కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ ఆరణ్యకే ప్రథమః ప్రపాఠకః - అరుణకేతుకచయనం
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,
శ్రీ గురుభ్యో నమః । హ॒రిః॒ ఓమ్ ॥
అనువాకం 1
భ॒ద్ర-ఙ్కర్ణే॑భి-శ్శృణు॒యామ॑ దేవాః ।
భ॒ద్ర-మ్ప॑శ్యేమా॒క్షభి॒-ర్యజ॑త్రాః ।
స్థి॒రైరఙ్గై᳚స్తుష్టు॒వాగ్ం స॑స్త॒నూభిః॑ । వ్యశే॑మ దే॒వహి॑తం॒-యఁదాయుః॑ ॥
స్వ॒స్తి న॒ ఇన్ద్రో॑ వృ॒ద్ధశ్ర॑వాః ।
స్వ॒స్తి నః॑ పూ॒షా వి॒శ్వవే॑దాః ।
స్వ॒స్తి న॒స్తార్క్ష్యో॒ అరి॑ష్టనేమిః ।
స్వ॒స్తి నో॒ బృహ॒స్పతి॑-ర్దధాతు ॥
ఆప॑మాపామ॒ప-స్సర్వాః᳚ ।
అ॒స్మా-ద॒స్మా-ది॒తో-ఽముతః॑ ॥ 1 ॥
అ॒గ్నిర్వా॒యుశ్చ॒ సూర్య॑శ్చ । స॒హ స॑ఞ్చ-స్క॒రర్ధి॑యా ॥ వా॒య్వశ్వా॑ రశ్మి॒పత॑యః । మరీ᳚చ్యాత్మానో॒ అద్రు॑హః । దే॒వీ-ర్భు॑వన॒ సూవ॑రీః । పు॒త్ర॒వ॒త్త్వాయ॑ మే సుత ॥ మహానామ్నీ-ర్మ॑హామా॒నాః । మ॒హ॒సో మ॑హస॒-స్స్వః॑ ।
దే॒వీః ప॑ర్జన్య॒ సూవ॑రీః । పు॒త్ర॒వ॒త్త్వాయ॑ మే సుత ॥ 2 ॥
అ॒పాశ్న్యు॑ష్ణి-మ॒పా రక్షః॑ । అ॒పాశ్న్యు॑ష్ణి-మ॒పా రఘ᳚మ్ । అపా᳚ఘ్రా॒మప॑ చా॒వర్తి᳚మ్ । అప॑ దే॒వీరి॒తో హి॑త ॥ వజ్ర॑-న్దే॒వీరజీ॑తాగ్శ్చ ।
భువ॑న-న్దేవ॒సూవ॑రీః । ఆ॒ది॒త్యానది॑తి-న్దే॒వీమ్ । యోని॑నోర్ధ్వ-ము॒దీష॑త ॥ శి॒వా న॒-శ్శన్త॑మా భవన్తు । ది॒వ్యా ఆప॒ ఓష॑ధయః( ) ।
సు॒మృ॒డీ॒కా సర॑స్వతి । మా తే॒ వ్యో॑మ స॒న్దృశి॑ ॥ 3 ॥
(అ॒ముతః॑ - సు॒ - తౌష॑ధయో॒ ద్వే చ॑ ) (అ. 1)
అనువాకం 2
స్మృతిః॑ ప్ర॒త్యక్ష॑-మైతి॒హ్య᳚మ్ । అను॑మాన-శ్చతుష్ట॒యమ్ । ఏ॒తైరాది॑త్య మణ్డలమ్ ।
సర్వై॑రేవ॒ విధా᳚స్యతే ॥ సూర్యో॒ మరీ॑చి॒మాద॑త్తే । సర్వస్మా᳚-ద్భువ॑నాద॒ధి । తస్యాః పాక వి॑శేషే॒ణ । స్మృ॒త-ఙ్కా॑ల వి॒శేష॑ణమ్ ॥
న॒దీవ॒ ప్రభ॑వా-త్కా॒చిత్ । అ॒క్షయ్యా᳚-థ్స్యన్ద॒తే య॑థా ॥ 4 ॥
తాన్నద్యో-ఽభి స॑మాయ॒న్తి । సో॒రు-స్సతీ॑ న ని॒వర్త॑తే ॥
ఏ॒వన్నా॒నా స॑ముత్థా॒నాః । కా॒లా-స్సం॑వఁథ్స॒రగ్గ్ శ్రి॑తాః । అణుశశ్చ మ॑హశ॒శ్చ । సర్వే॑ సమవ॒యన్త్రి॑ తమ్ ॥ స తై᳚-స్స॒ర్వై-స్స॑మావి॒ష్టః । ఊ॒రు-స్స॑న్న ని॒వర్త॑తే । అధి సంవఁథ్స॑రం-విఁ॒ద్యాత్ ।
తదేవ॑ లక్ష॒ణే ॥ 5 ॥
అణుభిశ్చ మ॑హద్భి॒శ్చ । స॒మారూ॑ఢః ప్ర॒దృశ్య॑తే । సంవఁథ్సరః ప్ర॑త్యక్షే॒ణ ।
