ङ्ग॒त्वा । उ॒भयो᳚-र्लो॒कयोः॒ प्रति॑ तिष्ठन्ति ॥ अ॒र्क्य॑मु॒क्थ-म्भ॑वति ।

अ॒न्नाद्य॒स्या-व॑रुद्ध्यै ॥ 36 ॥

(स॒मा॒यच्छ॑ - त्यतिग्रा॒ह्या॑ गृह्यन्ते - गृ॒ह्यते॑ - संवँथ्स॒रस्था॒न्यो᳚न्यो गृह्येते॒ पञ्च॑ च ) (अ. 3)

अनुवाकं 4 - तस्मिन्नेव दिने दिवाकीर्त्यनामानि सामानि

ए॒क॒वि॒ग्ं॒श ए॒ष भ॑वति । ए॒तेन॒ वै दे॒वा ए॑कवि॒ग्ं॒शेन॑ । आ॒दि॒त्यमि॒त उ॑त्त॒मग्ं सु॑व॒र्गं-लोँ॒क-मारो॑हयन्न् । स वा ए॒ष इ॒त ए॑कवि॒ग्ं॒शः । तस्य॒ दशा॒वस्ता॒दहा॑नि । दश॑ प॒रस्ता᳚त् । स वा ए॒ष वि॒राज्यु॑भ॒यतः॒ प्रति॑ष्ठितः । वि॒राजि॒ हि वा ए॒ष उ॑भ॒यतः॒ प्रति॑ष्ठितः । तस्मा॑दन्त॒रेमौ लो॒कौ यन्न् । सर्वे॑षु सुव॒र्गेषु॑ लो॒के-ष्व॑भि॒तप॑न्नेति ॥ 37 ॥

दे॒वा वा आ॑दि॒त्यस्य॑ सुव॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॑ । परा॑चो-ऽतिपा॒दाद॑बिभयुः । त-ञ्छन्दो॑भिरदृग्ं ह॒न्धृत्यै᳚ । दे॒वा वा आ॑दि॒त्यस्य॑ सुव॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॑ । अवा॑चो-ऽवपा॒दाद॑बिभयुः । त-म्प॒ञ्चभी॑ र॒श्मिभि॒-रुद॑वयन्न् । तस्मा॑देकवि॒ग्ं॒शे ऽह॒-न्पञ्च॑ दिवाकी॒र्त्या॑नि क्रियन्ते । र॒श्मयो॒ वै दि॑वाकी॒र्त्या॑नि ॥ ये गा॑य॒त्रे । ते गा॑य॒त्रीषूत्त॑रयोः॒ पव॑मानयोः ॥ 38 ॥

म॒हादि॑वाकीर्त्य॒ग्ं॒ होतुः॑ पृ॒ष्ठम् । वि॒क॒र्ण-म्ब्र॑ह्मसा॒मम् । भा॒सो᳚-ऽग्निष्टो॒मः ॥ अथै॒तानि॒ परा॑णि । परै॒र्वै दे॒वा आ॑दि॒त्यग्ं सु॑व॒र्गं-लोँ॒कम॑पारयन्न् । यदपा॑रयन्न् । त-त्परा॑णा-म्पर॒त्वम् । पा॒रय॑न्त्येन॒-म्परा॑णि । य ए॒वं-वेँद॑ । अथै॒तानि॒ स्परा॑णि । स्परै॒र्वै दे॒वा आ॑दि॒त्यग्ं सु॑व॒र्गं-लोँ॒कम॑स्पारयन्न् । यदस्पा॑रयन्न् । त-थ्स्परा॑णाग् स्पर॒त्वम् । स्पा॒रय॑न्त्येन॒ग्ग्॒ स्परा॑णि । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 39 ॥

(ए॒ति॒-पव॑मानयोः॒-स्परा॑णी॒ पञ्च॑ च) (अ. 4)

अनुवाकं 5 - पशवः वैष्णवाद्या नव

अप्र॑तिष्ठां॒-वाँ ए॒ते ग॑च्छन्ति । येषाग्ं॑ संवँथ्स॒रे-ऽना॒प्ते-ऽथ॑ । ए॒का॒द॒शिन्या॒प्यते᳚ ॥ वै॒ष्ण॒वं-वाँ॑म॒न-माल॑भन्ते । य॒ज्ञो वै विष्णुः॑ । य॒ज्ञमे॒वाल॑भन्ते॒ प्रति॑ष्ठित्यै । ऐ॒न्द्रा॒ग्न-माल॑भन्ते । इ॒न्द्रा॒ग्नी वै दे॒वाना॒-मया॑तयामानौ । ये ए॒व दे॒वते॒ अया॑तयाम्नी । ते ए॒वाल॑भन्ते ॥ 40 ॥

