1 - Arunaketukachayanam - Krishna Yajurveda Taittiriya Aranyaka Pathah - Bhadram Karnebhih — Gujarati Script

કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય આરણ્યકે પ્રથમઃ પ્રપાઠકઃ - અરુણકેતુકચયનં

ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,

શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હ॒રિઃ॒ ઓમ્ ॥

અનુવાકં 1

ભ॒દ્ર-ઙ્કર્ણે॑ભિ-શ્શૃણુ॒યામ॑ દેવાઃ ।

ભ॒દ્ર-મ્પ॑શ્યેમા॒ક્ષભિ॒-ર્યજ॑ત્રાઃ ।

સ્થિ॒રૈરઙ્ગૈ᳚સ્તુષ્ટુ॒વાગ્ં સ॑સ્ત॒નૂભિઃ॑ । વ્યશે॑મ દે॒વહિ॑તં॒-યઁદાયુઃ॑ ॥

સ્વ॒સ્તિ ન॒ ઇન્દ્રો॑ વૃ॒દ્ધશ્ર॑વાઃ ।

સ્વ॒સ્તિ નઃ॑ પૂ॒ષા વિ॒શ્વવે॑દાઃ ।

સ્વ॒સ્તિ ન॒સ્તાર્ક્ષ્યો॒ અરિ॑ષ્ટનેમિઃ ।

સ્વ॒સ્તિ નો॒ બૃહ॒સ્પતિ॑-ર્દધાતુ ॥

આપ॑માપામ॒પ-સ્સર્વાઃ᳚ ।

અ॒સ્મા-દ॒સ્મા-દિ॒તો-ઽમુતઃ॑ ॥ 1 ॥

અ॒ગ્નિર્વા॒યુશ્ચ॒ સૂર્ય॑શ્ચ । સ॒હ સ॑ઞ્ચ-સ્ક॒રર્ધિ॑યા ॥ વા॒ય્વશ્વા॑ રશ્મિ॒પત॑યઃ । મરી᳚ચ્યાત્માનો॒ અદ્રુ॑હઃ । દે॒વી-ર્ભુ॑વન॒ સૂવ॑રીઃ । પુ॒ત્ર॒વ॒ત્ત્વાય॑ મે સુત ॥ મહાનામ્ની-ર્મ॑હામા॒નાઃ । મ॒હ॒સો મ॑હસ॒-સ્સ્વઃ॑ ।

દે॒વીઃ પ॑ર્જન્ય॒ સૂવ॑રીઃ । પુ॒ત્ર॒વ॒ત્ત્વાય॑ મે સુત ॥ 2 ॥

અ॒પાશ્ન્યુ॑ષ્ણિ-મ॒પા રક્ષઃ॑ । અ॒પાશ્ન્યુ॑ષ્ણિ-મ॒પા રઘ᳚મ્ । અપા᳚ઘ્રા॒મપ॑ ચા॒વર્તિ᳚મ્ । અપ॑ દે॒વીરિ॒તો હિ॑ત ॥ વજ્ર॑-ન્દે॒વીરજી॑તાગ્શ્ચ ।

ભુવ॑ન-ન્દેવ॒સૂવ॑રીઃ । આ॒દિ॒ત્યાનદિ॑તિ-ન્દે॒વીમ્ । યોનિ॑નોર્ધ્વ-મુ॒દીષ॑ત ॥ શિ॒વા ન॒-શ્શન્ત॑મા ભવન્તુ । દિ॒વ્યા આપ॒ ઓષ॑ધયઃ( ) ।

સુ॒મૃ॒ડી॒કા સર॑સ્વતિ । મા તે॒ વ્યો॑મ સ॒ન્દૃશિ॑ ॥ 3 ॥

(અ॒મુતઃ॑ - સુ॒ - તૌષ॑ધયો॒ દ્વે ચ॑ ) (અ. 1)

અનુવાકં 2

સ્મૃતિઃ॑ પ્ર॒ત્યક્ષ॑-મૈતિ॒હ્ય᳚મ્ । અનુ॑માન-શ્ચતુષ્ટ॒યમ્ । એ॒તૈરાદિ॑ત્ય મણ્ડલમ્ ।

સર્વૈ॑રેવ॒ વિધા᳚સ્યતે ॥ સૂર્યો॒ મરી॑ચિ॒માદ॑ત્તે । સર્વસ્મા᳚-દ્ભુવ॑નાદ॒ધિ । તસ્યાઃ પાક વિ॑શેષે॒ણ । સ્મૃ॒ત-ઙ્કા॑લ વિ॒શેષ॑ણમ્ ॥

ન॒દીવ॒ પ્રભ॑વા-ત્કા॒ચિત્ । અ॒ક્ષય્યા᳚-થ્સ્યન્દ॒તે ય॑થા ॥ 4 ॥

તાન્નદ્યો-ઽભિ સ॑માય॒ન્તિ । સો॒રુ-સ્સતી॑ ન નિ॒વર્ત॑તે ॥

એ॒વન્ના॒ના સ॑મુત્થા॒નાઃ । કા॒લા-સ્સં॑વઁથ્સ॒રગ્ગ્ શ્રિ॑તાઃ । અણુશશ્ચ મ॑હશ॒શ્ચ । સર્વે॑ સમવ॒યન્ત્રિ॑ તમ્ ॥ સ તૈ᳚-સ્સ॒ર્વૈ-સ્સ॑માવિ॒ષ્ટઃ । ઊ॒રુ-સ્સ॑ન્ન નિ॒વર્ત॑તે । અધિ સંવઁથ્સ॑રં-વિઁ॒દ્યાત્ ।

તદેવ॑ લક્ષ॒ણે ॥ 5 ॥

અણુભિશ્ચ મ॑હદ્ભિ॒શ્ચ । સ॒મારૂ॑ઢઃ પ્ર॒દૃશ્ય॑તે । સંવઁથ્સરઃ પ્ર॑ત્યક્ષે॒ણ ।

ના॒ધિસ॑ત્ત્વઃ પ્ર॒દૃશ્ય॑તે ॥ પ॒ટરો॑ વિક્લિ॑ધઃ પિ॒ઙ્ગઃ । એ॒ત-દ્વ॑રુણ॒ લક્ષ॑ણમ્ । યત્રૈત॑-દુપ॒દૃશ્ય॑તે । સ॒હસ્ર॑-ન્તત્ર॒ નીય॑તે ॥

એકગ્ં હિ શિરો ના॑ના મુ॒ખે । કૃ॒થ્સ્ન-ન્ત॑દૃત॒ લક્ષ॑ણમ્ ॥ 6 ॥

ઉભયત-સ્સપ્તે᳚ન્દ્રિયા॒ણિ । જ॒લ્પિત॑-ન્ત્વેવ॒ દિહ્ય॑તે ॥

શુક્લકૃષ્ણે સંવઁ॑થ્સર॒સ્ય । દક્ષિણ વામ॑યોઃ પા॒ર્શ્વયોઃ । તસ્યૈ॒ષા ભવ॑તિ ॥ શુ॒ક્ર-ન્તે॑ અ॒ન્યદ્ય॑જ॒ત-ન્તે॑ અ॒ન્યત્ ।

વિષુ॑રૂપે॒ અહ॑ની॒ દ્યૌરિ॑વાસિ । વિશ્વા॒ હિ મા॒યા અવ॑સિ સ્વધાવઃ । ભ॒દ્રા તે॑ પૂષન્નિ॒હ રા॒તિર॒સ્ત્વિતિ॑ ॥

નાત્ર॒ ભુવ॑નમ્ । ન પૂ॒ષા । ન પ॒શવઃ॑ ।

નાદિત્ય-સ્સંવઁથ્સર એવ પ્રત્યક્ષેણ પ્રિયત॑મં-વિઁ॒દ્યાત્ । એતદ્વૈ સંવઁથ્સરસ્ય પ્રિયત॑મગ્ં રૂ॒પમ્ । યો-ઽસ્ય મહાનર્થ ઉત્પથ્સ્યમા॑નો ભ॒વતિ । ઇદ-મ્પુણ્ય-ઙ્કુ॑રુષ્વે॒તિ । તમાહર॑ણ-ન્દ॒દ્યાત્ ॥ 7 ॥

(ય॒થા॒ - લ॒ક્ષ॒ણ - ઋ॑તુ॒લક્ષ॑ણં॒ - ભુવ॑નગ્ં સ॒પ્ત ચ॑) (અ. 2)

અનુવાકં 3

સા॒ક॒ઞ્જાનાગ્ં॑ સ॒પ્તથ॑માહુ-રેક॒જમ્ । ષડુ॑દ્ય॒મા ઋષ॑યો દેવ॒જા ઇતિ॑ ।

તેષા॑મિ॒ષ્ટાનિ॒ વિહિ॑તાનિ ધામ॒શઃ । સ્થા॒ત્રે રે॑જન્તે॒ વિકૃ॑તાનિ રૂપ॒શઃ ॥ કોનુ॑ મર્યા॒ અમિ॑થિતઃ । સખા॒ સખા॑યમબ્રવીત્ । જહા॑કો અ॒સ્મદી॑ષતે ॥

યસ્તિ॒ત્યાજ॑ સખિ॒વિદ॒ગ્ં॒ સખા॑યમ્ ।

ન તસ્ય॑ વા॒ચ્યપિ॑ ભા॒ગો અ॑સ્તિ ।

યદીગ્ં॑ શૃ॒ણોત્ય॒લકગ્ં॑ શૃણોતિ ॥ 8 ॥

ન હિ પ્ર॒વેદ॑ સુકૃ॒તસ્ય॒ પન્થા॒મિતિ॑ ॥

ઋ॒તુર્-ઋ॑તુના નુ॒દ્યમા॑નઃ ।

વિન॑નાદા॒ભિધા॑વઃ । ષષ્ટિશ્ચ ત્રિગ્ંશ॑કા વ॒લ્ગાઃ ।

શુ॒ક્લકૃ॑ષ્ણૌ ચ॒ ષાષ્ટિ॑કૌ ॥

સા॒રા॒ગ॒વ॒સ્ત્રૈ-ર્જ॒રદ॑ક્ષઃ ।

વ॒સ॒ન્તો વસુ॑ભિ-સ્સ॒હ । સં॒વઁ॒થ્સ॒રસ્ય॑ સવિ॒તુઃ । પ્રૈ॒ષ॒કૃ-ત્પ્ર॑થ॒મ-સ્સ્મૃ॑તઃ ॥ અ॒મૂના॒દય॑-તેત્ય॒ન્યાન્ ॥ 9 ॥

અ॒મૂગ્શ્ચ॑ પરિ॒રક્ષ॑તઃ । એ॒તા વા॒ચઃ પ્ર॑યુજ્ય॒ન્તે । યત્રૈ ત॑દુપ॒દૃશ્ય॑તે ॥ એ॒તદે॒વ વિ॑જાની॒યાત્ । પ્ર॒માણ॑-ઙ્કાલ॒પર્ય॑યે । વિ॒શે॒ષ॒ણ-ન્તુ॑ વક્ષ્યા॒મઃ । ઋ॒તૂના᳚-ન્તન્નિ॒બોધ॑ત ॥ શુક્લવાસા॑ રુદ્ર॒ગણઃ । ગ્રી॒ષ્મેણા॑વર્ત॒તે સ॑હ ।

નિ॒જહ॑-ન્પૃથિ॑વીગ્ં સ॒ર્વામ્ ॥ 10 ॥

જ્યો॒તિષા᳚ ઽપ્રતિ॒ખ્યેન॑ સઃ ॥ વિ॒શ્વ॒રૂ॒પાણિ॑ વાસા॒ગ્ં॒સિ । આ॒દિ॒ત્યાના᳚-ન્નિ॒બોધ॑ત । સંવઁથ્સરીણ॑-ઙ્કર્મ॒ફલમ્ । વર્ષાભિ-ર્દ॑દતા॒ગ્ં॒ સહ ॥ અદુઃખો॑ દુઃખ ચ॑ક્ષુરિ॒વ । તદ્મા॑ પીત ઇવ॒ દૃશ્ય॑તે । શીતેના᳚ વ્યથ॑યન્નિ॒વ । રુ॒રુદ॑ક્ષ ઇવ॒ દૃશ્ય॑તે ॥ હ્લાદયતે᳚ જ્વલ॑તશ્ચૈ॒વ ।

શા॒મ્યત॑શ્ચાસ્ય॒ ચક્ષુ॑ષી । યાવૈ પ્રજા ભ્રગ્ગ્॑શ્ય॒ન્તે । સંવઁથ્સરાત્તા ભ્રગ્ગ્॑શ્ય॒ન્તે ॥ યાઃ॒ પ્રતિ॑તિષ્ઠ॒ન્તિ । સંવઁથ્સરે તાઃ પ્રતિ॑તિષ્ઠ॒ન્તિ । વ॒ર્॒ષાભ્ય॑ ઇત્ય॒ર્થઃ ॥ 11 ॥

(શૃ॒ણો॒ - ત્ય॒ન્યાન્થ્ - સ॒ર્વા - મે॒વ ષટ્ચ॑) (અ. 3)

અનુવાકં 4

અક્ષિ॑દુઃ॒ખોત્થિ॑તસ્યૈ॒વ । વિ॒પ્રસ॑ન્ને ક॒નીનિ॑કે । આઙ્ક્તે ચાદ્ગ॑ણ-ન્ના॒સ્તિ । ઋ॒ભૂણા᳚-ન્તન્નિ॒બોધ॑ત ॥ ક॒ન॒કા॒ભાનિ॑ વાસા॒ગ્ં॒સિ । અ॒હતા॑નિ નિ॒બોધ॑ત ।

અન્નમશ્ર્નીત॑ મૃજ્મી॒ત । અ॒હં-વોઁ॑ જીવ॒નપ્ર॑દઃ ॥ એ॒તા વા॒ચઃ પ્ર॑યુજ્ય॒ન્તે ।

શ॒રદ્ય॑ત્રોપ॒ દૃશ્ય॑તે ॥ 12 ॥

અભિધૂન્વન્તો-ઽભિઘ્ન॑ન્ત ઇ॒વ । વા॒તવ॑ન્તો મ॒રુદ્ગ॑ણાઃ ॥ અમુતો જેતુમિષુમુ॑ખમિ॒વ । સન્નદ્ધા-સ્સહ દ॑દૃશે॒ હ । અપદ્ધ્વસ્તૈ-ર્વસ્તિવ॑ર્ણૈરિ॒વ । વિ॒શિ॒ખાસઃ॑ કપ॒ર્દિનઃ ॥ અક્રુદ્ધસ્ય યોથ્સ્ય॑માન॒સ્ય । કૃ॒દ્ધસ્યે॑વ॒ લોહિ॑ની । હેમતશ્ચક્ષુ॑ષી વિ॒દ્યાત્ । અ॒ક્ષ્ણયોઃ᳚, ક્ષિપ॒ણોરિ॑વ ॥ 13 ॥

દુર્ભિક્ષ-ન્દેવ॑લોકે॒ષુ । મ॒નૂના॑મુદ॒ક-ઙ્ગૃ॑હે । એ॒તા વા॒ચઃ પ્ર॑વદ॒ન્તીઃ । વૈ॒દ્યુતો॑ યાન્તિ॒ શૈશિ॑રીઃ ॥ તા અ॒ગ્નિઃ પવ॑માના॒ અન્વૈ᳚ક્ષત । ઇ॒હ જી॑વિ॒કામ-પ॑રિપશ્યન્ન્ । તસ્યૈ॒ષા ભવ॑તિ ॥ ઇ॒હેહ વઃ॑ સ્વત॒પસઃ । મરુ॑ત॒-સ્સૂર્ય॑ત્વચઃ । શર્મ॑ સ॒પ્રથા॒ આવૃ॑ણે ॥ 14 ॥

(દૃશ્ય॑ત - ઇ॒વા - વૃ॑ણે) (અ. 4)

અનુવાકં 5

અતિ॑ તા॒મ્રાણિ॑ વાસા॒ગ્ં॒સિ । અ॒ષ્ટિવ॑જ્રિ શ॒તઘ્નિ॑ ચ ।

વિશ્વે દેવા વિપ્ર॑હર॒ન્તિ । અ॒ગ્નિજિ॑હ્વ અ॒સશ્ચ॑ત ॥ નૈવ દેવો॑ ન મ॒ર્ત્યઃ । ન રાજા વ॑રુણો॒ વિભુઃ । નાગ્નિ-ર્નેન્દ્રો ન પ॑વમા॒નઃ । મા॒તૃક્ક॑ચ્ચ ન॒ વિદ્ય॑તે ॥ દિ॒વ્યસ્યૈકા॒ ધનુ॑રાર્ત્નિઃ ।

પૃ॒થિ॒વ્યામપ॑રા શ્રિ॒તા ॥ 15 ॥

તસ્યેન્દ્રો વમ્રિ॑રૂપે॒ણ । ધ॒નુર્જ્યા॑-મછિ॒નથ્સ્વ॑યમ્ ॥ તદિ॑ન્દ્ર॒ધનુ॑રિત્ય॒જ્યમ્ । અ॒ભ્રવ॑ર્ણેષુ॒ ચક્ષ॑તે । એતદેવ શંયોઁ-ર્બાર્હ॑સ્પત્ય॒સ્ય । એ॒ત-દ્રુ॑દ્રસ્ય॒ ધનુઃ ॥ રુ॒દ્રસ્ય॑ ત્વેવ॒ ધનુ॑રાર્ત્નિઃ । શિર॒ ઉત્પિ॑પેષ ।

સ પ્ર॑વ॒ર્ગ્યો॑-ઽભવત્ । તસ્મા॒-દ્ય-સ્સપ્ર॑વ॒ર્ગ્યેણ॑ ય॒જ્ઞેન॒ યજ॑તે ।

રુ॒દ્રસ્ય॒ સ શિરઃ॒ પ્રતિ॑દધાતિ । નૈનગ્ં॑ રુ॒દ્ર આરુ॑કો ભવતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ 16 ॥

(શ્રિ॒તા - યજ॑તે॒ ત્રીણિ॑ ચ) (અ. 5)

અનુવાકં 6

અ॒ત્યૂ॒ર્ધ્વા॒ક્ષો-ઽતિ॑રશ્ચાત્ । શિશિ॑રઃ પ્ર॒દૃશ્ય॑તે ।

નૈવ રૂપ-ન્ન॑ વાસા॒ગ્ં॒સિ । ન ચક્ષુઃ॑ પ્રતિ॒દૃશ્ય॑તે ॥ અ॒ન્યોન્ય॒-ન્તુ ન॑ હિગ્ગ્સ્રા॒તઃ । સ॒ત સ્ત॑-દ્દેવ॒લક્ષ॑ણમ્ । લોહિતો-ઽક્ષ્ણિ શા॑રશી॒ર્ષ્ણિઃ ।

સૂ॒ર્યસ્યો॑દય॒ન-મ્પ્ર॑તિ ॥ ત્વ-ઙ્કરોષિ॑ ન્યઞ્જ॒લિકામ્ । ત્વ॒-ઙ્કરો॑ષિ નિ॒જાનુ॑કામ્ ॥ 17 ॥

નિજાનુકામે᳚ ન્યઞ્જ॒લિકા । અમી વાચ-મુપાસ॑તામિ॒તિ ॥

તસ્મૈ સર્વ ઋતવો॑ નમ॒ન્તે । મર્યાદા કરત્વા-ત્પ્ર॑પુરો॒ધામ્ । બ્રાહ્મણ॑ આપ્નો॒તિ । ય એ॑વં-વેઁ॒દ ।

સ ખલુ સંવઁથ્સર એતૈ-સ્સેનાની॑ભિ-સ્સ॒હ ।

ઇન્દ્રાય સર્વાન્-કામાન॑ભિવ॒હતિ । સ દ્ર॒ફ્સઃ ।

તસ્યૈ॒ષા ભવ॑તિ ॥ 18 ॥

અવ॑ દ્ર॒ફ્સો અગ્ં॑શ॒મતી॑મતિષ્ઠત્ । ઇ॒યા॒નઃ કૃ॒ષ્ણો દ॒શભિઃ॑ સ॒હસ્રૈઃ᳚ ।

આવ॒ર્ત-મિન્દ્ર॒-શ્શચ્યા॒ ધમ॑ન્તમ્ । ઉપસ્નુહિ ત-ન્નૃમણા-મથ॑દ્રામિ॒તિ ॥ એતયૈ વેન્દ્ર-સ્સલા વૃ॑ક્યા સ॒હ । અસુરા-ન્પ॑રિવૃ॒શ્ચતિ । પૃથિ॑વ્ય॒ગ્ં॒ શુમ॑તી । તામ॒ન્વ-વ॑સ્થિત-સ્સંવઁથ્સ॒રો દિ॒વઞ્ચ॑ ।

નૈવં-વિઁદુષા-ઽઽચાર્યા᳚-ન્તેવા॒સિનૌ । અન્યોન્યસ્મૈ᳚ દ્રુહ્યા॒તામ્ । યો દ્રુ॒હ્યતિ । ભ્રશ્યતે સ્વ॑ર્ગા-લ્લો॒કાત્ । ઇત્યતુ મ॑ણ્ડલા॒નિ । સૂર્ય મણ્ડલા᳚ ન્યાખ્યા॒યિકાઃ । અત ઊર્ધ્વગ્ંસ॑નિર્વ॒ચનાઃ ॥ 19 ॥

(નિ॒જાનુ॑કાં॒ - ભવ॑તિ - દ્રુહ્યા॒તા-મ્પઞ્ચ॑ ચ) (અ. 6)

અનુવાકં 7

આરોગો ભ્રાજઃ પટરઃ॑ પત॒ઙ્ગઃ । સ્વર્ણરો જ્યોતિષીમાન્॑. વિભા॒સઃ । તે અસ્મૈ સર્વે દિવમા॑તપ॒ન્તિ । ઊર્જ-ન્દુહાના અનપસ્ફુર॑ન્ત ઇ॒તિ ॥ કશ્ય॑પો-ઽષ્ટ॒મઃ । સ મહામેરુ-ન્ન॑ જહા॒તિ । તસ્યૈ॒ષા ભવ॑તિ ॥ યત્તે॒ શિલ્પ॑-ઙ્કશ્યપ રોચ॒નાવ॑ત્ । ઇ॒ન્દ્રિ॒યાવ॑-ત્પુષ્ક॒લ-ઞ્ચિ॒ત્રભા॑નુ ।

યસ્મિ॒-ન્થ્સૂર્યા॒ અર્પિ॑તા-સ્સ॒પ્ત સા॒કમ્ ॥ 20 ॥

તસ્મિ-ન્રાજાન-મધિવિશ્રયે॑મમિ॒તિ ॥ તે અસ્મૈ સર્વે કશ્યપા-જ્જ્યોતિ॑--ર્લભ॒ન્તે । તાન્થ્સોમઃ કશ્યપાદધિ॑ નિર્ધ॒મતિ । ભ્રસ્તા કર્મ કૃ॑દિવૈ॒વમ્ ॥

પ્રાણો જીવાનીન્દ્રિય॑ જીવા॒નિ । સપ્ત શીર્ષ॑ણ્યાઃ પ્રા॒ણાઃ ।

સૂર્યા ઇ॑ત્યાચા॒ર્યાઃ ॥ અપશ્યમહ મેતાન્-થ્સપ્ત સૂ᳚ર્યાનિ॒તિ । પઞ્ચકર્ણો॑ વાથ્સ્યા॒યનઃ । સપ્તકર્ણ॑શ્ચ પ્લા॒ક્ષિઃ ॥ 21 ॥

આનુશ્રવિક એવ નૌ કશ્ય॑પ ઇ॒તિ । ઉભૌ॑ વેદ॒યિતે ।

ન હિ શેકુમિવ મહામે॑રુ-ઙ્ગ॒ન્તુમ્ ॥

અપશ્યમહમેત-થ્સૂર્યમણ્ડલ-મ્પરિવ॑ર્તમા॒નમ્ ।

ગા॒ર્ગ્યઃ પ્રા॑ણત્રા॒તઃ । ગચ્છન્ત મ॑હામે॒રુમ્ । એક॑ઞ્ચાજ॒હતમ્ ॥ ભ્રાજપટર પત॑ઙ્ગા નિ॒હને । તિષ્ઠન્ના॑તપ॒ન્તિ । તસ્મા॑દિ॒હ તપ્ત્રિ॑ તપાઃ ॥ 22 ॥

અ॒મુત્રે॒તરે । તસ્મા॑દિ॒હા તપ્ત્રિ॑ તપાઃ ॥ તેષા॑મેષા॒ ભવ॑તિ ॥ સ॒પ્ત સૂર્યા॒ દિવ॒-મનુ॒ પ્રવિ॑ષ્ટાઃ । તાન॒ન્વેતિ॑ પ॒થિભિ॑-ર્દક્ષિ॒ણાવાન્॑ । તે અસ્મૈ સર્વે ઘૃતમા॑તપ॒ન્તિ । ઊર્જ-ન્દુહાના અનપસ્ફુર॑ન્ત ઇ॒તિ ॥

સપ્તર્ત્વિજ-સ્સૂર્યા ઇ॑ત્યાચા॒ર્યાઃ ॥ તેષા॑મેષા॒ ભવ॑તિ ॥

સ॒પ્ત દિશો॒ નાના॑ સૂર્યાઃ ॥ 23 ॥

સ॒પ્ત હોતા॑ર ઋ॒ત્વિજઃ॑ । દેવા આદિત્યા॑ યે સ॒પ્ત ।

તેભિ-સ્સોમાભી રક્ષ॑ણ ઇ॒તિ ॥ તદ॑પ્યામ્ના॒યઃ । દિગ્ભ્રાજ ઋતૂ᳚ન્ કરો॒તિ ॥ એત॑યૈવા॒વૃતા ઽઽસહસ્રસૂર્યતાયા ઇતિ વૈ॑શમ્પા॒યનઃ ॥ તસ્યૈ॒ષા ભવ॑તિ ॥

યદ્દ્યાવ॑ ઇન્દ્ર તે શ॒તગ્ં શ॒ત-મ્ભૂમીઃ᳚ । ઉ॒ત સ્યુઃ ।

ન ત્વા॑ વજ્રિન્-થ્સ॒હસ્ર॒ગ્ં॒ સૂર્યાઃ᳚ ॥ 24 ॥

અનુ ન જાતમષ્ટ રોદ॑સી ઇ॒તિ ॥ નાના લિઙ્ગત્વા-દૃતૂના-ન્નાના॑ સૂર્ય॒ત્વમ્ ॥ અષ્ટૌ તુ વ્યવસિ॑તા ઇ॒તિ ॥ સૂર્યમણ્ડલા-ન્યષ્ટા॑ત ઊ॒ર્ધ્વમ્ ॥

તેષા॑મેષા॒ ભવ॑તિ ॥ ચિ॒ત્ર-ન્દે॒વાના॒-મુદ॑ગા॒દની॑કમ્ । ચક્ષુ॑-ર્મિ॒ત્રસ્ય॒ વરુ॑ણસ્યા॒ગ્નેઃ । આ-ઽપ્રા॒ દ્યાવા॑ પૃથિ॒વી અ॒ન્તરિ॑ક્ષમ્ ।

સૂર્ય આત્મા જગતસ્તસ્થુ॑ષશ્ચે॒તિ ॥ 25 ॥

(સા॒કં - પ્લા॒ક્ષિ - સ્તપ્ત્રિ॑તપા॒ - નાના॑સૂર્યાઃ॒ - સૂર્યા॒ - +નવ॑ ચ) (અ. 7)

અનુવાકં 8

ક્વેદમભ્ર॑-ન્નિવિ॒શતે । ક્વાયગ્ં॑ સંવઁથ્સ॒રો મિ॑થઃ । ક્વાહઃ ક્વેય-ન્દે॑વ રા॒ત્રી । ક્વ માસા ઋ॑તવ॒-શ્શ્રિતાઃ ॥ અર્ધમાસા॑ મુહૂ॒ર્તાઃ । નિમેષાસ્તુ॑ટિભિઃ॒ (નિમેષાસ્ત્ર॑ટિભિઃ॒) સહ । ક્વેમા આપો નિ॑વિશ॒ન્તે । ય॒દીતો॑ યાન્તિ॒ સમ્પ્ર॑તિ ॥ કાલા અફ્સુ નિ॑વિશ॒ન્તે । આ॒પ-સ્સૂર્યે॑ સ॒માહિ॑તાઃ ॥ 26 ॥

અભ્રા᳚ણ્ય॒પઃ પ્ર॑પદ્ય॒ન્તે । વિ॒દ્યુથ્સૂર્યે॑ સ॒માહિ॑તા ॥ અનવર્ણે ઇ॑મે ભૂ॒મી । ઇ॒યઞ્ચા॑સૌ ચ॒ રોદ॑સી ॥ કિગ્ગ્ સ્વિદત્રાન્ત॑રા ભૂ॒તમ્ । યે॒નેમે વિ॑ધૃતે॒ ઉભે ।

વિ॒ષ્ણુના॑ વિધૃ॑તે ભૂ॒મી । ઇ॒તિ વ॑થ્સસ્ય॒ વેદ॑ના ॥

ઇરા॑વતી ધેનુ॒મતી॒ હિ ભૂ॒તમ્ । સૂ॒ય॒વ॒સિની॒ મનુ॑ષે દશ॒સ્યે᳚ ॥ 27 ॥

વ્ય॑ષ્ટભ્ના॒-દ્રોદ॑સી॒ વિષ્ણ॑વે॒તે । દા॒ધર્થ॑ પૃથિ॒વી-મ॒ભિતો॑ મ॒યૂખૈઃ᳚ ॥

કિન્ત-દ્વિષ્ણો ર્બલ॑મા॒હુઃ । કા॒ દીપ્તિઃ॑ કિ-મ્પ॒રાય॑ણમ્ ।

એકો॑ ય॒દ્ધા-ર॑ય દ્દે॒વઃ । રે॒જતી॑ રોદ॒સી ઉ॑ભે ॥ વાતાદ્વિષ્ણો-ર્બ॑લ મા॒હુઃ । અ॒ક્ષરા᳚-દ્દીપ્તિ॒ રુચ્ય॑તે । ત્રિ॒પદા॒દ્ધાર॑ય-દ્દે॒વઃ । યદ્વિષ્ણો॑રેક॒-મુત્ત॑મમ્ ॥ 28 ॥

અ॒ગ્નયો॑ વાય॑વશ્ચૈ॒વ । એ॒તદ॑સ્ય પ॒રાય॑ણમ્ ॥ પૃચ્છામિ ત્વા પ॑ર-મ્મૃ॒ત્યુમ્ । અ॒વમ॑-મ્મદ્ધ્ય॒મઞ્ચ॑તુમ્ । લો॒કઞ્ચ॒ પુણ્ય॑પાપા॒નામ્ ।

એ॒ત-ત્પૃ॑ચ્છામિ॒ સમ્પ્ર॑તિ ॥ અ॒મુમા॑હુઃ પ॑ર-મ્મૃ॒ત્યુમ્ । પ॒વમા॑ન-ન્તુ॒ મદ્ધ્ય॑મમ્ । અ॒ગ્નિરે॒વાવ॑મો મૃ॒ત્યુઃ । ચ॒ન્દ્રમા᳚-શ્ચતુ॒રુચ્ય॑તે ॥ 29 ॥

અ॒ના॒ભો॒ગાઃ પ॑ર-મ્મૃ॒ત્યુમ્ । પા॒પા-સ્સં॑યઁન્તિ॒ સર્વ॑દા । આભોગાસ્ત્વેવ॑ સંયઁ॒ન્તિ । ય॒ત્ર પુ॑ણ્યકૃ॒તો જ॑નાઃ ॥ તતો॑ મ॒દ્ધ્યમ॑માય॒ન્તિ । ચ॒તુમ॑ગ્નિઞ્ચ॒ સમ્પ્ર॑તિ ॥ પૃચ્છામિ ત્વા॑ પાપ॒કૃતઃ । ય॒ત્ર યા॑તય॒તે ય॑મઃ । ત્વન્નસ્ત--દ્બ્રહ્મ॑-ન્પ્રબ્રૂ॒હિ । ય॒દિ વે᳚ત્થા-ઽસ॒તો ગૃ॑હાન્ ॥ 30 ॥

ક॒શ્યપા॑ દુદિ॑તા-સ્સૂ॒ર્યાઃ । પા॒પાન્નિ॑ર્ઘ્નન્તિ॒ સર્વ॑દા ।

રોદસ્યોરન્ત॑-ર્દેશે॒ષુ । તત્ર ન્યસ્યન્તે॑ વાસ॒વૈઃ ॥

તે ઽશરીરાઃ પ્ર॑પદ્ય॒ન્તે ।

ય॒થા ઽપુ॑ણ્યસ્ય॒ કર્મ॑ણઃ । અપા᳚ણ્ય॒પાદ॑ કેશા॒સઃ । ત॒ત્ર તે॑-ઽયોનિ॒જા જ॑નાઃ ॥ મૃત્વા પુનર્મૃત્યુ-મા॑પદ્ય॒ન્તે । અ॒દ્યમા॑ના-સ્સ્વ॒કર્મ॑ભિઃ ॥ 31 ॥

આશાતિકાઃ ક્રિમ॑ય ઇ॒વ । તતઃ પૂયન્તે॑ વાસ॒વૈઃ ॥

અપૈ॑ત-મ્મૃ॒ત્યુ-ઞ્જ॑યતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । સ ખલ્વૈવં॑-વિઁદ્બ્રા॒હ્મણઃ । દી॒ર્ઘશ્રુ॑ત્તમો॒ ભવ॑તિ । કશ્ય॑પ॒સ્યાતિ॑થિ॒-સ્સિદ્ધગ॑મન॒-સ્સિદ્ધાગ॑મનઃ ॥

તસ્યૈ॒ષા ભવ॑તિ ॥ આયસ્મિન᳚-થ્સ॒પ્ત વા॑સ॒વાઃ ।

રોહ॑ન્તિ પૂ॒ર્વ્યા॑ રુહઃ॑ ॥ 32 ॥

ઋષિ॑ર્હ દીર્ઘ॒શ્રુત્ત॑મઃ । ઇન્દ્રસ્ય ઘર્મો અતિ॑થિરિ॒તિ ॥

કશ્યપઃ પશ્ય॑કો ભ॒વતિ । યથ્સર્વ-મ્પરિપશ્યતી॑તિ સૌ॒ક્ષ્મ્યાત્ ॥ અથાગ્ને॑રષ્ટપુ॑રુષ॒સ્ય । તસ્યૈ॒ષા ભવ॑તિ ॥ અગ્ને॒ નય॑ સુ॒પથા॑ રા॒યે અ॒સ્માન્ ।

વિશ્વા॑નિ દેવ વ॒યુના॑નિ વિ॒દ્વાન્ । યુ॒યો॒દ્ધ્ય॑સ્મ-જ્જુ॑હુરા॒ણમેનઃ॑ । ભૂયિષ્ઠાન્તે નમ ઉક્તિં-વિઁ॑ધેમે॒તિ ॥ 33 ॥

સ॒માહિ॑તા - દશ॒સ્યે॑ - ઉત્ત॑મ॒-મુચ્ય॑તે-ગૃહાન્-થ્સ્વ॒કર્મ॑ભિઃ-પૂ॒ર્વ્યા॑ રુહ॑-ઇ॒તિ) (અ. 8)

અનુવાકં 9

અગ્નિશ્ચ જાત॑વેદા॒શ્ચ । સહોજા અ॑જિરા॒પ્રભુઃ । વૈશ્વાનરો ન॑ર્યાપા॒શ્ચ । પ॒ઙ્ક્તિરા॑ધાશ્ચ॒ સપ્ત॑મઃ ।

વિસર્પે વાષ્ટ॑મો-ઽગ્ની॒નામ્ । એતે-ઽષ્ટૌ વસવઃ, ક્ષિ॑તા ઇ॒તિ ॥ યથર્ત્વે-વાગ્ને-રર્ચિર્વર્ણ॑ વિશે॒ષાઃ ।

નીલાર્ચિશ્ચ પીતકા᳚ર્ચિશ્ચે॒તિ ॥ અથ વાયો-રેકાદશ-પુરુષસ્યૈકાદશ॑સ્ત્રીક॒સ્ય ॥

પ્રભ્રાજમાના વ્ય॑વદા॒તાઃ ॥ 34 ॥

યાશ્ચ વાસુ॑કિ વૈ॒દ્યુતાઃ । રજતાઃ પરુ॑ષા-શ્શ્યા॒માઃ ।

કપિલા અ॑તિલો॒હિતાઃ । ઊર્ધ્વા અવપ॑તન્તા॒શ્ચ । વૈદ્યુત ઇ॑ત્યેકા॒દશ ॥ નૈનં-વૈઁદ્યુતો॑ હિન॒સ્તિ । ય એ॑વં-વેઁ॒દ ॥ સ હોવાચ વ્યાસઃ પા॑રાશ॒ર્યઃ ।

વિદ્યુદ્વધમેવાહ-મ્મૃત્યુમૈ᳚ચ્છમિ॒તિ ॥

ન ત્વકા॑મગ્ં હ॒ન્તિ ॥ 35 ॥

ય એ॑વં-વેઁ॒દ ॥ અથ ગ॑ન્ધર્વ॒ગણાઃ । સ્વાન॒ ભ્રાટ્ । અઙ્ઘા॑રિ॒-ર્બમ્ભા॑રિઃ । હસ્ત॒-સ્સુહ॑સ્તઃ । કૃશા॑નુ-ર્વિ॒શ્વાવ॑સુઃ । મૂર્ધન્વાન્-થ્સૂ᳚ર્યવ॒ર્ચાઃ ।

કૃતિરિત્યેકાદશ ગ॑ન્ધર્વ॒ગણાઃ ॥ દેવાશ્ચ મ॑હાદે॒વાઃ । રશ્મયશ્ચ દેવા॑ ગર॒ગિરઃ ॥ 36 ॥

નૈન-ઙ્ગરો॑ હિન॒સ્તિ । ય એ॑વં-વેઁ॒દ ॥ ગૌ॒રી મિ॑માય સલિ॒લાનિ॒ તક્ષ॑તી । એક॑પદી દ્વિ॒પદી॒ સા ચતુ॑ષ્પદી । અ॒ષ્ટાપ॑દી॒ નવ॑પદી બભૂ॒વુષી᳚ । સહસ્રાક્ષરા પરમે વ્યો॑મન્નિ॒તિ ॥ વાચો॑ વિશે॒ષણમ્ ॥

અથ નિગદ॑વ્યાખ્યા॒તાઃ । તાનનુક્ર॑મિષ્યા॒મઃ ॥

વ॒રાહવઃ॑-સ્વત॒પસઃ ॥ 37 ॥

વિ॒દ્યુ-ન્મ॑હસો॒ ધૂપ॑યઃ । શ્વાપયો ગૃહમેધા᳚શ્ચેત્યે॒તે । યે॒ ચેમે-ઽશિ॑મિવિ॒દ્વિષઃ ॥ પર્જન્યા-સ્સપ્ત પૃથિવીમભિવ॑ર્ષ॒ન્તિ ।

વૃષ્ટિ॑ભિરિ॒તિ । એતયૈવ વિભક્તિ વિ॑પરી॒તાઃ । સ॒પ્તભિ॒ર્વાતૈ॑ રુદી॒રિતાઃ । અમૂં-લોઁકા-નભિવ॑ર્ષ॒ન્તિ । તેષા॑મેષા॒ ભવ॑તિ ॥ સ॒મા॒ન-મે॒તદુદ॑કમ્ ॥ 38 ॥

ઉ॒ચ્ચૈત્ય॑વ॒ ચાહ॑ભિઃ । ભૂમિ॑-મ્પ॒ર્જન્યા॒ જિન્વ॑ન્તિ ।

દિવ-ઞ્જિન્વન્-ત્યગ્ન॑ય ઇ॒તિ ॥ યદક્ષ॑ર-મ્ભૂ॒તકૃ॑તમ્ ।

વિશ્વે॑ દેવા ઉ॒પાસ॑તે । મ॒હર્ષિ॑મસ્ય ગો॒પ્તાર᳚મ્ । જ॒મદ॑ગ્નિ॒-મકુ॑ર્વત ॥ જ॒મદ॑ગ્નિ॒-રાપ્યા॑યતે । છન્દો॑ભિ-શ્ચતુરુત્ત॒રૈઃ । રાજ્ઞ॒-સ્સોમ॑સ્ય તૃ॒પ્તાસઃ॑ ॥ 39 ॥

બ્રહ્મ॑ણા વી॒ર્યા॑વતા । શિ॒વા નઃ॑ પ્ર॒દિશો॒ દિશઃ॑ ॥ તચ્છં॒યોઁરા વૃ॑ણીમહે । ગા॒તું-યઁ॒જ્ઞાય॑ । ગા॒તું-યઁ॒જ્ઞપ॑તયે । દૈવી᳚ સ્વ॒સ્તિર॑સ્તુ નઃ ।

સ્વ॒સ્તિ-ર્માનુ॑ષેભ્યઃ । ઊ॒ર્ધ્વ-ઞ્જિ॑ગાતુ ભેષ॒જમ્ ।

શન્નો॑ અસ્તુ દ્વિ॒પદે᳚ । શઞ્ચતુ॑ષ્પદે ॥

સોમપા(3) અસોમપા(3) ઇતિ નિગદ॑વ્યાખ્યા॒તાઃ ॥ 40 ॥

(વ્ય॒વ॒દા॒તા - હ॒ન્તિ - ગ॑ર॒ગિર - સ્ત॒પસ - ઉદ॑કં - તૃપ્તાસ॒ - શ્વતુ॑ષ્પદ॒ એક॑-ઞ્ચ) (અ. 9)

અનુવાકં 10

સ॒હ॒સ્ર॒વૃદિ॑ય-મ્ભૂ॒મિઃ । પ॒રં-વ્યોઁ॑મ સ॒હસ્ર॑વૃત્ । અ॒શ્વિના॑ ભુજ્યૂ॑ નાસ॒ત્યા । વિ॒શ્વસ્ય॑ જગ॒તસ્પ॑તી ॥ જાયા ભૂમિઃ પ॑તિર્વ્યો॒મ । મિ॒થુન॑ન્તા અ॒તુર્ય॑થુઃ । પુત્રો બૃહસ્પ॑તી રુ॒દ્રઃ । સ॒રમા॑ ઇતિ॑ સ્ત્રીપુ॒મમ્ ॥ શુ॒ક્રં-વાઁ॑મ॒ન્યદ્ય॑જ॒તં-વાઁ॑મ॒ન્યત્ । વિષુ॑રૂપે॒ અહ॑ની॒ દ્યૌરિ॑વ સ્થઃ ॥ 41 ॥

વિશ્વા॒ હિ મા॒યા અવ॑થ-સ્સ્વધાવન્તૌ । ભ॒દ્રા વા᳚-મ્પૂષણાવિ॒હ રા॒તિર॑સ્તુ ॥ વાસા᳚ત્યૌ ચિ॒ત્રૌ જગ॑તો નિ॒ધાનૌ᳚ । દ્યાવા॑ભૂમી ચ॒રથઃ॑ સ॒ગ્ં॒ સખા॑યૌ ।

તાવ॒શ્વિના॑ રા॒સભા᳚શ્વા॒ હવ॑-મ્મે । શુ॒ભ॒સ્પ॒તી॒ આ॒ગતગ્ં॑ સૂ॒ર્યયા॑ સ॒હ ॥ ત્યુગ્રો॑ હ ભુ॒જ્યુ-મ॑શ્વિનોદ મે॒ઘે । ર॒યિન્ન કશ્ચિ॑-ન્મમૃ॒વાઁ(2) અવા॑હાઃ । તમૂ॑હથુ-ર્નૌ॒ભિરા᳚ત્મ॒ન્-વતી॑ભિઃ ।