నా॒ధిస॑త్త్వః ప్ర॒దృశ్య॑తే ॥ ప॒టరో॑ విక్లి॑ధః పి॒ఙ్గః । ఏ॒త-ద్వ॑రుణ॒ లక్ష॑ణమ్ । యత్రైత॑-దుప॒దృశ్య॑తే । స॒హస్ర॑-న్తత్ర॒ నీయ॑తే ॥
ఏకగ్ం హి శిరో నా॑నా ము॒ఖే । కృ॒థ్స్న-న్త॑దృత॒ లక్ష॑ణమ్ ॥ 6 ॥
ఉభయత-స్సప్తే᳚న్ద్రియా॒ణి । జ॒ల్పిత॑-న్త్వేవ॒ దిహ్య॑తే ॥
శుక్లకృష్ణే సంవఁ॑థ్సర॒స్య । దక్షిణ వామ॑యోః పా॒ర్శ్వయోః । తస్యై॒షా భవ॑తి ॥ శు॒క్ర-న్తే॑ అ॒న్యద్య॑జ॒త-న్తే॑ అ॒న్యత్ ।
విషు॑రూపే॒ అహ॑నీ॒ ద్యౌరి॑వాసి । విశ్వా॒ హి మా॒యా అవ॑సి స్వధావః । భ॒ద్రా తే॑ పూషన్ని॒హ రా॒తిర॒స్త్వితి॑ ॥
నాత్ర॒ భువ॑నమ్ । న పూ॒షా । న ప॒శవః॑ ।
నాదిత్య-స్సంవఁథ్సర ఏవ ప్రత్యక్షేణ ప్రియత॑మం-విఁ॒ద్యాత్ । ఏతద్వై సంవఁథ్సరస్య ప్రియత॑మగ్ం రూ॒పమ్ । యో-ఽస్య మహానర్థ ఉత్పథ్స్యమా॑నో భ॒వతి । ఇద-మ్పుణ్య-ఙ్కు॑రుష్వే॒తి । తమాహర॑ణ-న్ద॒ద్యాత్ ॥ 7 ॥
(య॒థా॒ - ల॒క్ష॒ణ - ఋ॑తు॒లక్ష॑ణం॒ - భువ॑నగ్ం స॒ప్త చ॑) (అ. 2)
అనువాకం 3
సా॒క॒ఞ్జానాగ్ం॑ స॒ప్తథ॑మాహు-రేక॒జమ్ । షడు॑ద్య॒మా ఋష॑యో దేవ॒జా ఇతి॑ ।
తేషా॑మి॒ష్టాని॒ విహి॑తాని ధామ॒శః । స్థా॒త్రే రే॑జన్తే॒ వికృ॑తాని రూప॒శః ॥ కోను॑ మర్యా॒ అమి॑థితః । సఖా॒ సఖా॑యమబ్రవీత్ । జహా॑కో అ॒స్మదీ॑షతే ॥
యస్తి॒త్యాజ॑ సఖి॒విద॒గ్ం॒ సఖా॑యమ్ ।
న తస్య॑ వా॒చ్యపి॑ భా॒గో అ॑స్తి ।
యదీగ్ం॑ శృ॒ణోత్య॒లకగ్ం॑ శృణోతి ॥ 8 ॥
న హి ప్ర॒వేద॑ సుకృ॒తస్య॒ పన్థా॒మితి॑ ॥
ఋ॒తుర్-ఋ॑తునా ను॒ద్యమా॑నః ।
విన॑నాదా॒భిధా॑వః । షష్టిశ్చ త్రిగ్ంశ॑కా వ॒ల్గాః ।
శు॒క్లకృ॑ష్ణౌ చ॒ షాష్టి॑కౌ ॥
సా॒రా॒గ॒వ॒స్త్రై-ర్జ॒రద॑క్షః ।
వ॒స॒న్తో వసు॑భి-స్స॒హ । సం॒వఁ॒థ్స॒రస్య॑ సవి॒తుః । ప్రై॒ష॒కృ-త్ప్ర॑థ॒మ-స్స్మృ॑తః ॥ అ॒మూనా॒దయ॑-తేత్య॒న్యాన్ ॥ 9 ॥
అ॒మూగ్శ్చ॑ పరి॒రక్ష॑తః । ఏ॒తా వా॒చః ప్ర॑యుజ్య॒న్తే । యత్రై త॑దుప॒దృశ్య॑తే ॥ ఏ॒తదే॒వ వి॑జానీ॒యాత్ । ప్ర॒మాణ॑-ఙ్కాల॒పర్య॑యే । వి॒శే॒ష॒ణ-న్తు॑ వక్ష్యా॒మః । ఋ॒తూనా᳚-న్తన్ని॒బోధ॑త ॥ శుక్లవాసా॑ రుద్ర॒గణః । గ్రీ॒ష్మేణా॑వర్త॒తే స॑హ ।
ని॒జహ॑-న్పృథి॑వీగ్ం స॒ర్వామ్ ॥ 10 ॥