वै॒श्व॒दे॒व-माल॑भन्ते । दे॒वता॑ ए॒वाव॑-रुन्धते । द्या॒वा॒पृ॒थि॒व्या᳚-न्धे॒नु-माल॑भन्ते । द्यावा॑पृथि॒व्योरे॒व प्रति॑ तिष्ठन्ति । वा॒य॒व्यं॑-वँ॒थ्समाल॑भन्ते । वा॒युरे॒वैभ्यो॑ यथा-ऽऽयत॒ना-द्दे॒वता॒ अव॑रुन्धे । आ॒दि॒त्यामविं॑-वँ॒शा-माल॑भन्ते । इ॒यं-वाँ अदि॑तिः । अ॒स्यामे॒व प्रति॑ तिष्ठन्ति । मै॒त्रा॒व॒रु॒णी-माल॑भन्ते ॥ 41 ॥

मि॒त्रेणै॒व य॒ज्ञस्य॒ स्वि॑ष्टग्ं शमयन्ति । वरु॑णेन॒ दुरि॑ष्टम् । प्रा॒जा॒प॒त्य-न्तू॑प॒र-म्म॑हाव्र॒त आल॑भन्ते । प्रा॒जा॒प॒त्यो॑-ऽतिग्रा॒ह्यो॑ गृह्यते । अह॑रे॒व रू॒पेण॒ सम॑र्धयन्ति । अथो॒ अह्न॑ ए॒वैष ब॒लिर्-ह्रि॑यते । आ॒ग्ने॒यमाल॑भन्ते॒ प्रति॒ प्रज्ञा᳚त्यै ॥ अ॒ज॒पे॒त्वान्. वा ए॒ते पूर्वै॒र्मासै॒र-व॑रुन्धते । यदे॒ते ग॒व्याः प॒शव॑ आल॒भ्यन्ते᳚ । उ॒भये॑षा-म्पशू॒ना-मव॑रुद्ध्यै ॥ 42 ॥

यदति॑रिक्ता-मेकाद॒शिनी॑-मा॒लभे॑रन्न् । अप्रि॑य॒-म्भ्रातृ॑व्य-म॒भ्यति॑रिच्येत । य-द्द्वौद्वौ॑ प॒शू स॒मस्ये॑युः । कनी॑य॒ आयुः॑ कुर्वीरन्न् । यदे॒ते ब्राह्म॑णवन्तः प॒शव॑ आल॒भ्यन्ते᳚ । नाप्रि॑य॒-म्भ्रातृ॑व्य-म॒भ्य॑ति॒रिच्य॑ते । न कनी॑य॒ आयुः॑ कुर्वते ॥ 43 ॥

(ते-ए॒वाल॑भन्ते-मैत्रावरु॒णीमाल॑भ॒न्ते-ऽव॑रुद्ध्यै-+स॒प्त च॑) (अ. 5)

अनुवाकं 6 - महाव्रतम्

प्र॒जाप॑तिः प्र॒जा-स्सृ॒ष्ट्वा वृ॒त्तो॑-ऽशयत् । त-न्दे॒वा भू॒ताना॒ग्ं॒ रस॒-न्तेजः॑ स॒भृन्त्य॑ । तेनै॑नमभिषज्यन्न् । म॒हान॑वव॒र्तीति॑ । त-न्म॑हाव्र॒तस्य॑ महाव्रत॒त्वम् । म॒ह-द्व्र॒तमिति॑ । त-न्म॑हाव्र॒तस्य॑ महाव्रत॒त्वम् । म॒ह॒तो व्र॒तमिति॑ । त-न्म॑हाव्र॒तस्य॑ महाव्रत॒त्वम् ॥ प॒ञ्च॒वि॒ग्ं॒श-स्स्तोमो॑ भवति ॥ 44 ॥

चतु॑र्विग्ंश-त्यर्धमास-स्संवँथ्स॒रः । य-द्वा ए॒तस्मिन्᳚-थ्संवँथ्स॒रे ऽधि॒प्राजा॑यत । तदन्न॑-म्पञ्चवि॒ग्ं॒श-म॑भवत् ॥ म॒द्ध्य॒तः क्रि॑यते । म॒द्ध्य॒तो ह्यन्न॑मशि॒त-न्धि॒नोति॑ । अथो॑ मद्ध्य॒त ए॒व प्र॒जाना॒मूर्ग्धी॑यते ॥ अथ॒ यद्वा इ॒दम॑न्त॒तः क्रि॒यते᳚ । तस्मा॑दुद॒न्ते प्र॒जा-स्समे॑धन्ते । अ॒न्त॒तः क्रि॑यते प्र॒जन॑नायै॒व ॥ त्रि॒वृच्छिरो॑ भवति ॥ 45 ॥

त्रे॒धा॒ वि॒हि॒तग्ं हि शिरः॑ । लोम॑ छ॒वीरस्थि॑ ॥ परा॑चा स्तुवन्ति । तस्मा॒-त्त-थ्स॒दृगे॒व । न मेद्य॒तो-ऽनु॑ मेद्यति । न कृश्य॒तो-ऽनु॑ कृश्यति ॥ प॒ञ्च॒द॒शो᳚-ऽन्यः प॒क्षो भ॑वति । स॒प्त॒द॒शो᳚-ऽन्यः । तस्मा॒-द्वयाग्॑स्य-न्यत॒रम॒र्धम॒भि प॒र्याव॑र्तन्ते । अ॒न्य॒त॒रतो॒ हि त-द्गरी॑यः क्रि॒यते᳚ ॥ 46 ॥