અ॒ન્ત॒રિ॒ક્ષ॒ પ્રુડ્ભિ॒ર-પો॑દકાભિઃ ॥ 42 ॥

તિ॒સ્રઃ, ક્ષપ॒સ્ત્રિરહા॑ ઽતિ॒વ્રજ॑દ્ભિઃ । નાસ॑ત્યા ભુ॒જ્યુમૂ॑હથુઃ પત॒ઙ્ગૈઃ । સ॒મુ॒દ્રસ્ય॒ ધન્વ॑ન્ના॒ર્દ્રસ્ય॑ પા॒રે । ત્રિ॒ભી રથૈ᳚-શ્શ॒તપ॑દ્ભિ॒-ષ્ષડ॑શ્વૈઃ ॥ સ॒વિ॒તારં॒-વિઁત॑ન્વન્તમ્ । અનુ॑બદ્ધ્નાતિ શામ્બ॒રઃ । આપપૂર્ષં-બ॑રશ્ચૈ॒વ ।

સ॒વિતા॑ ઽરેપ॒સો॑ ઽભવત્ ॥ ત્યગ્ં સુતૃપ્તં-વિઁ॑દિત્વૈ॒વ । બ॒હુસો॑મ ગિ॒રં-વઁ॑શી ॥ 43 ॥

અન્વેતિ તુગ્રો વ॑ક્રિયા॒ન્તમ્ । આયસૂયાન્-થ્સોમ॑તૃફ્સુ॒ષુ ॥

સ સઙ્ગ્રામ-સ્તમો᳚દ્યો-ઽત્યો॒તઃ । વાચો ગાઃ પિ॑પાતિ॒ તત્ ।

સ તદ્ગોભિ-સ્સ્તવા᳚ ઽત્યેત્ય॒ન્યે । ર॒ક્ષસા॑ ઽનન્વિ॒તાશ્ચ॑ યે ॥ અ॒ન્વેતિ॒ પરિ॑વૃત્ત્યા॒-ઽસ્તઃ । એ॒વમે॒તૌ સ્થો॑ અશ્વિના । તે એ॒તે દ્યુઃ॑ પૃથિ॒વ્યોઃ । અહ॑રહ॒-ર્ગર્ભ॑ન્દધાથે ॥ 44 ॥

તયો॑ રે॒તૌ વ॒થ્સા વ॑હોરા॒ત્રે । પૃ॒થિ॒વ્યા અહઃ॑ । દિ॒વો રાત્રિઃ॑ । તા અવિ॑સૃષ્ટૌ । દમ્પ॑તી એ॒વ ભ॑વતઃ ॥ તયો॑ રે॒તૌ વ॒થ્સૌ । અ॒ગ્નિશ્ચા॑-દિ॒ત્યશ્ચ॑ । રા॒ત્રેર્વ॒થ્સઃ । શ્વે॒ત આ॑દિ॒ત્યઃ । અહ્નો॒-ઽગ્નિઃ ॥ 45 ॥

તા॒મ્રો અ॑રુ॒ણઃ । તા અવિ॑સૃષ્ટૌ । દમ્પ॑તી એ॒વ ભ॑વતઃ ॥ તયો॑ રે॒તૌ વ॒થ્સૌ । વૃ॒ત્રશ્ચ॑ વૈદ્યુ॒તશ્ચ॑ । અ॒ગ્નેર્વૃ॒ત્રઃ । વૈ॒દ્યુત॑ આદિ॒ત્યસ્ય॑ ।

તા અવિ॑સૃષ્ટૌ । દમ્પ॑તી એ॒વ ભ॑વતઃ ॥ તયો॑ રે॒તૌ વ॒થ્સૌ ॥ 46 ॥

ઉ॒ષ્મા ચ॑ નીહા॒રશ્ચ॑ । વૃ॒ત્રસ્યો॒ષ્મા । વૈ॒દ્યુ॒તસ્ય॑ નીહા॒રઃ । તૌ તાવે॒વ પ્રતિ॑પદ્યેતે ॥ સેયગ્ં રાત્રી॑ ગ॒ર્ભિણી॑ પુ॒ત્રેણ॒ સંવઁ॑સતિ ।

તસ્યા॒ વા એ॒તદુ॒લ્બણ᳚મ્ । યદ્રાત્રૌ॑ ર॒શ્મયઃ॑ । યથા॒ ગોર્ગ॒ર્ભિણ્યા॑ ઉ॒લ્બણ᳚મ્ । એ॒વમે॒તસ્યા॑ ઉ॒લ્બણ᳚મ્ ॥ પ્રજયિષ્ણુઃ પ્રજયા ચ પશુભિ॑શ્ચ ભ॒વતિ ।

ય એ॑વં-વેઁ॒દ । એતમુદ્યન્ત-મપિય॑ન્તઞ્ચે॒તિ । આદિત્યઃ પુણ્ય॑સ્ય વ॒થ્સઃ । અથ પવિ॑ત્રાઙ્ગિ॒રસઃ ॥ 47 ॥

(સ્થો - ઽપો॑દકાભિ--ર્ વશી - દધાથે - અ॒ગ્નિ - સ્તયો॑ રે॒તૌ વ॒થ્સૌ - ભ॒વતિ ચ॒ત્વારિ॑ ચ) (અ. 10)

અનુવાકં 11

પ॒વિત્ર॑વન્તઃ॒ પરિ॒વાજ॒માસ॑તે । પિ॒તૈષા᳚-મ્પ્ર॒ત્નો અ॒ભિર॑ક્ષતિ વ્ર॒તમ્ । મ॒હસ્સ॑મુ॒દ્રં-વઁરુ॑ણ સ્તિ॒રોદ॑ધે । ધીરા॑ ઇચ્છેકુ॒ર્ધરુ॑ણેષ્વા॒રભ᳚મ્ ॥

પ॒વિત્ર॑-ન્તે॒ વિત॑ત॒-મ્બ્રહ્મ॑ણ॒સ્પતે᳚ । પ્રભુ॒ર્ગાત્રા॑ણિ॒ પર્યે॑ષિ વિ॒શ્વતઃ॑ ।

અત॑પ્તતનૂ॒-ર્ન તદા॒મો અ॑શ્નુતે । શૃ॒તાસ॒ ઇદ્વહ॑ન્-ત॒સ્ત-થ્સમા॑શત ॥ બ્ર॒હ્મા દે॒વાના᳚-મ્પદ॒વીઃ ક॑વી॒નામૃષિ॒ર્વિપ્રા॑ણા-મ્મહિ॒ષો મૃ॒ગાણા᳚મ્ । શ્યે॒નો ગૃધ્રા॑ણા॒ગ્॒ સ્વધિ॑તિ॒-ર્વના॑ના॒ગ્ં॒ સોમઃ॑ પ॒વિત્ર॒મત્યે॑તિ॒ રેભન્ન્॑ ॥ અસ॑ત-સ્સ॒દ્યે તત॑ક્ષુઃ ॥ 48 ॥

ઋષ॑ય-સ્સ॒પ્તાત્રિ॑શ્ચ॒ યત્ । સર્વે-ઽત્રયો અ॑ગસ્ત્ય॒શ્ચ ।

નક્ષ॑ત્રૈ॒-શ્શઙ્કૃ॑તો ઽવસન્ન્ ॥ અથ॑ સવિતુ॒-શ્શ્યાવાશ્વ॒સ્યા ઽવર્તિ॑કામસ્ય ॥ અ॒મી ય ઋક્ષા॒ નિહિ॑તા સ ઉ॒ચ્ચા । નક્ત॒-ન્દદૃ॑શ્રે॒ કુહ॑ચિ॒દ્દિવે॑યુઃ ।

અદ॑બ્ધાનિ॒ વરુ॑ણસ્ય વ્ર॒તાનિ॑ । વિ॒ચા॒કશ॑-ચ્ચ॒ન્દ્રમા॒ નક્ષ॑ત્રમેતિ ॥

ત-થ્સ॑વિ॒તુ-ર્વરે᳚ણ્યમ્ । ભર્ગો॑ દે॒વસ્ય॑ ધીમહિ ॥ 49 ॥

ધિયો॒ યો નઃ॑ પ્રચો॒દયા᳚ત્ ॥ તથ્સ॑વિ॒તુ-ર્વૃ॑ણીમહે ।

વ॒ય-ન્દે॒વસ્ય॒ ભોજ॑નમ્ । શ્રેષ્ઠગ્ં॑ સર્વ॒ધાત॑મમ્ । તુર॒-મ્ભગ॑સ્ય ધીમહિ ॥

અપા॑ગૂહત સવિતા॒ તૃભીન્॑ । સર્વા᳚-ન્દિ॒વો અન્ધ॑સઃ ।

નક્ત॑006છ્;॒તાન્ય॑ભવ-ન્દૃ॒શે । અસ્થ્ય॒સ્થ્ના સમ્ભ॑વિષ્યામઃ ॥ નામ॒ નામૈ॒વ ના॒મ મે᳚ ॥ 50 ॥

નપુગ્ંસ॑ક॒-મ્પુમા॒ગ્॒સ્ત્ર્ય॑સ્મિ । સ્થાવ॑રો-ઽસ્મ્યથ॒ જઙ્ગ॑મઃ ।

ય॒જે-ઽયક્ષિ॒ યષ્ટા॒હે ચ॑ ॥ મયા॑ ભૂ॒તાન્ય॑યક્ષત । પ॒શવો॑ મમ॑ ભૂતા॒નિ । અનૂબન્ધ્યો ઽસ્મ્ય॑હં-વિઁ॒ભુઃ ॥ સ્ત્રિયઃ॑ સ॒તીઃ । તા ઉ॑ મે પુ॒ગ્ં॒સ આ॑હુઃ ।

પશ્ય॑દક્ષ॒ણ્વાન્ન-વિચે॑તદ॒ન્ધઃ । ક॒વિર્યઃ પુ॒ત્ર-સ્સ ઇ॒મા ચિ॑કેત ॥ 51 ॥

યસ્તા વિ॑જા॒ના-થ્સ॑વિ॒તુઃ પિ॒તા-ઽસ॑ત્ ॥ અ॒ન્ધો મણિમ॑વિન્દત્ । તમ॑નઙ્ગુલિ॒-રાવ॑યત્ । અ॒ગ્રી॒વઃ પ્રત્ય॑મુઞ્ચત્ । તમજિ॑હ્વ અ॒સશ્ચ॑ત ॥

ઊર્ધ્વમૂલ-મ॑વાક્છા॒ખમ્ । વૃ॒ક્ષં-યાઁ॑ વેદ॒ સમ્પ્ર॑તિ । ન સ જાતુ જનઃ॑ શ્રદ્દ॒દ્ધ્યાત્ । મૃ॒ત્યુર્મા॑ માર॒યાદિ॑તિઃ ॥ હસિતગ્ં રુદિ॑તઙ્ગી॒તમ્ ॥ 52 ॥

વીણા॑ પણ વ॒લાસિ॑તમ્ । મૃ॒તઞ્જી॒વઞ્ચ॑ યત્કિ॒ઞ્ચિત્ ।

અ॒ઙ્ગાનિ॑ સ્નેવ॒ વિદ્ધિ॑ તત્ ॥ અતૃ॑ષ્ય॒ગ્ગ્॒સ્તૃષ્ય॑ ધ્યાયત્ । અ॒સ્માજ્જા॒તા મે॑ મિથૂ॒ ચરન્ન્॑ । પુત્રો નિર્-ઋત્યા॑ વૈદે॒હઃ । અ॒ચેતા॑ યશ્ચ॒ ચેત॑નઃ ॥ સ॒ ત-મ્મણિમ॑વિન્દત્ । સો॑-ઽનઙ્ગુલિ॒રાવ॑યત્ ।

સો॒-ઽગ્રી॒વઃ પ્રત્ય॑મુન્ચત્ ॥ 53 ॥

સો-ઽજિ॑હ્વો અ॒સશ્ચ॑ત ॥ નૈતમૃષિં-વિઁદિત્વા નગ॑ર-મ્પ્ર॒વિશેત્ । ય॑દિ પ્ર॒વિશેત્ । મિ॒થૌ ચરિ॑ત્વા પ્ર॒વિશેત્ । તથ્સમ્ભવ॑સ્ય વ્ર॒તમ્ ॥ આ॒ તમ॑ગ્ને ર॒થન્તિ॑ષ્ઠ । એકા᳚શ્વમેક॒ યોજ॑નમ્ । એકચક્ર॑-મેક॒ધુરમ્ ।

વા॒ત ધ્રા॑જિ ગ॒તિં-વિઁ॑ભો ॥ ન॒ રિ॒ષ્યતિ॑ ન વ્ય॒થતે ॥ 54 ॥

ના॒સ્યાક્ષો॑ યાતુ॒ સજ્જ॑તિ । યચ્છ્વેતા᳚-ન્રોહિ॑તાગ્શ્ચા॒ગ્નેઃ । ર॒થે યુ॑ક્ત્વા-ઽધિ॒તિષ્ઠ॑તિ ॥ એકયા ચ દશભિશ્ચ॑ સ્વભૂ॒તે । દ્વાભ્યા મિષ્ટયે વિગ્ં॑શત્યા॒ ચ । તિસૃભિશ્ચ વહસે ત્રિગ્ં॑શતા॒ ચ ।

નિયુદ્ભિ-ર્વાયવિહ તા॑ વિમુ॒ઞ્ચ ॥ 55 ॥

(તત॑ક્ષુ--ર્ ધીમહિ - ના॒મ મે॑ - ચિકેત - ગી॒તં - પ્રત્ય॑મુઞ્ચ-દ્- વ્ય॒થતે - +સ॒પ્ત ચ॑) (અ. 11)

અનુવાકં 12

આત॑નુષ્વ॒ પ્રત॑નુષ્વ । ઉ॒દ્ધમાધ॑મ॒ સન્ધ॑મ । આદિત્યે ચન્દ્ર॑વર્ણા॒નામ્ । ગર્ભ॒ મા ધે॑હિ॒ યઃ પુમાન્॑ ॥ ઇ॒ત-સ્સિ॒ક્તગ્ં સૂર્ય॑ગતમ્ ।

ચ॒ન્દ્રમ॑સે॒ રસ॑ઙ્કૃધિ ।

વારાદ-ઞ્જન॑યા-ગ્રે॒-ઽગ્નિમ્ । ય એકો॑ રુદ્ર॒ ઉચ્ય॑તે ॥

અ॒સ॒-ઙ્ખ્યા॒તા-સ્સ॑હસ્રા॒ણિ ।

સ્મ॒ર્યતે॑ ન ચ॒ દૃશ્ય॑તે ॥ 56 ॥

એ॒વમે॒તન્નિ॑બોધત ॥ આ મ॒ન્દ્રૈ-રિ॑ન્દ્ર॒ હરિ॑ભિઃ । યા॒ હિ મ॒યૂર॑-રોમભિઃ । માત્વા કેચિન્નિયે મુરિ॑ન્ન પા॒શિનઃ । દ॒ધ॒ન્વેવ॒ તા ઇ॑હિ ॥ મા મ॒ન્દ્રૈ-રિ॑ન્દ્ર॒ હરિ॑ભિઃ । યા॒મિ મ॒યૂર॑ રોમભિઃ । મા મા કેચિન્નિયે મુરિ॑ન્ન પા॒શિનઃ । નિ॒ધ॒ન્વેવ॒ તાઁ(2) ઇ॑મિ ॥

અણુભિશ્ચ મ॑હદ્ભિ॒શ્ચ ॥ 57 ॥

નિ॒ઘૃષ્વૈ॑ રસ॒માયુ॑તૈઃ । કાલૈર્-હરિત્વ॑માપ॒ન્નૈઃ । ઇન્દ્રાયા॑હિ સ॒હસ્ર॑ યુક્ ॥ અ॒ગ્નિ-ર્વિ॒ભ્રાષ્ટિ॑ વસનઃ । વા॒યુ-શ્શ્વેત॑સિકદ્રુ॒કઃ । સં॒વઁ॒થ્સ॒રો વિ॑ષૂ॒ વર્ણૈઃ᳚ । નિત્યા॒સ્તે ઽનુચ॑રાસ્ત॒વ ॥

સુબ્રહ્મણ્યોગ્ં સુબ્રહ્મણ્યોગ્ં સુ॑બ્રહ્મ॒ણ્યોમ્ ।

ઇન્દ્રાગચ્છ હરિવ આગચ્છ મે॑ધાતિ॒થેઃ । મેષ વૃષણશ્વ॑સ્ય મે॒ને ॥ 58 ॥

ગૌરાવસ્કન્દિન્ન-હલ્યા॑યૈ જા॒ર । કૌશિક-બ્રાહ્મણ ગૌતમ॑બ્રુવા॒ણ ॥ અ॒રુ॒ણાશ્વા॑ ઇ॒હાગ॑તાઃ । વસ॑વઃ પૃથિવિ॒ ક્ષિતઃ॑ । અ॒ષ્ટૌ દિ॒ગ્વાસ॑સો॒ ઽગ્નયઃ॑ । અગ્નિશ્ચ જાતવેદા᳚શ્ચેત્યે॒તે ॥ તામ્રાશ્વા᳚-સ્તામ્ર॒રથાઃ । તામ્રવર્ણા᳚ સ્તથા॒-ઽસિતાઃ । દણ્ડહસ્તાઃ᳚ ખાદ॒ગ્દતઃ । ઇતો રુદ્રાઃ᳚ પરા॒ઙ્ગતાઃ ॥ 59 ॥

ઉક્તગ્ગ્ સ્થાન-મ્પ્રમાણઞ્ચ॑ પુર॒ ઇત ॥ બૃહ॒સ્પતિ॑શ્ચ સવિ॒તા ચ॑ । વિ॒શ્વરૂ॑પૈ-રિ॒હાગ॑તામ્ । રથે॑નોદક॒વર્ત્મ॑ના । અ॒ફ્સુષા॑ ઇતિ॒ તદ્દ્વ॑યોઃ ॥

ઉક્તો વેષો॑ વાસા॒ગ્ં॒સિ ચ । કાલાવયવાના-મિતઃ॑ પ્રતી॒જ્યા । વાસાત્યા॑ ઇત્ય॒શ્વિનોઃ । કો-ઽન્તરિક્ષે શબ્દઙ્ક॑રોતી॒તિ । વાસિષ્ઠો રૌહિણો મીમાગ્ં॑સા-ઞ્ચ॒ક્રે । તસ્યૈ॒ષા ભવ॑તિ ॥

વા॒શ્રેવ॑ વિ॒દ્યુન્મિ॑માતિ વ॒થ્સ-ન્ન મા॒તા સિ॑ષક્તિ । યદે॑ષાં-વૃઁ॒ષ્ટિરસ॑ર્જિ ॥ દિતિ॑ ॥ બ્રહ્મ॑ણ ઉ॒દર॑ણમસિ । બ્રહ્મ॑ણ ઉદી॒રણ॑મસિ । બ્રહ્મ॑ણ આ॒સ્તર॑ણમસિ । બ્રહ્મ॑ણ ઉપ॒સ્તર॑ણમસિ ॥ 60 ॥

(દૃશ્ય॑તે॒ - ચ - મે॒ને - પ॑રા॒-ઙ્ગતા - શ્ચ॒ક્રે ષટ્ ચ॑) (અ. 12)

અનુવાકં 13

અ॒ષ્ટયો॑ની-મ॒ષ્ટપુ॑ત્રામ્ । અ॒ષ્ટપ॑ત્ની-મિ॒મા-મ્મહી᳚મ્ । અ॒હં-વેઁદ॒ ન મે॑ મૃત્યુઃ ।

ન ચામૃ॑ત્યુર॒ઘાહ॑રત્ ॥ અ॒ષ્ટયો᳚ન્ય॒ષ્ટ પુ॑ત્રમ્ । અ॒ષ્ટપ॑દિ॒દ-મ॒ન્તરિ॑ક્ષમ્ । અ॒હં-વેઁદ॒ ન મે॑ મૃત્યુઃ । ન ચામૃ॑ત્યુર॒ઘાહ॑રત્ । અ॒ષ્ટયો॑ની-મ॒ષ્ટપુ॑ત્રામ્ । અ॒ષ્ટપ॑ત્ની-મ॒મૂન્દિવ᳚મ્ ॥ 61 ॥

અ॒હં-વેઁદ॒ ન મે॑ મૃત્યુઃ ।

ન ચામૃ॑ત્યુર॒ઘાહ॑રત્ ॥ સુ॒ત્રામા॑ણ-મ્પૃથિ॒વી-ન્દ્યામ॑ને॒હસગ્ં॑ સુ॒શર્મા॑ણ॒ મદિ॑તિગ્ં સુ॒પ્રણી॑તિમ્ । દૈવી॒-ન્નાવગ્ગ્॑ સ્વરિ॒ત્રામના॑ગસ॒મસ્ર॑વન્તી॒મા રુ॑હેમા સ્વ॒સ્તયે᳚ ॥ મ॒હીમૂ॒ષુમ॒હીમૂ॒ ષુ મા॒તરગ્ં॑ સુવ્ર॒તાના॑મૃ॒તસ્ય॒ પત્ની॒મવ॑સે હુવેમ । તુ॒વિ॒ક્ષ॒ત્રામ॒જર॑ન્તીમુરૂ॒ચીગ્ં સુ॒શર્મા॑ણ॒મદિ॑તિગ્ં સુ॒પ્રણી॑તિમ્ ॥ અદિ॑તિ॒ર્દ્યૌ-રદિ॑તિ-ર॒ન્તરિ॑ક્ષમ્ ।

અદિ॑તિ ર્મા॒તા સ પિ॒તા સ પુ॒ત્રઃ । વિશ્વે॑ દે॒વા અદિ॑તિઃ॒ પઞ્ચ॒ જનાઃ᳚ । અદિ॑તિ-ર્જા॒ત-મદિ॑તિ॒-ર્જનિ॑ત્વમ્ ॥ અ॒ષ્ટૌ પુ॒ત્રાસો॒ અદિ॑તેઃ । યે જા॒તા સ્ત॒ન્વઃ॑ પરિ॑ । દે॒વાઁ (2) ઉપ॑પ્રૈ-થ્સ॒પ્તભિઃ॑ ॥ 62 ॥

પ॒રા॒ મા॒ર્તા॒ણ્ડમાસ્ય॑ત્ ॥ સ॒પ્તભિઃ॑ પુ॒ત્રૈ-રદિ॑તિઃ । ઉપ॒ પ્રૈ-ત્પૂ॒ર્વ્યં॑-યુઁગ᳚મ્ । પ્ર॒જાયૈ॑ મૃ॒ત્યવે ત॑ત્ । પ॒રા॒ મા॒ર્તા॒ણ્ડ-માભ॑ર॒દિતિ॑ ॥ તાનનુક્ર॑મિષ્યા॒મઃ ॥ મિ॒ત્રશ્ચ॒ વરુ॑ણશ્ચ । ધા॒તા ચા᳚ર્ય॒મા ચ॑ । અગ્ંશ॑શ્ચ॒ ભગ॑શ્ચ । ઇન્દ્રશ્ચ વિવસ્વાગ્॑શ્ચેત્યે॒તે ॥ હિ॒ર॒ણ્ય॒ગ॒ર્ભ-સ્સમ॑વર્ત॒તાગ્રે॑ ભૂ॒તસ્ય॑ જા॒તઃ પતિ॒રેક॑ આસીત્ । સ દા॑ધાર પૃથિ॒વી-ન્દ્યા મુ॒તેમા-ઙ્કસ્મૈ॑ દે॒વાય॑ હ॒વિષા॑ વિધેમ ॥ હ॒ગ્ં॒સ-શ્શુ॑ચિ॒ષ-દ્વસુ॑રન્તરિક્ષ॒-સદ્ધોતા॑ વેદિ॒ષદતિ॑થિ ર્દુરોણ॒સત્ । નૃ॒ષ-દ્વ॑ર॒સદૃ॑ત॒સ-દ્વ્યો॑મ॒સદ॒બ્જા ગો॒જા ઋ॑ત॒જા અ॑દ્રિ॒જા ઋ॒તં-બૃ॒હત્ ॥

બ્રહ્મ॑ જજ્ઞા॒ન-મ્પ્ર॑થ॒મ-મ્પુ॒રસ્તા॒દ્વિ સી॑મ॒ત-સ્સુ॒રુચો॑ વે॒ન આ॑વઃ । સ બુ॒ધ્નિયા॑ ઉપ॒મા અ॑સ્ય વિ॒ષ્ઠા-સ્સ॒તશ્ચ॒ યોનિ॒મસ॑તશ્ચ॒ વિવઃ॑ ॥ તદિત્પ॒દ-ન્ન વિચિ॑કેત વિ॒દ્વાન્ । યન્મૃ॒તઃ પુન॑ર॒પ્યેતિ॑ જી॒વાન્ । ત્રિ॒વૃદ્ય-દ્ભુવ॑નસ્ય રથ॒વૃત્ । જી॒વો ગર્ભો॒ ન મૃ॒ત-સ્સ જી॑વાત્ ॥ મિતિ॑ ॥

ગ॒ર્ભઃ પ્રા॑જાપ॒ત્યઃ । અથ॒ પુરુ॑ષ-સ્સ॒પ્તપુરુ॑ષઃ ॥ 63 ॥

(અ॒મૂ-ન્દિવગ્ં॑ - સ॒પ્તભિ॑ - રે॒તે ચ॒ત્વારિ॑ ચ) (અ. 13)

અનુવાકં 14

[ ય॒થા॒સ્થા॒ન-ઙ્ગ॑ર્ભિ॒ણ્યઃ॑ ]

યો-ઽસૌ॑ ત॒પન્નુ॒દેતિ॑ । સ સર્વે॑ષા-મ્ભૂ॒તાના᳚-મ્પ્રા॒ણાના॒દાયો॒દેતિ॑ । મા મે᳚ પ્ર॒જાયા॒ મા પ॑શૂ॒નામ્ । મા મમ॑ પ્રા॒ણાના॒દાયોદ॑ગાઃ ॥

અ॒સૌ યો᳚ ઽસ્ત॒મેતિ॑ । સ સર્વે॑ષા-મ્ભૂ॒તાના᳚-મ્પ્રા॒ણાના॒દાયા॒સ્તમેતિ॑ । મા મે᳚ પ્ર॒જાયા॒ મા પ॑શૂ॒નામ્ । મા મમ॑ પ્રા॒ણાના॒દાયા સ્ત॑ઙ્ગાઃ ॥

અ॒સૌ ય આ॒પૂર્ય॑તિ । સ સર્વે॑ષા-મ્ભૂ॒તાના᳚-મ્પ્રા॒ણૈ રા॒પૂર્ય॑તિ ॥ 64 ॥

મા મે᳚ પ્ર॒જાયા॒ મા પ॑શૂ॒નામ્ । મા મમ॑ પ્રા॒ણૈ-રા॒પૂરિ॑ષ્ઠાઃ ॥ અ॒સૌ યો॑-ઽપ॒ક્ષીય॑તિ । સ સર્વે॑ષા-મ્ભૂ॒તાના᳚-મ્પ્રા॒ણૈ-રપ॑ક્ષીયતિ । મા મે᳚ પ્ર॒જાયા॒ મા પ॑શૂ॒નામ્ । મા મમ॑ પ્રા॒ણૈ-રપ॑ક્ષેષ્ઠાઃ ॥ અ॒મૂનિ॒ નક્ષ॑ત્રાણિ । સર્વે॑ષા-મ્ભૂ॒તાના᳚-મ્પ્રા॒ણૈરપ॑ પ્રસર્પન્તિ॒ ચોથ્સ॑ર્પન્તિ ચ ।

મા મે᳚ પ્ર॒જાયા॒ મા પ॑શૂ॒નામ્ ।

મા મમ॑ પ્રા॒ણૈરપ॑ પ્રસૃપત॒ મોથ્સૃ॑પત ॥ 65 ॥

ઇ॒મે માસા᳚-શ્ચાર્ધમા॒સાશ્ચ॑ ।

સર્વે॑ષા-મ્ભૂ॒તાના᳚-મ્પ્રા॒ણૈરપ॑ પ્રસર્પન્તિ॒ ચોથ્સ॑ર્પન્તિ ચ । મા મે᳚ પ્ર॒જાયા॒ મા પ॑શૂ॒નામ્ ।

મા મમ॑ પ્રા॒ણૈરપ॑ પ્રસૃપત॒ મોથ્સૃ॑પત । ઇ॒મ ઋ॒તવઃ॑ । સર્વે॑ષા-મ્ભૂ॒તાના᳚-મ્પ્રા॒ણૈરપ॑ પ્રસર્પન્તિ॒ ચોથ્સ॑ર્પન્તિ ચ ।

મા મે᳚ પ્ર॒જાયા॒ મા પ॑શૂ॒નામ્ ।

મા મમ॑ પ્રા॒ણૈરપ॑ પ્રસૃપત॒ મોથ્સૃ॑પત ॥ અ॒યગ્ં સં॑વઁથ્સ॒રઃ ।

સર્વે॑ષા-મ્ભૂ॒તાના᳚-મ્પ્રા॒ણૈરપ॑ પ્રસર્પતિ॒ ચોથ્સ॑ર્પતિ ચ ॥ 66 ॥

મા મે᳚ પ્ર॒જાયા॒ મા પ॑શૂ॒નામ્ । મા મમ॑ પ્રા॒ણૈરપ॑ પ્રસૃપ॒ મોથ્સૃ॑પ ॥

ઇ॒દમહઃ॑ । સર્વે॑ષા-મ્ભૂ॒તાના᳚-મ્પ્રા॒ણૈ-રપ॑ પ્રસર્પતિ॒ ચોથ્સ॑ર્પતિ ચ ।

મા મે᳚ પ્ર॒જાયા॒ મા પ॑શૂ॒નામ્ । મા મમ॑ પ્રા॒ણૈરપ॑ પ્રસૃપ॒ મોથ્સૃ॑પ ।

ઇ॒યગ્ં રાત્રિઃ॑ । સર્વે॑ષા-મ્ભૂ॒તાના᳚-મ્પ્રા॒ણૈ-રપ॑ પ્રસર્પતિ॒ ચોથ્સ॑ર્પતિ ચ ।

મા મે᳚ પ્ર॒જાયા॒ મા પ॑શૂ॒નામ્ । મા મમ॑ પ્રા॒ણૈરપ॑ પ્રસૃપ॒ મોથ્સૃ॑પ ॥

ઔ-મ્ભૂર્ભુવ॒સ્સ્વઃ॑ ॥ એતદ્વો મિથુન-મ્મા નો મિથુ॑નગ્ં રી॒ઢ્વમ્ ॥ 67 ॥

(પ્રા॒ણૈરા॒પૂર્ય॑તિ॒-મોથ્સૃ॑પત॒-ચોથ્સ॑ર્પતિ ચ॒ - મોથ્સૃ॑પ॒ દ્વે ચ॑) (અ. 14)

(યોસૌ॒ ષોડ॑શા॒મૂનિ॒ દ્વાદ॑શા॒ય-ઞ્ચતુ॑ર્દશ)

(ઉ॒દેત્ય॑સ્ત॒મેત્યા॒પૂર્ય॑ત્યપ॒ક્ષીય॑ત્ય॒મૂનિ॒ નક્ષ॑ત્રાણી॒ મે માસા॑ ઇ॒મ ઋ॒તવો॒-ઽયગ્ં સં॑વઁથ્સ॒ર ઇ॒દમહ॑રિ॒યગ્ં રાત્રિ॒ર્દશ॑)

અનુવાકં 15

અથાદિત્યસ્યાષ્ટ પુ॑રુષ॒સ્ય ॥

વસૂના માદિત્યાનાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ॥

રુદ્રાણા-માદિત્યાનાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ॥

આદિત્યાના-માદિત્યાનાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ॥ સતાગ્ં॑સત્યા॒નામ્ । આદિત્યાનાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ॥ અભિધૂન્વતા॑-મભિ॒ઘ્નતામ્ । વાતવ॑તા-મ્મ॒રુતામ્ । આદિત્યાનાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ॥

ઋભૂણા-માદિત્યાનાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ॥

વિશ્વેષા᳚-ન્દેવા॒નામ્ । આદિત્યાનાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ॥ સંવઁથ્સર॑સ્ય સ॒વિતુઃ । આદિત્યસ્ય સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ॥ ઔ-મ્ભૂર્ભુવ॒સ્સ્વઃ॑ ।

રશ્મયો વો મિથુન-મ્મા નો મિથુ॑નગ્ં રી॒ઢ્વમ્ ॥ 68 ॥

(ઋભૂણામાદિત્યાનાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ષટ્ચ॑) (અ. 15)

અનુવાકં 16

આરોગસ્ય સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ । ભ્રાજસ્ય સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ । પટરસ્ય સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ । પતઙ્ગસ્ય સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

સ્વર્ણરસ્ય સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

જ્યોતિષીમતસ્ય સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

વિભાસસ્ય સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

કશ્યપસ્ય સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ । ઔ-મ્ભૂર્ભુવ॒સ્સ્વઃ॑ । આપો વો મિથુન-મ્મા નો મિથુ॑નગ્ં રી॒ઢ્વમ્ ॥ 69 ॥

(આરોગસ્ય દશ॑) (અ. 16)

અનુવાકં 17

અથ વાયો-રેકાદશ-પુરુષસ્યૈકાદશ॑-સ્ત્રીક॒સ્ય ॥

પ્રભ્રાજમાનાનાગ્ં રુદ્રાણાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

વ્યવદાતાનાગ્ં રુદ્રાણાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

વાસુકિવૈદ્યુતાનાગ્ં રુદ્રાણાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

રજતાનાગ્ં રુદ્રાણાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

પરુષાણાગ્ં રુદ્રાણાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

શ્યામાનાગ્ં રુદ્રાણાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

કપિલાનાગ્ં રુદ્રાણાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

અતિલોહિતાનાગ્ં રુદ્રાણાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

ઊર્ધ્વાનાગ્ં રુદ્રાણાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ॥ 70 ॥

અવપતન્તાનાગ્ં રુદ્રાણાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

વૈદ્યુતાનાગ્ં રુદ્રાણાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

પ્રભ્રાજમાનીનાગ્ં રુદ્રાણીનાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

વ્યવદાતીનાગ્ં રુદ્રાણીનાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

વાસુકિવૈદ્યુતીનાગ્ં રુદ્રાણીનાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

રજતાનાગ્ં રુદ્રાણીનાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

પરુષાણાગ્ં રુદ્રાણીનાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

શ્યામાનાગ્ં રુદ્રાણીનાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

કપિલાનાગ્ં રુદ્રાણીનાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

અતિલોહિતીનાગ્ં રુદ્રાણીનાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

ઊર્ધ્વાનાગ્ં રુદ્રાણીનાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

અવપતન્તીનાગ્ં રુદ્રાણીનાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

વૈદ્યુતીનાગ્ં રુદ્રાણીનાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

ઔ-મ્ભૂર્ભુવ॒સ્સ્વઃ॑ ।

રૂપાણિ વો મિથુન-મ્મા નો મિથુ॑નગ્ં રી॒ઢ્વમ્ ॥ 71 ॥

(ઊર્ધ્વાનાગ્ં રુદ્રાણાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒ - ન્યતિલોહિતીનાગ્ં રુદ્રાણીનાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ પઞ્ચ॑ ચ) (અ. 17)

અનુવાકં 18

અથાગ્ને॑રષ્ટ પુ॑રુષ॒સ્ય ॥ અગ્નેઃ પૂર્વ-દિશ્યસ્ય સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

જાતવેદસ ઉપદિશ્યસ્ય સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

સહોજસો દક્ષિણ-દિશ્યસ્ય સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

અજિરાપ્રભવ ઉપદિશ્યસ્ય સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

વૈશ્વાનરસ્યાપરદિશ્યસ્ય સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

નર્યાપસ ઉપદિશ્યસ્ય સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

પઙ્ક્તિરાધસ ઉદગ્દિશ્યસ્ય સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

વિસર્પિણ ઉપદિશ્યસ્ય સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

ઔ-મ્ભૂર્ભુવ॒સ્સ્વઃ॑( ) । દિશો વો મિથુન-મ્મા નો મિથુ॑નગ્ં રી॒ઢ્વમ્ ॥ 72 ॥

(સ્વ॑રેક॑-ઞ્ચ) (અ. 18)

(એત-દ્રશ્મય આપો રૂપાણિ દિશઃ પઞ્ચ॑)

અનુવાકં 19

દક્ષિણપૂર્વ-સ્યાન્દિશિ વિસ॑ર્પી ન॒રકઃ । તસ્માન્નઃ પ॑રિપા॒હિ ॥

દક્ષિણા-પરસ્યા-ન્દિશ્ય વિસ॑ર્પી ન॒રકઃ ।

તસ્માન્નઃ પ॑રિપા॒હિ ॥

ઉત્તર-પૂર્વસ્યા-ન્દિશિ વિષા॑દી ન॒રકઃ ।

તસ્માન્નઃ પ॑રિપા॒હિ ॥

ઉત્તરા-પરસ્યા-ન્દિશ્ય વિષા॑દી ન॒રકઃ ।

તસ્માન્નઃ પ॑રિપા॒હિ ॥

આયસ્મિન્᳚ થ્સ॒પ્તવા॑સ॒વા સ્તિષ્ઠ॑ન્તિ સ્વા॒રુહો॑ યથા । ઋષિ॑ર્હ દીર્ઘ॒શ્રુત્ત॑મ॒ ઇન્દ્ર॑સ્ય ઘ॒ર્મો અતિ॑થિઃ ॥ ઇ॒ન્દ્રિ॒યાણિ॑ શતક્રતો॒ યા તે॒ જને॑ષુ પ॒ઞ્ચસુ॑ । ઇન્દ્ર॒ તાનિ॑ ત॒ આ વૃ॑ણે ॥ વિત્યે॒તે ॥ 73 ॥

(દક્ષિણપૂર્વસ્યા-ન્નવ॑) (અ. 19)

અનુવાકં 20

ઇ॒ન્દ્ર॒ ઘો॒ષા વો॒ વસુ॑ભિઃ પુ॒રસ્તા॒-દુપ॑દધતામ્ ।

મનો॑જવસો વઃ પિ॒તૃભિ॑-ર્દક્ષિણ॒ત ઉપ॑દધતામ્ ।

પ્રચે॑તા વો રુ॒દ્રૈઃ પ॒શ્ચા-દુપ॑દધતામ્ ।

વિ॒શ્વક॑ર્મા વ આદિ॒ત્યૈ-રુ॑ત્તર॒ત ઉપ॑દધતામ્ ।

ત્વષ્ટા॑ વો રૂ॒પૈ-રુ॒પરિ॑ષ્ટા॒-દુપ॑દધતામ્ । સઞ્જ્ઞાનં-વઃ ઁપ॑શ્ચાદિ॒તિ ॥ આ॒દિ॒ત્ય-સ્સર્વો॒-ઽગ્નિઃ પૃ॑થિ॒વ્યામ્ । વા॒યુર॒ન્તરિ॑ક્ષે । સૂર્યો॑ દિ॒વિ ।

ચ॒ન્દ્રમા॑ દિ॒ક્ષુ । નક્ષ॑ત્રાણિ॒ સ્વલો॒કે ॥ એ॒વા હ્યે॑વ । એ॒વા હ્ય॑ગ્ને । એ॒વા હિ વા॑યો । એ॒વા હી᳚ન્દ્ર । એ॒વા હિ પૂ॑ષન્ન્ । એ॒વા હિ દે॑વાઃ ॥ 74 ॥

દિ॒ક્ષુ સ॒પ્ત ચ॑) (અ. 20)

અનુવાકં 21

આપ॑માપામ॒પ-સ્સર્વાઃ᳚ । અ॒સ્મા-દ॒સ્માદિ॒તો-ઽમુતઃ॑ ।

અ॒ગ્નિર્વા॒યુશ્ચ॒ સૂર્ય॑શ્ચ । સ॒હ સ॑ઞ્ચસ્ક॒રર્ધિ॑યા ॥

વા॒ય્વશ્વા॑ રશ્મિ॒ પત॑યઃ । મરી᳚ચ્યાત્માનો॒ અદ્રુ॑હઃ ।

દે॒વી ર્ભુ॑વન॒ સૂવ॑રીઃ । પુ॒ત્ર॒વ॒ત્ત્વાય॑ મે સુત ॥

મહાનામ્ની-ર્મ॑હામા॒નાઃ । મ॒હ॒સો મ॑હસ॒સ્સ્વઃ॑ ॥ 75 ॥

દે॒વીઃ પ॑ર્જન્ય॒ સૂવ॑રીઃ । પુ॒ત્ર॒વ॒ત્ત્વાય॑ મે સુત ॥

અ॒પાશ્ન્યુ॑ષ્ણિ-મ॒પા રક્ષઃ॑ । અ॒પાશ્ન્યુ॑ષ્ણિ-મ॒પા રઘ᳚મ્ । અપા᳚ઘ્રા॒મપ॑ ચા॒વર્તિ᳚મ્ । અપ॑ દે॒વીરિ॒તો હિ॑ત ॥

વજ્ર॑-ન્દે॒વીરજી॑તાગ્શ્ચ । ભુવ॑ન-ન્દેવ॒ સૂવ॑રીઃ । આ॒દિ॒ત્યાનદિ॑તિ-ન્દે॒વીમ્ । યોનિ॑નોર્ધ્વ-મુ॒દીષ॑ત ॥ 76 ॥

ભ॒દ્ર-ઙ્કર્ણે॑ભિ-શ્શૃણુ॒યામ॑ દેવાઃ ।

ભ॒દ્ર-મ્પ॑શ્યેમા॒ક્ષભિ॒-ર્યજ॑ત્રાઃ ।

સ્થિ॒રૈરઙ્ગૈ᳚ સ્તુષ્ટુ॒વાગ્ં સ॑સ્ત॒નૂભિઃ॑ ।

વ્યશે॑મ દે॒વહિ॑તં॒-યઁદાયુઃ॑ ॥

સ્વ॒સ્તિ ન॒ ઇન્દ્રો॑ વૃ॒દ્ધશ્ર॑વાઃ । સ્વ॒સ્તિ નઃ॑ પૂ॒ષા વિ॒શ્વવે॑દાઃ । સ્વ॒સ્તિ ન॒સ્તાર્ક્ષ્યો॒ અરિ॑ષ્ટનેમિઃ । સ્વ॒સ્તિ નો॒ બૃહ॒સ્પતિ॑-ર્દધાતુ ॥ કે॒તવો॒ અરુ॑ણાસશ્ચ । ઋ॒ષ॒યો વાત॑રશ॒નાઃ( ) । પ્ર॒તિ॒ષ્ઠાગ્ં શ॒તધા॑ હિ । સ॒માહિ॑તાસો સહસ્ર॒ધાય॑સમ્ ॥ શિ॒વા ન॒-શ્શન્ત॑મા ભવન્તુ । દિ॒વ્યા આપ॒ ઓષ॑ધયઃ ॥ સુ॒મૃ॒ડી॒કા સર॑સ્વતિ । માતે॒ વ્યો॑મ સ॒ન્દૃશિ॑ ॥ 77 ॥

(સ્વ॑ - રુ॒દીષ॑ત॒ - વાત॑રશ॒ના-ષ્ષટ્ચ॑) (અ. 21)