జ్యో॒తిషా᳚ ఽప్రతి॒ఖ్యేన॑ సః ॥ వి॒శ్వ॒రూ॒పాణి॑ వాసా॒గ్ం॒సి । ఆ॒ది॒త్యానా᳚-న్ని॒బోధ॑త । సంవఁథ్సరీణ॑-ఙ్కర్మ॒ఫలమ్ । వర్షాభి-ర్ద॑దతా॒గ్ం॒ సహ ॥ అదుఃఖో॑ దుఃఖ చ॑క్షురి॒వ । తద్మా॑ పీత ఇవ॒ దృశ్య॑తే । శీతేనా᳚ వ్యథ॑యన్ని॒వ । రు॒రుద॑క్ష ఇవ॒ దృశ్య॑తే ॥ హ్లాదయతే᳚ జ్వల॑తశ్చై॒వ ।
శా॒మ్యత॑శ్చాస్య॒ చక్షు॑షీ । యావై ప్రజా భ్రగ్గ్॑శ్య॒న్తే । సంవఁథ్సరాత్తా భ్రగ్గ్॑శ్య॒న్తే ॥ యాః॒ ప్రతి॑తిష్ఠ॒న్తి । సంవఁథ్సరే తాః ప్రతి॑తిష్ఠ॒న్తి । వ॒ర్॒షాభ్య॑ ఇత్య॒ర్థః ॥ 11 ॥
(శృ॒ణో॒ - త్య॒న్యాన్థ్ - స॒ర్వా - మే॒వ షట్చ॑) (అ. 3)
అనువాకం 4
అక్షి॑దుః॒ఖోత్థి॑తస్యై॒వ । వి॒ప్రస॑న్నే క॒నీని॑కే । ఆఙ్క్తే చాద్గ॑ణ-న్నా॒స్తి । ఋ॒భూణా᳚-న్తన్ని॒బోధ॑త ॥ క॒న॒కా॒భాని॑ వాసా॒గ్ం॒సి । అ॒హతా॑ని ని॒బోధ॑త ।
అన్నమశ్ర్నీత॑ మృజ్మీ॒త । అ॒హం-వోఁ॑ జీవ॒నప్ర॑దః ॥ ఏ॒తా వా॒చః ప్ర॑యుజ్య॒న్తే ।
శ॒రద్య॑త్రోప॒ దృశ్య॑తే ॥ 12 ॥
అభిధూన్వన్తో-ఽభిఘ్న॑న్త ఇ॒వ । వా॒తవ॑న్తో మ॒రుద్గ॑ణాః ॥ అముతో జేతుమిషుము॑ఖమి॒వ । సన్నద్ధా-స్సహ ద॑దృశే॒ హ । అపద్ధ్వస్తై-ర్వస్తివ॑ర్ణైరి॒వ । వి॒శి॒ఖాసః॑ కప॒ర్దినః ॥ అక్రుద్ధస్య యోథ్స్య॑మాన॒స్య । కృ॒ద్ధస్యే॑వ॒ లోహి॑నీ । హేమతశ్చక్షు॑షీ వి॒ద్యాత్ । అ॒క్ష్ణయోః᳚, క్షిప॒ణోరి॑వ ॥ 13 ॥
దుర్భిక్ష-న్దేవ॑లోకే॒షు । మ॒నూనా॑ముద॒క-ఙ్గృ॑హే । ఏ॒తా వా॒చః ప్ర॑వద॒న్తీః । వై॒ద్యుతో॑ యాన్తి॒ శైశి॑రీః ॥ తా అ॒గ్నిః పవ॑మానా॒ అన్వై᳚క్షత । ఇ॒హ జీ॑వి॒కామ-ప॑రిపశ్యన్న్ । తస్యై॒షా భవ॑తి ॥ ఇ॒హేహ వః॑ స్వత॒పసః । మరు॑త॒-స్సూర్య॑త్వచః । శర్మ॑ స॒ప్రథా॒ ఆవృ॑ణే ॥ 14 ॥
(దృశ్య॑త - ఇ॒వా - వృ॑ణే) (అ. 4)
అనువాకం 5
అతి॑ తా॒మ్రాణి॑ వాసా॒గ్ం॒సి । అ॒ష్టివ॑జ్రి శ॒తఘ్ని॑ చ ।
విశ్వే దేవా విప్ర॑హర॒న్తి । అ॒గ్నిజి॑హ్వ అ॒సశ్చ॑త ॥ నైవ దేవో॑ న మ॒ర్త్యః । న రాజా వ॑రుణో॒ విభుః । నాగ్ని-ర్నేన్ద్రో న ప॑వమా॒నః । మా॒తృక్క॑చ్చ న॒ విద్య॑తే ॥ ది॒వ్యస్యైకా॒ ధను॑రార్త్నిః ।
పృ॒థి॒వ్యామప॑రా శ్రి॒తా ॥ 15 ॥
తస్యేన్ద్రో వమ్రి॑రూపే॒ణ । ధ॒నుర్జ్యా॑-మఛి॒నథ్స్వ॑యమ్ ॥ తది॑న్ద్ర॒ధను॑రిత్య॒జ్యమ్ । అ॒భ్రవ॑ర్ణేషు॒ చక్ష॑తే । ఏతదేవ శంయోఁ-ర్బార్హ॑స్పత్య॒స్య । ఏ॒త-ద్రు॑ద్రస్య॒ ధనుః ॥ రు॒ద్రస్య॑ త్వేవ॒ ధను॑రార్త్నిః । శిర॒ ఉత్పి॑పేష ।