प॒ञ्च॒वि॒ग्ं॒श आ॒त्मा भ॑वति । तस्मा᳚-न्मद्ध्य॒तः प॒शवो॒ वरि॑ष्ठाः ॥ ए॒क॒वि॒ग्ं॒श-म्पुच्छ᳚म् । द्वि॒पदा॑सु स्तुवन्ति॒ प्रति॑ष्ठित्यै ॥ सर्वे॑ण स॒ह स्तु॑वन्ति । सर्वे॑ण॒ ह्या᳚त्मना᳚-ऽऽत्म॒न्वी । स॒होत्पत॑न्ति ॥ एकै॑का॒-मुच्छिग्ं॑षन्ति । आ॒त्मन्न्. ह्यङ्गा॑नि ब॒द्धानि॑ ॥ न वा ए॒तेन॒ सर्वः॒ पुरु॑षः ॥ 47 ॥

यदि॒त इ॑तो॒ लोमा॑नि द॒तो न॒खान् । प॒रि॒मादः॑ क्रियन्ते । तान्ये॒व तेन॒ प्रत्यु॑प्यन्ते ॥ औदु॑म्बर॒स्तल्पो॑ भवति । ऊर्ग्वा अन्न॑मुदु॒म्बरः॑ । ऊ॒र्ज ए॒वान्नाद्य॒स्या-व॑रुद्ध्यै ॥ यस्य॑ तल्प॒सद्य॒-मन॑भिजित॒ग्ग्॒ स्यात् । स दे॒वाना॒ग्ं॒ साम्य॑क्षे । त॒ल्प॒सद्य॑-म॒भिज॑या॒नीति॒ तल्प॑मा॒-रुह्यो-द्गा॑येत् । त॒ल्प॒सद्य॑-मे॒वाभिज॑यति ॥ 48 ॥

यस्य॑ तल्प॒सद्य॑-म॒भिजि॑त॒ग्ग्॒ स्यात् । स दे॒वाना॒ग्ं॒ साम्य॑क्षे । त॒ल्प॒सद्य॒-म्मा परा॑जे॒षीति॒ तल्प॑-मा॒रुह्यो-द्गा॑येत् । न त॑ल्प॒सद्य॒-म्परा॑जयते ॥ प्ले॒ङ्खे शग्ं॑सति । महो॒ वै प्ले॒ङ्खः । मह॑स ए॒वान्नाद्य॒स्या-व॑रुद्ध्यै ॥ दे॒वा॒सु॒रा-स्संयँ॑त्ता आसन्न् । त आ॑दि॒त्ये व्याय॑च्छन्त । त-न्दे॒वा-स्सम॑जयन्न् ॥ 49 ॥

ब्रा॒ह्म॒णश्च॑ शू॒द्रश्च॑ चर्मक॒र्ते व्याय॑च्छेते । दैव्यो॒ वै वर्णो᳚ ब्राह्म॒णः । अ॒स॒र्यः॑ शू॒द्रः । इ॒मे॑-ऽरा-थ्सुरि॒मे सु॑भू॒त-म॑क्र॒-न्नित्य॑न्यत॒रो ब्रू॑यात् । इ॒म उ॑द्वासीका॒रिण॑ इ॒मे दु॑र्भू॒त-म॑क्र॒न्नित्य॑न्यत॒रः । यदे॒वैषाग्ं॑ सुकृ॒तं-याँ राद्धिः॑ । तद॑न्यत॒रो॑-ऽभिश्री॑णाति । यदे॒वैषा᳚-न्दुष्कृ॒तं-याँ-ऽरा᳚द्धिः । तद॑न्यत॒रो-ऽप॑हन्ति । ब्रा॒ह्म॒ण-स्स-ञ्ज॑यति । अ॒मुमे॒वादि॒त्य-म्भ्रातृ॑व्यस्य॒ संविँ॑न्दन्ते ॥ 50 ॥

(भ॒व॒ति॒ - भ॒व॒ति॒ - क्रि॒यते॒ - पुरु॑षो - जयत्य - जय - ञ्जय॒त्येक॑-ञ्च) (अ. 6)

(उ॒द्ध्य॒न्यमा॑नं॒ - नवै॒तानि॒ - सन्त॑ति - रेकवि॒ग्ं॒श ए॒षो - ऽप्र॑तिष्ठां - प्र॒जाप॑ति-र्वृ॒त्त-ष्षट् )

(उ॒द्ध॒न्यमा॑नग्ं - शो॒चिष्के॒शो - ऽग्ने॑ स॒पत्ना॑ - नतिग्रा॒ह्या॑ - वैश्वदे॒वमाल॑भन्ते पञ्चा॒शत् )

(उ॒द्ध॒न्यमा॑न॒ग्ं॒ - संविँ॑न्दन्ते )

॥ हरिः॑ ओम् ॥

॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय ब्राह्मणे प्रथमाष्टके द्विदीयः प्रपाठक-स्समाप्तः ॥