અનુવાકં 22

યો॑-ઽપા-મ્પુષ્પં॒-વેઁદ॑ । પુષ્પ॑વા-ન્પ્ર॒જાવા᳚-ન્પશુ॒મા-ન્ભ॑વતિ । ચ॒ન્દ્રમા॒ વા અ॒પા-મ્પુષ્પ᳚મ્ । પુષ્પ॑વા-ન્પ્ર॒જાવા᳚-ન્પશુ॒મા-ન્ભ॑વતિ ।

ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ યો॑-ઽપામા॒યત॑નં॒-વેઁદ॑ । આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ । અ॒ગ્નિર્વા અ॒પામા॒યત॑નમ્ । આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ । યો᳚-ઽગ્નેરા॒યત॑નં॒-વેઁદ॑ ॥ 78 ॥

આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ । આપો॒ વા અ॒ગ્નેરા॒યત॑નમ્ । આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ યો॑-ઽપામા॒યત॑નં॒-વેઁદ॑ । આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ ।

વા॒યુર્વા અ॒પામા॒યત॑નમ્ । આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ ।

યો વા॒યોરા॒યત॑નં॒-વેઁદ॑ । આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ ॥ 79 ॥

આપો॒ વૈ વા॒યોરા॒યત॑નમ્ । આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ યો॑-ઽપામા॒યત॑નં॒-વેઁદ॑ । આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ । અ॒સૌ વૈ તપ॑ન્ન॒પા-મા॒યત॑નમ્ । આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ । યો॑-ઽમુષ્ય॒-તપ॑ત આ॒યત॑નં॒-વેઁદ॑ । આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ । આપો॒વા અ॒મુષ્ય॒-તપ॑ત આ॒યત॑નમ્ ॥ 80 ॥

આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ યો॑-ઽપામા॒યત॑નં॒-વેઁદ॑ । આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ । ચ॒ન્દ્રમા॒ વા અ॒પામા॒યત॑નમ્ । આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ ।

યશ્ચ॒ન્દ્રમ॑સ આ॒યત॑નં॒-વેઁદ॑ । આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ । આપો॒ વૈ ચ॒ન્દ્રમ॑સ આ॒યત॑નમ્ । આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ ॥ 81 ॥

ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ યો॑-ઽપામા॒યત॑નં॒-વેઁદ॑ । આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ । નક્ષ॑ત્રાણિ॒ વા અ॒પામા॒યત॑નમ્ । આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ । યો નક્ષ॑ત્રાણા-મા॒યત॑નં॒-વેઁદ॑ । આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ । આપો॒ વૈ નક્ષ॑ત્રાણા-મા॒યત॑નમ્ । આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ ।

ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ 82 ॥

યો॑-ઽપામા॒યત॑નં॒-વેઁદ॑ । આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ । પ॒ર્જન્યો॒ વા અ॒પામા॒યત॑નમ્ । આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ ।

યઃ પ॒ર્જન્ય॑-સ્યા॒યત॑નં॒-વેઁદ॑ ।

આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ । આપો॒ વૈ પ॒ર્જન્ય॑-સ્યા॒યત॑નમ્ ।

આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ યો॑-ઽપામા॒યત॑નં॒-વેઁદ॑ ॥ 83 ॥

આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ । સં॒વઁ॒થ્સ॒રો વા અ॒પામા॒યત॑નમ્ । આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ । ય-સ્સં॑વઁથ્સ॒ર-સ્યા॒યત॑નં॒-વેઁદ॑ ।

આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ । આપો॒ વૈ સં॑વઁથ્સ॒ર-સ્યા॒યત॑નમ્ । આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥

યો᳚-ઽફ્સુ નાવ॒-મ્પ્રતિ॑ષ્ઠિતાં॒-વેઁદ॑ । પ્રત્યે॒વ તિ॑ષ્ઠતિ ॥ 84 ॥

ઇ॒મે વૈ લો॒કા અ॒ફ્સુ પ્રતિ॑ષ્ઠિતાઃ । તદે॒ષા-ઽભ્યનૂ᳚ક્તા ॥

અ॒પાગ્ં રસ॒મુદ॑યગ્ંસન્ન્ । સૂર્યે॑ શુ॒ક્રગ્ં સ॒માભૃ॑તમ્ । અ॒પાગ્ં રસ॑સ્ય॒ યો રસઃ॑ । તં-વોઁ॑ ગૃહ્ણા-મ્યુત્ત॒મમિતિ॑ ॥ ઇ॒મે વૈ લો॒કા અ॒પાગ્ં રસઃ॑ । તે॑-ઽમુષ્મિ॑-ન્નાદિ॒ત્યે સ॒માભ॑તાઃ ॥

જા॒નુ॒દ॒ઘ્ની-મુ॑ત્તર-વે॒દીઙ્ખા॒ત્વા । અ॒પા-મ્પૂ॑રયિ॒ત્વા ગુ॑લ્ફદ॒ઘ્નમ્ ॥ 85 ॥

પુષ્કરપર્ણૈઃ પુષ્કરદણ્ડૈઃ પુષ્કરૈશ્ચ॑ સગ્ગ્સ્તી॒ર્ય । તસ્મિ॑ન્ વિહા॒યસે । અ॒ગ્નિ-મ્પ્ર॒ણીયો॑પ-સમા॒ધાય॑ ॥ બ્ર॒હ્મ॒વા॒દિનો॑ વદન્તિ ।

કસ્મા᳚-ત્પ્રણી॒તે-ઽય-મ॒ગ્નિશ્ચી॒યતે᳚ । સાઃ પ્ર॑ણી॒તે-ઽયમ॒ફ્સુ હ્યય॑ઞ્ચી॒યતે᳚ ।

અ॒સૌ ભુવ॑ને॒-ઽપ્ય-ના॑હિતાગ્નિ-રે॒તાઃ ।

તમ॒ભિત॑ એ॒તા અ॒ભીષ્ટ॑કા॒ ઉપ॑દધાતિ ॥

અ॒ગ્નિ॒હો॒ત્રે દ॑ર્શપૂર્ણ-મા॒સયોઃ᳚ ।

પ॒શુ॒બ॒ન્ધે ચા॑તુર્મા॒સ્યેષુ॑ ॥ 86 ॥

અથો॑ આહુઃ । સર્વે॑ષુ યજ્ઞક્ર॒તુષ્વિતિ॑ ॥

એ॒તદ્ધ॑ સ્મ॒ વા આ॑હુ-શ્શણ્ડિ॒લાઃ । કમ॒ગ્નિઞ્ચિ॑નુતે ॥ સ॒ત્રિ॒ય-મ॒ગ્નિઞ્ચિ॑ન્વા॒નઃ ।

સં॒વઁ॒થ્સ॒ર-મ્પ્ર॒ત્યક્ષે॑ણ ॥ કમ॒ગ્નિઞ્ચિ॑નુતે । સા॒વિ॒ત્ર-મ॒ગ્નિઞ્ચિ॑ન્વા॒નઃ । અ॒મુમા॑દિ॒ત્ય-મ્પ્ર॒ત્યક્ષે॑ણ ॥ કમ॒ગ્નિઞ્ચિ॑નુતે ॥ 87 ॥

ના॒ચિ॒કે॒ત-મ॒ગ્નિઞ્ચિ॑ન્વા॒નઃ । પ્રા॒ણા-ન્પ્ર॒ત્યક્ષે॑ણ ॥ કમ॒ગ્નિઞ્ચિ॑નુતે । ચા॒તુ॒ર્॒હો॒ત્રિ॒ય-મ॒ગ્નિઞ્ચિ॑ન્વા॒નઃ । બ્રહ્મ॑ પ્ર॒ત્યક્ષે॑ણ ॥ કમ॒ગ્નિઞ્ચિ॑નુતે ।

વૈ॒શ્વ॒સૃ॒જ-મ॒ગ્નિઞ્ચિ॑ન્વા॒નઃ । શરી॑ર-મ્પ્ર॒ત્યક્ષે॑ણ ॥ કમ॒ગ્નિઞ્ચિ॑નુતે ।

ઉ॒પા॒નુ॒વા॒ક્ય॑મા॒શુ-મ॒ગ્નિઞ્ચિ॑ન્વા॒નઃ ॥ 88 ॥

ઇ॒માન્ ઁલો॒કા-ન્પ્ર॒ત્યક્ષે॑ણ ॥ કમ॒ગ્નિઞ્ચિ॑નુતે ।

ઇ॒મમા॑રુણ-કેતુક-મ॒ગ્નિઞ્ચિ॑ન્વા॒ન ઇતિ॑ । ય એ॒વાસૌ ।

ઇ॒તશ્ચા॒-મુત॑શ્ચા-વ્યતીપા॒તી । તમિતિ॑ ॥ યો᳚-ઽગ્નેર્મિ॑થૂ॒યા વેદ॑ । મિ॒થુ॒ન॒વા-ન્ભ॑વતિ । આપો॒ વા અ॒ગ્નેર્મિ॑થૂ॒યાઃ ।

મિ॒થુ॒ન॒વા-ન્ભ॑વતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ 89 ॥

(વેદ॑ - ભવ - ત્યા॒યત॑નં - ભવતિ॒ - વેદ॒ - વેદ॑ - તિષ્ઠતિ - ગુલ્ફદ॒ઘ્નં - ચા॑તુર્મા॒સ્યે - ષ્વ॒મુમા॑દિ॒ત્ય-મ્પ્ર॒ત્યક્ષે॑ણ॒ કમ॒ગ્નિ-ઞ્ચિ॑નુત - ઉપાનુવા॒ક્ય॑મા॒શુમ॒ગ્નિ-ઞ્ચિ॑ન્વા॒નો - મિ॑થૂ॒યા મિ॑થુન॒વા-ન્ભ॑વ॒ત્યેક॑-ઞ્ચ) (અ. 22)

(પુષ્પ॑મ॒ગ્નિર્વા॒યુર॒સૌ વૈ તપ॑ઞ્ચ॒ન્દ્રમા॒ નક્ષ॑ત્રાણિ પ॒ર્જન્યઃ॑ સંવઁથ્સ॒રો યો᳚-ઽફ્સુ નાવ॑મે॒તદ્ધ॑ સ્મ॒ વૈ સ॑ત્રિ॒યગ્ં સં॑વઁથ્સ॒રગ્ં સા॑વિ॒ત્રમ॒મુ-ન્ના॑ચિકે॒ત-મ્પ્રા॒ણાગ્શ્ચા॑તુર્હોત્રિ॒ય-મ્બ્રહ્મ॑ વૈશ્વસૃ॒જગ્ં શરી॑રમુપાનુવા॒ક્ય॑મા॒શુમિ॒માન્ ઁલો॒કાનિ॒મમા॑રુણકેતુકં॒-યઁ એ॒વાસૌ)

અનુવાકં 23

આપો॒ વા ઇ॒દમા॑સન્-થ્સલિ॒લમે॒વ ।

સ પ્ર॒જાપ॑તિ॒રેકઃ॑ પુષ્કરપ॒ર્ણે સમ॑ભવત્ ।

તસ્યાન્ત॒-ર્મન॑સિ કામ॒-સ્સમ॑વર્તત । ઇ॒દગ્ં સૃ॑જેય॒મિતિ॑ । તસ્મા॒દ્ય-ત્પુરુ॑ષો॒ મન॑સા-ઽભિ॒ગચ્છ॑તિ । તદ્વા॒ચા વ॑દતિ ।

તત્કર્મ॑ણા કરોતિ । તદે॒ષા ઽભ્યનૂ᳚ક્તા ॥ કામ॒સ્તદગ્રે॒ સમ॑વર્ત॒તાધિ॑ । મન॑સો॒ રેતઃ॑ પ્રથ॒મં-યઁદાસી᳚ત્ ॥ 90 ॥

સ॒તો બન્ધુ॒મસ॑તિ॒ નિર॑વિન્દન્ન્ । હૃ॒દિ પ્ર॒તીષ્યા॑ ક॒વયો॑ મની॒ષેતિ॑ ॥ ઉપૈ॑ન॒ન્તદુપ॑નમતિ । ય-ત્કા॑મો॒ ભવ॑તિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ સ તપો॑-ઽતપ્યત ।

સ તપ॑સ્ત॒પ્ત્વા । શરી॑રમધૂનુત । તસ્ય॒ ય-ન્મા॒ગ્ં॒સમાસી᳚ત્ । તતો॑-ઽરુ॒ણાઃ કે॒તવો॒ વાત॑રશ॒ના ઋષ॑ય॒ ઉદ॑તિષ્ઠન્ન્ ॥ 91 ॥

યે નખાઃ᳚ । તે વૈ॑ખાન॒સાઃ । યે વાલાઃ᳚ । તે વા॑લખિ॒લ્યાઃ । યો રસઃ॑ । સો॑-ઽપામ્ ॥ અ॒ન્ત॒ર॒તઃ કૂ॒ર્મ-મ્ભૂ॒તગ્ં સર્પ॑ન્તમ્ । તમ॑બ્રવીત્ । મમ॒ વૈ ત્વં-મા॒ગ્ં॒સા । સમ॑ભૂત્ ॥ 92 ॥

નેત્ય॑બ્રવીત્ । પૂર્વ॑મે॒વાહ-મિ॒હાસ॒મિતિ॑ । તત્પુરુ॑ષસ્ય પુરુષ॒ત્વમ્ । સ સ॒હસ્ર॑શીર્ષા॒ પુરુ॑ષઃ । સ॒હ॒સ્રા॒ક્ષ-સ્સ॒હસ્ર॑પાત્ । ભૂ॒ત્વોદ॑તિષ્ઠત્ । તમ॑બ્રવીત્ । ત્વં-વૈઁ પૂર્વગ્ં॑ સમ॑ભૂઃ ।

ત્વમિ॒દ-મ્પૂર્વઃ॑ કુરુ॒ષ્વેતિ॑ ॥ સ ઇ॒ત આ॒દાયાપઃ॑ ॥ 93 ॥

અ॒ઞ્જ॒લિના॑ પુ॒રસ્તા॑-દુ॒પાદ॑ધાત્ । એ॒વા હ્યે॒વેતિ॑ ।

તત॑ આદિ॒ત્ય ઉદ॑તિષ્ઠત્ । સા પ્રાચી॒ દિક્ ॥

અથા॑રુ॒ણઃ કે॒તુ-ર્દ॑ક્ષિણ॒ત ઉ॒પાદ॑ધાત્ । એ॒વા હ્યગ્ન॒ ઇતિ॑ । તતો॒ વા અ॒ગ્નિરુદ॑તિષ્ઠત્ । સા દ॑ક્ષિ॒ણા દિક્ । અથા॑રુ॒ણઃ કે॒તુઃ પ॒શ્ચાદુ॒પાદ॑ધાત્ ।

એ॒વા હિ વાયો॒ ઇતિ॑ ॥ 94 ॥

તતો॑ વા॒યુરુદ॑તિષ્ઠત્ । સા પ્ર॒તીચી॒ દિક્ ।

અથા॑રુ॒ણઃ કે॒તુ-રુ॑ત્તર॒ત ઉ॒પાદ॑ધાત્ । એ॒વા હીન્દ્રેતિ॑ ।

તતો॒ વા ઇન્દ્ર॒ ઉદ॑તિષ્ઠત્ । સોદી॑ચી॒ દિક્ ।

અથા॑રુ॒ણઃ કે॒તુ-ર્મદ્ધ્ય॑ ઉ॒પાદ॑ધાત્ । એ॒વા હિ પૂષ॒ન્નિતિ॑ । તતો॒ વૈ પૂ॒ષોદ॑તિષ્ઠત્ । સેયન્દિક્ ॥ 95 ॥

અથા॑રુ॒ણઃ કે॒તુરુ॒પરિ॑ષ્ટા-દુ॒પાદ॑ધાત્ । એ॒વા હિ દેવા॒ ઇતિ॑ । તતો॑ દેવ મનુ॒ષ્યાઃ પિ॒તરઃ॑ । ગ॒ન્ધ॒ર્વા॒-ફ્સ॒રસ॒ શ્ચોદ॑-તિષ્ઠન્ન્ ।

સોર્ધ્વા દિક્ ॥ યા વિ॒પ્રુષો॑ વિ॒પરા॑પતન્ન્ ।

તાભ્યો-ઽસુ॑રા॒ રક્ષાગ્ં॑સિ પિશા॒ચાશ્ચો-દ॑તિષ્ઠન્ન્ । તસ્મા॒ત્તે પરા॑ભવન્ન્ । વિ॒પ્રુડ્ભ્યો॒ હિ તે સમ॑ભવન્ન્ ॥ તદે॒ષા-ઽભ્યનૂ᳚ક્તા ॥ 96 ॥

આપો॑ હ॒ ય-દ્બૃ॑હ॒તી-ર્ગર્ભ॒માયન્ન્॑ । દક્ષ॒-ન્દધા॑ના જ॒નય॑ન્તી-સ્સ્વય॒મ્ભુમ્ । તત॑ ઇ॒મે-ઽદ્ધ્ય-સૃ॑જ્યન્ત॒ સર્ગાઃ᳚ । અદ્ભ્યો॒ વા ઇ॒દગ્ં સમ॑ભૂત્ ।

તસ્મા॑દિ॒દગ્ં સર્વ॒-મ્બ્રહ્મ॑ સ્વય॒ભ્વિન્તિ॑ ॥

તસ્મા॑દિ॒દગ્ં સર્વ॒ગ્ં॒ શિથિ॑લ-મિ॒વા ધ્રુવ॑-મિવાભવત્ ॥ પ્ર॒જાપ॑તિ॒-ર્વાવ તત્ । આ॒ત્મના॒-ઽઽત્માનં॑-વિઁ॒ધાય॑ ।

તદે॒વાનુ॒ પ્રાવિ॑શત્ ॥ તદે॒ષા-ઽભ્યનૂ᳚ક્તા ॥ 97 ॥

વિ॒ધાય॑ લો॒કાન્. વિ॒ધાય॑ ભૂ॒તાનિ॑ । વિ॒ધાય॒ સર્વાઃ᳚ પ્ર॒દિશો॒ દિશ॑શ્ચ । પ્ર॒જાપ॑તિઃ પ્રથમ॒જા ઋ॒તસ્ય॑ । આ॒ત્મના॒-ઽઽત્મા-ન॑મ॒ભિ-સંવિઁ॑વે॒શેતિ॑ ॥

સર્વ॑મે॒વેદમા॒પ્ત્વા । સર્વ॑-મવ॒રુદ્ધ્ય॑ । તદે॒વાનુ॒ પ્રવિ॑શતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ 98 ॥

(આસી॑ - દતિષ્ઠન્ - નભૂ॒ - દપો॒ - વાયો॒ ઇતિ - સેય-ન્દિગ॒ - ભ્યનૂ᳚ક્તા॒ - ઽભ્યનૂ᳚ક્તા॒ -+-ઽષ્ટૌ ચ॑) (અ. 23)

અનુવાકં 24

ચતુ॑ષ્ટય્ય॒ આપો॑ ગૃહ્ણાતિ । ચ॒ત્વારિ॒ વા અ॒પાગ્ં રૂ॒પાણિ॑ । મેઘો॑ વિ॒દ્યુત્ । સ્ત॒ન॒યિ॒ત્નુ-ર્વૃ॒ષ્ટિઃ । તાન્યે॒વા વ॑રુન્ધે ॥ આ॒તપ॑તિ॒ વર્ષ્યા॑ ગૃહ્ણાતિ ।

તાઃ પુ॒રસ્તા॒-દુપ॑દધાતિ । એ॒તા વૈ બ્ર॑હ્મવર્ચ॒સ્યા આપઃ॑ । મુ॒ખ॒ત એ॒વ બ્ર॑હ્મવર્ચ॒સ-મવ॑રુન્ધે ।

તસ્મા᳚-ન્મુખ॒તો બ્ર॑હ્મવર્ચ॒સિત॑રઃ ॥ 99 ॥

કૂપ્યા॑ ગૃહ્ણાતિ । તા દ॑ક્ષિણ॒ત ઉપ॑દધાતિ । એ॒તા વૈ તે॑જ॒સ્વિની॒રાપઃ॑ । તેજ॑ એ॒વાસ્ય॑ દક્ષિણ॒તો દ॑ધાતિ । તસ્મા॒-દ્દક્ષિ॒ણોર્ધ॑ ઽસ્તેજ॒સ્વિત॑રઃ ॥

સ્થા॒વ॒રા ગૃ॑હ્ણાતિ । તાઃ પ॒શ્ચાદુપ॑દધાતિ । પ્રતિ॑ષ્ઠિતા॒ વૈ સ્થા॑વ॒રાઃ ।

પ॒શ્ચાદે॒વ પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ ॥ વહ॑ન્તી-ર્ગૃહ્ણાતિ ॥ 100 ॥

તા ઉ॑ત્તર॒ત ઉપ॑દધાતિ । ઓજ॑સા॒ વા એ॒તા વહ॑ન્તીરિ॒વો-દ્ગ॑તીરિ॒વ આકૂજ॑તીરિ॒વ ધાવ॑ન્તીઃ । ઓજ॑ એ॒વાસ્યો᳚ત્તર॒તો દ॑ધાતિ । તસ્મા॒દુત્ત॒રો-ઽદ્ધ॑ ઓજ॒સ્વિત॑રઃ ॥ સ॒ભાં॒ર્યા ગૃ॑હ્ણાતિ ।

તા મદ્ધ્ય॒ ઉપ॑દધાતિ । ઇ॒યં-વૈઁ સ॑ભાં॒ર્યાઃ । અ॒સ્યામે॒વ પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ ॥ પ॒લ્વ॒લ્યા ગૃ॑હ્ણાતિ । તા ઉ॒પરિ॑ષ્ટા-દુ॒પાદ॑ધાતિ ॥ 101 ॥

અ॒સૌ વૈ પ॑લ્વ॒લ્યાઃ । અ॒મુષ્યા॑મે॒વ પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ ॥ દિ॒ક્ષૂપ॑દધાતિ । દિ॒ક્ષુ વા આપઃ॑ । અન્નં॒-વાઁ આપઃ॑ । અ॒દ્ભ્યો વા અન્ન॑ઞ્જાયતે । યદે॒વાદ્ભ્યો-ઽન્ન॒-ઞ્જાય॑તે । તદવ॑રુન્ધે ॥ તં-વાઁ એ॒તમ॑રુ॒ણાઃ કે॒તવો॒ વાત॑રશ॒ના ઋષ॑યો-ઽચિન્વન્ન્ । તસ્મા॑-દારુણ કે॒તુકઃ॑ ॥ તદે॒ષા-ઽભ્યનૂ᳚ક્તા ॥ કે॒તવો॒ અરુ॑ણાસશ્ચ । ઋ॒ષ॒યો વાત॑રશ॒નાઃ ।

પ્ર॒તિ॒ષ્ઠાગ્ં શ॒તધા॑ હિ । સ॒માહિ॑તાસો સહસ્ર॒ધાય॑સ॒મિતિ॑ ॥ શ॒તશ॑શ્ચૈ॒વ ઽસ॒હસ્ર॑શશ્ચ॒ પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ । ય એ॒તમ॒ગ્નિઞ્ચિ॑નુ॒તે ।

ય ઉ॑ચૈનમે॒વં-વેઁદ॑ ॥ 102 ॥

(બ્ર॒હ્મ॒વ॒ર્ચ॒સિત॑રો॒ - વહ॑ન્તી-ર્ગૃહ્ણાતિ॒ - તા ઉ॒પરિ॑ષ્ટાદુ॒પાદ॑ધા - ત્યારુણકે॒તુકો॒-ઽષ્ટૌ ચ॑) (અ. 24)

અનુવાકં 25

જા॒નુ॒દ॒ઘ્ની-મુ॑ત્તરવે॒દીઙ્ખા॒ત્વા । અ॒પા-મ્પૂ॑રયતિ । અ॒પાગ્ં સ॑ર્વ॒ત્વાય॑ । પુ॒ષ્ક॒ર॒પ॒ર્ણગ્ં રુ॒ક્મ-મ્પુરુ॑ષ॒-મિત્યુપ॑દધાતિ । તપો॒ વૈ પુ॑ષ્કરપ॒ર્ણમ્ ।

સ॒ત્યગ્ં રુ॒ક્મઃ । અ॒મૃત॒-મ્પુરુ॑ષઃ । એ॒તાવ॒દ્વા વા᳚સ્તિ । યાવ॑દે॒તત્ । યાવ॑દે॒વાસ્તિ॑ ॥ 103 ॥

તદવ॑રુન્ધે ॥ કૂ॒ર્મમુપ॑દધાતિ । અ॒પામે॒વ મેધ॒મવ॑રુન્ધે । અથો᳚ સ્વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્ય॒ સમ॑ષ્ટ્યૈ ॥ આપ॑માપામ॒પ-સ્સર્વાઃ᳚ ।

અ॒સ્માદ॒સ્મા દિ॒તો-ઽમુતઃ॑ । અ॒ગ્નિર્વા॒યુશ્ચ॒ સૂર્ય॑શ્ચ ।

સ॒હ સ॑ઞ્ચસ્ક॒રર્ધિ॑યા॒ ઇતિ॑ । વા॒ય્વશ્વા॑ રશ્મિ॒પત॑યઃ । મરી᳚ચ્યાત્માનો॒ અદ્રુ॑હઃ । દે॒વી-ર્ભુ॑વન॒ સૂવ॑રીઃ । પુ॒ત્ર॒વ॒ત્વાય॑ મે સુત ॥ લો॒ક-મ્પૃ॑ણચ્છિ॒દ્ર-મ્પૃ॑ણ ॥ 104 ॥

યાસ્તિ॒સ્રઃ પ॑રમ॒જાઃ ॥ ) (શોર્ત્ અન્-દ્લોન્ગ્fऒરં અરે થે સમॆ ઇ-ન્તિ॑ ॥ પઞ્ચ॒ ચિત॑ય॒ ઉપ॑દધાતિ । પાઙ્ક્ત॒-ઽગ્નિઃ । યાવા॑ને॒વાગ્નિઃ । તઞ્ચિ॑નુતે ॥

લો॒ક-મ્પૃ॑ણયા દ્વિ॒તીયા॒-મુપ॑દધાતિ ।

પઞ્ચ॑પદા॒ વૈ વિ॒રાટ્ । તસ્યા॒ વા ઇ॒ય-મ્પાદઃ॑ । અ॒ન્તરિ॑ક્ષ॒-મ્પાદઃ॑ । દ્યૌઃ પાદઃ॑ । દિશઃ॒ પાદઃ॑ । પ॒રોર॑જાઃ॒ પાદઃ॑ ॥ વિ॒રાજ્યે॒વ પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ ।

ય એ॒તમ॒ગ્નિઞ્ચિ॑નુ॒તે । ય ઉ॑ચૈનમે॒વં-વેઁદ॑ ॥ 105 ॥

(અસ્તિ॑ - પૃણા॒ - ન્તરિ॑ક્ષ॒-મ્પાદ॒-ષ્ષટ્ચ॑) (અ. 25)

અનુવાકં 26

અ॒ગ્નિ-મ્પ્ર॒ણીયો॑પ-સમા॒ધાય॑ । તમ॒ભિત॑ એ॒તા અ॒ભીષ્ટ॑કા॒ ઉપ॑દધાતિ । અ॒ગ્નિ॒હો॒ત્રે દ॑ર્શપૂર્ણ-મા॒સયોઃ᳚ । પ॒શુ॒બ॒ન્ધે ચા॑તુર્મા॒સ્યેષુ॑ ।

અથો॑ આહુઃ । સર્વે॑ષુ યજ્ઞક્ર॒તુષ્વિતિ॑ ॥

અથ॑ હસ્મા હારુ॒ણ-સ્સ્વા॑ય॒મ્ભુવઃ॑ ।

સા॒વિ॒ત્ર-સ્સર્વો॒-ઽગ્નિ-રિત્યન॑નુષઙ્ગ-મ્મન્યામહે ।

નાના॒ વા એ॒તેષાં᳚-વીઁ॒ર્યા॑ણિ ॥ કમ॒ગ્નિઞ્ચિ॑નુતે ॥ 106 ॥

સ॒ત્રિ॒ય મ॒ગ્નિઞ્ચિ॑ન્વા॒નઃ । કમ॒ગ્નિઞ્ચિ॑નુતે ।

સા॒વિ॒ત્ર મ॒ગ્નિઞ્ચિ॑ન્વા॒નઃ । કમ॒ગ્નિઞ્ચિ॑નુતે । ના॒ચિ॒કે॒ત મ॒ગ્નિઞ્ચિ॑ન્વા॒નઃ । કમ॒ગ્નિઞ્ચિ॑નુતે ।

ચા॒તુ॒ર્॒ હો॒ત્રિ॒ય-મ॒ગ્નિઞ્ચિ॑ન્વા॒નઃ । કમ॒ગ્નિઞ્ચિ॑નુતે ।

વૈ॒શ્વ॒સૃ॒જ મ॒ગ્નિઞ્ચિ॑ન્વા॒નઃ । કમ॒ગ્નિઞ્ચિ॑નુતે ॥ 107 ॥

ઉ॒પા॒નુ॒વા॒ક્ય॑-મા॒શુ મ॒ગ્નિઞ્ચિ॑ન્વા॒નઃ । કમ॒ગ્નિઞ્ચિ॑નુતે । ઇ॒મમા॑રુણ-કેતુક મ॒ગ્નિઞ્ચિ॑ન્વા॒ન ઇતિ॑ ॥ વૃષા॒ વા અ॒ગ્નિઃ । વૃષા॑ણૌ॒ સગ્ગ્સ્ફા॑લયેત્ । હ॒ન્યેતા᳚સ્ય ય॒જ્ઞઃ । તસ્મા॒ન્નાનુ॒ષજ્યઃ॑ ॥

સોત્ત॑રવે॒દિષુ॑ ક્ર॒તુષુ॑ ચિન્વીત । ઉ॒ત્ત॒ર॒વે॒દ્યાગ્ હ્ય॑ગ્નિશ્ચી॒યતે᳚ ॥ પ્ર॒જાકા॑મશ્ચિન્વીત ॥ 108 ॥

પ્રા॒જા॒પ॒ત્યો વા એ॒ષો᳚-ઽગ્નિઃ । પ્રા॒જા॒પ॒ત્યાઃ પ્ર॒જાઃ । પ્ર॒જાવા᳚-ન્ભવતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ પ॒શુકા॑મશ્ચિન્વીત । સ॒ઞ્જ્ઞાનં॒-વાઁ એ॒ત-ત્પ॑શૂ॒નામ્ । યદાપઃ॑ ।

પ॒શૂ॒નામે॒વ સ॒જ્ઞાન્ને॒ ઽગ્નિઞ્ચિ॑નુતે । પ॒શુ॒મા-ન્ભ॑વતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ 109 ॥

વૃષ્ટિ॑કામશ્ચિન્વીત । આપો॒ વૈ વૃષ્ટિઃ॑ । પ॒ર્જન્યો॒ વર્ષુ॑કો ભવતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ આ॒મ॒યા॒વી ચિ॑ન્વીત । આપો॒ વૈ ભે॑ષ॒જમ્ । ભે॒ષ॒જ-મે॒વાસ્મૈ॑ કરોતિ । સર્વ॒માયુ॑રેતિ ॥ અ॒ભિ॒ચરગ્ગ્॑ શ્ચિન્વીત । વજ્રો॒ વા આપઃ॑ ॥ 110 ॥

વજ્ર॑મે॒વ ભ્રાતૃ॑વ્યેભ્યઃ॒ પ્રહ॑રતિ । સ્તૃ॒ણુ॒ત એ॑નમ્ ॥ તેજ॑સ્કામો॒ યશ॑સ્કામઃ ।

બ્ર॒હ્મ॒વ॒ર્ચ॒સકા॑મ-સ્સ્વ॒ર્ગકા॑મશ્ચિન્વીત । એ॒તા વ॒દ્વા વા᳚સ્તિ । યાવ॑દે॒તત્ । યાવ॑દે॒વાસ્તિ॑ । તદવ॑રુન્ધે ॥ તસ્યૈ॒ તદ્વ્ર॒તમ્ । વર્ષ॑તિ॒ ન ધા॑વેત્ ॥ 111 ॥

અ॒મૃતં॒-વાઁ આપઃ॑ । અ॒મૃત॒સ્યા-ન॑ન્તરિત્યૈ ॥

નાફ્સુ-મૂત્ર॑પુરી॒ષઙ્કુ॑ર્યાત્ । ન નિષ્ઠી॑વેત્ । ન વિ॒વસ॑ન-સ્સ્નાયાત્ । ગુહ્યો॒ વા એ॒ષો᳚-ઽગ્નિઃ ।

એ॒તસ્યા॒ગ્ને રન॑તિ દાહાય ॥ ન પુ॑ષ્કરપ॒ર્ણાનિ॒ હિર॑ણ્યં॒-વાઁ-ઽધિ॒તિષ્ઠે᳚ત્ । એ॒તસ્યા॒ગ્ને-રન॑ભ્યારોહાય ॥ ન કૂર્મ॒સ્યાશ્ઞી॑યાત્ ।

નોદ॒કસ્યા॒-ઘાતુ॑કા॒ન્યેન॑-મોદ॒કાનિ॑ ભવન્તિ । અ॒ઘાતુ॑કા॒ આપઃ॑ । ય એ॒તમ॒ગ્નિઞ્ચિ॑નુ॒તે । ય ઉ॑ચૈનમે॒વં-વેઁદ॑ ॥ 112 ॥

(ચિ॒નુ॒તે॒ - ચિ॒નુ॒તે॒ - પ્ર॒જાકા॑મશ્ચિન્વીત॒ - ય એ॒વં-વેઁદા - પો॑ - ધાવે॒ - દશ્ઞી॑યાચ્ચ॒ત્વારિ॑ ચ) (અ. 26)

અનુવાકં 27

ઇ॒મા નુ॑ક॒-મ્ભુવ॑ના સીષધેમ । ઇન્દ્ર॑શ્ચ॒ વિશ્વે॑ચ દે॒વાઃ ॥ ય॒જ્ઞઞ્ચ॑ નસ્ત॒ન્વઞ્ચ॑ પ્ર॒જાઞ્ચ॑ । આ॒દિ॒ત્યૈરિન્દઃ॑ સ॒હ સી॑ષધાતુ ॥

આ॒દિ॒ત્યૈરિન્દ્ર॒-સ્સગ॑ણો-મ॒રુદ્ભિઃ॑ । અ॒સ્માક॑-મ્ભૂત્વવિ॒તા ત॒નૂના᳚મ્ ॥ આપ્લ॑વસ્વ॒ પ્રપ્લ॑વસ્વ । આ॒ણ્ડી ભ॑વ જ॒ મા મુ॒હુઃ । સુખાદીન્દુઃ॑ ખનિ॒ધનામ્ । પ્રતિ॑મુઞ્ચસ્વ॒ સ્વા-મ્પુ॒રમ્ ॥ 113 ॥

મરી॑ચય-સ્સ્વાયમ્ભુ॒વાઃ । યે શ॑રી॒રાણ્ય॑ કલ્પયન્ન્ ।

તે તે॑ દે॒હઙ્ક॑લ્પયન્તુ । મા ચ॑ તે॒ ખ્યા સ્મ॑ તીરિષત્ ॥ ઉત્તિ॑ષ્ઠત॒ મા સ્વ॑પ્ત । અ॒ગ્નિ-મિ॑ચ્છદ્ધ્વ॒-મ્ભાર॑તાઃ । રાજ્ઞ॒-સ્સોમ॑સ્ય તૃ॒પ્તાસઃ॑ । સૂર્યે॑ણ સ॒યુજો॑ષસઃ ॥ યુવા॑ સુ॒વાસાઃ॒ પરિ॑વીત॒ આગા᳚ત્ । સ ઉ॒ શ્રેયા᳚-ન્ભવતિ॒ જાય॑માનઃ । ત-ન્ધીરા॑સઃ ક॒વય॒ ઉન્ન॑યન્તિ । સ્વા॒ધિયો॒ મન॑સા દેવ॒યન્તઃ॑ ॥

અ॒ષ્ટાચ॑ક્રા॒ નવ॑દ્વારા ॥ 114 ॥

દે॒વાના॒-મ્પૂર॑યો॒દ્ધ્યા । તસ્યાગ્ં॑ હિરણ્મ॑યઃ કો॒શઃ । સ્વ॒ર્ગો લો॒કો જ્યોતિ॒ષા ઽઽવૃ॑તઃ ॥ યો વૈ તા᳚-મ્બ્રહ્મ॑ણો વે॒દ । અ॒મૃતે॑નાવૃ॒તા-મ્પુ॑રીમ્ । તસ્મૈ᳚ બ્રહ્મ ચ॑ બ્રહ્મા॒ ચ । આ॒યુઃ કીર્તિ॑-મ્પ્ર॒જાન્દ॑દુઃ ॥ વિ॒ભ્રાજ॑માના॒ગ્ં॒ હરિ॑ણીમ્ । ય॒શસા॑ સમ્પ॒રીવૃ॑તામ્ । પુરગ્ં॑ હિરણ્મ॑યી-મ્બ્ર॒હ્મા ॥ 115 ॥

વિ॒વેશા॑પ॒રાજિ॑તા ॥ પરાઙ્ગેત્ય॑ (પરાંઅત્ય॑) જ્યામ॒યી ।

પરાઙ્ગેત્ય॑ (પરાંઅત્ય॑) નાશ॒કી । ઇ॒હ ચા॑મુત્ર॑ ચાન્વે॒તિ । વિ॒દ્વા-ન્દે॑વાસુ॒રાનુ॑ભ॒યાન્ ॥

યત્કુ॑મા॒રી મ॒ન્દ્રય॑તે । ય॒દ્યો॒ષિદ્ય-ત્પ॑તિ॒વ્રતા᳚ । અરિ॑ષ્ટં॒-યઁત્કિઞ્ચ॑ ક્રિ॒યતે᳚ ।

અ॒ગ્નિ-સ્તદનુ॑ વેધતિ ॥ અ॒શૃતા॑સ-શ્શૃ॑તાસ॒શ્ચ ॥ 116 ॥

ય॒જ્વાનો॒ યે-ઽપ્ય॑ય॒જ્વનઃ॑ । સ્વ॑ર્યન્તો॒ નાપે᳚ક્ષન્તે ।

ઇન્દ્ર॑-મ॒ગ્નિઞ્ચ॑ યે વિ॒દુઃ ॥ સિક॑તા ઇવ સં॒યઁન્તિ॑ ।

ર॒શ્મિભિઃ॑-સમુ॒દીરિ॑તાઃ । અ॒સ્મા-લ્લો॒કાદ॑-મુષ્મા॒ચ્ચ । ઋ॒ષિભિ॑-રદાત્-પૃ॒શ્નિભિઃ॑ ॥ અપે॑ત॒ વીત॒ વિ ચ॑ સર્પ॒તાતઃ॑ । યે-ઽત્ર॒ સ્થ પુ॑રા॒ણા યે ચ॒ નૂત॑નાઃ ।

અહો॑ભિ-ર॒દ્ભિ-ર॒ક્તુભિ॒-ર્વ્ય॑ક્તમ્ ॥ 117 ॥

ય॒મો દ॑દાત્વ-વ॒સાન॑મસ્મૈ ॥ નૃ મુ॑ણન્તુ નૃ પા॒ત્વર્યઃ॑ । અ॒કૃ॒ષ્ટા યે ચ॒ કૃષ્ટ॑જાઃ । કુ॒મારી॑ષુ ક॒નીની॑ષુ । જા॒રિણી॑ષુ ચ॒ યે હિ॒તાઃ ॥ રેતઃ॑ પીતા॒ આણ્ડ॑પીતાઃ । અઙ્ગા॑રેષુ ચ॒ યે હુ॒તાઃ । ઉ॒ભયા᳚-ન્પુત્ર॑ પૌત્ર॒કાન્ । યુ॒વે॒-ઽહં-યઁ॒મરાજ॑ગાન્ ॥ શ॒તમિન્નુ શ॒રદો॒ અન્તિ॑ દેવા॒ યત્રા॑ નશ્ચ॒ક્રા જ॒રસ॑-ન્ત॒નૂના᳚મ્ । પુ॒ત્રાસો॒ યત્ર॑ પિ॒તરો॒ ભવ॑ન્તિ॒ મા નો॑ મ॒ધ્યા રી॑રિષ॒તાયુ॒ર્ગન્તોઃ᳚ ॥

અદો॒ યદ્બ્રહ્મ॑ વિલ॒બમ્ । પિ॒તૃ॒ણાઞ્ચ॑ ય॒મસ્ય॑ ચ ।

વરુ॑ણ॒-સ્યાશ્વિ॑નો-ર॒ગ્નેઃ । મ॒રુતા᳚ઞ્ચ વિ॒હાય॑સામ્ ॥

કા॒મ॒પ્ર॒યવ॑ણ-મ્મે અસ્તુ । સ હ્યે॑વાસ્મિ॑ સ॒નાત॑નઃ । ઇતિ નાકો બ્રહ્મિશ્રવો॑ રાયો॒ ધનમ્ । પુ॒ત્રાનાપો॑ દે॒વીરિ॒હાહિ॑તા ॥ 118 ॥

(પુ॒રં - નવ॑દ્વારા - બ્ર॒હ્મા - ચ - વ્ય॑ક્તગ્ં - શ॒રદો॒-ઽષ્ટૌ ચ॑) (અ. 27)

અનુવાકં 28

વિશી᳚ર્ષ્ણી॒-ઙ્ગૃદ્ધ્ર॑-શીર્ષ્ણીઞ્ચ । અપેતો॑ નિર્-ઋ॒તિગ્ં હ॑થઃ । પરિબાધગ્ગ્ શ્વે॑તકુ॒ક્ષમ્ । નિ॒જઙ્ઘગ્ં॑ શબ॒લોદ॑રમ્ ॥ સ॒ તાન્. વા॒ચ્યાય॑યા સ॒હ । અગ્ને॒ નાશ॑ય સ॒ન્દૃશઃ॑ । ઈ॒ર્ષ્યા॒સૂ॒યે બુ॑ભુ॒ક્ષામ્ । મ॒ન્યુ-ઙ્કૃ॒ત્યા-ઞ્ચ॑ દીધિરે । રથે॑ન કિગ્ંશુ॒કાવ॑તા । અગ્ને॒ નાશ॑ય સ॒ન્દૃશઃ॑ ॥ 119 ॥

(વિશી᳚ર્ષ્ણી॒-ન્દશ॑) (અ. 28)

અનુવાકં 29

પ॒ર્જન્યા॑ય॒ પ્રગા॑યત । દિ॒વસ્પુ॒ત્રાય॑ મી॒ઢુષે᳚ । સ નો॑ ય॒વસ॑મિચ્છતુ ॥ ઇ॒દં-વઁચઃ॑ પ॒ર્જન્યા॑ય સ્વ॒રાજે᳚ । હૃ॒દો અ॒સ્ત્વન્ત॑ર॒ન્ત-દ્યુ॑યોત ।

મ॒યો॒ભૂર્વાતો॑ વિ॒શ્વકૃ॑ષ્ટય-સ્સન્ત્વ॒સ્મે । સુ॒પિ॒પ્પ॒લા ઓષ॑ધી-ર્દે॒વગો॑પાઃ ॥

યો ગર્ભ॒-મોષ॑ધીનામ્ । ગવા᳚ઙ્કૃ॒ણોત્યર્વ॑તામ્ । પ॒ર્જન્યઃ॑ પુરુ॒ષીણા᳚મ્ ॥ 120 ॥

(પ॒ર્જન્યા॑ય॒ દશ॑) (અ. 29)