స ప్ర॑వ॒ర్గ్యో॑-ఽభవత్ । తస్మా॒-ద్య-స్సప్ర॑వ॒ర్గ్యేణ॑ య॒జ్ఞేన॒ యజ॑తే ।
రు॒ద్రస్య॒ స శిరః॒ ప్రతి॑దధాతి । నైనగ్ం॑ రు॒ద్ర ఆరు॑కో భవతి । య ఏ॒వం-వేఁద॑ ॥ 16 ॥
(శ్రి॒తా - యజ॑తే॒ త్రీణి॑ చ) (అ. 5)
అనువాకం 6
అ॒త్యూ॒ర్ధ్వా॒క్షో-ఽతి॑రశ్చాత్ । శిశి॑రః ప్ర॒దృశ్య॑తే ।
నైవ రూప-న్న॑ వాసా॒గ్ం॒సి । న చక్షుః॑ ప్రతి॒దృశ్య॑తే ॥ అ॒న్యోన్య॒-న్తు న॑ హిగ్గ్స్రా॒తః । స॒త స్త॑-ద్దేవ॒లక్ష॑ణమ్ । లోహితో-ఽక్ష్ణి శా॑రశీ॒ర్ష్ణిః ।
సూ॒ర్యస్యో॑దయ॒న-మ్ప్ర॑తి ॥ త్వ-ఙ్కరోషి॑ న్యఞ్జ॒లికామ్ । త్వ॒-ఙ్కరో॑షి ని॒జాను॑కామ్ ॥ 17 ॥
నిజానుకామే᳚ న్యఞ్జ॒లికా । అమీ వాచ-ముపాస॑తామి॒తి ॥
తస్మై సర్వ ఋతవో॑ నమ॒న్తే । మర్యాదా కరత్వా-త్ప్ర॑పురో॒ధామ్ । బ్రాహ్మణ॑ ఆప్నో॒తి । య ఏ॑వం-వేఁ॒ద ।
స ఖలు సంవఁథ్సర ఏతై-స్సేనానీ॑భి-స్స॒హ ।
ఇన్ద్రాయ సర్వాన్-కామాన॑భివ॒హతి । స ద్ర॒ఫ్సః ।
తస్యై॒షా భవ॑తి ॥ 18 ॥
అవ॑ ద్ర॒ఫ్సో అగ్ం॑శ॒మతీ॑మతిష్ఠత్ । ఇ॒యా॒నః కృ॒ష్ణో ద॒శభిః॑ స॒హస్రైః᳚ ।
ఆవ॒ర్త-మిన్ద్ర॒-శ్శచ్యా॒ ధమ॑న్తమ్ । ఉపస్నుహి త-న్నృమణా-మథ॑ద్రామి॒తి ॥ ఏతయై వేన్ద్ర-స్సలా వృ॑క్యా స॒హ । అసురా-న్ప॑రివృ॒శ్చతి । పృథి॑వ్య॒గ్ం॒ శుమ॑తీ । తామ॒న్వ-వ॑స్థిత-స్సంవఁథ్స॒రో ది॒వఞ్చ॑ ।
నైవం-విఁదుషా-ఽఽచార్యా᳚-న్తేవా॒సినౌ । అన్యోన్యస్మై᳚ ద్రుహ్యా॒తామ్ । యో ద్రు॒హ్యతి । భ్రశ్యతే స్వ॑ర్గా-ల్లో॒కాత్ । ఇత్యతు మ॑ణ్డలా॒ని । సూర్య మణ్డలా᳚ న్యాఖ్యా॒యికాః । అత ఊర్ధ్వగ్ంస॑నిర్వ॒చనాః ॥ 19 ॥
(ని॒జాను॑కాం॒ - భవ॑తి - ద్రుహ్యా॒తా-మ్పఞ్చ॑ చ) (అ. 6)
అనువాకం 7
ఆరోగో భ్రాజః పటరః॑ పత॒ఙ్గః । స్వర్ణరో జ్యోతిషీమాన్॑. విభా॒సః । తే అస్మై సర్వే దివమా॑తప॒న్తి । ఊర్జ-న్దుహానా అనపస్ఫుర॑న్త ఇ॒తి ॥ కశ్య॑పో-ఽష్ట॒మః । స మహామేరు-న్న॑ జహా॒తి । తస్యై॒షా భవ॑తి ॥ యత్తే॒ శిల్ప॑-ఙ్కశ్యప రోచ॒నావ॑త్ । ఇ॒న్ద్రి॒యావ॑-త్పుష్క॒ల-ఞ్చి॒త్రభా॑ను ।
యస్మి॒-న్థ్సూర్యా॒ అర్పి॑తా-స్స॒ప్త సా॒కమ్ ॥ 20 ॥
తస్మి-న్రాజాన-మధివిశ్రయే॑మమి॒తి ॥ తే అస్మై సర్వే కశ్యపా-జ్జ్యోతి॑--ర్లభ॒న్తే । తాన్థ్సోమః కశ్యపాదధి॑ నిర్ధ॒మతి । భ్రస్తా కర్మ కృ॑దివై॒వమ్ ॥
ప్రాణో జీవానీన్ద్రియ॑ జీవా॒ని । సప్త శీర్ష॑ణ్యాః ప్రా॒ణాః ।