અનુવાકં 30

પુન॑ર્મામૈત્વિન્દ્રિ॒યમ્ । પુન॒રાયુઃ॒ પુન॒ર્ભગઃ॑ । પુન॒-ર્બ્રાહ્મ॑ણ-મૈતુ મા । પુન॒-ર્દ્રવિ॑ણ મૈતુ મા ॥ યન્મે॒-ઽદ્ય રેતઃ॑ પૃથિ॒વીમસ્કાન્॑ ।

યદોષ॑ધીર॒પ્યસ॑ર॒-દ્યદાપઃ॑ । ઇ॒દન્ત-ત્પુન॒રાદ॑દે । દી॒ર્ઘા॒યુ॒ત્વાય॒ વર્ચ॑સે ॥ યન્મે॒ રેતઃ॒ પ્રસિ॑ચ્યતે । યન્મ॒ આજા॑યતે॒ પુનઃ॑( ) । તેન॑ મામ॒મૃત॑-ઙ્કુરુ । તેન॑ સુપ્ર॒જસ॑ઙ્કુરુ ॥ 121 ॥

(પુન॒ર્દ્વે ચ॑) (અ. 30)

અનુવાકં 31

અ॒દ્ભય-સ્તિરો॒ધા જા॑યત । તવ॑ વૈશ્રવ॒ણ-સ્સ॑દા । તિરો॑ ધેહિ સપ॒ત્નાન્નઃ॑ । યે અપો॒-ઽશ્નન્તિ॑ કેચ॒ન ॥ ત્વા॒ષ્ટ્રી-મ્મા॒યાં-વઁ᳚શ્રવ॒ણઃ ।

રથગ્ં॑ સહસ્ર॒ વન્ધુ॑રમ્ । પુ॒રુ॒શ્ચ॒ક્રગ્ં સહ॑સ્રાશ્વમ્ । આસ્થા॒ યાયા॑હિ નો બ॒લિમ્ ॥ યસ્મૈ॑ ભૂ॒તાનિ॑ બ॒લિમાવ॑હન્તિ । ધન॒ઙ્ગાવો॒ હસ્તિ॒ હિર॑ણ્ય॒મશ્વાન્॑ ॥ 122 ॥

અસા॑મ સુમ॒તૌ ય॒જ્ઞિય॑સ્ય । શ્રિય॒-મ્બિભ્ર॒તો ઽન્ન॑મુખીં-વિઁ॒રાજ᳚મ્ ॥ સુ॒દ॒ર્॒શ॒ને ચ॑ ક્રૌ॒ઞ્ચે ચ॑ । મૈ॒ના॒ગે ચ॑ મ॒હાગિ॑રૌ । શ॒તદ્વા॒ટ્ટર॑ગમ॒ન્તા (સ॒તદ્વા॒ટ્ટર॑ગમ॒ન્તા) ।

સ॒ગ્ં॒હાર્ય॒-ન્નગ॑ર॒-ન્તવ॑ ॥

ઇતિ મન્ત્રાઃ᳚ । કલ્પો॑-ઽત ઊ॒ર્ધ્વમ્ ॥

યદિ॒ બલિ॒ગ્ં॒ હરે᳚ત્ । હિ॒ર॒ણ્ય॒ના॒ભયે॑ વિતુ॒દયે॑ કૌબે॒રાયા॒ય-મ્બ॑લિઃ ॥ 123 ॥

સર્વભૂતાધિપતયે ન॑મ ઇ॒તિ । અથ બલિગ્ં હૃત્વોપ॑તિષ્ઠે॒ત ॥ ક્ષ॒ત્ર-ઙ્ક્ષ॒ત્રં-વૈઁ᳚શ્રવ॒ણઃ । બ્રાહ્મણા॑ વય॒ગ્ગ્॒ સ્મઃ ।

નમ॑સ્તે અસ્તુ॒ મા મા॑ હિગ્ંસીઃ । અસ્મા-ત્પ્રવિશ્યાન્ન॑મદ્ધી॒તિ ॥ અથ તમગ્નિ-મા॑દધી॒ત । યસ્મિન્ને તત્કર્મ પ્ર॑યુઞ્જી॒ત ॥

તિ॒રોધા॒ ભૂઃ । તિ॒રોધા॒ ભુવઃ॑ ॥ 124 ॥

તિ॒રોધા॒-સ્સ્વઃ॑ । તિ॒રોધા॒ ભૂર્ભુવ॒સ્સ્વઃ॑ ।

સર્વેષાં-લોઁકાના-માધિપત્યે॑ સીદે॒તિ ॥ અથ તમગ્નિ॑-મિન્ધી॒ત । યસ્મિન્ને તત્કર્મ પ્ર॑યુઞ્જી॒ત ॥ તિ॒રોધા॒ ભૂ-સ્સ્વાહા᳚ । તિ॒રોધા॒ ભુવ॒-સ્સ્વાહા᳚ । તિ॒રોધા॒-સ્સ્વઃ॑ સ્વાહા᳚ । તિ॒રોધા॒ ભૂર્ભુવ॒સ્સ્વ॑સ્સ્વાહા᳚ ॥

યસ્મિન્નસ્ય કાલે સર્વા આહુતીર્-હુતા॑ ભવે॒યુઃ ॥ 125 ॥

અપિ બ્રાહ્મણ॑મુખી॒નાઃ । તસ્મિન્નહ્નઃ કાલે પ્ર॑યુઞ્જી॒ત ।

પરઃ॑ સુ॒પ્તજ॑નાદ્વે॒પિ ॥ મા સ્મ પ્રમાદ્યન્ત॑ માદ્ધ્યા॒પયેત્ । સર્વાર્થા᳚-સ્સિદ્ધ્ય॒ન્તે । ય એ॑વં-વેઁ॒દ । ક્ષુદ્ધ્ય-ન્નિદ॑મજા॒નતામ્ ।

સર્વાર્થા ન॑ સિદ્ધ્ય॒ન્તે ॥ યસ્તે॑ વિ॒ઘાતુ॑કો ભ્રા॒તા ।

મમાન્તર્-હૃ॑દયે॒ શ્રિતઃ ॥ 126 ॥

તસ્મા॑ ઇ॒મમગ્ર॒ પિણ્ડ॑ઞ્જુહોમિ । સ મે᳚-ઽર્થા॒-ન્મા વિવ॑ધીત્ । મયિ॒ સ્વાહા᳚ ॥ રા॒જા॒ધિ॒રા॒જાય॑ પ્રસહ્ય સા॒હિને᳚ । નમો॑ વ॒યં-વૈઁ᳚શ્રવ॒ણાય॑ કુર્મહે ।

સ મે॒ કામા॒ન્ કામ॒ કામા॑ય॒ મહ્ય᳚મ્ । કા॒મે॒શ્વ॒રો વૈ᳚શ્રવ॒ણો દ॑દાતુ । કુ॒બે॒રાય॑ વૈશ્રવ॒ણાય॑ । મ॒હા॒રા॒જાય॒ નમઃ॑ । કે॒તવો॒ અરુ॑ણાસશ્ચ ।

ઋ॒ષ॒યો વાત॑રશ॒નાઃ । પ્ર॒તિ॒ષ્ઠાગ્ં શ॒તધા॑ હિ ।

સ॒માહિ॑તાસો સહસ્ર॒ધાય॑સમ્ । શિ॒વા ન॒-શ્શન્ત॑મા ભવન્તુ । દિ॒વ્યા આપ॒ ઓષ॑ધયઃ । સુ॒મૃ॒ડી॒કા સર॑સ્વતિ । મા તે॒ વ્યો॑મ સ॒ન્દૃશિ॑ ॥ 127 ॥

(અશ્વા᳚ન્-બલિ॒-ર્ભુવો॑ - ભવે॒યુઃ - શ્રિત - શ્ચ॑ સ॒પ્ત ચ॑) (અ. 31)

અનુવાકં 32

સંવઁથ્સરમેત॑-દ્વ્રત॒ઞ્ચરેત્ । દ્વૌ॑ વા મા॒સૌ ॥ નિયમ-સ્સ॑માસે॒ન ॥ તસ્મિ-ન્નિયમ॑ વિશે॒ષાઃ । ત્રિષવણ-મુદકો॑પસ્પ॒ર્॒શી । ચતુર્થ કાલપાન॑ભક્ત॒-સ્સ્યાત્ । અહરહર્વા ભૈક્ષ॑મશ્ન॒યાત્ ।

ઔદુમ્બરીભિ-સ્સમિદ્ભિ-રગ્નિ॑-મ્પરિ॒ચરેત્ ।

પુનર્મા મૈત્વિન્દ્રિય-મિત્યેતેના-ઽનુ॑વાકે॒ન ।

ઉદ્ધૃત પરિપૂતાભિરદ્ભિઃ કાર્ય॑-ઙ્કુર્વી॒ત ॥ 128 ॥

અ॑સઞ્ચ॒યવાન્ । અગ્નયે વાયવે॑ સૂર્યા॒ય । બ્રહ્મણે પ્ર॑જાપ॒તયે । ચન્દ્રમસે ન॑ક્ષત્રે॒ભ્યઃ । ઋતુભ્ય-સ્સંવઁ॑થ્સરા॒ય । વરુણા-યારુણાયેતિ વ્ર॑તહો॒માઃ । પ્ર॒વ॒ર્ગ્યવ॑દાદે॒શઃ । અરુણાઃ કા᳚ણ્ડ ઋ॒ષયઃ ॥ અરણ્યે॑-ઽધીયી॒રન્ન્ । ભદ્રઙ્કર્ણેભિરિતિ દ્વે॑ જપિ॒ત્વા ॥ 129 ॥

મહાનામ્નીભિ-રુદકગ્ં સગ્ગ્॑સ્પ॒ર્શ્ય । તમાચા᳚ર્યો દ॒દ્યાત્ । શિવાન-શ્શન્તમે-ત્યોષધી॑રાલ॒ભતે । સુમૃડીકે॑તિ ભૂ॒મિમ્ । એવમ॑પવ॒ર્ગે ।

ધે॑નુ-ર્દ॒ક્ષિણા । કગ્ં સંવાઁસ॑શ્ચ ક્ષૌ॒મમ્ । અન્ય॑દ્વા શુ॒ક્લમ્ । ય॑થા શ॒ક્તિ વા । એવગ્ગ્ સ્વાદ્ધ્યાય॑ ધર્મે॒ણ । અરણ્યે॑-ઽધીયી॒ત । તપસ્વી પુણ્યો ભવતિ તપસ્વી પુ॑ણ્યો ભ॒વતિ ॥ 130 ॥

(કુ॒ર્વી॒ત - જ॑પિ॒ત્વા - સ્વાદ્ધ્યાય॑ધર્મે॒ણ દ્વે ચ॑) (અ. 32)

(ભ॒દ્રગ્ગ્ - સ્મૃતિઃ॑ - સાક॒જાન્ના॒ - મક્ષ્ય- તિ॑તા॒મ્રા - ણ્ય॑ત્યુર્ધ્વા॒ક્ષ - આરોગઃ - ક્વેદ - મગ્નિશ્ચ - સ॑હસ્ર॒વૃત્ - પ॒વિત્ર॑વન્ત॒ -આત॑નુષ્વા॒ -ષ્ટયો॑નીં॒ - ઁયો-ઽસા॒ - વથાદિત્ય - સ્યારોગ-સ્યાથ વાયો- રથાગ્ને॒--ર્ દક્ષિણપૂર્વસ્યા - મિ॑ન્દ્રઘો॒ષા વ॒-આપ॑માપાં॒યોઁ॑-ઽપા - માપો॒ વૈ - ચતુ॑ષ્ટય્યો - જાનુદ॒ઘ્ની - મ॒ગ્નિ-મ્પ્ર॒ણીયે॒ - મા નુ॑ કં॒ - ઁવિશી᳚ર્ષ્ણીં - પ॒ર્જન્યા॑ય॒ - પુન॑ - ર॒દ્ભ્યઃ -સંવઁથ્સર-ન્દ્વાત્રિગ્ં॑શત્)

(ભ॒દ્રં - જ્યો॒તિષા॒ - તસ્મિ-ન્રાજાનં - ક॒શ્યપા᳚-થ્સહસ્ર॒વૃદિ॑યં॒- નપુગ્ંસ॑ક - મ॒ષ્ટયો॑ની॒ - મવપતન્તાના - મા॒યત॑નવા-ન્ભવતિ - સ॒તો બન્ધું॒ - તા ઉ॑ત્તર॒તો - વજ્ર॑મે॒વ - પુન॑ર્મામૈતુ

ત્રિ॒ગ્ં॒શદુ॑ત્તરશ॒તમ્)

(ભદ્રં - તપસ્વી પુણ્યો ભવતિ તપસ્વી પુ॑ણ્યો ભ॒વતિ)

॥ હરિઃ॑ ઓમ્ ॥

॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય આરણ્યકે પ્રથમઃ પ્રપાઠક-સ્સમાપ્તઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya āraṇyake prathamaḥ prapāṭhakaḥ - aruṇaketukacayanaṃ

o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,

śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||

anuvākaṃ 1

bha॒dra-ṅkarṇḙbhi-śśṛṇu॒yāma̭ devāḥ |

bha॒dra-mpa̭śyemā॒kṣabhi॒-ryaja̭trāḥ |

sthi॒rairaṅgai᳚stuṣṭu॒vāgṃ sa̭sta॒nūbhiḥ̭ | vyaśḙma de॒vahi̭taṃ॒-ya~dāyuḥ̭ ||

sva॒sti na॒ indro̭ vṛ॒ddhaśra̭vāḥ |

sva॒sti naḥ̭ pū॒ṣā vi॒śvavḙdāḥ |

sva॒sti na॒stārkṣyo॒ ari̭ṣṭanemiḥ |

sva॒sti no॒ bṛha॒spati̭-rdadhātu ||

āpa̭māpāma॒pa-ssarvāḥ᳚ |

a॒smā-da॒smā-di॒to-'mutaḥ̭ || 1 ||

a॒gnirvā॒yuśca॒ sūrya̭śca | sa॒ha sa̭ñca-ska॒rardhi̭yā || vā॒yvaśvā̭ raśmi॒pata̭yaḥ | marī᳚cyātmāno॒ adrṷhaḥ | de॒vī-rbhṷvana॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒ttvāya̭ me suta || mahānāmnī-rma̭hāmā॒nāḥ | ma॒ha॒so ma̭hasa॒-ssvaḥ̭ |

de॒vīḥ pa̭rjanya॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒ttvāya̭ me suta || 2 ||

a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā rakṣaḥ̭ | a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā ragha᳚m | apā᳚ghrā॒mapa̭ cā॒varti᳚m | apa̭ de॒vīri॒to hi̭ta || vajra̭-nde॒vīrajī̭tāgśca |

bhuva̭na-ndeva॒sūva̭rīḥ | ā॒di॒tyānadi̭ti-nde॒vīm | yoni̭nordhva-mu॒dīṣa̭ta || śi॒vā na॒-śśanta̭mā bhavantu | di॒vyā āpa॒ oṣa̭dhayaḥ( ) |

su॒mṛ॒ḍī॒kā sara̭svati | mā te॒ vyo̭ma sa॒ndṛśi̭ || 3 ||

(a॒mutaḥ̭ - su॒ - tauṣa̭dhayo॒ dve ca̭ ) (a. 1)

anuvākaṃ 2

smṛtiḥ̭ pra॒tyakṣa̭-maiti॒hya᳚m | anṷmāna-ścatuṣṭa॒yam | e॒tairādi̭tya maṇḍalam |

sarvai̭reva॒ vidhā᳚syate || sūryo॒ marī̭ci॒māda̭tte | sarvasmā᳚-dbhuva̭nāda॒dhi | tasyāḥ pāka vi̭śeṣe॒ṇa | smṛ॒ta-ṅkā̭la vi॒śeṣa̭ṇam ||

na॒dīva॒ prabha̭vā-tkā॒cit | a॒kṣayyā᳚-thsyanda॒te ya̭thā || 4 ||

tānnadyo-'bhi sa̭māya॒nti | so॒ru-ssatī̭ na ni॒varta̭te ||

e॒vannā॒nā sa̭mutthā॒nāḥ | kā॒lā-ssaṃ̭va~thsa॒ragg śri̭tāḥ | aṇuśaśca ma̭haśa॒śca | sarvḙ samava॒yantri̭ tam || sa tai᳚-ssa॒rvai-ssa̭māvi॒ṣṭaḥ | ū॒ru-ssa̭nna ni॒varta̭te | adhi saṃva~thsa̭raṃ-vi~॒dyāt |

tadeva̭ lakṣa॒ṇe || 5 ||

aṇubhiśca ma̭hadbhi॒śca | sa॒mārṷ̄ḍhaḥ pra॒dṛśya̭te | saṃva~thsaraḥ pra̭tyakṣe॒ṇa |

nā॒dhisa̭ttvaḥ pra॒dṛśya̭te || pa॒ṭaro̭ vikli̭dhaḥ pi॒ṅgaḥ | e॒ta-dva̭ruṇa॒ lakṣa̭ṇam | yatraita̭-dupa॒dṛśya̭te | sa॒hasra̭-ntatra॒ nīya̭te ||

ekagṃ hi śiro nā̭nā mu॒khe | kṛ॒thsna-nta̭dṛta॒ lakṣa̭ṇam || 6 ||

ubhayata-ssapte᳚ndriyā॒ṇi | ja॒lpita̭-ntveva॒ dihya̭te ||

śuklakṛṣṇe saṃva~̭thsara॒sya | dakṣiṇa vāma̭yoḥ pā॒rśvayoḥ | tasyai॒ṣā bhava̭ti || śu॒kra-ntḙ a॒nyadya̭ja॒ta-ntḙ a॒nyat |

viṣṷrūpe॒ aha̭nī॒ dyauri̭vāsi | viśvā॒ hi mā॒yā ava̭si svadhāvaḥ | bha॒drā tḙ pūṣanni॒ha rā॒tira॒stviti̭ ||

nātra॒ bhuva̭nam | na pū॒ṣā | na pa॒śavaḥ̭ |

nāditya-ssaṃva~thsara eva pratyakṣeṇa priyata̭maṃ-vi~॒dyāt | etadvai saṃva~thsarasya priyata̭magṃ rū॒pam | yo-'sya mahānartha utpathsyamā̭no bha॒vati | ida-mpuṇya-ṅkṷruṣve॒ti | tamāhara̭ṇa-nda॒dyāt || 7 ||

(ya॒thā॒ - la॒kṣa॒ṇa - ṛ̭tu॒lakṣa̭ṇaṃ॒ - bhuva̭nagṃ sa॒pta ca̭) (a. 2)

anuvākaṃ 3

sā॒ka॒ñjānāgṃ̭ sa॒ptatha̭māhu-reka॒jam | ṣaḍṷdya॒mā ṛṣa̭yo deva॒jā iti̭ |

teṣā̭mi॒ṣṭāni॒ vihi̭tāni dhāma॒śaḥ | sthā॒tre rḙjante॒ vikṛ̭tāni rūpa॒śaḥ || konṷ maryā॒ ami̭thitaḥ | sakhā॒ sakhā̭yamabravīt | jahā̭ko a॒smadī̭ṣate ||

yasti॒tyāja̭ sakhi॒vida॒gṃ॒ sakhā̭yam |

na tasya̭ vā॒cyapi̭ bhā॒go a̭sti |

yadīgṃ̭ śṛ॒ṇotya॒lakagṃ̭ śṛṇoti || 8 ||

na hi pra॒veda̭ sukṛ॒tasya॒ panthā॒miti̭ ||

ṛ॒tur-ṛ̭tunā nu॒dyamā̭naḥ |

vina̭nādā॒bhidhā̭vaḥ | ṣaṣṭiśca trigṃśa̭kā va॒lgāḥ |

śu॒klakṛ̭ṣṇau ca॒ ṣāṣṭi̭kau ||

sā॒rā॒ga॒va॒strai-rja॒rada̭kṣaḥ |

va॒sa॒nto vasṷbhi-ssa॒ha | saṃ॒va~॒thsa॒rasya̭ savi॒tuḥ | prai॒ṣa॒kṛ-tpra̭tha॒ma-ssmṛ̭taḥ || a॒mūnā॒daya̭-tetya॒nyān || 9 ||

a॒mūgśca̭ pari॒rakṣa̭taḥ | e॒tā vā॒caḥ pra̭yujya॒nte | yatrai ta̭dupa॒dṛśya̭te || e॒tade॒va vi̭jānī॒yāt | pra॒māṇa̭-ṅkāla॒parya̭ye | vi॒śe॒ṣa॒ṇa-ntṷ vakṣyā॒maḥ | ṛ॒tūnā᳚-ntanni॒bodha̭ta || śuklavāsā̭ rudra॒gaṇaḥ | grī॒ṣmeṇā̭varta॒te sa̭ha |

ni॒jaha̭-npṛthi̭vīgṃ sa॒rvām || 10 ||

jyo॒tiṣā᳚ 'prati॒khyena̭ saḥ || vi॒śva॒rū॒pāṇi̭ vāsā॒gṃ॒si | ā॒di॒tyānā᳚-nni॒bodha̭ta | saṃva~thsarīṇa̭-ṅkarma॒phalam | varṣābhi-rda̭datā॒gṃ॒ saha || aduḥkho̭ duḥkha ca̭kṣuri॒va | tadmā̭ pīta iva॒ dṛśya̭te | śītenā᳚ vyatha̭yanni॒va | ru॒ruda̭kṣa iva॒ dṛśya̭te || hlādayate᳚ jvala̭taścai॒va |

śā॒myata̭ścāsya॒ cakṣṷṣī | yāvai prajā bhragg̭śya॒nte | saṃva~thsarāttā bhragg̭śya॒nte || yāḥ॒ prati̭tiṣṭha॒nti | saṃva~thsare tāḥ prati̭tiṣṭha॒nti | va॒r॒ṣābhya̭ itya॒rthaḥ || 11 ||

(śṛ॒ṇo॒ - tya॒nyānth - sa॒rvā - me॒va ṣaṭca̭) (a. 3)

anuvākaṃ 4

akṣi̭duḥ॒khotthi̭tasyai॒va | vi॒prasa̭nne ka॒nīni̭ke | āṅkte cādga̭ṇa-nnā॒sti | ṛ॒bhūṇā᳚-ntanni॒bodha̭ta || ka॒na॒kā॒bhāni̭ vāsā॒gṃ॒si | a॒hatā̭ni ni॒bodha̭ta |

annamaśrnīta̭ mṛjmī॒ta | a॒haṃ-vo~̭ jīva॒napra̭daḥ || e॒tā vā॒caḥ pra̭yujya॒nte |

śa॒radya̭tropa॒ dṛśya̭te || 12 ||

abhidhūnvanto-'bhighna̭nta i॒va | vā॒tava̭nto ma॒rudga̭ṇāḥ || amuto jetumiṣumṷkhami॒va | sannaddhā-ssaha da̭dṛśe॒ ha | apaddhvastai-rvastiva̭rṇairi॒va | vi॒śi॒khāsaḥ̭ kapa॒rdinaḥ || akruddhasya yothsya̭māna॒sya | kṛ॒ddhasyḙva॒ lohi̭nī | hemataścakṣṷṣī vi॒dyāt | a॒kṣṇayoḥ᳚, kṣipa॒ṇori̭va || 13 ||

durbhikṣa-ndeva̭loke॒ṣu | ma॒nūnā̭muda॒ka-ṅgṛ̭he | e॒tā vā॒caḥ pra̭vada॒ntīḥ | vai॒dyuto̭ yānti॒ śaiśi̭rīḥ || tā a॒gniḥ pava̭mānā॒ anvai᳚kṣata | i॒ha jī̭vi॒kāma-pa̭ripaśyann | tasyai॒ṣā bhava̭ti || i॒heha vaḥ̭ svata॒pasaḥ | marṷta॒-ssūrya̭tvacaḥ | śarma̭ sa॒prathā॒ āvṛ̭ṇe || 14 ||

(dṛśya̭ta - i॒vā - vṛ̭ṇe) (a. 4)

anuvākaṃ 5

ati̭ tā॒mrāṇi̭ vāsā॒gṃ॒si | a॒ṣṭiva̭jri śa॒taghni̭ ca |

viśve devā vipra̭hara॒nti | a॒gniji̭hva a॒saśca̭ta || naiva devo̭ na ma॒rtyaḥ | na rājā va̭ruṇo॒ vibhuḥ | nāgni-rnendro na pa̭vamā॒naḥ | mā॒tṛkka̭cca na॒ vidya̭te || di॒vyasyaikā॒ dhanṷrārtniḥ |

pṛ॒thi॒vyāmapa̭rā śri॒tā || 15 ||

tasyendro vamri̭rūpe॒ṇa | dha॒nurjyā̭-machi॒nathsva̭yam || tadi̭ndra॒dhanṷritya॒jyam | a॒bhrava̭rṇeṣu॒ cakṣa̭te | etadeva śaṃyo~-rbārha̭spatya॒sya | e॒ta-drṷdrasya॒ dhanuḥ || ru॒drasya̭ tveva॒ dhanṷrārtniḥ | śira॒ utpi̭peṣa |

sa pra̭va॒rgyo̭-'bhavat | tasmā॒-dya-ssapra̭va॒rgyeṇa̭ ya॒jñena॒ yaja̭te |

ru॒drasya॒ sa śiraḥ॒ prati̭dadhāti | nainagṃ̭ ru॒dra ārṷko bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 16 ||

(śri॒tā - yaja̭te॒ trīṇi̭ ca) (a. 5)

anuvākaṃ 6

a॒tyū॒rdhvā॒kṣo-'ti̭raścāt | śiśi̭raḥ pra॒dṛśya̭te |

naiva rūpa-nna̭ vāsā॒gṃ॒si | na cakṣuḥ̭ prati॒dṛśya̭te || a॒nyonya॒-ntu na̭ higgsrā॒taḥ | sa॒ta sta̭-ddeva॒lakṣa̭ṇam | lohito-'kṣṇi śā̭raśī॒rṣṇiḥ |

sū॒ryasyo̭daya॒na-mpra̭ti || tva-ṅkaroṣi̭ nyañja॒likām | tva॒-ṅkaro̭ṣi ni॒jānṷkām || 17 ||

nijānukāme᳚ nyañja॒likā | amī vāca-mupāsa̭tāmi॒ti ||

tasmai sarva ṛtavo̭ nama॒nte | maryādā karatvā-tpra̭puro॒dhām | brāhmaṇa̭ āpno॒ti | ya ḙvaṃ-ve~॒da |

sa khalu saṃva~thsara etai-ssenānī̭bhi-ssa॒ha |

indrāya sarvān-kāmāna̭bhiva॒hati | sa dra॒phsaḥ |

tasyai॒ṣā bhava̭ti || 18 ||

ava̭ dra॒phso agṃ̭śa॒matī̭matiṣṭhat | i॒yā॒naḥ kṛ॒ṣṇo da॒śabhiḥ̭ sa॒hasraiḥ᳚ |

āva॒rta-mindra॒-śśacyā॒ dhama̭ntam | upasnuhi ta-nnṛmaṇā-matha̭drāmi॒ti || etayai vendra-ssalā vṛ̭kyā sa॒ha | asurā-npa̭rivṛ॒ścati | pṛthi̭vya॒gṃ॒ śuma̭tī | tāma॒nva-va̭sthita-ssaṃva~thsa॒ro di॒vañca̭ |

naivaṃ-vi~duṣā-''cāryā᳚-ntevā॒sinau | anyonyasmai᳚ druhyā॒tām | yo dru॒hyati | bhraśyate sva̭rgā-llo॒kāt | ityatu ma̭ṇḍalā॒ni | sūrya maṇḍalā᳚ nyākhyā॒yikāḥ | ata ūrdhvagṃsa̭nirva॒canāḥ || 19 ||

(ni॒jānṷkāṃ॒ - bhava̭ti - druhyā॒tā-mpañca̭ ca) (a. 6)

anuvākaṃ 7

ārogo bhrājaḥ paṭaraḥ̭ pata॒ṅgaḥ | svarṇaro jyotiṣīmāṋ. vibhā॒saḥ | te asmai sarve divamā̭tapa॒nti | ūrja-nduhānā anapasphura̭nta i॒ti || kaśya̭po-'ṣṭa॒maḥ | sa mahāmeru-nna̭ jahā॒ti | tasyai॒ṣā bhava̭ti || yatte॒ śilpa̭-ṅkaśyapa roca॒nāva̭t | i॒ndri॒yāva̭-tpuṣka॒la-ñci॒trabhā̭nu |

yasmi॒-nthsūryā॒ arpi̭tā-ssa॒pta sā॒kam || 20 ||

tasmi-nrājāna-madhiviśrayḙmami॒ti || te asmai sarve kaśyapā-jjyoti̭--rlabha॒nte | tānthsomaḥ kaśyapādadhi̭ nirdha॒mati | bhrastā karma kṛ̭divai॒vam ||

prāṇo jīvānīndriya̭ jīvā॒ni | sapta śīrṣa̭ṇyāḥ prā॒ṇāḥ |

sūryā i̭tyācā॒ryāḥ || apaśyamaha metān-thsapta sū᳚ryāni॒ti | pañcakarṇo̭ vāthsyā॒yanaḥ | saptakarṇa̭śca plā॒kṣiḥ || 21 ||

ānuśravika eva nau kaśya̭pa i॒ti | ubhaṷ veda॒yite |

na hi śekumiva mahāmḙru-ṅga॒ntum ||

apaśyamahameta-thsūryamaṇḍala-mpariva̭rtamā॒nam |

gā॒rgyaḥ prā̭ṇatrā॒taḥ | gacchanta ma̭hāme॒rum | eka̭ñcāja॒hatam || bhrājapaṭara pata̭ṅgā ni॒hane | tiṣṭhannā̭tapa॒nti | tasmā̭di॒ha taptri̭ tapāḥ || 22 ||

a॒mutre॒tare | tasmā̭di॒hā taptri̭ tapāḥ || teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti || sa॒pta sūryā॒ diva॒-manu॒ pravi̭ṣṭāḥ | tāna॒nveti̭ pa॒thibhi̭-rdakṣi॒ṇāvāṋ | te asmai sarve ghṛtamā̭tapa॒nti | ūrja-nduhānā anapasphura̭nta i॒ti ||

saptartvija-ssūryā i̭tyācā॒ryāḥ || teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti ||

sa॒pta diśo॒ nānā̭ sūryāḥ || 23 ||

sa॒pta hotā̭ra ṛ॒tvijaḥ̭ | devā ādityā̭ ye sa॒pta |

tebhi-ssomābhī rakṣa̭ṇa i॒ti || tada̭pyāmnā॒yaḥ | digbhrāja ṛtū᳚n karo॒ti || eta̭yaivā॒vṛtā ''sahasrasūryatāyā iti vai̭śampā॒yanaḥ || tasyai॒ṣā bhava̭ti ||

yaddyāva̭ indra te śa॒tagṃ śa॒ta-mbhūmīḥ᳚ | u॒ta syuḥ |

na tvā̭ vajrin-thsa॒hasra॒gṃ॒ sūryāḥ᳚ || 24 ||

anu na jātamaṣṭa roda̭sī i॒ti || nānā liṅgatvā-dṛtūnā-nnānā̭ sūrya॒tvam || aṣṭau tu vyavasi̭tā i॒ti || sūryamaṇḍalā-nyaṣṭā̭ta ū॒rdhvam ||

teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti || ci॒tra-nde॒vānā॒-muda̭gā॒danī̭kam | cakṣṷ-rmi॒trasya॒ varṷṇasyā॒gneḥ | ā-'prā॒ dyāvā̭ pṛthi॒vī a॒ntari̭kṣam |

sūrya ātmā jagatastasthṷṣaśce॒ti || 25 ||

(sā॒kaṃ - plā॒kṣi - staptri̭tapā॒ - nānā̭sūryāḥ॒ - sūryā॒ - +nava̭ ca) (a. 7)

anuvākaṃ 8

kvedamabhra̭-nnivi॒śate | kvāyagṃ̭ saṃva~thsa॒ro mi̭thaḥ | kvāhaḥ kveya-ndḙva rā॒trī | kva māsā ṛ̭tava॒-śśritāḥ || ardhamāsā̭ muhū॒rtāḥ | nimeṣāstṷṭibhiḥ॒ (nimeṣāstra̭ṭibhiḥ॒) saha | kvemā āpo ni̭viśa॒nte | ya॒dīto̭ yānti॒ sampra̭ti || kālā aphsu ni̭viśa॒nte | ā॒pa-ssūryḙ sa॒māhi̭tāḥ || 26 ||

abhrā᳚ṇya॒paḥ pra̭padya॒nte | vi॒dyuthsūryḙ sa॒māhi̭tā || anavarṇe i̭me bhū॒mī | i॒yañcā̭sau ca॒ roda̭sī || kigg svidatrānta̭rā bhū॒tam | ye॒neme vi̭dhṛte॒ ubhe |

vi॒ṣṇunā̭ vidhṛ̭te bhū॒mī | i॒ti va̭thsasya॒ veda̭nā ||

irā̭vatī dhenu॒matī॒ hi bhū॒tam | sū॒ya॒va॒sinī॒ manṷṣe daśa॒sye᳚ || 27 ||

vya̭ṣṭabhnā॒-droda̭sī॒ viṣṇa̭ve॒te | dā॒dhartha̭ pṛthi॒vī-ma॒bhito̭ ma॒yūkhaiḥ᳚ ||

kinta-dviṣṇo rbala̭mā॒huḥ | kā॒ dīptiḥ̭ ki-mpa॒rāya̭ṇam |

eko̭ ya॒ddhā-ra̭ya dde॒vaḥ | re॒jatī̭ roda॒sī ṷbhe || vātādviṣṇo-rba̭la mā॒huḥ | a॒kṣarā᳚-ddīpti॒ rucya̭te | tri॒padā॒ddhāra̭ya-dde॒vaḥ | yadviṣṇo̭reka॒-mutta̭mam || 28 ||

a॒gnayo̭ vāya̭vaścai॒va | e॒tada̭sya pa॒rāya̭ṇam || pṛcchāmi tvā pa̭ra-mmṛ॒tyum | a॒vama̭-mmaddhya॒mañca̭tum | lo॒kañca॒ puṇya̭pāpā॒nām |

e॒ta-tpṛ̭cchāmi॒ sampra̭ti || a॒mumā̭huḥ pa̭ra-mmṛ॒tyum | pa॒vamā̭na-ntu॒ maddhya̭mam | a॒gnire॒vāva̭mo mṛ॒tyuḥ | ca॒ndramā᳚-ścatu॒rucya̭te || 29 ||

a॒nā॒bho॒gāḥ pa̭ra-mmṛ॒tyum | pā॒pā-ssaṃ̭ya~nti॒ sarva̭dā | ābhogāstveva̭ saṃya~॒nti | ya॒tra pṷṇyakṛ॒to ja̭nāḥ || tato̭ ma॒ddhyama̭māya॒nti | ca॒tuma̭gniñca॒ sampra̭ti || pṛcchāmi tvā̭ pāpa॒kṛtaḥ | ya॒tra yā̭taya॒te ya̭maḥ | tvannasta--dbrahma̭-nprabrū॒hi | ya॒di ve᳚tthā-'sa॒to gṛ̭hān || 30 ||

ka॒śyapā̭ dudi̭tā-ssū॒ryāḥ | pā॒pānni̭rghnanti॒ sarva̭dā |

rodasyoranta̭-rdeśe॒ṣu | tatra nyasyantḙ vāsa॒vaiḥ ||

te 'śarīrāḥ pra̭padya॒nte |

ya॒thā 'pṷṇyasya॒ karma̭ṇaḥ | apā᳚ṇya॒pāda̭ keśā॒saḥ | ta॒tra tḙ-'yoni॒jā ja̭nāḥ || mṛtvā punarmṛtyu-mā̭padya॒nte | a॒dyamā̭nā-ssva॒karma̭bhiḥ || 31 ||

āśātikāḥ krima̭ya i॒va | tataḥ pūyantḙ vāsa॒vaiḥ ||

apai̭ta-mmṛ॒tyu-ñja̭yati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sa khalvaivaṃ̭-vi~dbrā॒hmaṇaḥ | dī॒rghaśrṷttamo॒ bhava̭ti | kaśya̭pa॒syāti̭thi॒-ssiddhaga̭mana॒-ssiddhāga̭manaḥ ||

tasyai॒ṣā bhava̭ti || āyasmina᳚-thsa॒pta vā̭sa॒vāḥ |

roha̭nti pū॒rvyā̭ ruhaḥ̭ || 32 ||

ṛṣi̭rha dīrgha॒śrutta̭maḥ | indrasya gharmo ati̭thiri॒ti ||

kaśyapaḥ paśya̭ko bha॒vati | yathsarva-mparipaśyatī̭ti sau॒kṣmyāt || athāgnḙraṣṭapṷruṣa॒sya | tasyai॒ṣā bhava̭ti || agne॒ naya̭ su॒pathā̭ rā॒ye a॒smān |

viśvā̭ni deva va॒yunā̭ni vi॒dvān | yu॒yo॒ddhya̭sma-jjṷhurā॒ṇamenaḥ̭ | bhūyiṣṭhānte nama uktiṃ-vi~̭dheme॒ti || 33 ||

sa॒māhi̭tā - daśa॒syḙ - utta̭ma॒-mucya̭te-gṛhān-thsva॒karma̭bhiḥ-pū॒rvyā̭ ruha̭-i॒ti) (a. 8)

anuvākaṃ 9

agniśca jāta̭vedā॒śca | sahojā a̭jirā॒prabhuḥ | vaiśvānaro na̭ryāpā॒śca | pa॒ṅktirā̭dhāśca॒ sapta̭maḥ |

visarpe vāṣṭa̭mo-'gnī॒nām | ete-'ṣṭau vasavaḥ, kṣi̭tā i॒ti || yathartve-vāgne-rarcirvarṇa̭ viśe॒ṣāḥ |

nīlārciśca pītakā᳚rciśce॒ti || atha vāyo-rekādaśa-puruṣasyaikādaśa̭strīka॒sya ||

prabhrājamānā vya̭vadā॒tāḥ || 34 ||

yāśca vāsṷki vai॒dyutāḥ | rajatāḥ parṷṣā-śśyā॒māḥ |

kapilā a̭tilo॒hitāḥ | ūrdhvā avapa̭tantā॒śca | vaidyuta i̭tyekā॒daśa || nainaṃ-vai~dyuto̭ hina॒sti | ya ḙvaṃ-ve~॒da || sa hovāca vyāsaḥ pā̭rāśa॒ryaḥ |

vidyudvadhamevāha-mmṛtyumai᳚cchami॒ti ||

na tvakā̭magṃ ha॒nti || 35 ||

ya ḙvaṃ-ve~॒da || atha ga̭ndharva॒gaṇāḥ | svāna॒ bhrāṭ | aṅghā̭ri॒-rbambhā̭riḥ | hasta॒-ssuha̭staḥ | kṛśā̭nu-rvi॒śvāva̭suḥ | mūrdhanvān-thsū᳚ryava॒rcāḥ |

kṛtirityekādaśa ga̭ndharva॒gaṇāḥ || devāśca ma̭hāde॒vāḥ | raśmayaśca devā̭ gara॒giraḥ || 36 ||

naina-ṅgaro̭ hina॒sti | ya ḙvaṃ-ve~॒da || gau॒rī mi̭māya sali॒lāni॒ takṣa̭tī | eka̭padī dvi॒padī॒ sā catṷṣpadī | a॒ṣṭāpa̭dī॒ nava̭padī babhū॒vuṣī᳚ | sahasrākṣarā parame vyo̭manni॒ti || vāco̭ viśe॒ṣaṇam ||

atha nigada̭vyākhyā॒tāḥ | tānanukra̭miṣyā॒maḥ ||

va॒rāhavaḥ̭-svata॒pasaḥ || 37 ||

vi॒dyu-nma̭haso॒ dhūpa̭yaḥ | śvāpayo gṛhamedhā᳚ścetye॒te | ye॒ ceme-'śi̭mivi॒dviṣaḥ || parjanyā-ssapta pṛthivīmabhiva̭rṣa॒nti |

vṛṣṭi̭bhiri॒ti | etayaiva vibhakti vi̭parī॒tāḥ | sa॒ptabhi॒rvātai̭ rudī॒ritāḥ | amūṃ-lo~kā-nabhiva̭rṣa॒nti | teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti || sa॒mā॒na-me॒taduda̭kam || 38 ||

u॒ccaitya̭va॒ cāha̭bhiḥ | bhūmi̭-mpa॒rjanyā॒ jinva̭nti |

diva-ñjinvan-tyagna̭ya i॒ti || yadakṣa̭ra-mbhū॒takṛ̭tam |

viśvḙ devā u॒pāsa̭te | ma॒harṣi̭masya go॒ptāra᳚m | ja॒mada̭gni॒-makṷrvata || ja॒mada̭gni॒-rāpyā̭yate | chando̭bhi-ścaturutta॒raiḥ | rājña॒-ssoma̭sya tṛ॒ptāsaḥ̭ || 39 ||

brahma̭ṇā vī॒ryā̭vatā | śi॒vā naḥ̭ pra॒diśo॒ diśaḥ̭ || tacchaṃ॒yo~rā vṛ̭ṇīmahe | gā॒tuṃ-ya~॒jñāya̭ | gā॒tuṃ-ya~॒jñapa̭taye | daivī᳚ sva॒stira̭stu naḥ |

sva॒sti-rmānṷṣebhyaḥ | ū॒rdhva-ñji̭gātu bheṣa॒jam |

śanno̭ astu dvi॒pade᳚ | śañcatṷṣpade ||

somapā(3) asomapā(3) iti nigada̭vyākhyā॒tāḥ || 40 ||

(vya॒va॒dā॒tā - ha॒nti - ga̭ra॒gira - sta॒pasa - uda̭kaṃ - tṛptāsa॒ - śvatṷṣpada॒ eka̭-ñca) (a. 9)

anuvākaṃ 10

sa॒ha॒sra॒vṛdi̭ya-mbhū॒miḥ | pa॒raṃ-vyo~̭ma sa॒hasra̭vṛt | a॒śvinā̭ bhujyṷ̄ nāsa॒tyā | vi॒śvasya̭ jaga॒taspa̭tī || jāyā bhūmiḥ pa̭tirvyo॒ma | mi॒thuna̭ntā a॒turya̭thuḥ | putro bṛhaspa̭tī ru॒draḥ | sa॒ramā̭ iti̭ strīpu॒mam || śu॒kraṃ-vā~̭ma॒nyadya̭ja॒taṃ-vā~̭ma॒nyat | viṣṷrūpe॒ aha̭nī॒ dyauri̭va sthaḥ || 41 ||

viśvā॒ hi mā॒yā ava̭tha-ssvadhāvantau | bha॒drā vā᳚-mpūṣaṇāvi॒ha rā॒tira̭stu || vāsā᳚tyau ci॒trau jaga̭to ni॒dhānau᳚ | dyāvā̭bhūmī ca॒rathaḥ̭ sa॒gṃ॒ sakhā̭yau |

tāva॒śvinā̭ rā॒sabhā᳚śvā॒ hava̭-mme | śu॒bha॒spa॒tī॒ ā॒gatagṃ̭ sū॒ryayā̭ sa॒ha || tyugro̭ ha bhu॒jyu-ma̭śvinoda me॒ghe | ra॒yinna kaści̭-nmamṛ॒vā~(2) avā̭hāḥ | tamṷ̄hathu-rnau॒bhirā᳚tma॒n-vatī̭bhiḥ |

a॒nta॒ri॒kṣa॒ pruḍbhi॒ra-po̭dakābhiḥ || 42 ||

ti॒sraḥ, kṣapa॒strirahā̭ 'ti॒vraja̭dbhiḥ | nāsa̭tyā bhu॒jyumṷ̄hathuḥ pata॒ṅgaiḥ | sa॒mu॒drasya॒ dhanva̭nnā॒rdrasya̭ pā॒re | tri॒bhī rathai᳚-śśa॒tapa̭dbhi॒-ṣṣaḍa̭śvaiḥ || sa॒vi॒tāraṃ॒-vi~ta̭nvantam | anṷbaddhnāti śāmba॒raḥ | āpapūrṣaṃ-ba̭raścai॒va |

sa॒vitā̭ 'repa॒so̭ 'bhavat || tyagṃ sutṛptaṃ-vi~̭ditvai॒va | ba॒huso̭ma gi॒raṃ-va~̭śī || 43 ||

anveti tugro va̭kriyā॒ntam | āyasūyān-thsoma̭tṛphsu॒ṣu ||

sa saṅgrāma-stamo᳚dyo-'tyo॒taḥ | vāco gāḥ pi̭pāti॒ tat |

sa tadgobhi-sstavā᳚ 'tyetya॒nye | ra॒kṣasā̭ 'nanvi॒tāśca̭ ye || a॒nveti॒ pari̭vṛttyā॒-'staḥ | e॒vame॒tau stho̭ aśvinā | te e॒te dyuḥ̭ pṛthi॒vyoḥ | aha̭raha॒-rgarbha̭ndadhāthe || 44 ||

tayo̭ re॒tau va॒thsā va̭horā॒tre | pṛ॒thi॒vyā ahaḥ̭ | di॒vo rātriḥ̭ | tā avi̭sṛṣṭau | dampa̭tī e॒va bha̭vataḥ || tayo̭ re॒tau va॒thsau | a॒gniścā̭-di॒tyaśca̭ | rā॒trerva॒thsaḥ | śve॒ta ā̭di॒tyaḥ | ahno॒-'gniḥ || 45 ||

tā॒mro a̭ru॒ṇaḥ | tā avi̭sṛṣṭau | dampa̭tī e॒va bha̭vataḥ || tayo̭ re॒tau va॒thsau | vṛ॒traśca̭ vaidyu॒taśca̭ | a॒gnervṛ॒traḥ | vai॒dyuta̭ ādi॒tyasya̭ |

tā avi̭sṛṣṭau | dampa̭tī e॒va bha̭vataḥ || tayo̭ re॒tau va॒thsau || 46 ||

u॒ṣmā ca̭ nīhā॒raśca̭ | vṛ॒trasyo॒ṣmā | vai॒dyu॒tasya̭ nīhā॒raḥ | tau tāve॒va prati̭padyete || seyagṃ rātrī̭ ga॒rbhiṇī̭ pu॒treṇa॒ saṃva~̭sati |

tasyā॒ vā e॒tadu॒lbaṇa᳚m | yadrātraṷ ra॒śmayaḥ̭ | yathā॒ gorga॒rbhiṇyā̭ u॒lbaṇa᳚m | e॒vame॒tasyā̭ u॒lbaṇa᳚m || prajayiṣṇuḥ prajayā ca paśubhi̭śca bha॒vati |

ya ḙvaṃ-ve~॒da | etamudyanta-mapiya̭ntañce॒ti | ādityaḥ puṇya̭sya va॒thsaḥ | atha pavi̭trāṅgi॒rasaḥ || 47 ||