సూర్యా ఇ॑త్యాచా॒ర్యాః ॥ అపశ్యమహ మేతాన్-థ్సప్త సూ᳚ర్యాని॒తి । పఞ్చకర్ణో॑ వాథ్స్యా॒యనః । సప్తకర్ణ॑శ్చ ప్లా॒క్షిః ॥ 21 ॥
ఆనుశ్రవిక ఏవ నౌ కశ్య॑ప ఇ॒తి । ఉభౌ॑ వేద॒యితే ।
న హి శేకుమివ మహామే॑రు-ఙ్గ॒న్తుమ్ ॥
అపశ్యమహమేత-థ్సూర్యమణ్డల-మ్పరివ॑ర్తమా॒నమ్ ।
గా॒ర్గ్యః ప్రా॑ణత్రా॒తః । గచ్ఛన్త మ॑హామే॒రుమ్ । ఏక॑ఞ్చాజ॒హతమ్ ॥ భ్రాజపటర పత॑ఙ్గా ని॒హనే । తిష్ఠన్నా॑తప॒న్తి । తస్మా॑ది॒హ తప్త్రి॑ తపాః ॥ 22 ॥
అ॒ముత్రే॒తరే । తస్మా॑ది॒హా తప్త్రి॑ తపాః ॥ తేషా॑మేషా॒ భవ॑తి ॥ స॒ప్త సూర్యా॒ దివ॒-మను॒ ప్రవి॑ష్టాః । తాన॒న్వేతి॑ ప॒థిభి॑-ర్దక్షి॒ణావాన్॑ । తే అస్మై సర్వే ఘృతమా॑తప॒న్తి । ఊర్జ-న్దుహానా అనపస్ఫుర॑న్త ఇ॒తి ॥
సప్తర్త్విజ-స్సూర్యా ఇ॑త్యాచా॒ర్యాః ॥ తేషా॑మేషా॒ భవ॑తి ॥
స॒ప్త దిశో॒ నానా॑ సూర్యాః ॥ 23 ॥
స॒ప్త హోతా॑ర ఋ॒త్విజః॑ । దేవా ఆదిత్యా॑ యే స॒ప్త ।
తేభి-స్సోమాభీ రక్ష॑ణ ఇ॒తి ॥ తద॑ప్యామ్నా॒యః । దిగ్భ్రాజ ఋతూ᳚న్ కరో॒తి ॥ ఏత॑యైవా॒వృతా ఽఽసహస్రసూర్యతాయా ఇతి వై॑శమ్పా॒యనః ॥ తస్యై॒షా భవ॑తి ॥
యద్ద్యావ॑ ఇన్ద్ర తే శ॒తగ్ం శ॒త-మ్భూమీః᳚ । ఉ॒త స్యుః ।
న త్వా॑ వజ్రిన్-థ్స॒హస్ర॒గ్ం॒ సూర్యాః᳚ ॥ 24 ॥
అను న జాతమష్ట రోద॑సీ ఇ॒తి ॥ నానా లిఙ్గత్వా-దృతూనా-న్నానా॑ సూర్య॒త్వమ్ ॥ అష్టౌ తు వ్యవసి॑తా ఇ॒తి ॥ సూర్యమణ్డలా-న్యష్టా॑త ఊ॒ర్ధ్వమ్ ॥
తేషా॑మేషా॒ భవ॑తి ॥ చి॒త్ర-న్దే॒వానా॒-ముద॑గా॒దనీ॑కమ్ । చక్షు॑-ర్మి॒త్రస్య॒ వరు॑ణస్యా॒గ్నేః । ఆ-ఽప్రా॒ ద్యావా॑ పృథి॒వీ అ॒న్తరి॑క్షమ్ ।
సూర్య ఆత్మా జగతస్తస్థు॑షశ్చే॒తి ॥ 25 ॥
(సా॒కం - ప్లా॒క్షి - స్తప్త్రి॑తపా॒ - నానా॑సూర్యాః॒ - సూర్యా॒ - +నవ॑ చ) (అ. 7)
అనువాకం 8
క్వేదమభ్ర॑-న్నివి॒శతే । క్వాయగ్ం॑ సంవఁథ్స॒రో మి॑థః । క్వాహః క్వేయ-న్దే॑వ రా॒త్రీ । క్వ మాసా ఋ॑తవ॒-శ్శ్రితాః ॥ అర్ధమాసా॑ ముహూ॒ర్తాః । నిమేషాస్తు॑టిభిః॒ (నిమేషాస్త్ర॑టిభిః॒) సహ । క్వేమా ఆపో ని॑విశ॒న్తే । య॒దీతో॑ యాన్తి॒ సమ్ప్ర॑తి ॥ కాలా అఫ్సు ని॑విశ॒న్తే । ఆ॒ప-స్సూర్యే॑ స॒మాహి॑తాః ॥ 26 ॥
అభ్రా᳚ణ్య॒పః ప్ర॑పద్య॒న్తే । వి॒ద్యుథ్సూర్యే॑ స॒మాహి॑తా ॥ అనవర్ణే ఇ॑మే భూ॒మీ । ఇ॒యఞ్చా॑సౌ చ॒ రోద॑సీ ॥ కిగ్గ్ స్విదత్రాన్త॑రా భూ॒తమ్ । యే॒నేమే వి॑ధృతే॒ ఉభే ।