(stho - 'po̭dakābhi--r vaśī - dadhāthe - a॒gni - stayo̭ re॒tau va॒thsau - bha॒vati ca॒tvāri̭ ca) (a. 10)

anuvākaṃ 11

pa॒vitra̭vantaḥ॒ pari॒vāja॒māsa̭te | pi॒taiṣā᳚-mpra॒tno a॒bhira̭kṣati vra॒tam | ma॒hassa̭mu॒draṃ-va~rṷṇa sti॒roda̭dhe | dhīrā̭ iccheku॒rdharṷṇeṣvā॒rabha᳚m ||

pa॒vitra̭-nte॒ vita̭ta॒-mbrahma̭ṇa॒spate᳚ | prabhu॒rgātrā̭ṇi॒ paryḙṣi vi॒śvataḥ̭ |

ata̭ptatanū॒-rna tadā॒mo a̭śnute | śṛ॒tāsa॒ idvaha̭n-ta॒sta-thsamā̭śata || bra॒hmā de॒vānā᳚-mpada॒vīḥ ka̭vī॒nāmṛṣi॒rviprā̭ṇā-mmahi॒ṣo mṛ॒gāṇā᳚m | śye॒no gṛdhrā̭ṇā॒g॒ svadhi̭ti॒-rvanā̭nā॒gṃ॒ somaḥ̭ pa॒vitra॒matyḙti॒ rebhanṋ || asa̭ta-ssa॒dye tata̭kṣuḥ || 48 ||

ṛṣa̭ya-ssa॒ptātri̭śca॒ yat | sarve-'trayo a̭gastya॒śca |

nakṣa̭trai॒-śśaṅkṛ̭to 'vasann || atha̭ savitu॒-śśyāvāśva॒syā 'varti̭kāmasya || a॒mī ya ṛkṣā॒ nihi̭tā sa u॒ccā | nakta॒-ndadṛ̭śre॒ kuha̭ci॒ddivḙyuḥ |

ada̭bdhāni॒ varṷṇasya vra॒tāni̭ | vi॒cā॒kaśa̭-cca॒ndramā॒ nakṣa̭trameti ||

ta-thsa̭vi॒tu-rvare᳚ṇyam | bhargo̭ de॒vasya̭ dhīmahi || 49 ||

dhiyo॒ yo naḥ̭ praco॒dayā᳚t || tathsa̭vi॒tu-rvṛ̭ṇīmahe |

va॒ya-nde॒vasya॒ bhoja̭nam | śreṣṭhagṃ̭ sarva॒dhāta̭mam | tura॒-mbhaga̭sya dhīmahi ||

apā̭gūhata savitā॒ tṛbhīṋ | sarvā᳚-ndi॒vo andha̭saḥ |

nakta̭006ch;॒tānya̭bhava-ndṛ॒śe | asthya॒sthnā sambha̭viṣyāmaḥ || nāma॒ nāmai॒va nā॒ma me᳚ || 50 ||

napugṃsa̭ka॒-mpumā॒g॒strya̭smi | sthāva̭ro-'smyatha॒ jaṅga̭maḥ |

ya॒je-'yakṣi॒ yaṣṭā॒he ca̭ || mayā̭ bhū॒tānya̭yakṣata | pa॒śavo̭ mama̭ bhūtā॒ni | anūbandhyo 'smya̭haṃ-vi~॒bhuḥ || striyaḥ̭ sa॒tīḥ | tā ṷ me pu॒gṃ॒sa ā̭huḥ |

paśya̭dakṣa॒ṇvānna-vicḙtada॒ndhaḥ | ka॒viryaḥ pu॒tra-ssa i॒mā ci̭keta || 51 ||

yastā vi̭jā॒nā-thsa̭vi॒tuḥ pi॒tā-'sa̭t || a॒ndho maṇima̭vindat | tama̭naṅguli॒-rāva̭yat | a॒grī॒vaḥ pratya̭muñcat | tamaji̭hva a॒saśca̭ta ||

ūrdhvamūla-ma̭vākchā॒kham | vṛ॒kṣaṃ-yā~̭ veda॒ sampra̭ti | na sa jātu janaḥ̭ śradda॒ddhyāt | mṛ॒tyurmā̭ māra॒yādi̭tiḥ || hasitagṃ rudi̭taṅgī॒tam || 52 ||

vīṇā̭ paṇa va॒lāsi̭tam | mṛ॒tañjī॒vañca̭ yatki॒ñcit |

a॒ṅgāni̭ sneva॒ viddhi̭ tat || atṛ̭ṣya॒gg॒stṛṣya̭ dhyāyat | a॒smājjā॒tā mḙ mithū॒ caranṋ | putro nir-ṛtyā̭ vaide॒haḥ | a॒cetā̭ yaśca॒ ceta̭naḥ || sa॒ ta-mmaṇima̭vindat | so̭-'naṅguli॒rāva̭yat |

so॒-'grī॒vaḥ pratya̭muncat || 53 ||

so-'ji̭hvo a॒saśca̭ta || naitamṛṣiṃ-vi~ditvā naga̭ra-mpra॒viśet | ya̭di pra॒viśet | mi॒thau cari̭tvā pra॒viśet | tathsambhava̭sya vra॒tam || ā॒ tama̭gne ra॒thanti̭ṣṭha | ekā᳚śvameka॒ yoja̭nam | ekacakra̭-meka॒dhuram |

vā॒ta dhrā̭ji ga॒tiṃ-vi~̭bho || na॒ ri॒ṣyati̭ na vya॒thate || 54 ||

nā॒syākṣo̭ yātu॒ sajja̭ti | yacchvetā᳚-nrohi̭tāgścā॒gneḥ | ra॒the yṷktvā-'dhi॒tiṣṭha̭ti || ekayā ca daśabhiśca̭ svabhū॒te | dvābhyā miṣṭaye vigṃ̭śatyā॒ ca | tisṛbhiśca vahase trigṃ̭śatā॒ ca |

niyudbhi-rvāyaviha tā̭ vimu॒ñca || 55 ||

(tata̭kṣu--r dhīmahi - nā॒ma mḙ - ciketa - gī॒taṃ - pratya̭muñca-d- vya॒thate - +sa॒pta ca̭) (a. 11)

anuvākaṃ 12

āta̭nuṣva॒ prata̭nuṣva | u॒ddhamādha̭ma॒ sandha̭ma | āditye candra̭varṇā॒nām | garbha॒ mā dhḙhi॒ yaḥ pumāṋ || i॒ta-ssi॒ktagṃ sūrya̭gatam |

ca॒ndrama̭se॒ rasa̭ṅkṛdhi |

vārāda-ñjana̭yā-gre॒-'gnim | ya eko̭ rudra॒ ucya̭te ||

a॒sa॒-ṅkhyā॒tā-ssa̭hasrā॒ṇi |

sma॒ryatḙ na ca॒ dṛśya̭te || 56 ||

e॒vame॒tanni̭bodhata || ā ma॒ndrai-ri̭ndra॒ hari̭bhiḥ | yā॒ hi ma॒yūra̭-romabhiḥ | mātvā kecinniye muri̭nna pā॒śinaḥ | da॒dha॒nveva॒ tā i̭hi || mā ma॒ndrai-ri̭ndra॒ hari̭bhiḥ | yā॒mi ma॒yūra̭ romabhiḥ | mā mā kecinniye muri̭nna pā॒śinaḥ | ni॒dha॒nveva॒ tā~(2) i̭mi ||

aṇubhiśca ma̭hadbhi॒śca || 57 ||

ni॒ghṛṣvai̭ rasa॒māyṷtaiḥ | kālair-haritva̭māpa॒nnaiḥ | indrāyā̭hi sa॒hasra̭ yuk || a॒gni-rvi॒bhrāṣṭi̭ vasanaḥ | vā॒yu-śśveta̭sikadru॒kaḥ | saṃ॒va~॒thsa॒ro vi̭ṣū॒ varṇaiḥ᳚ | nityā॒ste 'nuca̭rāsta॒va ||

subrahmaṇyogṃ subrahmaṇyogṃ sṷbrahma॒ṇyom |

indrāgaccha hariva āgaccha mḙdhāti॒theḥ | meṣa vṛṣaṇaśva̭sya me॒ne || 58 ||

gaurāvaskandinna-halyā̭yai jā॒ra | kauśika-brāhmaṇa gautama̭bruvā॒ṇa || a॒ru॒ṇāśvā̭ i॒hāga̭tāḥ | vasa̭vaḥ pṛthivi॒ kṣitaḥ̭ | a॒ṣṭau di॒gvāsa̭so॒ 'gnayaḥ̭ | agniśca jātavedā᳚ścetye॒te || tāmrāśvā᳚-stāmra॒rathāḥ | tāmravarṇā᳚ stathā॒-'sitāḥ | daṇḍahastāḥ᳚ khāda॒gdataḥ | ito rudrāḥ᳚ parā॒ṅgatāḥ || 59 ||

uktagg sthāna-mpramāṇañca̭ pura॒ ita || bṛha॒spati̭śca savi॒tā ca̭ | vi॒śvarṷ̄pai-ri॒hāga̭tām | rathḙnodaka॒vartma̭nā | a॒phsuṣā̭ iti॒ taddva̭yoḥ ||

ukto veṣo̭ vāsā॒gṃ॒si ca | kālāvayavānā-mitaḥ̭ pratī॒jyā | vāsātyā̭ itya॒śvinoḥ | ko-'ntarikṣe śabdaṅka̭rotī॒ti | vāsiṣṭho rauhiṇo mīmāgṃ̭sā-ñca॒kre | tasyai॒ṣā bhava̭ti ||

vā॒śreva̭ vi॒dyunmi̭māti va॒thsa-nna mā॒tā si̭ṣakti | yadḙṣāṃ-vṛ~॒ṣṭirasa̭rji || diti̭ || brahma̭ṇa u॒dara̭ṇamasi | brahma̭ṇa udī॒raṇa̭masi | brahma̭ṇa ā॒stara̭ṇamasi | brahma̭ṇa upa॒stara̭ṇamasi || 60 ||

(dṛśya̭te॒ - ca - me॒ne - pa̭rā॒-ṅgatā - śca॒kre ṣaṭ ca̭) (a. 12)

anuvākaṃ 13

a॒ṣṭayo̭nī-ma॒ṣṭapṷtrām | a॒ṣṭapa̭tnī-mi॒mā-mmahī᳚m | a॒haṃ-ve~da॒ na mḙ mṛtyuḥ |

na cāmṛ̭tyura॒ghāha̭rat || a॒ṣṭayo᳚nya॒ṣṭa pṷtram | a॒ṣṭapa̭di॒da-ma॒ntari̭kṣam | a॒haṃ-ve~da॒ na mḙ mṛtyuḥ | na cāmṛ̭tyura॒ghāha̭rat | a॒ṣṭayo̭nī-ma॒ṣṭapṷtrām | a॒ṣṭapa̭tnī-ma॒mūndiva᳚m || 61 ||

a॒haṃ-ve~da॒ na mḙ mṛtyuḥ |

na cāmṛ̭tyura॒ghāha̭rat || su॒trāmā̭ṇa-mpṛthi॒vī-ndyāma̭ne॒hasagṃ̭ su॒śarmā̭ṇa॒ madi̭tigṃ su॒praṇī̭tim | daivī॒-nnāvagg̭ svari॒trāmanā̭gasa॒masra̭vantī॒mā rṷhemā sva॒staye᳚ || ma॒hīmū॒ṣuma॒hīmū॒ ṣu mā॒taragṃ̭ suvra॒tānā̭mṛ॒tasya॒ patnī॒mava̭se huvema | tu॒vi॒kṣa॒trāma॒jara̭ntīmurū॒cīgṃ su॒śarmā̭ṇa॒madi̭tigṃ su॒praṇī̭tim || adi̭ti॒rdyau-radi̭ti-ra॒ntari̭kṣam |

adi̭ti rmā॒tā sa pi॒tā sa pu॒traḥ | viśvḙ de॒vā adi̭tiḥ॒ pañca॒ janāḥ᳚ | adi̭ti-rjā॒ta-madi̭ti॒-rjani̭tvam || a॒ṣṭau pu॒trāso॒ adi̭teḥ | ye jā॒tā sta॒nvaḥ̭ pari̭ | de॒vā~ (2) upa̭prai-thsa॒ptabhiḥ̭ || 62 ||

pa॒rā॒ mā॒rtā॒ṇḍamāsya̭t || sa॒ptabhiḥ̭ pu॒trai-radi̭tiḥ | upa॒ prai-tpū॒rvyaṃ̭-yu~ga᳚m | pra॒jāyai̭ mṛ॒tyave ta̭t | pa॒rā॒ mā॒rtā॒ṇḍa-mābha̭ra॒diti̭ || tānanukra̭miṣyā॒maḥ || mi॒traśca॒ varṷṇaśca | dhā॒tā cā᳚rya॒mā ca̭ | agṃśa̭śca॒ bhaga̭śca | indraśca vivasvāg̭ścetye॒te || hi॒ra॒ṇya॒ga॒rbha-ssama̭varta॒tāgrḙ bhū॒tasya̭ jā॒taḥ pati॒reka̭ āsīt | sa dā̭dhāra pṛthi॒vī-ndyā mu॒temā-ṅkasmai̭ de॒vāya̭ ha॒viṣā̭ vidhema || ha॒gṃ॒sa-śśṷci॒ṣa-dvasṷrantarikṣa॒-saddhotā̭ vedi॒ṣadati̭thi rduroṇa॒sat | nṛ॒ṣa-dva̭ra॒sadṛ̭ta॒sa-dvyo̭ma॒sada॒bjā go॒jā ṛ̭ta॒jā a̭dri॒jā ṛ॒taṃ-bṛ॒hat ||

brahma̭ jajñā॒na-mpra̭tha॒ma-mpu॒rastā॒dvi sī̭ma॒ta-ssu॒ruco̭ ve॒na ā̭vaḥ | sa bu॒dhniyā̭ upa॒mā a̭sya vi॒ṣṭhā-ssa॒taśca॒ yoni॒masa̭taśca॒ vivaḥ̭ || taditpa॒da-nna vici̭keta vi॒dvān | yanmṛ॒taḥ puna̭ra॒pyeti̭ jī॒vān | tri॒vṛdya-dbhuva̭nasya ratha॒vṛt | jī॒vo garbho॒ na mṛ॒ta-ssa jī̭vāt || miti̭ ||

ga॒rbhaḥ prā̭jāpa॒tyaḥ | atha॒ purṷṣa-ssa॒ptapurṷṣaḥ || 63 ||

(a॒mū-ndivagṃ̭ - sa॒ptabhi̭ - re॒te ca॒tvāri̭ ca) (a. 13)

anuvākaṃ 14

[ ya॒thā॒sthā॒na-ṅga̭rbhi॒ṇyaḥ̭ ]

yo-'saṷ ta॒pannu॒deti̭ | sa sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇānā॒dāyo॒deti̭ | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇānā॒dāyoda̭gāḥ ||

a॒sau yo᳚ 'sta॒meti̭ | sa sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇānā॒dāyā॒stameti̭ | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇānā॒dāyā sta̭ṅgāḥ ||

a॒sau ya ā॒pūrya̭ti | sa sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai rā॒pūrya̭ti || 64 ||

mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇai-rā॒pūri̭ṣṭhāḥ || a॒sau yo̭-'pa॒kṣīya̭ti | sa sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai-rapa̭kṣīyati | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇai-rapa̭kṣeṣṭhāḥ || a॒mūni॒ nakṣa̭trāṇi | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpanti॒ cothsa̭rpanti ca |

mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām |

mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpata॒ mothsṛ̭pata || 65 ||

i॒me māsā᳚-ścārdhamā॒sāśca̭ |

sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpanti॒ cothsa̭rpanti ca | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām |

mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpata॒ mothsṛ̭pata | i॒ma ṛ॒tavaḥ̭ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpanti॒ cothsa̭rpanti ca |

mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām |

mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpata॒ mothsṛ̭pata || a॒yagṃ saṃ̭va~thsa॒raḥ |

sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpati॒ cothsa̭rpati ca || 66 ||

mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpa॒ mothsṛ̭pa ||

i॒damahaḥ̭ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai-rapa̭ prasarpati॒ cothsa̭rpati ca |

mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpa॒ mothsṛ̭pa |

i॒yagṃ rātriḥ̭ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai-rapa̭ prasarpati॒ cothsa̭rpati ca |

mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpa॒ mothsṛ̭pa ||

au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ || etadvo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 67 ||

(prā॒ṇairā॒pūrya̭ti॒-mothsṛ̭pata॒-cothsa̭rpati ca॒ - mothsṛ̭pa॒ dve ca̭) (a. 14)

(yosau॒ ṣoḍa̭śā॒mūni॒ dvāda̭śā॒ya-ñcatṷrdaśa)

(u॒detya̭sta॒metyā॒pūrya̭tyapa॒kṣīya̭tya॒mūni॒ nakṣa̭trāṇī॒ me māsā̭ i॒ma ṛ॒tavo॒-'yagṃ saṃ̭va~thsa॒ra i॒damaha̭ri॒yagṃ rātri॒rdaśa̭)

anuvākaṃ 15

athādityasyāṣṭa pṷruṣa॒sya ||

vasūnā mādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni ||

rudrāṇā-mādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni ||

ādityānā-mādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni || satāgṃ̭satyā॒nām | ādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni || abhidhūnvatā̭-mabhi॒ghnatām | vātava̭tā-mma॒rutām | ādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni ||

ṛbhūṇā-mādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni ||

viśveṣā᳚-ndevā॒nām | ādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni || saṃva~thsara̭sya sa॒vituḥ | ādityasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni || au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ |

raśmayo vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 68 ||

(ṛbhūṇāmādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni ṣaṭca̭) (a. 15)

anuvākaṃ 16

ārogasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | bhrājasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | paṭarasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | pataṅgasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

svarṇarasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

jyotiṣīmatasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

vibhāsasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

kaśyapasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ | āpo vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 69 ||

(ārogasya daśa̭) (a. 16)

anuvākaṃ 17

atha vāyo-rekādaśa-puruṣasyaikādaśa̭-strīka॒sya ||

prabhrājamānānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

vyavadātānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

vāsukivaidyutānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

rajatānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

paruṣāṇāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

śyāmānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

kapilānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

atilohitānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

ūrdhvānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni || 70 ||

avapatantānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

vaidyutānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

prabhrājamānīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

vyavadātīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

vāsukivaidyutīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

rajatānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

paruṣāṇāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

śyāmānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

kapilānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

atilohitīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

ūrdhvānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

avapatantīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

vaidyutīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ |

rūpāṇi vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 71 ||

(ūrdhvānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ - nyatilohitīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni pañca̭ ca) (a. 17)

anuvākaṃ 18

athāgnḙraṣṭa pṷruṣa॒sya || agneḥ pūrva-diśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

jātavedasa upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

sahojaso dakṣiṇa-diśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

ajirāprabhava upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

vaiśvānarasyāparadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

naryāpasa upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

paṅktirādhasa udagdiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

visarpiṇa upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭( ) | diśo vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 72 ||

(sva̭reka̭-ñca) (a. 18)

(eta-draśmaya āpo rūpāṇi diśaḥ pañca̭)

anuvākaṃ 19

dakṣiṇapūrva-syāndiśi visa̭rpī na॒rakaḥ | tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi ||

dakṣiṇā-parasyā-ndiśya visa̭rpī na॒rakaḥ |

tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi ||

uttara-pūrvasyā-ndiśi viṣā̭dī na॒rakaḥ |

tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi ||

uttarā-parasyā-ndiśya viṣā̭dī na॒rakaḥ |

tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi ||

āyasmin᳚ thsa॒ptavā̭sa॒vā stiṣṭha̭nti svā॒ruho̭ yathā | ṛṣi̭rha dīrgha॒śrutta̭ma॒ indra̭sya gha॒rmo ati̭thiḥ || i॒ndri॒yāṇi̭ śatakrato॒ yā te॒ janḙṣu pa॒ñcasṷ | indra॒ tāni̭ ta॒ ā vṛ̭ṇe || vitye॒te || 73 ||

(dakṣiṇapūrvasyā-nnava̭) (a. 19)

anuvākaṃ 20

i॒ndra॒ gho॒ṣā vo॒ vasṷbhiḥ pu॒rastā॒-dupa̭dadhatām |

mano̭javaso vaḥ pi॒tṛbhi̭-rdakṣiṇa॒ta upa̭dadhatām |

pracḙtā vo ru॒draiḥ pa॒ścā-dupa̭dadhatām |

vi॒śvaka̭rmā va ādi॒tyai-rṷttara॒ta upa̭dadhatām |

tvaṣṭā̭ vo rū॒pai-ru॒pari̭ṣṭā॒-dupa̭dadhatām | sañjñānaṃ-vaḥ ~pa̭ścādi॒ti || ā॒di॒tya-ssarvo॒-'gniḥ pṛ̭thi॒vyām | vā॒yura॒ntari̭kṣe | sūryo̭ di॒vi |

ca॒ndramā̭ di॒kṣu | nakṣa̭trāṇi॒ svalo॒ke || e॒vā hyḙva | e॒vā hya̭gne | e॒vā hi vā̭yo | e॒vā hī᳚ndra | e॒vā hi pṷ̄ṣann | e॒vā hi dḙvāḥ || 74 ||

di॒kṣu sa॒pta ca̭) (a. 20)

anuvākaṃ 21

āpa̭māpāma॒pa-ssarvāḥ᳚ | a॒smā-da॒smādi॒to-'mutaḥ̭ |

a॒gnirvā॒yuśca॒ sūrya̭śca | sa॒ha sa̭ñcaska॒rardhi̭yā ||

vā॒yvaśvā̭ raśmi॒ pata̭yaḥ | marī᳚cyātmāno॒ adrṷhaḥ |

de॒vī rbhṷvana॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒ttvāya̭ me suta ||

mahānāmnī-rma̭hāmā॒nāḥ | ma॒ha॒so ma̭hasa॒ssvaḥ̭ || 75 ||

de॒vīḥ pa̭rjanya॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒ttvāya̭ me suta ||

a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā rakṣaḥ̭ | a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā ragha᳚m | apā᳚ghrā॒mapa̭ cā॒varti᳚m | apa̭ de॒vīri॒to hi̭ta ||

vajra̭-nde॒vīrajī̭tāgśca | bhuva̭na-ndeva॒ sūva̭rīḥ | ā॒di॒tyānadi̭ti-nde॒vīm | yoni̭nordhva-mu॒dīṣa̭ta || 76 ||

bha॒dra-ṅkarṇḙbhi-śśṛṇu॒yāma̭ devāḥ |

bha॒dra-mpa̭śyemā॒kṣabhi॒-ryaja̭trāḥ |

sthi॒rairaṅgai᳚ stuṣṭu॒vāgṃ sa̭sta॒nūbhiḥ̭ |

vyaśḙma de॒vahi̭taṃ॒-ya~dāyuḥ̭ ||

sva॒sti na॒ indro̭ vṛ॒ddhaśra̭vāḥ | sva॒sti naḥ̭ pū॒ṣā vi॒śvavḙdāḥ | sva॒sti na॒stārkṣyo॒ ari̭ṣṭanemiḥ | sva॒sti no॒ bṛha॒spati̭-rdadhātu || ke॒tavo॒ arṷṇāsaśca | ṛ॒ṣa॒yo vāta̭raśa॒nāḥ( ) | pra॒ti॒ṣṭhāgṃ śa॒tadhā̭ hi | sa॒māhi̭tāso sahasra॒dhāya̭sam || śi॒vā na॒-śśanta̭mā bhavantu | di॒vyā āpa॒ oṣa̭dhayaḥ || su॒mṛ॒ḍī॒kā sara̭svati | māte॒ vyo̭ma sa॒ndṛśi̭ || 77 ||

(sva̭ - ru॒dīṣa̭ta॒ - vāta̭raśa॒nā-ṣṣaṭca̭) (a. 21)

anuvākaṃ 22

yo̭-'pā-mpuṣpaṃ॒-ve~da̭ | puṣpa̭vā-npra॒jāvā᳚-npaśu॒mā-nbha̭vati | ca॒ndramā॒ vā a॒pā-mpuṣpa᳚m | puṣpa̭vā-npra॒jāvā᳚-npaśu॒mā-nbha̭vati |

ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | a॒gnirvā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yo᳚-'gnerā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ || 78 ||

ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vā a॒gnerā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati |

vā॒yurvā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati |

yo vā॒yorā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati || 79 ||

āpo॒ vai vā॒yorā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | a॒sau vai tapa̭nna॒pā-mā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yo̭-'muṣya॒-tapa̭ta ā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒vā a॒muṣya॒-tapa̭ta ā॒yata̭nam || 80 ||

ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | ca॒ndramā॒ vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati |

yaśca॒ndrama̭sa ā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai ca॒ndrama̭sa ā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati || 81 ||

ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | nakṣa̭trāṇi॒ vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yo nakṣa̭trāṇā-mā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai nakṣa̭trāṇā-mā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati |

ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 82 ||

yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | pa॒rjanyo॒ vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati |

yaḥ pa॒rjanya̭-syā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ |

ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai pa॒rjanya̭-syā॒yata̭nam |

ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ || 83 ||

ā॒yata̭navā-nbhavati | saṃ॒va~॒thsa॒ro vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya-ssaṃ̭va~thsa॒ra-syā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ |

ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai saṃ̭va~thsa॒ra-syā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ ||

yo᳚-'phsu nāva॒-mprati̭ṣṭhitāṃ॒-ve~da̭ | pratye॒va ti̭ṣṭhati || 84 ||

i॒me vai lo॒kā a॒phsu prati̭ṣṭhitāḥ | tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā ||

a॒pāgṃ rasa॒muda̭yagṃsann | sūryḙ śu॒kragṃ sa॒mābhṛ̭tam | a॒pāgṃ rasa̭sya॒ yo rasaḥ̭ | taṃ-vo~̭ gṛhṇā-myutta॒mamiti̭ || i॒me vai lo॒kā a॒pāgṃ rasaḥ̭ | tḙ-'muṣmi̭-nnādi॒tye sa॒mābha̭tāḥ ||

jā॒nu॒da॒ghnī-mṷttara-ve॒dīṅkhā॒tvā | a॒pā-mpṷ̄rayi॒tvā gṷlphada॒ghnam || 85 ||

puṣkaraparṇaiḥ puṣkaradaṇḍaiḥ puṣkaraiśca̭ saggstī॒rya | tasmi̭n vihā॒yase | a॒gni-mpra॒ṇīyo̭pa-samā॒dhāya̭ || bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti |

kasmā᳚-tpraṇī॒te-'ya-ma॒gniścī॒yate᳚ | sāḥ pra̭ṇī॒te-'yama॒phsu hyaya̭ñcī॒yate᳚ |

a॒sau bhuva̭ne॒-'pya-nā̭hitāgni-re॒tāḥ |

tama॒bhita̭ e॒tā a॒bhīṣṭa̭kā॒ upa̭dadhāti ||

a॒gni॒ho॒tre da̭rśapūrṇa-mā॒sayoḥ᳚ |

pa॒śu॒ba॒ndhe cā̭turmā॒syeṣṷ || 86 ||

atho̭ āhuḥ | sarvḙṣu yajñakra॒tuṣviti̭ ||

e॒taddha̭ sma॒ vā ā̭hu-śśaṇḍi॒lāḥ | kama॒gniñci̭nute || sa॒tri॒ya-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ |

saṃ॒va~॒thsa॒ra-mpra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute | sā॒vi॒tra-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | a॒mumā̭di॒tya-mpra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute || 87 ||

nā॒ci॒ke॒ta-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | prā॒ṇā-npra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute | cā॒tu॒r॒ho॒tri॒ya-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | brahma̭ pra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute |

vai॒śva॒sṛ॒ja-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | śarī̭ra-mpra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute |

u॒pā॒nu॒vā॒kya̭mā॒śu-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ || 88 ||

i॒mān ~lo॒kā-npra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute |

i॒mamā̭ruṇa-ketuka-ma॒gniñci̭nvā॒na iti̭ | ya e॒vāsau |

i॒taścā॒-muta̭ścā-vyatīpā॒tī | tamiti̭ || yo᳚-'gnermi̭thū॒yā veda̭ | mi॒thu॒na॒vā-nbha̭vati | āpo॒ vā a॒gnermi̭thū॒yāḥ |

mi॒thu॒na॒vā-nbha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 89 ||

(veda̭ - bhava - tyā॒yata̭naṃ - bhavati॒ - veda॒ - veda̭ - tiṣṭhati - gulphada॒ghnaṃ - cā̭turmā॒sye - ṣva॒mumā̭di॒tya-mpra॒tyakṣḙṇa॒ kama॒gni-ñci̭nuta - upānuvā॒kya̭mā॒śuma॒gni-ñci̭nvā॒no - mi̭thū॒yā mi̭thuna॒vā-nbha̭va॒tyeka̭-ñca) (a. 22)

(puṣpa̭ma॒gnirvā॒yura॒sau vai tapa̭ñca॒ndramā॒ nakṣa̭trāṇi pa॒rjanyaḥ̭ saṃva~thsa॒ro yo᳚-'phsu nāva̭me॒taddha̭ sma॒ vai sa̭tri॒yagṃ saṃ̭va~thsa॒ragṃ sā̭vi॒trama॒mu-nnā̭cike॒ta-mprā॒ṇāgścā̭turhotri॒ya-mbrahma̭ vaiśvasṛ॒jagṃ śarī̭ramupānuvā॒kya̭mā॒śumi॒mān ~lo॒kāni॒mamā̭ruṇaketukaṃ॒-ya~ e॒vāsau)

anuvākaṃ 23

āpo॒ vā i॒damā̭san-thsali॒lame॒va |

sa pra॒jāpa̭ti॒rekaḥ̭ puṣkarapa॒rṇe sama̭bhavat |

tasyānta॒-rmana̭si kāma॒-ssama̭vartata | i॒dagṃ sṛ̭jeya॒miti̭ | tasmā॒dya-tpurṷṣo॒ mana̭sā-'bhi॒gaccha̭ti | tadvā॒cā va̭dati |

tatkarma̭ṇā karoti | tade॒ṣā 'bhyanū᳚ktā || kāma॒stadagre॒ sama̭varta॒tādhi̭ | mana̭so॒ retaḥ̭ pratha॒maṃ-ya~dāsī᳚t || 90 ||

sa॒to bandhu॒masa̭ti॒ nira̭vindann | hṛ॒di pra॒tīṣyā̭ ka॒vayo̭ manī॒ṣeti̭ || upai̭na॒ntadupa̭namati | ya-tkā̭mo॒ bhava̭ti | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || sa tapo̭-'tapyata |

sa tapa̭sta॒ptvā | śarī̭ramadhūnuta | tasya॒ ya-nmā॒gṃ॒samāsī᳚t | tato̭-'ru॒ṇāḥ ke॒tavo॒ vāta̭raśa॒nā ṛṣa̭ya॒ uda̭tiṣṭhann || 91 ||

ye nakhāḥ᳚ | te vai̭khāna॒sāḥ | ye vālāḥ᳚ | te vā̭lakhi॒lyāḥ | yo rasaḥ̭ | so̭-'pām || a॒nta॒ra॒taḥ kū॒rma-mbhū॒tagṃ sarpa̭ntam | tama̭bravīt | mama॒ vai tvaṃ-mā॒gṃ॒sā | sama̭bhūt || 92 ||

tvami॒da-mpūrvaḥ̭ kuru॒ṣveti̭ || sa i॒ta ā॒dāyāpaḥ̭ || 93 ||

a॒ñja॒linā̭ pu॒rastā̭-du॒pāda̭dhāt | e॒vā hye॒veti̭ |

tata̭ ādi॒tya uda̭tiṣṭhat | sā prācī॒ dik ||

e॒vā hi vāyo॒ iti̭ || 94 ||

tato̭ vā॒yuruda̭tiṣṭhat | sā pra॒tīcī॒ dik |

athā̭ru॒ṇaḥ ke॒tu-rṷttara॒ta u॒pāda̭dhāt | e॒vā hīndreti̭ |

tato॒ vā indra॒ uda̭tiṣṭhat | sodī̭cī॒ dik |

athā̭ru॒ṇaḥ ke॒tu-rmaddhya̭ u॒pāda̭dhāt | e॒vā hi pūṣa॒nniti̭ | tato॒ vai pū॒ṣoda̭tiṣṭhat | seyandik || 95 ||

athā̭ru॒ṇaḥ ke॒turu॒pari̭ṣṭā-du॒pāda̭dhāt | e॒vā hi devā॒ iti̭ | tato̭ deva manu॒ṣyāḥ pi॒taraḥ̭ | ga॒ndha॒rvā॒-phsa॒rasa॒ ścoda̭-tiṣṭhann |

sordhvā dik || yā vi॒pruṣo̭ vi॒parā̭patann |

tābhyo-'sṷrā॒ rakṣāgṃ̭si piśā॒cāśco-da̭tiṣṭhann | tasmā॒tte parā̭bhavann | vi॒pruḍbhyo॒ hi te sama̭bhavann || tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā || 96 ||

āpo̭ ha॒ ya-dbṛ̭ha॒tī-rgarbha॒māyanṋ | dakṣa॒-ndadhā̭nā ja॒naya̭ntī-ssvaya॒mbhum | tata̭ i॒me-'ddhya-sṛ̭jyanta॒ sargāḥ᳚ | adbhyo॒ vā i॒dagṃ sama̭bhūt |

tasmā̭di॒dagṃ sarva॒-mbrahma̭ svaya॒bhvinti̭ ||

tasmā̭di॒dagṃ sarva॒gṃ॒ śithi̭la-mi॒vā dhruva̭-mivābhavat || pra॒jāpa̭ti॒-rvāva tat | ā॒tmanā॒-''tmānaṃ̭-vi~॒dhāya̭ |

tade॒vānu॒ prāvi̭śat || tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā || 97 ||

vi॒dhāya̭ lo॒kān. vi॒dhāya̭ bhū॒tāni̭ | vi॒dhāya॒ sarvāḥ᳚ pra॒diśo॒ diśa̭śca | pra॒jāpa̭tiḥ prathama॒jā ṛ॒tasya̭ | ā॒tmanā॒-''tmā-na̭ma॒bhi-saṃvi~̭ve॒śeti̭ ||

sarva̭me॒vedamā॒ptvā | sarva̭-mava॒ruddhya̭ | tade॒vānu॒ pravi̭śati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 98 ||

(āsī̭ - datiṣṭhan - nabhū॒ - dapo॒ - vāyo॒ iti - seya-ndiga॒ - bhyanū᳚ktā॒ - 'bhyanū᳚ktā॒ -+-'ṣṭau ca̭) (a. 23)

anuvākaṃ 24

catṷṣṭayya॒ āpo̭ gṛhṇāti | ca॒tvāri॒ vā a॒pāgṃ rū॒pāṇi̭ | megho̭ vi॒dyut | sta॒na॒yi॒tnu-rvṛ॒ṣṭiḥ | tānye॒vā va̭rundhe || ā॒tapa̭ti॒ varṣyā̭ gṛhṇāti |

tāḥ pu॒rastā॒-dupa̭dadhāti | e॒tā vai bra̭hmavarca॒syā āpaḥ̭ | mu॒kha॒ta e॒va bra̭hmavarca॒sa-mava̭rundhe |

tasmā᳚-nmukha॒to bra̭hmavarca॒sita̭raḥ || 99 ||

kūpyā̭ gṛhṇāti | tā da̭kṣiṇa॒ta upa̭dadhāti | e॒tā vai tḙja॒svinī॒rāpaḥ̭ | teja̭ e॒vāsya̭ dakṣiṇa॒to da̭dhāti | tasmā॒-ddakṣi॒ṇordha̭ 'steja॒svita̭raḥ ||

sthā॒va॒rā gṛ̭hṇāti | tāḥ pa॒ścādupa̭dadhāti | prati̭ṣṭhitā॒ vai sthā̭va॒rāḥ |

pa॒ścāde॒va prati̭tiṣṭhati || vaha̭ntī-rgṛhṇāti || 100 ||

tā ṷttara॒ta upa̭dadhāti | oja̭sā॒ vā e॒tā vaha̭ntīri॒vo-dga̭tīri॒va ākūja̭tīri॒va dhāva̭ntīḥ | oja̭ e॒vāsyo᳚ttara॒to da̭dhāti | tasmā॒dutta॒ro-'ddha̭ oja॒svita̭raḥ || sa॒bhāṃ॒ryā gṛ̭hṇāti |

tā maddhya॒ upa̭dadhāti | i॒yaṃ-vai~ sa̭bhāṃ॒ryāḥ | a॒syāme॒va prati̭tiṣṭhati || pa॒lva॒lyā gṛ̭hṇāti | tā u॒pari̭ṣṭā-du॒pāda̭dhāti || 101 ||

a॒sau vai pa̭lva॒lyāḥ | a॒muṣyā̭me॒va prati̭tiṣṭhati || di॒kṣūpa̭dadhāti | di॒kṣu vā āpaḥ̭ | annaṃ॒-vā~ āpaḥ̭ | a॒dbhyo vā anna̭ñjāyate | yade॒vādbhyo-'nna॒-ñjāya̭te | tadava̭rundhe || taṃ-vā~ e॒tama̭ru॒ṇāḥ ke॒tavo॒ vāta̭raśa॒nā ṛṣa̭yo-'cinvann | tasmā̭-dāruṇa ke॒tukaḥ̭ || tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā || ke॒tavo॒ arṷṇāsaśca | ṛ॒ṣa॒yo vāta̭raśa॒nāḥ |

pra॒ti॒ṣṭhāgṃ śa॒tadhā̭ hi | sa॒māhi̭tāso sahasra॒dhāya̭sa॒miti̭ || śa॒taśa̭ścai॒va 'sa॒hasra̭śaśca॒ prati̭tiṣṭhati | ya e॒tama॒gniñci̭nu॒te |

ya ṷcainame॒vaṃ-ve~da̭ || 102 ||

(bra॒hma॒va॒rca॒sita̭ro॒ - vaha̭ntī-rgṛhṇāti॒ - tā u॒pari̭ṣṭādu॒pāda̭dhā - tyāruṇake॒tuko॒-'ṣṭau ca̭) (a. 24)

anuvākaṃ 25

sa॒tyagṃ ru॒kmaḥ | a॒mṛta॒-mpurṷṣaḥ | e॒tāva॒dvā vā᳚sti | yāva̭de॒tat | yāva̭de॒vāsti̭ || 103 ||

tadava̭rundhe || kū॒rmamupa̭dadhāti | a॒pāme॒va medha॒mava̭rundhe | atho᳚ sva॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || āpa̭māpāma॒pa-ssarvāḥ᳚ |

a॒smāda॒smā di॒to-'mutaḥ̭ | a॒gnirvā॒yuśca॒ sūrya̭śca |

sa॒ha sa̭ñcaska॒rardhi̭yā॒ iti̭ | vā॒yvaśvā̭ raśmi॒pata̭yaḥ | marī᳚cyātmāno॒ adrṷhaḥ | de॒vī-rbhṷvana॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒tvāya̭ me suta || lo॒ka-mpṛ̭ṇacchi॒dra-mpṛ̭ṇa || 104 ||

yāsti॒sraḥ pa̭rama॒jāḥ || ) (śort an-dlongfòraṃ are the samè i-nti̭ || pañca॒ cita̭ya॒ upa̭dadhāti | pāṅkta॒-'gniḥ | yāvā̭ne॒vāgniḥ | tañci̭nute ||

lo॒ka-mpṛ̭ṇayā dvi॒tīyā॒-mupa̭dadhāti |

pañca̭padā॒ vai vi॒rāṭ | tasyā॒ vā i॒ya-mpādaḥ̭ | a॒ntari̭kṣa॒-mpādaḥ̭ | dyauḥ pādaḥ̭ | diśaḥ॒ pādaḥ̭ | pa॒rora̭jāḥ॒ pādaḥ̭ || vi॒rājye॒va prati̭tiṣṭhati |

ya e॒tama॒gniñci̭nu॒te | ya ṷcainame॒vaṃ-ve~da̭ || 105 ||

(asti̭ - pṛṇā॒ - ntari̭kṣa॒-mpāda॒-ṣṣaṭca̭) (a. 25)

anuvākaṃ 26

a॒gni-mpra॒ṇīyo̭pa-samā॒dhāya̭ | tama॒bhita̭ e॒tā a॒bhīṣṭa̭kā॒ upa̭dadhāti | a॒gni॒ho॒tre da̭rśapūrṇa-mā॒sayoḥ᳚ | pa॒śu॒ba॒ndhe cā̭turmā॒syeṣṷ |

atho̭ āhuḥ | sarvḙṣu yajñakra॒tuṣviti̭ ||

atha̭ hasmā hāru॒ṇa-ssvā̭ya॒mbhuvaḥ̭ |

sā॒vi॒tra-ssarvo॒-'gni-rityana̭nuṣaṅga-mmanyāmahe |

nānā॒ vā e॒teṣāṃ᳚-vī~॒ryā̭ṇi || kama॒gniñci̭nute || 106 ||

sa॒tri॒ya ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute |

sā॒vi॒tra ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | nā॒ci॒ke॒ta ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute |

cā॒tu॒r॒ ho॒tri॒ya-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute |

vai॒śva॒sṛ॒ja ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute || 107 ||

u॒pā॒nu॒vā॒kya̭-mā॒śu ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | i॒mamā̭ruṇa-ketuka ma॒gniñci̭nvā॒na iti̭ || vṛṣā॒ vā a॒gniḥ | vṛṣā̭ṇau॒ saggsphā̭layet | ha॒nyetā᳚sya ya॒jñaḥ | tasmā॒nnānu॒ṣajyaḥ̭ ||

sotta̭rave॒diṣṷ kra॒tuṣṷ cinvīta | u॒tta॒ra॒ve॒dyāg hya̭gniścī॒yate᳚ || pra॒jākā̭maścinvīta || 108 ||

prā॒jā॒pa॒tyo vā e॒ṣo᳚-'gniḥ | prā॒jā॒pa॒tyāḥ pra॒jāḥ | pra॒jāvā᳚-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || pa॒śukā̭maścinvīta | sa॒ñjñānaṃ॒-vā~ e॒ta-tpa̭śū॒nām | yadāpaḥ̭ |

pa॒śū॒nāme॒va sa॒jñānne॒ 'gniñci̭nute | pa॒śu॒mā-nbha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 109 ||

vṛṣṭi̭kāmaścinvīta | āpo॒ vai vṛṣṭiḥ̭ | pa॒rjanyo॒ varṣṷko bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || ā॒ma॒yā॒vī ci̭nvīta | āpo॒ vai bhḙṣa॒jam | bhe॒ṣa॒ja-me॒vāsmai̭ karoti | sarva॒māyṷreti || a॒bhi॒caragg̭ ścinvīta | vajro॒ vā āpaḥ̭ || 110 ||

vajra̭me॒va bhrātṛ̭vyebhyaḥ॒ praha̭rati | stṛ॒ṇu॒ta ḙnam || teja̭skāmo॒ yaśa̭skāmaḥ |

bra॒hma॒va॒rca॒sakā̭ma-ssva॒rgakā̭maścinvīta | e॒tā va॒dvā vā᳚sti | yāva̭de॒tat | yāva̭de॒vāsti̭ | tadava̭rundhe || tasyai॒ tadvra॒tam | varṣa̭ti॒ na dhā̭vet || 111 ||

a॒mṛtaṃ॒-vā~ āpaḥ̭ | a॒mṛta॒syā-na̭ntarityai ||

nāphsu-mūtra̭purī॒ṣaṅkṷryāt | na niṣṭhī̭vet | na vi॒vasa̭na-ssnāyāt | guhyo॒ vā e॒ṣo᳚-'gniḥ |

e॒tasyā॒gne rana̭ti dāhāya || na pṷṣkarapa॒rṇāni॒ hira̭ṇyaṃ॒-vā~-'dhi॒tiṣṭhe᳚t | e॒tasyā॒gne-rana̭bhyārohāya || na kūrma॒syāśñī̭yāt |

noda॒kasyā॒-ghātṷkā॒nyena̭-moda॒kāni̭ bhavanti | a॒ghātṷkā॒ āpaḥ̭ | ya e॒tama॒gniñci̭nu॒te | ya ṷcainame॒vaṃ-ve~da̭ || 112 ||