వి॒ష్ణునా॑ విధృ॑తే భూ॒మీ । ఇ॒తి వ॑థ్సస్య॒ వేద॑నా ॥
ఇరా॑వతీ ధేను॒మతీ॒ హి భూ॒తమ్ । సూ॒య॒వ॒సినీ॒ మను॑షే దశ॒స్యే᳚ ॥ 27 ॥
వ్య॑ష్టభ్నా॒-ద్రోద॑సీ॒ విష్ణ॑వే॒తే । దా॒ధర్థ॑ పృథి॒వీ-మ॒భితో॑ మ॒యూఖైః᳚ ॥
కిన్త-ద్విష్ణో ర్బల॑మా॒హుః । కా॒ దీప్తిః॑ కి-మ్ప॒రాయ॑ణమ్ ।
ఏకో॑ య॒ద్ధా-ర॑య ద్దే॒వః । రే॒జతీ॑ రోద॒సీ ఉ॑భే ॥ వాతాద్విష్ణో-ర్బ॑ల మా॒హుః । అ॒క్షరా᳚-ద్దీప్తి॒ రుచ్య॑తే । త్రి॒పదా॒ద్ధార॑య-ద్దే॒వః । యద్విష్ణో॑రేక॒-ముత్త॑మమ్ ॥ 28 ॥
అ॒గ్నయో॑ వాయ॑వశ్చై॒వ । ఏ॒తద॑స్య ప॒రాయ॑ణమ్ ॥ పృచ్ఛామి త్వా ప॑ర-మ్మృ॒త్యుమ్ । అ॒వమ॑-మ్మద్ధ్య॒మఞ్చ॑తుమ్ । లో॒కఞ్చ॒ పుణ్య॑పాపా॒నామ్ ।
ఏ॒త-త్పృ॑చ్ఛామి॒ సమ్ప్ర॑తి ॥ అ॒ముమా॑హుః ప॑ర-మ్మృ॒త్యుమ్ । ప॒వమా॑న-న్తు॒ మద్ధ్య॑మమ్ । అ॒గ్నిరే॒వావ॑మో మృ॒త్యుః । చ॒న్ద్రమా᳚-శ్చతు॒రుచ్య॑తే ॥ 29 ॥
అ॒నా॒భో॒గాః ప॑ర-మ్మృ॒త్యుమ్ । పా॒పా-స్సం॑యఁన్తి॒ సర్వ॑దా । ఆభోగాస్త్వేవ॑ సంయఁ॒న్తి । య॒త్ర పు॑ణ్యకృ॒తో జ॑నాః ॥ తతో॑ మ॒ద్ధ్యమ॑మాయ॒న్తి । చ॒తుమ॑గ్నిఞ్చ॒ సమ్ప్ర॑తి ॥ పృచ్ఛామి త్వా॑ పాప॒కృతః । య॒త్ర యా॑తయ॒తే య॑మః । త్వన్నస్త--ద్బ్రహ్మ॑-న్ప్రబ్రూ॒హి । య॒ది వే᳚త్థా-ఽస॒తో గృ॑హాన్ ॥ 30 ॥
క॒శ్యపా॑ దుది॑తా-స్సూ॒ర్యాః । పా॒పాన్ని॑ర్ఘ్నన్తి॒ సర్వ॑దా ।
రోదస్యోరన్త॑-ర్దేశే॒షు । తత్ర న్యస్యన్తే॑ వాస॒వైః ॥
తే ఽశరీరాః ప్ర॑పద్య॒న్తే ।
య॒థా ఽపు॑ణ్యస్య॒ కర్మ॑ణః । అపా᳚ణ్య॒పాద॑ కేశా॒సః । త॒త్ర తే॑-ఽయోని॒జా జ॑నాః ॥ మృత్వా పునర్మృత్యు-మా॑పద్య॒న్తే । అ॒ద్యమా॑నా-స్స్వ॒కర్మ॑భిః ॥ 31 ॥
ఆశాతికాః క్రిమ॑య ఇ॒వ । తతః పూయన్తే॑ వాస॒వైః ॥
అపై॑త-మ్మృ॒త్యు-ఞ్జ॑యతి । య ఏ॒వం-వేఁద॑ । స ఖల్వైవం॑-విఁద్బ్రా॒హ్మణః । దీ॒ర్ఘశ్రు॑త్తమో॒ భవ॑తి । కశ్య॑ప॒స్యాతి॑థి॒-స్సిద్ధగ॑మన॒-స్సిద్ధాగ॑మనః ॥
తస్యై॒షా భవ॑తి ॥ ఆయస్మిన᳚-థ్స॒ప్త వా॑స॒వాః ।
రోహ॑న్తి పూ॒ర్వ్యా॑ రుహః॑ ॥ 32 ॥
ఋషి॑ర్హ దీర్ఘ॒శ్రుత్త॑మః । ఇన్ద్రస్య ఘర్మో అతి॑థిరి॒తి ॥
కశ్యపః పశ్య॑కో భ॒వతి । యథ్సర్వ-మ్పరిపశ్యతీ॑తి సౌ॒క్ష్మ్యాత్ ॥ అథాగ్నే॑రష్టపు॑రుష॒స్య । తస్యై॒షా భవ॑తి ॥ అగ్నే॒ నయ॑ సు॒పథా॑ రా॒యే అ॒స్మాన్ ।
విశ్వా॑ని దేవ వ॒యునా॑ని వి॒ద్వాన్ । యు॒యో॒ద్ధ్య॑స్మ-జ్జు॑హురా॒ణమేనః॑ । భూయిష్ఠాన్తే నమ ఉక్తిం-విఁ॑ధేమే॒తి ॥ 33 ॥
స॒మాహి॑తా - దశ॒స్యే॑ - ఉత్త॑మ॒-ముచ్య॑తే-గృహాన్-థ్స్వ॒కర్మ॑భిః-పూ॒ర్వ్యా॑ రుహ॑-ఇ॒తి) (అ. 8)
అనువాకం 9
అగ్నిశ్చ జాత॑వేదా॒శ్చ । సహోజా అ॑జిరా॒ప్రభుః । వైశ్వానరో న॑ర్యాపా॒శ్చ । ప॒ఙ్క్తిరా॑ధాశ్చ॒ సప్త॑మః ।
విసర్పే వాష్ట॑మో-ఽగ్నీ॒నామ్ । ఏతే-ఽష్టౌ వసవః, క్షి॑తా ఇ॒తి ॥ యథర్త్వే-వాగ్నే-రర్చిర్వర్ణ॑ విశే॒షాః ।
నీలార్చిశ్చ పీతకా᳚ర్చిశ్చే॒తి ॥ అథ వాయో-రేకాదశ-పురుషస్యైకాదశ॑స్త్రీక॒స్య ॥
ప్రభ్రాజమానా వ్య॑వదా॒తాః ॥ 34 ॥
యాశ్చ వాసు॑కి వై॒ద్యుతాః । రజతాః పరు॑షా-శ్శ్యా॒మాః ।
కపిలా అ॑తిలో॒హితాః । ఊర్ధ్వా అవప॑తన్తా॒శ్చ । వైద్యుత ఇ॑త్యేకా॒దశ ॥ నైనం-వైఁద్యుతో॑ హిన॒స్తి । య ఏ॑వం-వేఁ॒ద ॥ స హోవాచ వ్యాసః పా॑రాశ॒ర్యః ।
విద్యుద్వధమేవాహ-మ్మృత్యుమై᳚చ్ఛమి॒తి ॥
న త్వకా॑మగ్ం హ॒న్తి ॥ 35 ॥
య ఏ॑వం-వేఁ॒ద ॥ అథ గ॑న్ధర్వ॒గణాః । స్వాన॒ భ్రాట్ । అఙ్ఘా॑రి॒-ర్బమ్భా॑రిః । హస్త॒-స్సుహ॑స్తః । కృశా॑ను-ర్వి॒శ్వావ॑సుః । మూర్ధన్వాన్-థ్సూ᳚ర్యవ॒ర్చాః ।
కృతిరిత్యేకాదశ గ॑న్ధర్వ॒గణాః ॥ దేవాశ్చ మ॑హాదే॒వాః । రశ్మయశ్చ దేవా॑ గర॒గిరః ॥ 36 ॥
నైన-ఙ్గరో॑ హిన॒స్తి । య ఏ॑వం-వేఁ॒ద ॥ గౌ॒రీ మి॑మాయ సలి॒లాని॒ తక్ష॑తీ । ఏక॑పదీ ద్వి॒పదీ॒ సా చతు॑ష్పదీ । అ॒ష్టాప॑దీ॒ నవ॑పదీ బభూ॒వుషీ᳚ । సహస్రాక్షరా పరమే వ్యో॑మన్ని॒తి ॥ వాచో॑ విశే॒షణమ్ ॥
అథ నిగద॑వ్యాఖ్యా॒తాః । తాననుక్ర॑మిష్యా॒మః ॥
వ॒రాహవః॑-స్వత॒పసః ॥ 37 ॥
వి॒ద్యు-న్మ॑హసో॒ ధూప॑యః । శ్వాపయో గృహమేధా᳚శ్చేత్యే॒తే । యే॒ చేమే-ఽశి॑మివి॒ద్విషః ॥ పర్జన్యా-స్సప్త పృథివీమభివ॑ర్ష॒న్తి ।
వృష్టి॑భిరి॒తి । ఏతయైవ విభక్తి వి॑పరీ॒తాః । స॒ప్తభి॒ర్వాతై॑ రుదీ॒రితాః । అమూం-లోఁకా-నభివ॑ర్ష॒న్తి । తేషా॑మేషా॒ భవ॑తి ॥ స॒మా॒న-మే॒తదుద॑కమ్ ॥ 38 ॥
ఉ॒చ్చైత్య॑వ॒ చాహ॑భిః । భూమి॑-మ్ప॒ర్జన్యా॒ జిన్వ॑న్తి ।
దివ-ఞ్జిన్వన్-త్యగ్న॑య ఇ॒తి ॥ యదక్ష॑ర-మ్భూ॒తకృ॑తమ్ ।