(ci॒nu॒te॒ - ci॒nu॒te॒ - pra॒jākā̭maścinvīta॒ - ya e॒vaṃ-ve~dā - po̭ - dhāve॒ - daśñī̭yācca॒tvāri̭ ca) (a. 26)

anuvākaṃ 27

i॒mā nṷka॒-mbhuva̭nā sīṣadhema | indra̭śca॒ viśvḙca de॒vāḥ || ya॒jñañca̭ nasta॒nvañca̭ pra॒jāñca̭ | ā॒di॒tyairindaḥ̭ sa॒ha sī̭ṣadhātu ||

ā॒di॒tyairindra॒-ssaga̭ṇo-ma॒rudbhiḥ̭ | a॒smāka̭-mbhūtvavi॒tā ta॒nūnā᳚m || āpla̭vasva॒ prapla̭vasva | ā॒ṇḍī bha̭va ja॒ mā mu॒huḥ | sukhādīnduḥ̭ khani॒dhanām | prati̭muñcasva॒ svā-mpu॒ram || 113 ||

marī̭caya-ssvāyambhu॒vāḥ | ye śa̭rī॒rāṇya̭ kalpayann |

te tḙ de॒haṅka̭lpayantu | mā ca̭ te॒ khyā sma̭ tīriṣat || utti̭ṣṭhata॒ mā sva̭pta | a॒gni-mi̭cchaddhva॒-mbhāra̭tāḥ | rājña॒-ssoma̭sya tṛ॒ptāsaḥ̭ | sūryḙṇa sa॒yujo̭ṣasaḥ || yuvā̭ su॒vāsāḥ॒ pari̭vīta॒ āgā᳚t | sa u॒ śreyā᳚-nbhavati॒ jāya̭mānaḥ | ta-ndhīrā̭saḥ ka॒vaya॒ unna̭yanti | svā॒dhiyo॒ mana̭sā deva॒yantaḥ̭ ||

a॒ṣṭāca̭krā॒ nava̭dvārā || 114 ||

de॒vānā॒-mpūra̭yo॒ddhyā | tasyāgṃ̭ hiraṇma̭yaḥ ko॒śaḥ | sva॒rgo lo॒ko jyoti॒ṣā ''vṛ̭taḥ || yo vai tā᳚-mbrahma̭ṇo ve॒da | a॒mṛtḙnāvṛ॒tā-mpṷrīm | tasmai᳚ brahma ca̭ brahmā॒ ca | ā॒yuḥ kīrti̭-mpra॒jānda̭duḥ || vi॒bhrāja̭mānā॒gṃ॒ hari̭ṇīm | ya॒śasā̭ sampa॒rīvṛ̭tām | puragṃ̭ hiraṇma̭yī-mbra॒hmā || 115 ||

vi॒veśā̭pa॒rāji̭tā || parāṅgetya̭ (parāṃatya̭) jyāma॒yī |

parāṅgetya̭ (parāṃatya̭) nāśa॒kī | i॒ha cā̭mutra̭ cānve॒ti | vi॒dvā-ndḙvāsu॒rānṷbha॒yān ||

yatkṷmā॒rī ma॒ndraya̭te | ya॒dyo॒ṣidya-tpa̭ti॒vratā᳚ | ari̭ṣṭaṃ॒-ya~tkiñca̭ kri॒yate᳚ |

a॒gni-stadanṷ vedhati || a॒śṛtā̭sa-śśṛ̭tāsa॒śca || 116 ||

ya॒jvāno॒ ye-'pya̭ya॒jvanaḥ̭ | sva̭ryanto॒ nāpe᳚kṣante |

indra̭-ma॒gniñca̭ ye vi॒duḥ || sika̭tā iva saṃ॒ya~nti̭ |

ra॒śmibhiḥ̭-samu॒dīri̭tāḥ | a॒smā-llo॒kāda̭-muṣmā॒cca | ṛ॒ṣibhi̭-radāt-pṛ॒śnibhiḥ̭ || apḙta॒ vīta॒ vi ca̭ sarpa॒tātaḥ̭ | ye-'tra॒ stha pṷrā॒ṇā ye ca॒ nūta̭nāḥ |

aho̭bhi-ra॒dbhi-ra॒ktubhi॒-rvya̭ktam || 117 ||

ya॒mo da̭dātva-va॒sāna̭masmai || nṛ mṷṇantu nṛ pā॒tvaryaḥ̭ | a॒kṛ॒ṣṭā ye ca॒ kṛṣṭa̭jāḥ | ku॒mārī̭ṣu ka॒nīnī̭ṣu | jā॒riṇī̭ṣu ca॒ ye hi॒tāḥ || retaḥ̭ pītā॒ āṇḍa̭pītāḥ | aṅgā̭reṣu ca॒ ye hu॒tāḥ | u॒bhayā᳚-nputra̭ pautra॒kān | yu॒ve॒-'haṃ-ya~॒marāja̭gān || śa॒taminnu śa॒rado॒ anti̭ devā॒ yatrā̭ naśca॒krā ja॒rasa̭-nta॒nūnā᳚m | pu॒trāso॒ yatra̭ pi॒taro॒ bhava̭nti॒ mā no̭ ma॒dhyā rī̭riṣa॒tāyu॒rgantoḥ᳚ ||

ado॒ yadbrahma̭ vila॒bam | pi॒tṛ॒ṇāñca̭ ya॒masya̭ ca |

varṷṇa॒-syāśvi̭no-ra॒gneḥ | ma॒rutā᳚ñca vi॒hāya̭sām ||

kā॒ma॒pra॒yava̭ṇa-mme astu | sa hyḙvāsmi̭ sa॒nāta̭naḥ | iti nāko brahmiśravo̭ rāyo॒ dhanam | pu॒trānāpo̭ de॒vīri॒hāhi̭tā || 118 ||

(pu॒raṃ - nava̭dvārā - bra॒hmā - ca - vya̭ktagṃ - śa॒rado॒-'ṣṭau ca̭) (a. 27)

anuvākaṃ 28

viśī᳚rṣṇī॒-ṅgṛddhra̭-śīrṣṇīñca | apeto̭ nir-ṛ॒tigṃ ha̭thaḥ | paribādhagg śvḙtaku॒kṣam | ni॒jaṅghagṃ̭ śaba॒loda̭ram || sa॒ tān. vā॒cyāya̭yā sa॒ha | agne॒ nāśa̭ya sa॒ndṛśaḥ̭ | ī॒rṣyā॒sū॒ye bṷbhu॒kṣām | ma॒nyu-ṅkṛ॒tyā-ñca̭ dīdhire | rathḙna kigṃśu॒kāva̭tā | agne॒ nāśa̭ya sa॒ndṛśaḥ̭ || 119 ||

(viśī᳚rṣṇī॒-ndaśa̭) (a. 28)

anuvākaṃ 29

pa॒rjanyā̭ya॒ pragā̭yata | di॒vaspu॒trāya̭ mī॒ḍhuṣe᳚ | sa no̭ ya॒vasa̭micchatu || i॒daṃ-va~caḥ̭ pa॒rjanyā̭ya sva॒rāje᳚ | hṛ॒do a॒stvanta̭ra॒nta-dyṷyota |

ma॒yo॒bhūrvāto̭ vi॒śvakṛ̭ṣṭaya-ssantva॒sme | su॒pi॒ppa॒lā oṣa̭dhī-rde॒vago̭pāḥ ||

yo garbha॒-moṣa̭dhīnām | gavā᳚ṅkṛ॒ṇotyarva̭tām | pa॒rjanyaḥ̭ puru॒ṣīṇā᳚m || 120 ||

(pa॒rjanyā̭ya॒ daśa̭) (a. 29)

anuvākaṃ 30

puna̭rmāmaitvindri॒yam | puna॒rāyuḥ॒ puna॒rbhagaḥ̭ | puna॒-rbrāhma̭ṇa-maitu mā | puna॒-rdravi̭ṇa maitu mā || yanme॒-'dya retaḥ̭ pṛthi॒vīmaskāṋ |

yadoṣa̭dhīra॒pyasa̭ra॒-dyadāpaḥ̭ | i॒danta-tpuna॒rāda̭de | dī॒rghā॒yu॒tvāya॒ varca̭se || yanme॒ retaḥ॒ prasi̭cyate | yanma॒ ājā̭yate॒ punaḥ̭( ) | tena̭ māma॒mṛta̭-ṅkuru | tena̭ supra॒jasa̭ṅkuru || 121 ||

(puna॒rdve ca̭) (a. 30)

anuvākaṃ 31

a॒dbhaya-stiro॒dhā jā̭yata | tava̭ vaiśrava॒ṇa-ssa̭dā | tiro̭ dhehi sapa॒tnānnaḥ̭ | ye apo॒-'śnanti̭ keca॒na || tvā॒ṣṭrī-mmā॒yāṃ-va~᳚śrava॒ṇaḥ |

rathagṃ̭ sahasra॒ vandhṷram | pu॒ru॒śca॒kragṃ saha̭srāśvam | āsthā॒ yāyā̭hi no ba॒lim || yasmai̭ bhū॒tāni̭ ba॒limāva̭hanti | dhana॒ṅgāvo॒ hasti॒ hira̭ṇya॒maśvāṋ || 122 ||

asā̭ma suma॒tau ya॒jñiya̭sya | śriya॒-mbibhra॒to 'nna̭mukhīṃ-vi~॒rāja᳚m || su॒da॒r॒śa॒ne ca̭ krau॒ñce ca̭ | mai॒nā॒ge ca̭ ma॒hāgi̭rau | śa॒tadvā॒ṭṭara̭gama॒ntā (sa॒tadvā॒ṭṭara̭gama॒ntā) |

sa॒gṃ॒hārya॒-nnaga̭ra॒-ntava̭ ||

iti mantrāḥ᳚ | kalpo̭-'ta ū॒rdhvam ||

yadi॒ bali॒gṃ॒ hare᳚t | hi॒ra॒ṇya॒nā॒bhayḙ vitu॒dayḙ kaube॒rāyā॒ya-mba̭liḥ || 123 ||

sarvabhūtādhipataye na̭ma i॒ti | atha baligṃ hṛtvopa̭tiṣṭhe॒ta || kṣa॒tra-ṅkṣa॒traṃ-vai~᳚śrava॒ṇaḥ | brāhmaṇā̭ vaya॒gg॒ smaḥ |

nama̭ste astu॒ mā mā̭ higṃsīḥ | asmā-tpraviśyānna̭maddhī॒ti || atha tamagni-mā̭dadhī॒ta | yasminne tatkarma pra̭yuñjī॒ta ||

ti॒rodhā॒ bhūḥ | ti॒rodhā॒ bhuvaḥ̭ || 124 ||

ti॒rodhā॒-ssvaḥ̭ | ti॒rodhā॒ bhūrbhuva॒ssvaḥ̭ |

sarveṣāṃ-lo~kānā-mādhipatyḙ sīde॒ti || atha tamagni̭-mindhī॒ta | yasminne tatkarma pra̭yuñjī॒ta || ti॒rodhā॒ bhū-ssvāhā᳚ | ti॒rodhā॒ bhuva॒-ssvāhā᳚ | ti॒rodhā॒-ssvaḥ̭ svāhā᳚ | ti॒rodhā॒ bhūrbhuva॒ssva̭ssvāhā᳚ ||

yasminnasya kāle sarvā āhutīr-hutā̭ bhave॒yuḥ || 125 ||

api brāhmaṇa̭mukhī॒nāḥ | tasminnahnaḥ kāle pra̭yuñjī॒ta |

paraḥ̭ su॒ptaja̭nādve॒pi || mā sma pramādyanta̭ māddhyā॒payet | sarvārthā᳚-ssiddhya॒nte | ya ḙvaṃ-ve~॒da | kṣuddhya-nnida̭majā॒natām |

sarvārthā na̭ siddhya॒nte || yastḙ vi॒ghātṷko bhrā॒tā |

mamāntar-hṛ̭daye॒ śritaḥ || 126 ||

tasmā̭ i॒mamagra॒ piṇḍa̭ñjuhomi | sa me᳚-'rthā॒-nmā viva̭dhīt | mayi॒ svāhā᳚ || rā॒jā॒dhi॒rā॒jāya̭ prasahya sā॒hine᳚ | namo̭ va॒yaṃ-vai~᳚śrava॒ṇāya̭ kurmahe |

ṛ॒ṣa॒yo vāta̭raśa॒nāḥ | pra॒ti॒ṣṭhāgṃ śa॒tadhā̭ hi |

sa॒māhi̭tāso sahasra॒dhāya̭sam | śi॒vā na॒-śśanta̭mā bhavantu | di॒vyā āpa॒ oṣa̭dhayaḥ | su॒mṛ॒ḍī॒kā sara̭svati | mā te॒ vyo̭ma sa॒ndṛśi̭ || 127 ||

(aśvā᳚n-bali॒-rbhuvo̭ - bhave॒yuḥ - śrita - śca̭ sa॒pta ca̭) (a. 31)

anuvākaṃ 32

saṃva~thsarameta̭-dvrata॒ñcaret | dvaṷ vā mā॒sau || niyama-ssa̭māse॒na || tasmi-nniyama̭ viśe॒ṣāḥ | triṣavaṇa-mudako̭paspa॒r॒śī | caturtha kālapāna̭bhakta॒-ssyāt | aharaharvā bhaikṣa̭maśna॒yāt |

audumbarībhi-ssamidbhi-ragni̭-mpari॒caret |

punarmā maitvindriya-mityetenā-'nṷvāke॒na |

uddhṛta paripūtābhiradbhiḥ kārya̭-ṅkurvī॒ta || 128 ||

a̭sañca॒yavān | agnaye vāyavḙ sūryā॒ya | brahmaṇe pra̭jāpa॒taye | candramase na̭kṣatre॒bhyaḥ | ṛtubhya-ssaṃva~̭thsarā॒ya | varuṇā-yāruṇāyeti vra̭taho॒māḥ | pra॒va॒rgyava̭dāde॒śaḥ | aruṇāḥ kā᳚ṇḍa ṛ॒ṣayaḥ || araṇyḙ-'dhīyī॒rann | bhadraṅkarṇebhiriti dvḙ japi॒tvā || 129 ||

dhḙnu-rda॒kṣiṇā | kagṃ saṃvā~sa̭śca kṣau॒mam | anya̭dvā śu॒klam | ya̭thā śa॒kti vā | evagg svāddhyāya̭ dharme॒ṇa | araṇyḙ-'dhīyī॒ta | tapasvī puṇyo bhavati tapasvī pṷṇyo bha॒vati || 130 ||

(ku॒rvī॒ta - ja̭pi॒tvā - svāddhyāya̭dharme॒ṇa dve ca̭) (a. 32)

(bha॒dragg - smṛtiḥ̭ - sāka॒jānnā॒ - makṣya- ti̭tā॒mrā - ṇya̭tyurdhvā॒kṣa - ārogaḥ - kveda - magniśca - sa̭hasra॒vṛt - pa॒vitra̭vanta॒ -āta̭nuṣvā॒ -ṣṭayo̭nīṃ॒ - ~yo-'sā॒ - vathāditya - syāroga-syātha vāyo- rathāgne॒--r dakṣiṇapūrvasyā - mi̭ndragho॒ṣā va॒-āpa̭māpāṃ॒yo~̭-'pā - māpo॒ vai - catṷṣṭayyo - jānuda॒ghnī - ma॒gni-mpra॒ṇīye॒ - mā nṷ kaṃ॒ - ~viśī᳚rṣṇīṃ - pa॒rjanyā̭ya॒ - puna̭ - ra॒dbhyaḥ -saṃva~thsara-ndvātrigṃ̭śat)

(bha॒draṃ - jyo॒tiṣā॒ - tasmi-nrājānaṃ - ka॒śyapā᳚-thsahasra॒vṛdi̭yaṃ॒- napugṃsa̭ka - ma॒ṣṭayo̭nī॒ - mavapatantānā - mā॒yata̭navā-nbhavati - sa॒to bandhuṃ॒ - tā ṷttara॒to - vajra̭me॒va - puna̭rmāmaitu

tri॒gṃ॒śadṷttaraśa॒tam)

(bhadraṃ - tapasvī puṇyo bhavati tapasvī pṷṇyo bha॒vati)

|| hariḥ̭ om ||

|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya āraṇyake prathamaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय आरण्यके प्रथमः प्रपाठकः - अरुणकेतुकचयनं

ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,

श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥

अनुवाकं 1

भ॒द्र-ङ्कर्णे॑भि-श्शृणु॒याम॑ देवाः ।

भ॒द्र-म्प॑श्येमा॒क्षभि॒-र्यज॑त्राः ।

स्थि॒रैरङ्गै᳚स्तुष्टु॒वाग्ं स॑स्त॒नूभिः॑ । व्यशे॑म दे॒वहि॑तं॒-यँदायुः॑ ॥

स्व॒स्ति न॒ इन्द्रो॑ वृ॒द्धश्र॑वाः ।

स्व॒स्ति नः॑ पू॒षा वि॒श्ववे॑दाः ।

स्व॒स्ति न॒स्तार्क्ष्यो॒ अरि॑ष्टनेमिः ।

स्व॒स्ति नो॒ बृह॒स्पति॑-र्दधातु ॥

आप॑मापाम॒प-स्सर्वाः᳚ ।

अ॒स्मा-द॒स्मा-दि॒तो-ऽमुतः॑ ॥ 1 ॥

अ॒ग्निर्वा॒युश्च॒ सूर्य॑श्च । स॒ह स॑ञ्च-स्क॒रर्धि॑या ॥ वा॒य्वश्वा॑ रश्मि॒पत॑यः । मरी᳚च्यात्मानो॒ अद्रु॑हः । दे॒वी-र्भु॑वन॒ सूव॑रीः । पु॒त्र॒व॒त्त्वाय॑ मे सुत ॥ महानाम्नी-र्म॑हामा॒नाः । म॒ह॒सो म॑हस॒-स्स्वः॑ ।

दे॒वीः प॑र्जन्य॒ सूव॑रीः । पु॒त्र॒व॒त्त्वाय॑ मे सुत ॥ 2 ॥

अ॒पाश्न्यु॑ष्णि-म॒पा रक्षः॑ । अ॒पाश्न्यु॑ष्णि-म॒पा रघ᳚म् । अपा᳚घ्रा॒मप॑ चा॒वर्ति᳚म् । अप॑ दे॒वीरि॒तो हि॑त ॥ वज्र॑-न्दे॒वीरजी॑ताग्श्च ।

भुव॑न-न्देव॒सूव॑रीः । आ॒दि॒त्यानदि॑ति-न्दे॒वीम् । योनि॑नोर्ध्व-मु॒दीष॑त ॥ शि॒वा न॒-श्शन्त॑मा भवन्तु । दि॒व्या आप॒ ओष॑धयः( ) ।

सु॒मृ॒डी॒का सर॑स्वति । मा ते॒ व्यो॑म स॒न्दृशि॑ ॥ 3 ॥

(अ॒मुतः॑ - सु॒ - तौष॑धयो॒ द्वे च॑ ) (अ. 1)

अनुवाकं 2

स्मृतिः॑ प्र॒त्यक्ष॑-मैति॒ह्य᳚म् । अनु॑मान-श्चतुष्ट॒यम् । ए॒तैरादि॑त्य मण्डलम् ।

सर्वै॑रेव॒ विधा᳚स्यते ॥ सूर्यो॒ मरी॑चि॒माद॑त्ते । सर्वस्मा᳚-द्भुव॑नाद॒धि । तस्याः पाक वि॑शेषे॒ण । स्मृ॒त-ङ्का॑ल वि॒शेष॑णम् ॥

न॒दीव॒ प्रभ॑वा-त्का॒चित् । अ॒क्षय्या᳚-थ्स्यन्द॒ते य॑था ॥ 4 ॥

तान्नद्यो-ऽभि स॑माय॒न्ति । सो॒रु-स्सती॑ न नि॒वर्त॑ते ॥

ए॒वन्ना॒ना स॑मुत्था॒नाः । का॒ला-स्सं॑वँथ्स॒रग्ग् श्रि॑ताः । अणुशश्च म॑हश॒श्च । सर्वे॑ समव॒यन्त्रि॑ तम् ॥ स तै᳚-स्स॒र्वै-स्स॑मावि॒ष्टः । ऊ॒रु-स्स॑न्न नि॒वर्त॑ते । अधि संवँथ्स॑रं-विँ॒द्यात् ।

तदेव॑ लक्ष॒णे ॥ 5 ॥

अणुभिश्च म॑हद्भि॒श्च । स॒मारू॑ढः प्र॒दृश्य॑ते । संवँथ्सरः प्र॑त्यक्षे॒ण ।

ना॒धिस॑त्त्वः प्र॒दृश्य॑ते ॥ प॒टरो॑ विक्लि॑धः पि॒ङ्गः । ए॒त-द्व॑रुण॒ लक्ष॑णम् । यत्रैत॑-दुप॒दृश्य॑ते । स॒हस्र॑-न्तत्र॒ नीय॑ते ॥

एकग्ं हि शिरो ना॑ना मु॒खे । कृ॒थ्स्न-न्त॑दृत॒ लक्ष॑णम् ॥ 6 ॥

उभयत-स्सप्ते᳚न्द्रिया॒णि । ज॒ल्पित॑-न्त्वेव॒ दिह्य॑ते ॥

शुक्लकृष्णे संवँ॑थ्सर॒स्य । दक्षिण वाम॑योः पा॒र्श्वयोः । तस्यै॒षा भव॑ति ॥ शु॒क्र-न्ते॑ अ॒न्यद्य॑ज॒त-न्ते॑ अ॒न्यत् ।

विषु॑रूपे॒ अह॑नी॒ द्यौरि॑वासि । विश्वा॒ हि मा॒या अव॑सि स्वधावः । भ॒द्रा ते॑ पूषन्नि॒ह रा॒तिर॒स्त्विति॑ ॥

नात्र॒ भुव॑नम् । न पू॒षा । न प॒शवः॑ ।

नादित्य-स्संवँथ्सर एव प्रत्यक्षेण प्रियत॑मं-विँ॒द्यात् । एतद्वै संवँथ्सरस्य प्रियत॑मग्ं रू॒पम् । यो-ऽस्य महानर्थ उत्पथ्स्यमा॑नो भ॒वति । इद-म्पुण्य-ङ्कु॑रुष्वे॒ति । तमाहर॑ण-न्द॒द्यात् ॥ 7 ॥

(य॒था॒ - ल॒क्ष॒ण - ऋ॑तु॒लक्ष॑णं॒ - भुव॑नग्ं स॒प्त च॑) (अ. 2)

अनुवाकं 3

सा॒क॒ञ्जानाग्ं॑ स॒प्तथ॑माहु-रेक॒जम् । षडु॑द्य॒मा ऋष॑यो देव॒जा इति॑ ।

तेषा॑मि॒ष्टानि॒ विहि॑तानि धाम॒शः । स्था॒त्रे रे॑जन्ते॒ विकृ॑तानि रूप॒शः ॥ कोनु॑ मर्या॒ अमि॑थितः । सखा॒ सखा॑यमब्रवीत् । जहा॑को अ॒स्मदी॑षते ॥

यस्ति॒त्याज॑ सखि॒विद॒ग्ं॒ सखा॑यम् ।

न तस्य॑ वा॒च्यपि॑ भा॒गो अ॑स्ति ।

यदीग्ं॑ शृ॒णोत्य॒लकग्ं॑ शृणोति ॥ 8 ॥

न हि प्र॒वेद॑ सुकृ॒तस्य॒ पन्था॒मिति॑ ॥

ऋ॒तुर्-ऋ॑तुना नु॒द्यमा॑नः ।

विन॑नादा॒भिधा॑वः । षष्टिश्च त्रिग्ंश॑का व॒ल्गाः ।

शु॒क्लकृ॑ष्णौ च॒ षाष्टि॑कौ ॥

सा॒रा॒ग॒व॒स्त्रै-र्ज॒रद॑क्षः ।

व॒स॒न्तो वसु॑भि-स्स॒ह । सं॒वँ॒थ्स॒रस्य॑ सवि॒तुः । प्रै॒ष॒कृ-त्प्र॑थ॒म-स्स्मृ॑तः ॥ अ॒मूना॒दय॑-तेत्य॒न्यान् ॥ 9 ॥

अ॒मूग्श्च॑ परि॒रक्ष॑तः । ए॒ता वा॒चः प्र॑युज्य॒न्ते । यत्रै त॑दुप॒दृश्य॑ते ॥ ए॒तदे॒व वि॑जानी॒यात् । प्र॒माण॑-ङ्काल॒पर्य॑ये । वि॒शे॒ष॒ण-न्तु॑ वक्ष्या॒मः । ऋ॒तूना᳚-न्तन्नि॒बोध॑त ॥ शुक्लवासा॑ रुद्र॒गणः । ग्री॒ष्मेणा॑वर्त॒ते स॑ह ।

नि॒जह॑-न्पृथि॑वीग्ं स॒र्वाम् ॥ 10 ॥

ज्यो॒तिषा᳚ ऽप्रति॒ख्येन॑ सः ॥ वि॒श्व॒रू॒पाणि॑ वासा॒ग्ं॒सि । आ॒दि॒त्याना᳚-न्नि॒बोध॑त । संवँथ्सरीण॑-ङ्कर्म॒फलम् । वर्षाभि-र्द॑दता॒ग्ं॒ सह ॥ अदुःखो॑ दुःख च॑क्षुरि॒व । तद्मा॑ पीत इव॒ दृश्य॑ते । शीतेना᳚ व्यथ॑यन्नि॒व । रु॒रुद॑क्ष इव॒ दृश्य॑ते ॥ ह्लादयते᳚ ज्वल॑तश्चै॒व ।

शा॒म्यत॑श्चास्य॒ चक्षु॑षी । यावै प्रजा भ्रग्ग्॑श्य॒न्ते । संवँथ्सरात्ता भ्रग्ग्॑श्य॒न्ते ॥ याः॒ प्रति॑तिष्ठ॒न्ति । संवँथ्सरे ताः प्रति॑तिष्ठ॒न्ति । व॒र्॒षाभ्य॑ इत्य॒र्थः ॥ 11 ॥

(शृ॒णो॒ - त्य॒न्यान्थ् - स॒र्वा - मे॒व षट्च॑) (अ. 3)

अनुवाकं 4

अक्षि॑दुः॒खोत्थि॑तस्यै॒व । वि॒प्रस॑न्ने क॒नीनि॑के । आङ्क्ते चाद्ग॑ण-न्ना॒स्ति । ऋ॒भूणा᳚-न्तन्नि॒बोध॑त ॥ क॒न॒का॒भानि॑ वासा॒ग्ं॒सि । अ॒हता॑नि नि॒बोध॑त ।

अन्नमश्र्नीत॑ मृज्मी॒त । अ॒हं-वोँ॑ जीव॒नप्र॑दः ॥ ए॒ता वा॒चः प्र॑युज्य॒न्ते ।

श॒रद्य॑त्रोप॒ दृश्य॑ते ॥ 12 ॥

अभिधून्वन्तो-ऽभिघ्न॑न्त इ॒व । वा॒तव॑न्तो म॒रुद्ग॑णाः ॥ अमुतो जेतुमिषुमु॑खमि॒व । सन्नद्धा-स्सह द॑दृशे॒ ह । अपद्ध्वस्तै-र्वस्तिव॑र्णैरि॒व । वि॒शि॒खासः॑ कप॒र्दिनः ॥ अक्रुद्धस्य योथ्स्य॑मान॒स्य । कृ॒द्धस्ये॑व॒ लोहि॑नी । हेमतश्चक्षु॑षी वि॒द्यात् । अ॒क्ष्णयोः᳚, क्षिप॒णोरि॑व ॥ 13 ॥

दुर्भिक्ष-न्देव॑लोके॒षु । म॒नूना॑मुद॒क-ङ्गृ॑हे । ए॒ता वा॒चः प्र॑वद॒न्तीः । वै॒द्युतो॑ यान्ति॒ शैशि॑रीः ॥ ता अ॒ग्निः पव॑माना॒ अन्वै᳚क्षत । इ॒ह जी॑वि॒काम-प॑रिपश्यन्न् । तस्यै॒षा भव॑ति ॥ इ॒हेह वः॑ स्वत॒पसः । मरु॑त॒-स्सूर्य॑त्वचः । शर्म॑ स॒प्रथा॒ आवृ॑णे ॥ 14 ॥

(दृश्य॑त - इ॒वा - वृ॑णे) (अ. 4)

अनुवाकं 5

अति॑ ता॒म्राणि॑ वासा॒ग्ं॒सि । अ॒ष्टिव॑ज्रि श॒तघ्नि॑ च ।

विश्वे देवा विप्र॑हर॒न्ति । अ॒ग्निजि॑ह्व अ॒सश्च॑त ॥ नैव देवो॑ न म॒र्त्यः । न राजा व॑रुणो॒ विभुः । नाग्नि-र्नेन्द्रो न प॑वमा॒नः । मा॒तृक्क॑च्च न॒ विद्य॑ते ॥ दि॒व्यस्यैका॒ धनु॑रार्त्निः ।

पृ॒थि॒व्यामप॑रा श्रि॒ता ॥ 15 ॥

तस्येन्द्रो वम्रि॑रूपे॒ण । ध॒नुर्ज्या॑-मछि॒नथ्स्व॑यम् ॥ तदि॑न्द्र॒धनु॑रित्य॒ज्यम् । अ॒भ्रव॑र्णेषु॒ चक्ष॑ते । एतदेव शंयोँ-र्बार्ह॑स्पत्य॒स्य । ए॒त-द्रु॑द्रस्य॒ धनुः ॥ रु॒द्रस्य॑ त्वेव॒ धनु॑रार्त्निः । शिर॒ उत्पि॑पेष ।

स प्र॑व॒र्ग्यो॑-ऽभवत् । तस्मा॒-द्य-स्सप्र॑व॒र्ग्येण॑ य॒ज्ञेन॒ यज॑ते ।

रु॒द्रस्य॒ स शिरः॒ प्रति॑दधाति । नैनग्ं॑ रु॒द्र आरु॑को भवति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 16 ॥

(श्रि॒ता - यज॑ते॒ त्रीणि॑ च) (अ. 5)

अनुवाकं 6

अ॒त्यू॒र्ध्वा॒क्षो-ऽति॑रश्चात् । शिशि॑रः प्र॒दृश्य॑ते ।

नैव रूप-न्न॑ वासा॒ग्ं॒सि । न चक्षुः॑ प्रति॒दृश्य॑ते ॥ अ॒न्योन्य॒-न्तु न॑ हिग्ग्स्रा॒तः । स॒त स्त॑-द्देव॒लक्ष॑णम् । लोहितो-ऽक्ष्णि शा॑रशी॒र्ष्णिः ।

सू॒र्यस्यो॑दय॒न-म्प्र॑ति ॥ त्व-ङ्करोषि॑ न्यञ्ज॒लिकाम् । त्व॒-ङ्करो॑षि नि॒जानु॑काम् ॥ 17 ॥

निजानुकामे᳚ न्यञ्ज॒लिका । अमी वाच-मुपास॑तामि॒ति ॥

तस्मै सर्व ऋतवो॑ नम॒न्ते । मर्यादा करत्वा-त्प्र॑पुरो॒धाम् । ब्राह्मण॑ आप्नो॒ति । य ए॑वं-वेँ॒द ।

स खलु संवँथ्सर एतै-स्सेनानी॑भि-स्स॒ह ।

इन्द्राय सर्वान्-कामान॑भिव॒हति । स द्र॒फ्सः ।

तस्यै॒षा भव॑ति ॥ 18 ॥

अव॑ द्र॒फ्सो अग्ं॑श॒मती॑मतिष्ठत् । इ॒या॒नः कृ॒ष्णो द॒शभिः॑ स॒हस्रैः᳚ ।

आव॒र्त-मिन्द्र॒-श्शच्या॒ धम॑न्तम् । उपस्नुहि त-न्नृमणा-मथ॑द्रामि॒ति ॥ एतयै वेन्द्र-स्सला वृ॑क्या स॒ह । असुरा-न्प॑रिवृ॒श्चति । पृथि॑व्य॒ग्ं॒ शुम॑ती । ताम॒न्व-व॑स्थित-स्संवँथ्स॒रो दि॒वञ्च॑ ।

नैवं-विँदुषा-ऽऽचार्या᳚-न्तेवा॒सिनौ । अन्योन्यस्मै᳚ द्रुह्या॒ताम् । यो द्रु॒ह्यति । भ्रश्यते स्व॑र्गा-ल्लो॒कात् । इत्यतु म॑ण्डला॒नि । सूर्य मण्डला᳚ न्याख्या॒यिकाः । अत ऊर्ध्वग्ंस॑निर्व॒चनाः ॥ 19 ॥

(नि॒जानु॑कां॒ - भव॑ति - द्रुह्या॒ता-म्पञ्च॑ च) (अ. 6)

अनुवाकं 7

आरोगो भ्राजः पटरः॑ पत॒ङ्गः । स्वर्णरो ज्योतिषीमान्॑. विभा॒सः । ते अस्मै सर्वे दिवमा॑तप॒न्ति । ऊर्ज-न्दुहाना अनपस्फुर॑न्त इ॒ति ॥ कश्य॑पो-ऽष्ट॒मः । स महामेरु-न्न॑ जहा॒ति । तस्यै॒षा भव॑ति ॥ यत्ते॒ शिल्प॑-ङ्कश्यप रोच॒नाव॑त् । इ॒न्द्रि॒याव॑-त्पुष्क॒ल-ञ्चि॒त्रभा॑नु ।

यस्मि॒-न्थ्सूर्या॒ अर्पि॑ता-स्स॒प्त सा॒कम् ॥ 20 ॥

तस्मि-न्राजान-मधिविश्रये॑ममि॒ति ॥ ते अस्मै सर्वे कश्यपा-ज्ज्योति॑--र्लभ॒न्ते । तान्थ्सोमः कश्यपादधि॑ निर्ध॒मति । भ्रस्ता कर्म कृ॑दिवै॒वम् ॥

प्राणो जीवानीन्द्रिय॑ जीवा॒नि । सप्त शीर्ष॑ण्याः प्रा॒णाः ।

सूर्या इ॑त्याचा॒र्याः ॥ अपश्यमह मेतान्-थ्सप्त सू᳚र्यानि॒ति । पञ्चकर्णो॑ वाथ्स्या॒यनः । सप्तकर्ण॑श्च प्ला॒क्षिः ॥ 21 ॥

आनुश्रविक एव नौ कश्य॑प इ॒ति । उभौ॑ वेद॒यिते ।

न हि शेकुमिव महामे॑रु-ङ्ग॒न्तुम् ॥

अपश्यमहमेत-थ्सूर्यमण्डल-म्परिव॑र्तमा॒नम् ।

गा॒र्ग्यः प्रा॑णत्रा॒तः । गच्छन्त म॑हामे॒रुम् । एक॑ञ्चाज॒हतम् ॥ भ्राजपटर पत॑ङ्गा नि॒हने । तिष्ठन्ना॑तप॒न्ति । तस्मा॑दि॒ह तप्त्रि॑ तपाः ॥ 22 ॥

अ॒मुत्रे॒तरे । तस्मा॑दि॒हा तप्त्रि॑ तपाः ॥ तेषा॑मेषा॒ भव॑ति ॥ स॒प्त सूर्या॒ दिव॒-मनु॒ प्रवि॑ष्टाः । तान॒न्वेति॑ प॒थिभि॑-र्दक्षि॒णावान्॑ । ते अस्मै सर्वे घृतमा॑तप॒न्ति । ऊर्ज-न्दुहाना अनपस्फुर॑न्त इ॒ति ॥

सप्तर्त्विज-स्सूर्या इ॑त्याचा॒र्याः ॥ तेषा॑मेषा॒ भव॑ति ॥

स॒प्त दिशो॒ नाना॑ सूर्याः ॥ 23 ॥

स॒प्त होता॑र ऋ॒त्विजः॑ । देवा आदित्या॑ ये स॒प्त ।

तेभि-स्सोमाभी रक्ष॑ण इ॒ति ॥ तद॑प्याम्ना॒यः । दिग्भ्राज ऋतू᳚न् करो॒ति ॥ एत॑यैवा॒वृता ऽऽसहस्रसूर्यताया इति वै॑शम्पा॒यनः ॥ तस्यै॒षा भव॑ति ॥

यद्द्याव॑ इन्द्र ते श॒तग्ं श॒त-म्भूमीः᳚ । उ॒त स्युः ।

न त्वा॑ वज्रिन्-थ्स॒हस्र॒ग्ं॒ सूर्याः᳚ ॥ 24 ॥

अनु न जातमष्ट रोद॑सी इ॒ति ॥ नाना लिङ्गत्वा-दृतूना-न्नाना॑ सूर्य॒त्वम् ॥ अष्टौ तु व्यवसि॑ता इ॒ति ॥ सूर्यमण्डला-न्यष्टा॑त ऊ॒र्ध्वम् ॥

तेषा॑मेषा॒ भव॑ति ॥ चि॒त्र-न्दे॒वाना॒-मुद॑गा॒दनी॑कम् । चक्षु॑-र्मि॒त्रस्य॒ वरु॑णस्या॒ग्नेः । आ-ऽप्रा॒ द्यावा॑ पृथि॒वी अ॒न्तरि॑क्षम् ।

सूर्य आत्मा जगतस्तस्थु॑षश्चे॒ति ॥ 25 ॥

(सा॒कं - प्ला॒क्षि - स्तप्त्रि॑तपा॒ - नाना॑सूर्याः॒ - सूर्या॒ - +नव॑ च) (अ. 7)

अनुवाकं 8

क्वेदमभ्र॑-न्निवि॒शते । क्वायग्ं॑ संवँथ्स॒रो मि॑थः । क्वाहः क्वेय-न्दे॑व रा॒त्री । क्व मासा ऋ॑तव॒-श्श्रिताः ॥ अर्धमासा॑ मुहू॒र्ताः । निमेषास्तु॑टिभिः॒ (निमेषास्त्र॑टिभिः॒) सह । क्वेमा आपो नि॑विश॒न्ते । य॒दीतो॑ यान्ति॒ सम्प्र॑ति ॥ काला अफ्सु नि॑विश॒न्ते । आ॒प-स्सूर्ये॑ स॒माहि॑ताः ॥ 26 ॥

अभ्रा᳚ण्य॒पः प्र॑पद्य॒न्ते । वि॒द्युथ्सूर्ये॑ स॒माहि॑ता ॥ अनवर्णे इ॑मे भू॒मी । इ॒यञ्चा॑सौ च॒ रोद॑सी ॥ किग्ग् स्विदत्रान्त॑रा भू॒तम् । ये॒नेमे वि॑धृते॒ उभे ।

वि॒ष्णुना॑ विधृ॑ते भू॒मी । इ॒ति व॑थ्सस्य॒ वेद॑ना ॥

इरा॑वती धेनु॒मती॒ हि भू॒तम् । सू॒य॒व॒सिनी॒ मनु॑षे दश॒स्ये᳚ ॥ 27 ॥

व्य॑ष्टभ्ना॒-द्रोद॑सी॒ विष्ण॑वे॒ते । दा॒धर्थ॑ पृथि॒वी-म॒भितो॑ म॒यूखैः᳚ ॥

किन्त-द्विष्णो र्बल॑मा॒हुः । का॒ दीप्तिः॑ कि-म्प॒राय॑णम् ।

एको॑ य॒द्धा-र॑य द्दे॒वः । रे॒जती॑ रोद॒सी उ॑भे ॥ वाताद्विष्णो-र्ब॑ल मा॒हुः । अ॒क्षरा᳚-द्दीप्ति॒ रुच्य॑ते । त्रि॒पदा॒द्धार॑य-द्दे॒वः । यद्विष्णो॑रेक॒-मुत्त॑मम् ॥ 28 ॥

अ॒ग्नयो॑ वाय॑वश्चै॒व । ए॒तद॑स्य प॒राय॑णम् ॥ पृच्छामि त्वा प॑र-म्मृ॒त्युम् । अ॒वम॑-म्मद्ध्य॒मञ्च॑तुम् । लो॒कञ्च॒ पुण्य॑पापा॒नाम् ।

ए॒त-त्पृ॑च्छामि॒ सम्प्र॑ति ॥ अ॒मुमा॑हुः प॑र-म्मृ॒त्युम् । प॒वमा॑न-न्तु॒ मद्ध्य॑मम् । अ॒ग्निरे॒वाव॑मो मृ॒त्युः । च॒न्द्रमा᳚-श्चतु॒रुच्य॑ते ॥ 29 ॥

अ॒ना॒भो॒गाः प॑र-म्मृ॒त्युम् । पा॒पा-स्सं॑यँन्ति॒ सर्व॑दा । आभोगास्त्वेव॑ संयँ॒न्ति । य॒त्र पु॑ण्यकृ॒तो ज॑नाः ॥ ततो॑ म॒द्ध्यम॑माय॒न्ति । च॒तुम॑ग्निञ्च॒ सम्प्र॑ति ॥ पृच्छामि त्वा॑ पाप॒कृतः । य॒त्र या॑तय॒ते य॑मः । त्वन्नस्त--द्ब्रह्म॑-न्प्रब्रू॒हि । य॒दि वे᳚त्था-ऽस॒तो गृ॑हान् ॥ 30 ॥

क॒श्यपा॑ दुदि॑ता-स्सू॒र्याः । पा॒पान्नि॑र्घ्नन्ति॒ सर्व॑दा ।

रोदस्योरन्त॑-र्देशे॒षु । तत्र न्यस्यन्ते॑ वास॒वैः ॥

ते ऽशरीराः प्र॑पद्य॒न्ते ।

य॒था ऽपु॑ण्यस्य॒ कर्म॑णः । अपा᳚ण्य॒पाद॑ केशा॒सः । त॒त्र ते॑-ऽयोनि॒जा ज॑नाः ॥ मृत्वा पुनर्मृत्यु-मा॑पद्य॒न्ते । अ॒द्यमा॑ना-स्स्व॒कर्म॑भिः ॥ 31 ॥

आशातिकाः क्रिम॑य इ॒व । ततः पूयन्ते॑ वास॒वैः ॥

अपै॑त-म्मृ॒त्यु-ञ्ज॑यति । य ए॒वं-वेँद॑ । स खल्वैवं॑-विँद्ब्रा॒ह्मणः । दी॒र्घश्रु॑त्तमो॒ भव॑ति । कश्य॑प॒स्याति॑थि॒-स्सिद्धग॑मन॒-स्सिद्धाग॑मनः ॥

तस्यै॒षा भव॑ति ॥ आयस्मिन᳚-थ्स॒प्त वा॑स॒वाः ।

रोह॑न्ति पू॒र्व्या॑ रुहः॑ ॥ 32 ॥

ऋषि॑र्ह दीर्घ॒श्रुत्त॑मः । इन्द्रस्य घर्मो अति॑थिरि॒ति ॥

कश्यपः पश्य॑को भ॒वति । यथ्सर्व-म्परिपश्यती॑ति सौ॒क्ष्म्यात् ॥ अथाग्ने॑रष्टपु॑रुष॒स्य । तस्यै॒षा भव॑ति ॥ अग्ने॒ नय॑ सु॒पथा॑ रा॒ये अ॒स्मान् ।

विश्वा॑नि देव व॒युना॑नि वि॒द्वान् । यु॒यो॒द्ध्य॑स्म-ज्जु॑हुरा॒णमेनः॑ । भूयिष्ठान्ते नम उक्तिं-विँ॑धेमे॒ति ॥ 33 ॥

स॒माहि॑ता - दश॒स्ये॑ - उत्त॑म॒-मुच्य॑ते-गृहान्-थ्स्व॒कर्म॑भिः-पू॒र्व्या॑ रुह॑-इ॒ति) (अ. 8)

अनुवाकं 9

अग्निश्च जात॑वेदा॒श्च । सहोजा अ॑जिरा॒प्रभुः । वैश्वानरो न॑र्यापा॒श्च । प॒ङ्क्तिरा॑धाश्च॒ सप्त॑मः ।

विसर्पे वाष्ट॑मो-ऽग्नी॒नाम् । एते-ऽष्टौ वसवः, क्षि॑ता इ॒ति ॥ यथर्त्वे-वाग्ने-रर्चिर्वर्ण॑ विशे॒षाः ।

नीलार्चिश्च पीतका᳚र्चिश्चे॒ति ॥ अथ वायो-रेकादश-पुरुषस्यैकादश॑स्त्रीक॒स्य ॥

प्रभ्राजमाना व्य॑वदा॒ताः ॥ 34 ॥

याश्च वासु॑कि वै॒द्युताः । रजताः परु॑षा-श्श्या॒माः ।

कपिला अ॑तिलो॒हिताः । ऊर्ध्वा अवप॑तन्ता॒श्च । वैद्युत इ॑त्येका॒दश ॥ नैनं-वैँद्युतो॑ हिन॒स्ति । य ए॑वं-वेँ॒द ॥ स होवाच व्यासः पा॑राश॒र्यः ।

विद्युद्वधमेवाह-म्मृत्युमै᳚च्छमि॒ति ॥

न त्वका॑मग्ं ह॒न्ति ॥ 35 ॥

य ए॑वं-वेँ॒द ॥ अथ ग॑न्धर्व॒गणाः । स्वान॒ भ्राट् । अङ्घा॑रि॒-र्बम्भा॑रिः । हस्त॒-स्सुह॑स्तः । कृशा॑नु-र्वि॒श्वाव॑सुः । मूर्धन्वान्-थ्सू᳚र्यव॒र्चाः ।

कृतिरित्येकादश ग॑न्धर्व॒गणाः ॥ देवाश्च म॑हादे॒वाः । रश्मयश्च देवा॑ गर॒गिरः ॥ 36 ॥

नैन-ङ्गरो॑ हिन॒स्ति । य ए॑वं-वेँ॒द ॥ गौ॒री मि॑माय सलि॒लानि॒ तक्ष॑ती । एक॑पदी द्वि॒पदी॒ सा चतु॑ष्पदी । अ॒ष्टाप॑दी॒ नव॑पदी बभू॒वुषी᳚ । सहस्राक्षरा परमे व्यो॑मन्नि॒ति ॥ वाचो॑ विशे॒षणम् ॥

अथ निगद॑व्याख्या॒ताः । ताननुक्र॑मिष्या॒मः ॥

व॒राहवः॑-स्वत॒पसः ॥ 37 ॥

वि॒द्यु-न्म॑हसो॒ धूप॑यः । श्वापयो गृहमेधा᳚श्चेत्ये॒ते । ये॒ चेमे-ऽशि॑मिवि॒द्विषः ॥ पर्जन्या-स्सप्त पृथिवीमभिव॑र्ष॒न्ति ।

वृष्टि॑भिरि॒ति । एतयैव विभक्ति वि॑परी॒ताः । स॒प्तभि॒र्वातै॑ रुदी॒रिताः । अमूं-लोँका-नभिव॑र्ष॒न्ति । तेषा॑मेषा॒ भव॑ति ॥ स॒मा॒न-मे॒तदुद॑कम् ॥ 38 ॥

उ॒च्चैत्य॑व॒ चाह॑भिः । भूमि॑-म्प॒र्जन्या॒ जिन्व॑न्ति ।

दिव-ञ्जिन्वन्-त्यग्न॑य इ॒ति ॥ यदक्ष॑र-म्भू॒तकृ॑तम् ।

विश्वे॑ देवा उ॒पास॑ते । म॒हर्षि॑मस्य गो॒प्तार᳚म् । ज॒मद॑ग्नि॒-मकु॑र्वत ॥ ज॒मद॑ग्नि॒-राप्या॑यते । छन्दो॑भि-श्चतुरुत्त॒रैः । राज्ञ॒-स्सोम॑स्य तृ॒प्तासः॑ ॥ 39 ॥

ब्रह्म॑णा वी॒र्या॑वता । शि॒वा नः॑ प्र॒दिशो॒ दिशः॑ ॥ तच्छं॒योँरा वृ॑णीमहे । गा॒तुं-यँ॒ज्ञाय॑ । गा॒तुं-यँ॒ज्ञप॑तये । दैवी᳚ स्व॒स्तिर॑स्तु नः ।

स्व॒स्ति-र्मानु॑षेभ्यः । ऊ॒र्ध्व-ञ्जि॑गातु भेष॒जम् ।

शन्नो॑ अस्तु द्वि॒पदे᳚ । शञ्चतु॑ष्पदे ॥

सोमपा(3) असोमपा(3) इति निगद॑व्याख्या॒ताः ॥ 40 ॥

(व्य॒व॒दा॒ता - ह॒न्ति - ग॑र॒गिर - स्त॒पस - उद॑कं - तृप्तास॒ - श्वतु॑ष्पद॒ एक॑-ञ्च) (अ. 9)

अनुवाकं 10

स॒ह॒स्र॒वृदि॑य-म्भू॒मिः । प॒रं-व्योँ॑म स॒हस्र॑वृत् । अ॒श्विना॑ भुज्यू॑ नास॒त्या । वि॒श्वस्य॑ जग॒तस्प॑ती ॥ जाया भूमिः प॑तिर्व्यो॒म । मि॒थुन॑न्ता अ॒तुर्य॑थुः । पुत्रो बृहस्प॑ती रु॒द्रः । स॒रमा॑ इति॑ स्त्रीपु॒मम् ॥ शु॒क्रं-वाँ॑म॒न्यद्य॑ज॒तं-वाँ॑म॒न्यत् । विषु॑रूपे॒ अह॑नी॒ द्यौरि॑व स्थः ॥ 41 ॥

विश्वा॒ हि मा॒या अव॑थ-स्स्वधावन्तौ । भ॒द्रा वा᳚-म्पूषणावि॒ह रा॒तिर॑स्तु ॥ वासा᳚त्यौ चि॒त्रौ जग॑तो नि॒धानौ᳚ । द्यावा॑भूमी च॒रथः॑ स॒ग्ं॒ सखा॑यौ ।

ताव॒श्विना॑ रा॒सभा᳚श्वा॒ हव॑-म्मे । शु॒भ॒स्प॒ती॒ आ॒गतग्ं॑ सू॒र्यया॑ स॒ह ॥ त्युग्रो॑ ह भु॒ज्यु-म॑श्विनोद मे॒घे । र॒यिन्न कश्चि॑-न्ममृ॒वाँ(2) अवा॑हाः । तमू॑हथु-र्नौ॒भिरा᳚त्म॒न्-वती॑भिः ।

अ॒न्त॒रि॒क्ष॒ प्रुड्भि॒र-पो॑दकाभिः ॥ 42 ॥

ति॒स्रः, क्षप॒स्त्रिरहा॑ ऽति॒व्रज॑द्भिः । नास॑त्या भु॒ज्युमू॑हथुः पत॒ङ्गैः । स॒मु॒द्रस्य॒ धन्व॑न्ना॒र्द्रस्य॑ पा॒रे । त्रि॒भी रथै᳚-श्श॒तप॑द्भि॒-ष्षड॑श्वैः ॥ स॒वि॒तारं॒-विँत॑न्वन्तम् । अनु॑बद्ध्नाति शाम्ब॒रः । आपपूर्षं-ब॑रश्चै॒व ।

स॒विता॑ ऽरेप॒सो॑ ऽभवत् ॥ त्यग्ं सुतृप्तं-विँ॑दित्वै॒व । ब॒हुसो॑म गि॒रं-वँ॑शी ॥ 43 ॥

अन्वेति तुग्रो व॑क्रिया॒न्तम् । आयसूयान्-थ्सोम॑तृफ्सु॒षु ॥

स सङ्ग्राम-स्तमो᳚द्यो-ऽत्यो॒तः । वाचो गाः पि॑पाति॒ तत् ।

स तद्गोभि-स्स्तवा᳚ ऽत्येत्य॒न्ये । र॒क्षसा॑ ऽनन्वि॒ताश्च॑ ये ॥ अ॒न्वेति॒ परि॑वृत्त्या॒-ऽस्तः । ए॒वमे॒तौ स्थो॑ अश्विना । ते ए॒ते द्युः॑ पृथि॒व्योः । अह॑रह॒-र्गर्भ॑न्दधाथे ॥ 44 ॥

तयो॑ रे॒तौ व॒थ्सा व॑होरा॒त्रे । पृ॒थि॒व्या अहः॑ । दि॒वो रात्रिः॑ । ता अवि॑सृष्टौ । दम्प॑ती ए॒व भ॑वतः ॥ तयो॑ रे॒तौ व॒थ्सौ । अ॒ग्निश्चा॑-दि॒त्यश्च॑ । रा॒त्रेर्व॒थ्सः । श्वे॒त आ॑दि॒त्यः । अह्नो॒-ऽग्निः ॥ 45 ॥

ता॒म्रो अ॑रु॒णः । ता अवि॑सृष्टौ । दम्प॑ती ए॒व भ॑वतः ॥ तयो॑ रे॒तौ व॒थ्सौ । वृ॒त्रश्च॑ वैद्यु॒तश्च॑ । अ॒ग्नेर्वृ॒त्रः । वै॒द्युत॑ आदि॒त्यस्य॑ ।

ता अवि॑सृष्टौ । दम्प॑ती ए॒व भ॑वतः ॥ तयो॑ रे॒तौ व॒थ्सौ ॥ 46 ॥

उ॒ष्मा च॑ नीहा॒रश्च॑ । वृ॒त्रस्यो॒ष्मा । वै॒द्यु॒तस्य॑ नीहा॒रः । तौ तावे॒व प्रति॑पद्येते ॥ सेयग्ं रात्री॑ ग॒र्भिणी॑ पु॒त्रेण॒ संवँ॑सति ।

तस्या॒ वा ए॒तदु॒ल्बण᳚म् । यद्रात्रौ॑ र॒श्मयः॑ । यथा॒ गोर्ग॒र्भिण्या॑ उ॒ल्बण᳚म् । ए॒वमे॒तस्या॑ उ॒ल्बण᳚म् ॥ प्रजयिष्णुः प्रजया च पशुभि॑श्च भ॒वति ।

य ए॑वं-वेँ॒द । एतमुद्यन्त-मपिय॑न्तञ्चे॒ति । आदित्यः पुण्य॑स्य व॒थ्सः । अथ पवि॑त्राङ्गि॒रसः ॥ 47 ॥

(स्थो - ऽपो॑दकाभि--र् वशी - दधाथे - अ॒ग्नि - स्तयो॑ रे॒तौ व॒थ्सौ - भ॒वति च॒त्वारि॑ च) (अ. 10)

अनुवाकं 11

प॒वित्र॑वन्तः॒ परि॒वाज॒मास॑ते । पि॒तैषा᳚-म्प्र॒त्नो अ॒भिर॑क्षति व्र॒तम् । म॒हस्स॑मु॒द्रं-वँरु॑ण स्ति॒रोद॑धे । धीरा॑ इच्छेकु॒र्धरु॑णेष्वा॒रभ᳚म् ॥

प॒वित्र॑-न्ते॒ वित॑त॒-म्ब्रह्म॑ण॒स्पते᳚ । प्रभु॒र्गात्रा॑णि॒ पर्ये॑षि वि॒श्वतः॑ ।

अत॑प्ततनू॒-र्न तदा॒मो अ॑श्नुते । शृ॒तास॒ इद्वह॑न्-त॒स्त-थ्समा॑शत ॥ ब्र॒ह्मा दे॒वाना᳚-म्पद॒वीः क॑वी॒नामृषि॒र्विप्रा॑णा-म्महि॒षो मृ॒गाणा᳚म् । श्ये॒नो गृध्रा॑णा॒ग्॒ स्वधि॑ति॒-र्वना॑ना॒ग्ं॒ सोमः॑ प॒वित्र॒मत्ये॑ति॒ रेभन्न्॑ ॥ अस॑त-स्स॒द्ये तत॑क्षुः ॥ 48 ॥

ऋष॑य-स्स॒प्तात्रि॑श्च॒ यत् । सर्वे-ऽत्रयो अ॑गस्त्य॒श्च ।

नक्ष॑त्रै॒-श्शङ्कृ॑तो ऽवसन्न् ॥ अथ॑ सवितु॒-श्श्यावाश्व॒स्या ऽवर्ति॑कामस्य ॥ अ॒मी य ऋक्षा॒ निहि॑ता स उ॒च्चा । नक्त॒-न्ददृ॑श्रे॒ कुह॑चि॒द्दिवे॑युः ।

अद॑ब्धानि॒ वरु॑णस्य व्र॒तानि॑ । वि॒चा॒कश॑-च्च॒न्द्रमा॒ नक्ष॑त्रमेति ॥

त-थ्स॑वि॒तु-र्वरे᳚ण्यम् । भर्गो॑ दे॒वस्य॑ धीमहि ॥ 49 ॥

धियो॒ यो नः॑ प्रचो॒दया᳚त् ॥ तथ्स॑वि॒तु-र्वृ॑णीमहे ।

व॒य-न्दे॒वस्य॒ भोज॑नम् । श्रेष्ठग्ं॑ सर्व॒धात॑मम् । तुर॒-म्भग॑स्य धीमहि ॥

अपा॑गूहत सविता॒ तृभीन्॑ । सर्वा᳚-न्दि॒वो अन्ध॑सः ।

नक्त॑006छ्;॒तान्य॑भव-न्दृ॒शे । अस्थ्य॒स्थ्ना सम्भ॑विष्यामः ॥ नाम॒ नामै॒व ना॒म मे᳚ ॥ 50 ॥

नपुग्ंस॑क॒-म्पुमा॒ग्॒स्त्र्य॑स्मि । स्थाव॑रो-ऽस्म्यथ॒ जङ्ग॑मः ।

य॒जे-ऽयक्षि॒ यष्टा॒हे च॑ ॥ मया॑ भू॒तान्य॑यक्षत । प॒शवो॑ मम॑ भूता॒नि । अनूबन्ध्यो ऽस्म्य॑हं-विँ॒भुः ॥ स्त्रियः॑ स॒तीः । ता उ॑ मे पु॒ग्ं॒स आ॑हुः ।

पश्य॑दक्ष॒ण्वान्न-विचे॑तद॒न्धः । क॒विर्यः पु॒त्र-स्स इ॒मा चि॑केत ॥ 51 ॥

यस्ता वि॑जा॒ना-थ्स॑वि॒तुः पि॒ता-ऽस॑त् ॥ अ॒न्धो मणिम॑विन्दत् । तम॑नङ्गुलि॒-राव॑यत् । अ॒ग्री॒वः प्रत्य॑मुञ्चत् । तमजि॑ह्व अ॒सश्च॑त ॥

ऊर्ध्वमूल-म॑वाक्छा॒खम् । वृ॒क्षं-याँ॑ वेद॒ सम्प्र॑ति । न स जातु जनः॑ श्रद्द॒द्ध्यात् । मृ॒त्युर्मा॑ मार॒यादि॑तिः ॥ हसितग्ं रुदि॑तङ्गी॒तम् ॥ 52 ॥

वीणा॑ पण व॒लासि॑तम् । मृ॒तञ्जी॒वञ्च॑ यत्कि॒ञ्चित् ।

अ॒ङ्गानि॑ स्नेव॒ विद्धि॑ तत् ॥ अतृ॑ष्य॒ग्ग्॒स्तृष्य॑ ध्यायत् । अ॒स्माज्जा॒ता मे॑ मिथू॒ चरन्न्॑ । पुत्रो निर्-ऋत्या॑ वैदे॒हः । अ॒चेता॑ यश्च॒ चेत॑नः ॥ स॒ त-म्मणिम॑विन्दत् । सो॑-ऽनङ्गुलि॒राव॑यत् ।

सो॒-ऽग्री॒वः प्रत्य॑मुन्चत् ॥ 53 ॥

सो-ऽजि॑ह्वो अ॒सश्च॑त ॥ नैतमृषिं-विँदित्वा नग॑र-म्प्र॒विशेत् । य॑दि प्र॒विशेत् । मि॒थौ चरि॑त्वा प्र॒विशेत् । तथ्सम्भव॑स्य व्र॒तम् ॥ आ॒ तम॑ग्ने र॒थन्ति॑ष्ठ । एका᳚श्वमेक॒ योज॑नम् । एकचक्र॑-मेक॒धुरम् ।

वा॒त ध्रा॑जि ग॒तिं-विँ॑भो ॥ न॒ रि॒ष्यति॑ न व्य॒थते ॥ 54 ॥

ना॒स्याक्षो॑ यातु॒ सज्ज॑ति । यच्छ्वेता᳚-न्रोहि॑ताग्श्चा॒ग्नेः । र॒थे यु॑क्त्वा-ऽधि॒तिष्ठ॑ति ॥ एकया च दशभिश्च॑ स्वभू॒ते । द्वाभ्या मिष्टये विग्ं॑शत्या॒ च । तिसृभिश्च वहसे त्रिग्ं॑शता॒ च ।

नियुद्भि-र्वायविह ता॑ विमु॒ञ्च ॥ 55 ॥

(तत॑क्षु--र् धीमहि - ना॒म मे॑ - चिकेत - गी॒तं - प्रत्य॑मुञ्च-द्- व्य॒थते - +स॒प्त च॑) (अ. 11)

अनुवाकं 12

आत॑नुष्व॒ प्रत॑नुष्व । उ॒द्धमाध॑म॒ सन्ध॑म । आदित्ये चन्द्र॑वर्णा॒नाम् । गर्भ॒ मा धे॑हि॒ यः पुमान्॑ ॥ इ॒त-स्सि॒क्तग्ं सूर्य॑गतम् ।

च॒न्द्रम॑से॒ रस॑ङ्कृधि ।

वाराद-ञ्जन॑या-ग्रे॒-ऽग्निम् । य एको॑ रुद्र॒ उच्य॑ते ॥

अ॒स॒-ङ्ख्या॒ता-स्स॑हस्रा॒णि ।

स्म॒र्यते॑ न च॒ दृश्य॑ते ॥ 56 ॥

ए॒वमे॒तन्नि॑बोधत ॥ आ म॒न्द्रै-रि॑न्द्र॒ हरि॑भिः । या॒ हि म॒यूर॑-रोमभिः । मात्वा केचिन्निये मुरि॑न्न पा॒शिनः । द॒ध॒न्वेव॒ ता इ॑हि ॥ मा म॒न्द्रै-रि॑न्द्र॒ हरि॑भिः । या॒मि म॒यूर॑ रोमभिः । मा मा केचिन्निये मुरि॑न्न पा॒शिनः । नि॒ध॒न्वेव॒ ताँ(2) इ॑मि ॥

अणुभिश्च म॑हद्भि॒श्च ॥ 57 ॥

नि॒घृष्वै॑ रस॒मायु॑तैः । कालैर्-हरित्व॑माप॒न्नैः । इन्द्राया॑हि स॒हस्र॑ युक् ॥ अ॒ग्नि-र्वि॒भ्राष्टि॑ वसनः । वा॒यु-श्श्वेत॑सिकद्रु॒कः । सं॒वँ॒थ्स॒रो वि॑षू॒ वर्णैः᳚ । नित्या॒स्ते ऽनुच॑रास्त॒व ॥

सुब्रह्मण्योग्ं सुब्रह्मण्योग्ं सु॑ब्रह्म॒ण्योम् ।

इन्द्रागच्छ हरिव आगच्छ मे॑धाति॒थेः । मेष वृषणश्व॑स्य मे॒ने ॥ 58 ॥

गौरावस्कन्दिन्न-हल्या॑यै जा॒र । कौशिक-ब्राह्मण गौतम॑ब्रुवा॒ण ॥ अ॒रु॒णाश्वा॑ इ॒हाग॑ताः । वस॑वः पृथिवि॒ क्षितः॑ । अ॒ष्टौ दि॒ग्वास॑सो॒ ऽग्नयः॑ । अग्निश्च जातवेदा᳚श्चेत्ये॒ते ॥ ताम्राश्वा᳚-स्ताम्र॒रथाः । ताम्रवर्णा᳚ स्तथा॒-ऽसिताः । दण्डहस्ताः᳚ खाद॒ग्दतः । इतो रुद्राः᳚ परा॒ङ्गताः ॥ 59 ॥

उक्तग्ग् स्थान-म्प्रमाणञ्च॑ पुर॒ इत ॥ बृह॒स्पति॑श्च सवि॒ता च॑ । वि॒श्वरू॑पै-रि॒हाग॑ताम् । रथे॑नोदक॒वर्त्म॑ना । अ॒फ्सुषा॑ इति॒ तद्द्व॑योः ॥

उक्तो वेषो॑ वासा॒ग्ं॒सि च । कालावयवाना-मितः॑ प्रती॒ज्या । वासात्या॑ इत्य॒श्विनोः । को-ऽन्तरिक्षे शब्दङ्क॑रोती॒ति । वासिष्ठो रौहिणो मीमाग्ं॑सा-ञ्च॒क्रे । तस्यै॒षा भव॑ति ॥

वा॒श्रेव॑ वि॒द्युन्मि॑माति व॒थ्स-न्न मा॒ता सि॑षक्ति । यदे॑षां-वृँ॒ष्टिरस॑र्जि ॥ दिति॑ ॥ ब्रह्म॑ण उ॒दर॑णमसि । ब्रह्म॑ण उदी॒रण॑मसि । ब्रह्म॑ण आ॒स्तर॑णमसि । ब्रह्म॑ण उप॒स्तर॑णमसि ॥ 60 ॥

(दृश्य॑ते॒ - च - मे॒ने - प॑रा॒-ङ्गता - श्च॒क्रे षट् च॑) (अ. 12)

अनुवाकं 13

अ॒ष्टयो॑नी-म॒ष्टपु॑त्राम् । अ॒ष्टप॑त्नी-मि॒मा-म्मही᳚म् । अ॒हं-वेँद॒ न मे॑ मृत्युः ।

न चामृ॑त्युर॒घाह॑रत् ॥ अ॒ष्टयो᳚न्य॒ष्ट पु॑त्रम् । अ॒ष्टप॑दि॒द-म॒न्तरि॑क्षम् । अ॒हं-वेँद॒ न मे॑ मृत्युः । न चामृ॑त्युर॒घाह॑रत् । अ॒ष्टयो॑नी-म॒ष्टपु॑त्राम् । अ॒ष्टप॑त्नी-म॒मून्दिव᳚म् ॥ 61 ॥

अ॒हं-वेँद॒ न मे॑ मृत्युः ।

न चामृ॑त्युर॒घाह॑रत् ॥ सु॒त्रामा॑ण-म्पृथि॒वी-न्द्याम॑ने॒हसग्ं॑ सु॒शर्मा॑ण॒ मदि॑तिग्ं सु॒प्रणी॑तिम् । दैवी॒-न्नावग्ग्॑ स्वरि॒त्रामना॑गस॒मस्र॑वन्ती॒मा रु॑हेमा स्व॒स्तये᳚ ॥ म॒हीमू॒षुम॒हीमू॒ षु मा॒तरग्ं॑ सुव्र॒ताना॑मृ॒तस्य॒ पत्नी॒मव॑से हुवेम । तु॒वि॒क्ष॒त्राम॒जर॑न्तीमुरू॒चीग्ं सु॒शर्मा॑ण॒मदि॑तिग्ं सु॒प्रणी॑तिम् ॥ अदि॑ति॒र्द्यौ-रदि॑ति-र॒न्तरि॑क्षम् ।

अदि॑ति र्मा॒ता स पि॒ता स पु॒त्रः । विश्वे॑ दे॒वा अदि॑तिः॒ पञ्च॒ जनाः᳚ । अदि॑ति-र्जा॒त-मदि॑ति॒-र्जनि॑त्वम् ॥ अ॒ष्टौ पु॒त्रासो॒ अदि॑तेः । ये जा॒ता स्त॒न्वः॑ परि॑ । दे॒वाँ (2) उप॑प्रै-थ्स॒प्तभिः॑ ॥ 62 ॥

प॒रा॒ मा॒र्ता॒ण्डमास्य॑त् ॥ स॒प्तभिः॑ पु॒त्रै-रदि॑तिः । उप॒ प्रै-त्पू॒र्व्यं॑-युँग᳚म् । प्र॒जायै॑ मृ॒त्यवे त॑त् । प॒रा॒ मा॒र्ता॒ण्ड-माभ॑र॒दिति॑ ॥ ताननुक्र॑मिष्या॒मः ॥ मि॒त्रश्च॒ वरु॑णश्च । धा॒ता चा᳚र्य॒मा च॑ । अग्ंश॑श्च॒ भग॑श्च । इन्द्रश्च विवस्वाग्॑श्चेत्ये॒ते ॥ हि॒र॒ण्य॒ग॒र्भ-स्सम॑वर्त॒ताग्रे॑ भू॒तस्य॑ जा॒तः पति॒रेक॑ आसीत् । स दा॑धार पृथि॒वी-न्द्या मु॒तेमा-ङ्कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ ह॒ग्ं॒स-श्शु॑चि॒ष-द्वसु॑रन्तरिक्ष॒-सद्धोता॑ वेदि॒षदति॑थि र्दुरोण॒सत् । नृ॒ष-द्व॑र॒सदृ॑त॒स-द्व्यो॑म॒सद॒ब्जा गो॒जा ऋ॑त॒जा अ॑द्रि॒जा ऋ॒तं-बृ॒हत् ॥

ब्रह्म॑ जज्ञा॒न-म्प्र॑थ॒म-म्पु॒रस्ता॒द्वि सी॑म॒त-स्सु॒रुचो॑ वे॒न आ॑वः । स बु॒ध्निया॑ उप॒मा अ॑स्य वि॒ष्ठा-स्स॒तश्च॒ योनि॒मस॑तश्च॒ विवः॑ ॥ तदित्प॒द-न्न विचि॑केत वि॒द्वान् । यन्मृ॒तः पुन॑र॒प्येति॑ जी॒वान् । त्रि॒वृद्य-द्भुव॑नस्य रथ॒वृत् । जी॒वो गर्भो॒ न मृ॒त-स्स जी॑वात् ॥ मिति॑ ॥

ग॒र्भः प्रा॑जाप॒त्यः । अथ॒ पुरु॑ष-स्स॒प्तपुरु॑षः ॥ 63 ॥

(अ॒मू-न्दिवग्ं॑ - स॒प्तभि॑ - रे॒ते च॒त्वारि॑ च) (अ. 13)

अनुवाकं 14

[ य॒था॒स्था॒न-ङ्ग॑र्भि॒ण्यः॑ ]

यो-ऽसौ॑ त॒पन्नु॒देति॑ । स सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णाना॒दायो॒देति॑ । मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णाना॒दायोद॑गाः ॥

अ॒सौ यो᳚ ऽस्त॒मेति॑ । स सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णाना॒दाया॒स्तमेति॑ । मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णाना॒दाया स्त॑ङ्गाः ॥

अ॒सौ य आ॒पूर्य॑ति । स सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णै रा॒पूर्य॑ति ॥ 64 ॥

मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णै-रा॒पूरि॑ष्ठाः ॥ अ॒सौ यो॑-ऽप॒क्षीय॑ति । स सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णै-रप॑क्षीयति । मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णै-रप॑क्षेष्ठाः ॥ अ॒मूनि॒ नक्ष॑त्राणि । सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णैरप॑ प्रसर्पन्ति॒ चोथ्स॑र्पन्ति च ।

मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् ।

मा मम॑ प्रा॒णैरप॑ प्रसृपत॒ मोथ्सृ॑पत ॥ 65 ॥

इ॒मे मासा᳚-श्चार्धमा॒साश्च॑ ।

सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णैरप॑ प्रसर्पन्ति॒ चोथ्स॑र्पन्ति च । मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् ।

मा मम॑ प्रा॒णैरप॑ प्रसृपत॒ मोथ्सृ॑पत । इ॒म ऋ॒तवः॑ । सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णैरप॑ प्रसर्पन्ति॒ चोथ्स॑र्पन्ति च ।

मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् ।

मा मम॑ प्रा॒णैरप॑ प्रसृपत॒ मोथ्सृ॑पत ॥ अ॒यग्ं सं॑वँथ्स॒रः ।

सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णैरप॑ प्रसर्पति॒ चोथ्स॑र्पति च ॥ 66 ॥

मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णैरप॑ प्रसृप॒ मोथ्सृ॑प ॥

इ॒दमहः॑ । सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णै-रप॑ प्रसर्पति॒ चोथ्स॑र्पति च ।

मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णैरप॑ प्रसृप॒ मोथ्सृ॑प ।

इ॒यग्ं रात्रिः॑ । सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णै-रप॑ प्रसर्पति॒ चोथ्स॑र्पति च ।

मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णैरप॑ प्रसृप॒ मोथ्सृ॑प ॥

औ-म्भूर्भुव॒स्स्वः॑ ॥ एतद्वो मिथुन-म्मा नो मिथु॑नग्ं री॒ढ्वम् ॥ 67 ॥

(प्रा॒णैरा॒पूर्य॑ति॒-मोथ्सृ॑पत॒-चोथ्स॑र्पति च॒ - मोथ्सृ॑प॒ द्वे च॑) (अ. 14)

(योसौ॒ षोड॑शा॒मूनि॒ द्वाद॑शा॒य-ञ्चतु॑र्दश)

(उ॒देत्य॑स्त॒मेत्या॒पूर्य॑त्यप॒क्षीय॑त्य॒मूनि॒ नक्ष॑त्राणी॒ मे मासा॑ इ॒म ऋ॒तवो॒-ऽयग्ं सं॑वँथ्स॒र इ॒दमह॑रि॒यग्ं रात्रि॒र्दश॑)

अनुवाकं 15

अथादित्यस्याष्ट पु॑रुष॒स्य ॥

वसूना मादित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ॥

रुद्राणा-मादित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ॥

आदित्याना-मादित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ॥ सताग्ं॑सत्या॒नाम् । आदित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ॥ अभिधून्वता॑-मभि॒घ्नताम् । वातव॑ता-म्म॒रुताम् । आदित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ॥

ऋभूणा-मादित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ॥

विश्वेषा᳚-न्देवा॒नाम् । आदित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ॥ संवँथ्सर॑स्य स॒वितुः । आदित्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ॥ औ-म्भूर्भुव॒स्स्वः॑ ।

रश्मयो वो मिथुन-म्मा नो मिथु॑नग्ं री॒ढ्वम् ॥ 68 ॥

(ऋभूणामादित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि षट्च॑) (अ. 15)

अनुवाकं 16

आरोगस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । भ्राजस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । पटरस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । पतङ्गस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।

स्वर्णरस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।

ज्योतिषीमतस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।

विभासस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।

कश्यपस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । औ-म्भूर्भुव॒स्स्वः॑ । आपो वो मिथुन-म्मा नो मिथु॑नग्ं री॒ढ्वम् ॥ 69 ॥

(आरोगस्य दश॑) (अ. 16)

अनुवाकं 17

अथ वायो-रेकादश-पुरुषस्यैकादश॑-स्त्रीक॒स्य ॥

प्रभ्राजमानानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।

व्यवदातानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।

वासुकिवैद्युतानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।

रजतानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।

परुषाणाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।

श्यामानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।

कपिलानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।

अतिलोहितानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।

ऊर्ध्वानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ॥ 70 ॥

अवपतन्तानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।

वैद्युतानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।

प्रभ्राजमानीनाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।

व्यवदातीनाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।

वासुकिवैद्युतीनाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।

रजतानाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।

परुषाणाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।

श्यामानाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।

कपिलानाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।

अतिलोहितीनाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।

ऊर्ध्वानाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।

अवपतन्तीनाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।

वैद्युतीनाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।

औ-म्भूर्भुव॒स्स्वः॑ ।

रूपाणि वो मिथुन-म्मा नो मिथु॑नग्ं री॒ढ्वम् ॥ 71 ॥

(ऊर्ध्वानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒ - न्यतिलोहितीनाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि पञ्च॑ च) (अ. 17)

अनुवाकं 18

अथाग्ने॑रष्ट पु॑रुष॒स्य ॥ अग्नेः पूर्व-दिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।

जातवेदस उपदिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।

सहोजसो दक्षिण-दिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।

अजिराप्रभव उपदिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।

वैश्वानरस्यापरदिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।

नर्यापस उपदिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।

पङ्क्तिराधस उदग्दिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।

विसर्पिण उपदिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।

औ-म्भूर्भुव॒स्स्वः॑( ) । दिशो वो मिथुन-म्मा नो मिथु॑नग्ं री॒ढ्वम् ॥ 72 ॥

(स्व॑रेक॑-ञ्च) (अ. 18)

(एत-द्रश्मय आपो रूपाणि दिशः पञ्च॑)

अनुवाकं 19

दक्षिणपूर्व-स्यान्दिशि विस॑र्पी न॒रकः । तस्मान्नः प॑रिपा॒हि ॥

दक्षिणा-परस्या-न्दिश्य विस॑र्पी न॒रकः ।

तस्मान्नः प॑रिपा॒हि ॥

उत्तर-पूर्वस्या-न्दिशि विषा॑दी न॒रकः ।

तस्मान्नः प॑रिपा॒हि ॥

उत्तरा-परस्या-न्दिश्य विषा॑दी न॒रकः ।

तस्मान्नः प॑रिपा॒हि ॥

आयस्मिन्᳚ थ्स॒प्तवा॑स॒वा स्तिष्ठ॑न्ति स्वा॒रुहो॑ यथा । ऋषि॑र्ह दीर्घ॒श्रुत्त॑म॒ इन्द्र॑स्य घ॒र्मो अति॑थिः ॥ इ॒न्द्रि॒याणि॑ शतक्रतो॒ या ते॒ जने॑षु प॒ञ्चसु॑ । इन्द्र॒ तानि॑ त॒ आ वृ॑णे ॥ वित्ये॒ते ॥ 73 ॥

(दक्षिणपूर्वस्या-न्नव॑) (अ. 19)

अनुवाकं 20

इ॒न्द्र॒ घो॒षा वो॒ वसु॑भिः पु॒रस्ता॒-दुप॑दधताम् ।

मनो॑जवसो वः पि॒तृभि॑-र्दक्षिण॒त उप॑दधताम् ।

प्रचे॑ता वो रु॒द्रैः प॒श्चा-दुप॑दधताम् ।

वि॒श्वक॑र्मा व आदि॒त्यै-रु॑त्तर॒त उप॑दधताम् ।

त्वष्टा॑ वो रू॒पै-रु॒परि॑ष्टा॒-दुप॑दधताम् । सञ्ज्ञानं-वः ँप॑श्चादि॒ति ॥ आ॒दि॒त्य-स्सर्वो॒-ऽग्निः पृ॑थि॒व्याम् । वा॒युर॒न्तरि॑क्षे । सूर्यो॑ दि॒वि ।

च॒न्द्रमा॑ दि॒क्षु । नक्ष॑त्राणि॒ स्वलो॒के ॥ ए॒वा ह्ये॑व । ए॒वा ह्य॑ग्ने । ए॒वा हि वा॑यो । ए॒वा ही᳚न्द्र । ए॒वा हि पू॑षन्न् । ए॒वा हि दे॑वाः ॥ 74 ॥

दि॒क्षु स॒प्त च॑) (अ. 20)

अनुवाकं 21

आप॑मापाम॒प-स्सर्वाः᳚ । अ॒स्मा-द॒स्मादि॒तो-ऽमुतः॑ ।

अ॒ग्निर्वा॒युश्च॒ सूर्य॑श्च । स॒ह स॑ञ्चस्क॒रर्धि॑या ॥

वा॒य्वश्वा॑ रश्मि॒ पत॑यः । मरी᳚च्यात्मानो॒ अद्रु॑हः ।

दे॒वी र्भु॑वन॒ सूव॑रीः । पु॒त्र॒व॒त्त्वाय॑ मे सुत ॥

महानाम्नी-र्म॑हामा॒नाः । म॒ह॒सो म॑हस॒स्स्वः॑ ॥ 75 ॥

दे॒वीः प॑र्जन्य॒ सूव॑रीः । पु॒त्र॒व॒त्त्वाय॑ मे सुत ॥

अ॒पाश्न्यु॑ष्णि-म॒पा रक्षः॑ । अ॒पाश्न्यु॑ष्णि-म॒पा रघ᳚म् । अपा᳚घ्रा॒मप॑ चा॒वर्ति᳚म् । अप॑ दे॒वीरि॒तो हि॑त ॥

वज्र॑-न्दे॒वीरजी॑ताग्श्च । भुव॑न-न्देव॒ सूव॑रीः । आ॒दि॒त्यानदि॑ति-न्दे॒वीम् । योनि॑नोर्ध्व-मु॒दीष॑त ॥ 76 ॥

भ॒द्र-ङ्कर्णे॑भि-श्शृणु॒याम॑ देवाः ।

भ॒द्र-म्प॑श्येमा॒क्षभि॒-र्यज॑त्राः ।

स्थि॒रैरङ्गै᳚ स्तुष्टु॒वाग्ं स॑स्त॒नूभिः॑ ।

व्यशे॑म दे॒वहि॑तं॒-यँदायुः॑ ॥

स्व॒स्ति न॒ इन्द्रो॑ वृ॒द्धश्र॑वाः । स्व॒स्ति नः॑ पू॒षा वि॒श्ववे॑दाः । स्व॒स्ति न॒स्तार्क्ष्यो॒ अरि॑ष्टनेमिः । स्व॒स्ति नो॒ बृह॒स्पति॑-र्दधातु ॥ के॒तवो॒ अरु॑णासश्च । ऋ॒ष॒यो वात॑रश॒नाः( ) । प्र॒ति॒ष्ठाग्ं श॒तधा॑ हि । स॒माहि॑तासो सहस्र॒धाय॑सम् ॥ शि॒वा न॒-श्शन्त॑मा भवन्तु । दि॒व्या आप॒ ओष॑धयः ॥ सु॒मृ॒डी॒का सर॑स्वति । माते॒ व्यो॑म स॒न्दृशि॑ ॥ 77 ॥

(स्व॑ - रु॒दीष॑त॒ - वात॑रश॒ना-ष्षट्च॑) (अ. 21)

अनुवाकं 22

यो॑-ऽपा-म्पुष्पं॒-वेँद॑ । पुष्प॑वा-न्प्र॒जावा᳚-न्पशु॒मा-न्भ॑वति । च॒न्द्रमा॒ वा अ॒पा-म्पुष्प᳚म् । पुष्प॑वा-न्प्र॒जावा᳚-न्पशु॒मा-न्भ॑वति ।

य ए॒वं-वेँद॑ ॥ यो॑-ऽपामा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । अ॒ग्निर्वा अ॒पामा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । यो᳚-ऽग्नेरा॒यत॑नं॒-वेँद॑ ॥ 78 ॥

आ॒यत॑नवा-न्भवति । आपो॒ वा अ॒ग्नेरा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ यो॑-ऽपामा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति ।

वा॒युर्वा अ॒पामा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति ।

यो वा॒योरा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति ॥ 79 ॥

आपो॒ वै वा॒योरा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ यो॑-ऽपामा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । अ॒सौ वै तप॑न्न॒पा-मा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । यो॑-ऽमुष्य॒-तप॑त आ॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । आपो॒वा अ॒मुष्य॒-तप॑त आ॒यत॑नम् ॥ 80 ॥

आ॒यत॑नवा-न्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ यो॑-ऽपामा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । च॒न्द्रमा॒ वा अ॒पामा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति ।

यश्च॒न्द्रम॑स आ॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । आपो॒ वै च॒न्द्रम॑स आ॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति ॥ 81 ॥

य ए॒वं-वेँद॑ ॥ यो॑-ऽपामा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । नक्ष॑त्राणि॒ वा अ॒पामा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । यो नक्ष॑त्राणा-मा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । आपो॒ वै नक्ष॑त्राणा-मा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति ।

य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 82 ॥

यो॑-ऽपामा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । प॒र्जन्यो॒ वा अ॒पामा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति ।

यः प॒र्जन्य॑-स्या॒यत॑नं॒-वेँद॑ ।

आ॒यत॑नवा-न्भवति । आपो॒ वै प॒र्जन्य॑-स्या॒यत॑नम् ।

आ॒यत॑नवा-न्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ यो॑-ऽपामा॒यत॑नं॒-वेँद॑ ॥ 83 ॥

आ॒यत॑नवा-न्भवति । सं॒वँ॒थ्स॒रो वा अ॒पामा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । य-स्सं॑वँथ्स॒र-स्या॒यत॑नं॒-वेँद॑ ।

आ॒यत॑नवा-न्भवति । आपो॒ वै सं॑वँथ्स॒र-स्या॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥

यो᳚-ऽफ्सु नाव॒-म्प्रति॑ष्ठितां॒-वेँद॑ । प्रत्ये॒व ति॑ष्ठति ॥ 84 ॥

इ॒मे वै लो॒का अ॒फ्सु प्रति॑ष्ठिताः । तदे॒षा-ऽभ्यनू᳚क्ता ॥

अ॒पाग्ं रस॒मुद॑यग्ंसन्न् । सूर्ये॑ शु॒क्रग्ं स॒माभृ॑तम् । अ॒पाग्ं रस॑स्य॒ यो रसः॑ । तं-वोँ॑ गृह्णा-म्युत्त॒ममिति॑ ॥ इ॒मे वै लो॒का अ॒पाग्ं रसः॑ । ते॑-ऽमुष्मि॑-न्नादि॒त्ये स॒माभ॑ताः ॥

जा॒नु॒द॒घ्नी-मु॑त्तर-वे॒दीङ्खा॒त्वा । अ॒पा-म्पू॑रयि॒त्वा गु॑ल्फद॒घ्नम् ॥ 85 ॥

पुष्करपर्णैः पुष्करदण्डैः पुष्करैश्च॑ सग्ग्स्ती॒र्य । तस्मि॑न् विहा॒यसे । अ॒ग्नि-म्प्र॒णीयो॑प-समा॒धाय॑ ॥ ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॑ वदन्ति ।

कस्मा᳚-त्प्रणी॒ते-ऽय-म॒ग्निश्ची॒यते᳚ । साः प्र॑णी॒ते-ऽयम॒फ्सु ह्यय॑ञ्ची॒यते᳚ ।

अ॒सौ भुव॑ने॒-ऽप्य-ना॑हिताग्नि-रे॒ताः ।

तम॒भित॑ ए॒ता अ॒भीष्ट॑का॒ उप॑दधाति ॥

अ॒ग्नि॒हो॒त्रे द॑र्शपूर्ण-मा॒सयोः᳚ ।

प॒शु॒ब॒न्धे चा॑तुर्मा॒स्येषु॑ ॥ 86 ॥

अथो॑ आहुः । सर्वे॑षु यज्ञक्र॒तुष्विति॑ ॥

ए॒तद्ध॑ स्म॒ वा आ॑हु-श्शण्डि॒लाः । कम॒ग्निञ्चि॑नुते ॥ स॒त्रि॒य-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः ।

सं॒वँ॒थ्स॒र-म्प्र॒त्यक्षे॑ण ॥ कम॒ग्निञ्चि॑नुते । सा॒वि॒त्र-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । अ॒मुमा॑दि॒त्य-म्प्र॒त्यक्षे॑ण ॥ कम॒ग्निञ्चि॑नुते ॥ 87 ॥

ना॒चि॒के॒त-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । प्रा॒णा-न्प्र॒त्यक्षे॑ण ॥ कम॒ग्निञ्चि॑नुते । चा॒तु॒र्॒हो॒त्रि॒य-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । ब्रह्म॑ प्र॒त्यक्षे॑ण ॥ कम॒ग्निञ्चि॑नुते ।

वै॒श्व॒सृ॒ज-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । शरी॑र-म्प्र॒त्यक्षे॑ण ॥ कम॒ग्निञ्चि॑नुते ।

उ॒पा॒नु॒वा॒क्य॑मा॒शु-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः ॥ 88 ॥

इ॒मान् ँलो॒का-न्प्र॒त्यक्षे॑ण ॥ कम॒ग्निञ्चि॑नुते ।

इ॒ममा॑रुण-केतुक-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒न इति॑ । य ए॒वासौ ।

इ॒तश्चा॒-मुत॑श्चा-व्यतीपा॒ती । तमिति॑ ॥ यो᳚-ऽग्नेर्मि॑थू॒या वेद॑ । मि॒थु॒न॒वा-न्भ॑वति । आपो॒ वा अ॒ग्नेर्मि॑थू॒याः ।

मि॒थु॒न॒वा-न्भ॑वति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 89 ॥

(वेद॑ - भव - त्या॒यत॑नं - भवति॒ - वेद॒ - वेद॑ - तिष्ठति - गुल्फद॒घ्नं - चा॑तुर्मा॒स्ये - ष्व॒मुमा॑दि॒त्य-म्प्र॒त्यक्षे॑ण॒ कम॒ग्नि-ञ्चि॑नुत - उपानुवा॒क्य॑मा॒शुम॒ग्नि-ञ्चि॑न्वा॒नो - मि॑थू॒या मि॑थुन॒वा-न्भ॑व॒त्येक॑-ञ्च) (अ. 22)

(पुष्प॑म॒ग्निर्वा॒युर॒सौ वै तप॑ञ्च॒न्द्रमा॒ नक्ष॑त्राणि प॒र्जन्यः॑ संवँथ्स॒रो यो᳚-ऽफ्सु नाव॑मे॒तद्ध॑ स्म॒ वै स॑त्रि॒यग्ं सं॑वँथ्स॒रग्ं सा॑वि॒त्रम॒मु-न्ना॑चिके॒त-म्प्रा॒णाग्श्चा॑तुर्होत्रि॒य-म्ब्रह्म॑ वैश्वसृ॒जग्ं शरी॑रमुपानुवा॒क्य॑मा॒शुमि॒मान् ँलो॒कानि॒ममा॑रुणकेतुकं॒-यँ ए॒वासौ)

अनुवाकं 23

आपो॒ वा इ॒दमा॑सन्-थ्सलि॒लमे॒व ।

स प्र॒जाप॑ति॒रेकः॑ पुष्करप॒र्णे सम॑भवत् ।

तस्यान्त॒-र्मन॑सि काम॒-स्सम॑वर्तत । इ॒दग्ं सृ॑जेय॒मिति॑ । तस्मा॒द्य-त्पुरु॑षो॒ मन॑सा-ऽभि॒गच्छ॑ति । तद्वा॒चा व॑दति ।

तत्कर्म॑णा करोति । तदे॒षा ऽभ्यनू᳚क्ता ॥ काम॒स्तदग्रे॒ सम॑वर्त॒ताधि॑ । मन॑सो॒ रेतः॑ प्रथ॒मं-यँदासी᳚त् ॥ 90 ॥

स॒तो बन्धु॒मस॑ति॒ निर॑विन्दन्न् । हृ॒दि प्र॒तीष्या॑ क॒वयो॑ मनी॒षेति॑ ॥ उपै॑न॒न्तदुप॑नमति । य-त्का॑मो॒ भव॑ति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ स तपो॑-ऽतप्यत ।

स तप॑स्त॒प्त्वा । शरी॑रमधूनुत । तस्य॒ य-न्मा॒ग्ं॒समासी᳚त् । ततो॑-ऽरु॒णाः के॒तवो॒ वात॑रश॒ना ऋष॑य॒ उद॑तिष्ठन्न् ॥ 91 ॥

ये नखाः᳚ । ते वै॑खान॒साः । ये वालाः᳚ । ते वा॑लखि॒ल्याः । यो रसः॑ । सो॑-ऽपाम् ॥ अ॒न्त॒र॒तः कू॒र्म-म्भू॒तग्ं सर्प॑न्तम् । तम॑ब्रवीत् । मम॒ वै त्वं-मा॒ग्ं॒सा । सम॑भूत् ॥ 92 ॥

नेत्य॑ब्रवीत् । पूर्व॑मे॒वाह-मि॒हास॒मिति॑ । तत्पुरु॑षस्य पुरुष॒त्वम् । स स॒हस्र॑शीर्षा॒ पुरु॑षः । स॒ह॒स्रा॒क्ष-स्स॒हस्र॑पात् । भू॒त्वोद॑तिष्ठत् । तम॑ब्रवीत् । त्वं-वैँ पूर्वग्ं॑ सम॑भूः ।

त्वमि॒द-म्पूर्वः॑ कुरु॒ष्वेति॑ ॥ स इ॒त आ॒दायापः॑ ॥ 93 ॥

अ॒ञ्ज॒लिना॑ पु॒रस्ता॑-दु॒पाद॑धात् । ए॒वा ह्ये॒वेति॑ ।

तत॑ आदि॒त्य उद॑तिष्ठत् । सा प्राची॒ दिक् ॥

अथा॑रु॒णः के॒तु-र्द॑क्षिण॒त उ॒पाद॑धात् । ए॒वा ह्यग्न॒ इति॑ । ततो॒ वा अ॒ग्निरुद॑तिष्ठत् । सा द॑क्षि॒णा दिक् । अथा॑रु॒णः के॒तुः प॒श्चादु॒पाद॑धात् ।

ए॒वा हि वायो॒ इति॑ ॥ 94 ॥

ततो॑ वा॒युरुद॑तिष्ठत् । सा प्र॒तीची॒ दिक् ।

अथा॑रु॒णः के॒तु-रु॑त्तर॒त उ॒पाद॑धात् । ए॒वा हीन्द्रेति॑ ।

ततो॒ वा इन्द्र॒ उद॑तिष्ठत् । सोदी॑ची॒ दिक् ।

अथा॑रु॒णः के॒तु-र्मद्ध्य॑ उ॒पाद॑धात् । ए॒वा हि पूष॒न्निति॑ । ततो॒ वै पू॒षोद॑तिष्ठत् । सेयन्दिक् ॥ 95 ॥

अथा॑रु॒णः के॒तुरु॒परि॑ष्टा-दु॒पाद॑धात् । ए॒वा हि देवा॒ इति॑ । ततो॑ देव मनु॒ष्याः पि॒तरः॑ । ग॒न्ध॒र्वा॒-फ्स॒रस॒ श्चोद॑-तिष्ठन्न् ।

सोर्ध्वा दिक् ॥ या वि॒प्रुषो॑ वि॒परा॑पतन्न् ।

ताभ्यो-ऽसु॑रा॒ रक्षाग्ं॑सि पिशा॒चाश्चो-द॑तिष्ठन्न् । तस्मा॒त्ते परा॑भवन्न् । वि॒प्रुड्भ्यो॒ हि ते सम॑भवन्न् ॥ तदे॒षा-ऽभ्यनू᳚क्ता ॥ 96 ॥

आपो॑ ह॒ य-द्बृ॑ह॒ती-र्गर्भ॒मायन्न्॑ । दक्ष॒-न्दधा॑ना ज॒नय॑न्ती-स्स्वय॒म्भुम् । तत॑ इ॒मे-ऽद्ध्य-सृ॑ज्यन्त॒ सर्गाः᳚ । अद्भ्यो॒ वा इ॒दग्ं सम॑भूत् ।

तस्मा॑दि॒दग्ं सर्व॒-म्ब्रह्म॑ स्वय॒भ्विन्ति॑ ॥

तस्मा॑दि॒दग्ं सर्व॒ग्ं॒ शिथि॑ल-मि॒वा ध्रुव॑-मिवाभवत् ॥ प्र॒जाप॑ति॒-र्वाव तत् । आ॒त्मना॒-ऽऽत्मानं॑-विँ॒धाय॑ ।

तदे॒वानु॒ प्रावि॑शत् ॥ तदे॒षा-ऽभ्यनू᳚क्ता ॥ 97 ॥

वि॒धाय॑ लो॒कान्. वि॒धाय॑ भू॒तानि॑ । वि॒धाय॒ सर्वाः᳚ प्र॒दिशो॒ दिश॑श्च । प्र॒जाप॑तिः प्रथम॒जा ऋ॒तस्य॑ । आ॒त्मना॒-ऽऽत्मा-न॑म॒भि-संविँ॑वे॒शेति॑ ॥

सर्व॑मे॒वेदमा॒प्त्वा । सर्व॑-मव॒रुद्ध्य॑ । तदे॒वानु॒ प्रवि॑शति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 98 ॥

(आसी॑ - दतिष्ठन् - नभू॒ - दपो॒ - वायो॒ इति - सेय-न्दिग॒ - भ्यनू᳚क्ता॒ - ऽभ्यनू᳚क्ता॒ -+-ऽष्टौ च॑) (अ. 23)

अनुवाकं 24

चतु॑ष्टय्य॒ आपो॑ गृह्णाति । च॒त्वारि॒ वा अ॒पाग्ं रू॒पाणि॑ । मेघो॑ वि॒द्युत् । स्त॒न॒यि॒त्नु-र्वृ॒ष्टिः । तान्ये॒वा व॑रुन्धे ॥ आ॒तप॑ति॒ वर्ष्या॑ गृह्णाति ।

ताः पु॒रस्ता॒-दुप॑दधाति । ए॒ता वै ब्र॑ह्मवर्च॒स्या आपः॑ । मु॒ख॒त ए॒व ब्र॑ह्मवर्च॒स-मव॑रुन्धे ।

तस्मा᳚-न्मुख॒तो ब्र॑ह्मवर्च॒सित॑रः ॥ 99 ॥

कूप्या॑ गृह्णाति । ता द॑क्षिण॒त उप॑दधाति । ए॒ता वै ते॑ज॒स्विनी॒रापः॑ । तेज॑ ए॒वास्य॑ दक्षिण॒तो द॑धाति । तस्मा॒-द्दक्षि॒णोर्ध॑ ऽस्तेज॒स्वित॑रः ॥

स्था॒व॒रा गृ॑ह्णाति । ताः प॒श्चादुप॑दधाति । प्रति॑ष्ठिता॒ वै स्था॑व॒राः ।

प॒श्चादे॒व प्रति॑तिष्ठति ॥ वह॑न्ती-र्गृह्णाति ॥ 100 ॥

ता उ॑त्तर॒त उप॑दधाति । ओज॑सा॒ वा ए॒ता वह॑न्तीरि॒वो-द्ग॑तीरि॒व आकूज॑तीरि॒व धाव॑न्तीः । ओज॑ ए॒वास्यो᳚त्तर॒तो द॑धाति । तस्मा॒दुत्त॒रो-ऽद्ध॑ ओज॒स्वित॑रः ॥ स॒भां॒र्या गृ॑ह्णाति ।

ता मद्ध्य॒ उप॑दधाति । इ॒यं-वैँ स॑भां॒र्याः । अ॒स्यामे॒व प्रति॑तिष्ठति ॥ प॒ल्व॒ल्या गृ॑ह्णाति । ता उ॒परि॑ष्टा-दु॒पाद॑धाति ॥ 101 ॥

अ॒सौ वै प॑ल्व॒ल्याः । अ॒मुष्या॑मे॒व प्रति॑तिष्ठति ॥ दि॒क्षूप॑दधाति । दि॒क्षु वा आपः॑ । अन्नं॒-वाँ आपः॑ । अ॒द्भ्यो वा अन्न॑ञ्जायते । यदे॒वाद्भ्यो-ऽन्न॒-ञ्जाय॑ते । तदव॑रुन्धे ॥ तं-वाँ ए॒तम॑रु॒णाः के॒तवो॒ वात॑रश॒ना ऋष॑यो-ऽचिन्वन्न् । तस्मा॑-दारुण के॒तुकः॑ ॥ तदे॒षा-ऽभ्यनू᳚क्ता ॥ के॒तवो॒ अरु॑णासश्च । ऋ॒ष॒यो वात॑रश॒नाः ।

प्र॒ति॒ष्ठाग्ं श॒तधा॑ हि । स॒माहि॑तासो सहस्र॒धाय॑स॒मिति॑ ॥ श॒तश॑श्चै॒व ऽस॒हस्र॑शश्च॒ प्रति॑तिष्ठति । य ए॒तम॒ग्निञ्चि॑नु॒ते ।

य उ॑चैनमे॒वं-वेँद॑ ॥ 102 ॥

(ब्र॒ह्म॒व॒र्च॒सित॑रो॒ - वह॑न्ती-र्गृह्णाति॒ - ता उ॒परि॑ष्टादु॒पाद॑धा - त्यारुणके॒तुको॒-ऽष्टौ च॑) (अ. 24)

अनुवाकं 25

जा॒नु॒द॒घ्नी-मु॑त्तरवे॒दीङ्खा॒त्वा । अ॒पा-म्पू॑रयति । अ॒पाग्ं स॑र्व॒त्वाय॑ । पु॒ष्क॒र॒प॒र्णग्ं रु॒क्म-म्पुरु॑ष॒-मित्युप॑दधाति । तपो॒ वै पु॑ष्करप॒र्णम् ।

स॒त्यग्ं रु॒क्मः । अ॒मृत॒-म्पुरु॑षः । ए॒ताव॒द्वा वा᳚स्ति । याव॑दे॒तत् । याव॑दे॒वास्ति॑ ॥ 103 ॥

तदव॑रुन्धे ॥ कू॒र्ममुप॑दधाति । अ॒पामे॒व मेध॒मव॑रुन्धे । अथो᳚ स्व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ सम॑ष्ट्यै ॥ आप॑मापाम॒प-स्सर्वाः᳚ ।

अ॒स्माद॒स्मा दि॒तो-ऽमुतः॑ । अ॒ग्निर्वा॒युश्च॒ सूर्य॑श्च ।

स॒ह स॑ञ्चस्क॒रर्धि॑या॒ इति॑ । वा॒य्वश्वा॑ रश्मि॒पत॑यः । मरी᳚च्यात्मानो॒ अद्रु॑हः । दे॒वी-र्भु॑वन॒ सूव॑रीः । पु॒त्र॒व॒त्वाय॑ मे सुत ॥ लो॒क-म्पृ॑णच्छि॒द्र-म्पृ॑ण ॥ 104 ॥

यास्ति॒स्रः प॑रम॒जाः ॥ ) (शोर्त् अन्-द्लोन्ग्fऒरं अरे थे समॆ इ-न्ति॑ ॥ पञ्च॒ चित॑य॒ उप॑दधाति । पाङ्क्त॒-ऽग्निः । यावा॑ने॒वाग्निः । तञ्चि॑नुते ॥

लो॒क-म्पृ॑णया द्वि॒तीया॒-मुप॑दधाति ।

पञ्च॑पदा॒ वै वि॒राट् । तस्या॒ वा इ॒य-म्पादः॑ । अ॒न्तरि॑क्ष॒-म्पादः॑ । द्यौः पादः॑ । दिशः॒ पादः॑ । प॒रोर॑जाः॒ पादः॑ ॥ वि॒राज्ये॒व प्रति॑तिष्ठति ।

य ए॒तम॒ग्निञ्चि॑नु॒ते । य उ॑चैनमे॒वं-वेँद॑ ॥ 105 ॥

(अस्ति॑ - पृणा॒ - न्तरि॑क्ष॒-म्पाद॒-ष्षट्च॑) (अ. 25)

अनुवाकं 26

अ॒ग्नि-म्प्र॒णीयो॑प-समा॒धाय॑ । तम॒भित॑ ए॒ता अ॒भीष्ट॑का॒ उप॑दधाति । अ॒ग्नि॒हो॒त्रे द॑र्शपूर्ण-मा॒सयोः᳚ । प॒शु॒ब॒न्धे चा॑तुर्मा॒स्येषु॑ ।

अथो॑ आहुः । सर्वे॑षु यज्ञक्र॒तुष्विति॑ ॥

अथ॑ हस्मा हारु॒ण-स्स्वा॑य॒म्भुवः॑ ।

सा॒वि॒त्र-स्सर्वो॒-ऽग्नि-रित्यन॑नुषङ्ग-म्मन्यामहे ।

नाना॒ वा ए॒तेषां᳚-वीँ॒र्या॑णि ॥ कम॒ग्निञ्चि॑नुते ॥ 106 ॥

स॒त्रि॒य म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । कम॒ग्निञ्चि॑नुते ।

सा॒वि॒त्र म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । कम॒ग्निञ्चि॑नुते । ना॒चि॒के॒त म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । कम॒ग्निञ्चि॑नुते ।

चा॒तु॒र्॒ हो॒त्रि॒य-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । कम॒ग्निञ्चि॑नुते ।

वै॒श्व॒सृ॒ज म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । कम॒ग्निञ्चि॑नुते ॥ 107 ॥

उ॒पा॒नु॒वा॒क्य॑-मा॒शु म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । कम॒ग्निञ्चि॑नुते । इ॒ममा॑रुण-केतुक म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒न इति॑ ॥ वृषा॒ वा अ॒ग्निः । वृषा॑णौ॒ सग्ग्स्फा॑लयेत् । ह॒न्येता᳚स्य य॒ज्ञः । तस्मा॒न्नानु॒षज्यः॑ ॥

सोत्त॑रवे॒दिषु॑ क्र॒तुषु॑ चिन्वीत । उ॒त्त॒र॒वे॒द्याग् ह्य॑ग्निश्ची॒यते᳚ ॥ प्र॒जाका॑मश्चिन्वीत ॥ 108 ॥

प्रा॒जा॒प॒त्यो वा ए॒षो᳚-ऽग्निः । प्रा॒जा॒प॒त्याः प्र॒जाः । प्र॒जावा᳚-न्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ प॒शुका॑मश्चिन्वीत । स॒ञ्ज्ञानं॒-वाँ ए॒त-त्प॑शू॒नाम् । यदापः॑ ।

प॒शू॒नामे॒व स॒ज्ञान्ने॒ ऽग्निञ्चि॑नुते । प॒शु॒मा-न्भ॑वति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 109 ॥

वृष्टि॑कामश्चिन्वीत । आपो॒ वै वृष्टिः॑ । प॒र्जन्यो॒ वर्षु॑को भवति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ आ॒म॒या॒वी चि॑न्वीत । आपो॒ वै भे॑ष॒जम् । भे॒ष॒ज-मे॒वास्मै॑ करोति । सर्व॒मायु॑रेति ॥ अ॒भि॒चरग्ग्॑ श्चिन्वीत । वज्रो॒ वा आपः॑ ॥ 110 ॥

वज्र॑मे॒व भ्रातृ॑व्येभ्यः॒ प्रह॑रति । स्तृ॒णु॒त ए॑नम् ॥ तेज॑स्कामो॒ यश॑स्कामः ।

ब्र॒ह्म॒व॒र्च॒सका॑म-स्स्व॒र्गका॑मश्चिन्वीत । ए॒ता व॒द्वा वा᳚स्ति । याव॑दे॒तत् । याव॑दे॒वास्ति॑ । तदव॑रुन्धे ॥ तस्यै॒ तद्व्र॒तम् । वर्ष॑ति॒ न धा॑वेत् ॥ 111 ॥

अ॒मृतं॒-वाँ आपः॑ । अ॒मृत॒स्या-न॑न्तरित्यै ॥

नाफ्सु-मूत्र॑पुरी॒षङ्कु॑र्यात् । न निष्ठी॑वेत् । न वि॒वस॑न-स्स्नायात् । गुह्यो॒ वा ए॒षो᳚-ऽग्निः ।

ए॒तस्या॒ग्ने रन॑ति दाहाय ॥ न पु॑ष्करप॒र्णानि॒ हिर॑ण्यं॒-वाँ-ऽधि॒तिष्ठे᳚त् । ए॒तस्या॒ग्ने-रन॑भ्यारोहाय ॥ न कूर्म॒स्याश्ञी॑यात् ।

नोद॒कस्या॒-घातु॑का॒न्येन॑-मोद॒कानि॑ भवन्ति । अ॒घातु॑का॒ आपः॑ । य ए॒तम॒ग्निञ्चि॑नु॒ते । य उ॑चैनमे॒वं-वेँद॑ ॥ 112 ॥

(चि॒नु॒ते॒ - चि॒नु॒ते॒ - प्र॒जाका॑मश्चिन्वीत॒ - य ए॒वं-वेँदा - पो॑ - धावे॒ - दश्ञी॑याच्च॒त्वारि॑ च) (अ. 26)

अनुवाकं 27

इ॒मा नु॑क॒-म्भुव॑ना सीषधेम । इन्द्र॑श्च॒ विश्वे॑च दे॒वाः ॥ य॒ज्ञञ्च॑ नस्त॒न्वञ्च॑ प्र॒जाञ्च॑ । आ॒दि॒त्यैरिन्दः॑ स॒ह सी॑षधातु ॥

आ॒दि॒त्यैरिन्द्र॒-स्सग॑णो-म॒रुद्भिः॑ । अ॒स्माक॑-म्भूत्ववि॒ता त॒नूना᳚म् ॥ आप्ल॑वस्व॒ प्रप्ल॑वस्व । आ॒ण्डी भ॑व ज॒ मा मु॒हुः । सुखादीन्दुः॑ खनि॒धनाम् । प्रति॑मुञ्चस्व॒ स्वा-म्पु॒रम् ॥ 113 ॥

मरी॑चय-स्स्वायम्भु॒वाः । ये श॑री॒राण्य॑ कल्पयन्न् ।

ते ते॑ दे॒हङ्क॑ल्पयन्तु । मा च॑ ते॒ ख्या स्म॑ तीरिषत् ॥ उत्ति॑ष्ठत॒ मा स्व॑प्त । अ॒ग्नि-मि॑च्छद्ध्व॒-म्भार॑ताः । राज्ञ॒-स्सोम॑स्य तृ॒प्तासः॑ । सूर्ये॑ण स॒युजो॑षसः ॥ युवा॑ सु॒वासाः॒ परि॑वीत॒ आगा᳚त् । स उ॒ श्रेया᳚-न्भवति॒ जाय॑मानः । त-न्धीरा॑सः क॒वय॒ उन्न॑यन्ति । स्वा॒धियो॒ मन॑सा देव॒यन्तः॑ ॥

अ॒ष्टाच॑क्रा॒ नव॑द्वारा ॥ 114 ॥

दे॒वाना॒-म्पूर॑यो॒द्ध्या । तस्याग्ं॑ हिरण्म॑यः को॒शः । स्व॒र्गो लो॒को ज्योति॒षा ऽऽवृ॑तः ॥ यो वै ता᳚-म्ब्रह्म॑णो वे॒द । अ॒मृते॑नावृ॒ता-म्पु॑रीम् । तस्मै᳚ ब्रह्म च॑ ब्रह्मा॒ च । आ॒युः कीर्ति॑-म्प्र॒जान्द॑दुः ॥ वि॒भ्राज॑माना॒ग्ं॒ हरि॑णीम् । य॒शसा॑ सम्प॒रीवृ॑ताम् । पुरग्ं॑ हिरण्म॑यी-म्ब्र॒ह्मा ॥ 115 ॥

वि॒वेशा॑प॒राजि॑ता ॥ पराङ्गेत्य॑ (परांअत्य॑) ज्याम॒यी ।

पराङ्गेत्य॑ (परांअत्य॑) नाश॒की । इ॒ह चा॑मुत्र॑ चान्वे॒ति । वि॒द्वा-न्दे॑वासु॒रानु॑भ॒यान् ॥

यत्कु॑मा॒री म॒न्द्रय॑ते । य॒द्यो॒षिद्य-त्प॑ति॒व्रता᳚ । अरि॑ष्टं॒-यँत्किञ्च॑ क्रि॒यते᳚ ।

अ॒ग्नि-स्तदनु॑ वेधति ॥ अ॒शृता॑स-श्शृ॑तास॒श्च ॥ 116 ॥

य॒ज्वानो॒ ये-ऽप्य॑य॒ज्वनः॑ । स्व॑र्यन्तो॒ नापे᳚क्षन्ते ।

इन्द्र॑-म॒ग्निञ्च॑ ये वि॒दुः ॥ सिक॑ता इव सं॒यँन्ति॑ ।

र॒श्मिभिः॑-समु॒दीरि॑ताः । अ॒स्मा-ल्लो॒काद॑-मुष्मा॒च्च । ऋ॒षिभि॑-रदात्-पृ॒श्निभिः॑ ॥ अपे॑त॒ वीत॒ वि च॑ सर्प॒तातः॑ । ये-ऽत्र॒ स्थ पु॑रा॒णा ये च॒ नूत॑नाः ।

अहो॑भि-र॒द्भि-र॒क्तुभि॒-र्व्य॑क्तम् ॥ 117 ॥

य॒मो द॑दात्व-व॒सान॑मस्मै ॥ नृ मु॑णन्तु नृ पा॒त्वर्यः॑ । अ॒कृ॒ष्टा ये च॒ कृष्ट॑जाः । कु॒मारी॑षु क॒नीनी॑षु । जा॒रिणी॑षु च॒ ये हि॒ताः ॥ रेतः॑ पीता॒ आण्ड॑पीताः । अङ्गा॑रेषु च॒ ये हु॒ताः । उ॒भया᳚-न्पुत्र॑ पौत्र॒कान् । यु॒वे॒-ऽहं-यँ॒मराज॑गान् ॥ श॒तमिन्नु श॒रदो॒ अन्ति॑ देवा॒ यत्रा॑ नश्च॒क्रा ज॒रस॑-न्त॒नूना᳚म् । पु॒त्रासो॒ यत्र॑ पि॒तरो॒ भव॑न्ति॒ मा नो॑ म॒ध्या री॑रिष॒तायु॒र्गन्तोः᳚ ॥

अदो॒ यद्ब्रह्म॑ विल॒बम् । पि॒तृ॒णाञ्च॑ य॒मस्य॑ च ।

वरु॑ण॒-स्याश्वि॑नो-र॒ग्नेः । म॒रुता᳚ञ्च वि॒हाय॑साम् ॥

का॒म॒प्र॒यव॑ण-म्मे अस्तु । स ह्ये॑वास्मि॑ स॒नात॑नः । इति नाको ब्रह्मिश्रवो॑ रायो॒ धनम् । पु॒त्रानापो॑ दे॒वीरि॒हाहि॑ता ॥ 118 ॥

(पु॒रं - नव॑द्वारा - ब्र॒ह्मा - च - व्य॑क्तग्ं - श॒रदो॒-ऽष्टौ च॑) (अ. 27)

अनुवाकं 28

विशी᳚र्ष्णी॒-ङ्गृद्ध्र॑-शीर्ष्णीञ्च । अपेतो॑ निर्-ऋ॒तिग्ं ह॑थः । परिबाधग्ग् श्वे॑तकु॒क्षम् । नि॒जङ्घग्ं॑ शब॒लोद॑रम् ॥ स॒ तान्. वा॒च्याय॑या स॒ह । अग्ने॒ नाश॑य स॒न्दृशः॑ । ई॒र्ष्या॒सू॒ये बु॑भु॒क्षाम् । म॒न्यु-ङ्कृ॒त्या-ञ्च॑ दीधिरे । रथे॑न किग्ंशु॒काव॑ता । अग्ने॒ नाश॑य स॒न्दृशः॑ ॥ 119 ॥

(विशी᳚र्ष्णी॒-न्दश॑) (अ. 28)

अनुवाकं 29

प॒र्जन्या॑य॒ प्रगा॑यत । दि॒वस्पु॒त्राय॑ मी॒ढुषे᳚ । स नो॑ य॒वस॑मिच्छतु ॥ इ॒दं-वँचः॑ प॒र्जन्या॑य स्व॒राजे᳚ । हृ॒दो अ॒स्त्वन्त॑र॒न्त-द्यु॑योत ।

म॒यो॒भूर्वातो॑ वि॒श्वकृ॑ष्टय-स्सन्त्व॒स्मे । सु॒पि॒प्प॒ला ओष॑धी-र्दे॒वगो॑पाः ॥

यो गर्भ॒-मोष॑धीनाम् । गवा᳚ङ्कृ॒णोत्यर्व॑ताम् । प॒र्जन्यः॑ पुरु॒षीणा᳚म् ॥ 120 ॥

(प॒र्जन्या॑य॒ दश॑) (अ. 29)

अनुवाकं 30

पुन॑र्मामैत्विन्द्रि॒यम् । पुन॒रायुः॒ पुन॒र्भगः॑ । पुन॒-र्ब्राह्म॑ण-मैतु मा । पुन॒-र्द्रवि॑ण मैतु मा ॥ यन्मे॒-ऽद्य रेतः॑ पृथि॒वीमस्कान्॑ ।

यदोष॑धीर॒प्यस॑र॒-द्यदापः॑ । इ॒दन्त-त्पुन॒राद॑दे । दी॒र्घा॒यु॒त्वाय॒ वर्च॑से ॥ यन्मे॒ रेतः॒ प्रसि॑च्यते । यन्म॒ आजा॑यते॒ पुनः॑( ) । तेन॑ माम॒मृत॑-ङ्कुरु । तेन॑ सुप्र॒जस॑ङ्कुरु ॥ 121 ॥

(पुन॒र्द्वे च॑) (अ. 30)

अनुवाकं 31

अ॒द्भय-स्तिरो॒धा जा॑यत । तव॑ वैश्रव॒ण-स्स॑दा । तिरो॑ धेहि सप॒त्नान्नः॑ । ये अपो॒-ऽश्नन्ति॑ केच॒न ॥ त्वा॒ष्ट्री-म्मा॒यां-वँ᳚श्रव॒णः ।

रथग्ं॑ सहस्र॒ वन्धु॑रम् । पु॒रु॒श्च॒क्रग्ं सह॑स्राश्वम् । आस्था॒ याया॑हि नो ब॒लिम् ॥ यस्मै॑ भू॒तानि॑ ब॒लिमाव॑हन्ति । धन॒ङ्गावो॒ हस्ति॒ हिर॑ण्य॒मश्वान्॑ ॥ 122 ॥

असा॑म सुम॒तौ य॒ज्ञिय॑स्य । श्रिय॒-म्बिभ्र॒तो ऽन्न॑मुखीं-विँ॒राज᳚म् ॥ सु॒द॒र्॒श॒ने च॑ क्रौ॒ञ्चे च॑ । मै॒ना॒गे च॑ म॒हागि॑रौ । श॒तद्वा॒ट्टर॑गम॒न्ता (स॒तद्वा॒ट्टर॑गम॒न्ता) ।

स॒ग्ं॒हार्य॒-न्नग॑र॒-न्तव॑ ॥

इति मन्त्राः᳚ । कल्पो॑-ऽत ऊ॒र्ध्वम् ॥

यदि॒ बलि॒ग्ं॒ हरे᳚त् । हि॒र॒ण्य॒ना॒भये॑ वितु॒दये॑ कौबे॒राया॒य-म्ब॑लिः ॥ 123 ॥

सर्वभूताधिपतये न॑म इ॒ति । अथ बलिग्ं हृत्वोप॑तिष्ठे॒त ॥ क्ष॒त्र-ङ्क्ष॒त्रं-वैँ᳚श्रव॒णः । ब्राह्मणा॑ वय॒ग्ग्॒ स्मः ।

नम॑स्ते अस्तु॒ मा मा॑ हिग्ंसीः । अस्मा-त्प्रविश्यान्न॑मद्धी॒ति ॥ अथ तमग्नि-मा॑दधी॒त । यस्मिन्ने तत्कर्म प्र॑युञ्जी॒त ॥

ति॒रोधा॒ भूः । ति॒रोधा॒ भुवः॑ ॥ 124 ॥

ति॒रोधा॒-स्स्वः॑ । ति॒रोधा॒ भूर्भुव॒स्स्वः॑ ।

सर्वेषां-लोँकाना-माधिपत्ये॑ सीदे॒ति ॥ अथ तमग्नि॑-मिन्धी॒त । यस्मिन्ने तत्कर्म प्र॑युञ्जी॒त ॥ ति॒रोधा॒ भू-स्स्वाहा᳚ । ति॒रोधा॒ भुव॒-स्स्वाहा᳚ । ति॒रोधा॒-स्स्वः॑ स्वाहा᳚ । ति॒रोधा॒ भूर्भुव॒स्स्व॑स्स्वाहा᳚ ॥

यस्मिन्नस्य काले सर्वा आहुतीर्-हुता॑ भवे॒युः ॥ 125 ॥

अपि ब्राह्मण॑मुखी॒नाः । तस्मिन्नह्नः काले प्र॑युञ्जी॒त ।

परः॑ सु॒प्तज॑नाद्वे॒पि ॥ मा स्म प्रमाद्यन्त॑ माद्ध्या॒पयेत् । सर्वार्था᳚-स्सिद्ध्य॒न्ते । य ए॑वं-वेँ॒द । क्षुद्ध्य-न्निद॑मजा॒नताम् ।

सर्वार्था न॑ सिद्ध्य॒न्ते ॥ यस्ते॑ वि॒घातु॑को भ्रा॒ता ।

ममान्तर्-हृ॑दये॒ श्रितः ॥ 126 ॥

तस्मा॑ इ॒ममग्र॒ पिण्ड॑ञ्जुहोमि । स मे᳚-ऽर्था॒-न्मा विव॑धीत् । मयि॒ स्वाहा᳚ ॥ रा॒जा॒धि॒रा॒जाय॑ प्रसह्य सा॒हिने᳚ । नमो॑ व॒यं-वैँ᳚श्रव॒णाय॑ कुर्महे ।

स मे॒ कामा॒न् काम॒ कामा॑य॒ मह्य᳚म् । का॒मे॒श्व॒रो वै᳚श्रव॒णो द॑दातु । कु॒बे॒राय॑ वैश्रव॒णाय॑ । म॒हा॒रा॒जाय॒ नमः॑ । के॒तवो॒ अरु॑णासश्च ।

ऋ॒ष॒यो वात॑रश॒नाः । प्र॒ति॒ष्ठाग्ं श॒तधा॑ हि ।

स॒माहि॑तासो सहस्र॒धाय॑सम् । शि॒वा न॒-श्शन्त॑मा भवन्तु । दि॒व्या आप॒ ओष॑धयः । सु॒मृ॒डी॒का सर॑स्वति । मा ते॒ व्यो॑म स॒न्दृशि॑ ॥ 127 ॥

(अश्वा᳚न्-बलि॒-र्भुवो॑ - भवे॒युः - श्रित - श्च॑ स॒प्त च॑) (अ. 31)

अनुवाकं 32

संवँथ्सरमेत॑-द्व्रत॒ञ्चरेत् । द्वौ॑ वा मा॒सौ ॥ नियम-स्स॑मासे॒न ॥ तस्मि-न्नियम॑ विशे॒षाः । त्रिषवण-मुदको॑पस्प॒र्॒शी । चतुर्थ कालपान॑भक्त॒-स्स्यात् । अहरहर्वा भैक्ष॑मश्न॒यात् ।

औदुम्बरीभि-स्समिद्भि-रग्नि॑-म्परि॒चरेत् ।

पुनर्मा मैत्विन्द्रिय-मित्येतेना-ऽनु॑वाके॒न ।

उद्धृत परिपूताभिरद्भिः कार्य॑-ङ्कुर्वी॒त ॥ 128 ॥

अ॑सञ्च॒यवान् । अग्नये वायवे॑ सूर्या॒य । ब्रह्मणे प्र॑जाप॒तये । चन्द्रमसे न॑क्षत्रे॒भ्यः । ऋतुभ्य-स्संवँ॑थ्सरा॒य । वरुणा-यारुणायेति व्र॑तहो॒माः । प्र॒व॒र्ग्यव॑दादे॒शः । अरुणाः का᳚ण्ड ऋ॒षयः ॥ अरण्ये॑-ऽधीयी॒रन्न् । भद्रङ्कर्णेभिरिति द्वे॑ जपि॒त्वा ॥ 129 ॥

महानाम्नीभि-रुदकग्ं सग्ग्॑स्प॒र्श्य । तमाचा᳚र्यो द॒द्यात् । शिवान-श्शन्तमे-त्योषधी॑राल॒भते । सुमृडीके॑ति भू॒मिम् । एवम॑पव॒र्गे ।

धे॑नु-र्द॒क्षिणा । कग्ं संवाँस॑श्च क्षौ॒मम् । अन्य॑द्वा शु॒क्लम् । य॑था श॒क्ति वा । एवग्ग् स्वाद्ध्याय॑ धर्मे॒ण । अरण्ये॑-ऽधीयी॒त । तपस्वी पुण्यो भवति तपस्वी पु॑ण्यो भ॒वति ॥ 130 ॥

(कु॒र्वी॒त - ज॑पि॒त्वा - स्वाद्ध्याय॑धर्मे॒ण द्वे च॑) (अ. 32)

(भ॒द्रग्ग् - स्मृतिः॑ - साक॒जान्ना॒ - मक्ष्य- ति॑ता॒म्रा - ण्य॑त्युर्ध्वा॒क्ष - आरोगः - क्वेद - मग्निश्च - स॑हस्र॒वृत् - प॒वित्र॑वन्त॒ -आत॑नुष्वा॒ -ष्टयो॑नीं॒ - ँयो-ऽसा॒ - वथादित्य - स्यारोग-स्याथ वायो- रथाग्ने॒--र् दक्षिणपूर्वस्या - मि॑न्द्रघो॒षा व॒-आप॑मापां॒योँ॑-ऽपा - मापो॒ वै - चतु॑ष्टय्यो - जानुद॒घ्नी - म॒ग्नि-म्प्र॒णीये॒ - मा नु॑ कं॒ - ँविशी᳚र्ष्णीं - प॒र्जन्या॑य॒ - पुन॑ - र॒द्भ्यः -संवँथ्सर-न्द्वात्रिग्ं॑शत्)

(भ॒द्रं - ज्यो॒तिषा॒ - तस्मि-न्राजानं - क॒श्यपा᳚-थ्सहस्र॒वृदि॑यं॒- नपुग्ंस॑क - म॒ष्टयो॑नी॒ - मवपतन्ताना - मा॒यत॑नवा-न्भवति - स॒तो बन्धुं॒ - ता उ॑त्तर॒तो - वज्र॑मे॒व - पुन॑र्मामैतु

त्रि॒ग्ं॒शदु॑त्तरश॒तम्)

(भद्रं - तपस्वी पुण्यो भवति तपस्वी पु॑ण्यो भ॒वति)

॥ हरिः॑ ओम् ॥

॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय आरण्यके प्रथमः प्रपाठक-स्समाप्तः ॥