విశ్వే॑ దేవా ఉ॒పాస॑తే । మ॒హర్షి॑మస్య గో॒ప్తార᳚మ్ । జ॒మద॑గ్ని॒-మకు॑ర్వత ॥ జ॒మద॑గ్ని॒-రాప్యా॑యతే । ఛన్దో॑భి-శ్చతురుత్త॒రైః । రాజ్ఞ॒-స్సోమ॑స్య తృ॒ప్తాసః॑ ॥ 39 ॥
బ్రహ్మ॑ణా వీ॒ర్యా॑వతా । శి॒వా నః॑ ప్ర॒దిశో॒ దిశః॑ ॥ తచ్ఛం॒యోఁరా వృ॑ణీమహే । గా॒తుం-యఁ॒జ్ఞాయ॑ । గా॒తుం-యఁ॒జ్ఞప॑తయే । దైవీ᳚ స్వ॒స్తిర॑స్తు నః ।
స్వ॒స్తి-ర్మాను॑షేభ్యః । ఊ॒ర్ధ్వ-ఞ్జి॑గాతు భేష॒జమ్ ।
శన్నో॑ అస్తు ద్వి॒పదే᳚ । శఞ్చతు॑ష్పదే ॥
సోమపా(3) అసోమపా(3) ఇతి నిగద॑వ్యాఖ్యా॒తాః ॥ 40 ॥
(వ్య॒వ॒దా॒తా - హ॒న్తి - గ॑ర॒గిర - స్త॒పస - ఉద॑కం - తృప్తాస॒ - శ్వతు॑ష్పద॒ ఏక॑-ఞ్చ) (అ. 9)
అనువాకం 10
స॒హ॒స్ర॒వృది॑య-మ్భూ॒మిః । ప॒రం-వ్యోఁ॑మ స॒హస్ర॑వృత్ । అ॒శ్వినా॑ భుజ్యూ॑ నాస॒త్యా । వి॒శ్వస్య॑ జగ॒తస్ప॑తీ ॥ జాయా భూమిః ప॑తిర్వ్యో॒మ । మి॒థున॑న్తా అ॒తుర్య॑థుః । పుత్రో బృహస్ప॑తీ రు॒ద్రః । స॒రమా॑ ఇతి॑ స్త్రీపు॒మమ్ ॥ శు॒క్రం-వాఁ॑మ॒న్యద్య॑జ॒తం-వాఁ॑మ॒న్యత్ । విషు॑రూపే॒ అహ॑నీ॒ ద్యౌరి॑వ స్థః ॥ 41 ॥
విశ్వా॒ హి మా॒యా అవ॑థ-స్స్వధావన్తౌ । భ॒ద్రా వా᳚-మ్పూషణావి॒హ రా॒తిర॑స్తు ॥ వాసా᳚త్యౌ చి॒త్రౌ జగ॑తో ని॒ధానౌ᳚ । ద్యావా॑భూమీ చ॒రథః॑ స॒గ్ం॒ సఖా॑యౌ ।
తావ॒శ్వినా॑ రా॒సభా᳚శ్వా॒ హవ॑-మ్మే । శు॒భ॒స్ప॒తీ॒ ఆ॒గతగ్ం॑ సూ॒ర్యయా॑ స॒హ ॥ త్యుగ్రో॑ హ భు॒జ్యు-మ॑శ్వినోద మే॒ఘే । ర॒యిన్న కశ్చి॑-న్మమృ॒వాఁ(2) అవా॑హాః । తమూ॑హథు-ర్నౌ॒భిరా᳚త్మ॒న్-వతీ॑భిః ।
అ॒న్త॒రి॒క్ష॒ ప్రుడ్భి॒ర-పో॑దకాభిః ॥ 42 ॥
తి॒స్రః, క్షప॒స్త్రిరహా॑ ఽతి॒వ్రజ॑ద్భిః । నాస॑త్యా భు॒జ్యుమూ॑హథుః పత॒ఙ్గైః । స॒ము॒ద్రస్య॒ ధన్వ॑న్నా॒ర్ద్రస్య॑ పా॒రే । త్రి॒భీ రథై᳚-శ్శ॒తప॑ద్భి॒-ష్షడ॑శ్వైః ॥ స॒వి॒తారం॒-విఁత॑న్వన్తమ్ । అను॑బద్ధ్నాతి శామ్బ॒రః । ఆపపూర్షం-బ॑రశ్చై॒వ ।
స॒వితా॑ ఽరేప॒సో॑ ఽభవత్ ॥ త్యగ్ం సుతృప్తం-విఁ॑దిత్వై॒వ । బ॒హుసో॑మ గి॒రం-వఁ॑శీ ॥ 43 ॥
అన్వేతి తుగ్రో వ॑క్రియా॒న్తమ్ । ఆయసూయాన్-థ్సోమ॑తృఫ్సు॒షు ॥
స సఙ్గ్రామ-స్తమో᳚ద్యో-ఽత్యో॒తః । వాచో గాః పి॑పాతి॒ తత్ ।
స తద్గోభి-స్స్తవా᳚ ఽత్యేత్య॒న్యే । ర॒క్షసా॑ ఽనన్వి॒తాశ్చ॑ యే ॥ అ॒న్వేతి॒ పరి॑వృత్త్యా॒-ఽస్తః । ఏ॒వమే॒తౌ స్థో॑ అశ్వినా । తే ఏ॒తే ద్యుః॑ పృథి॒వ్యోః । అహ॑రహ॒-ర్గర్భ॑న్దధాథే ॥ 44 ॥
తయో॑ రే॒తౌ వ॒థ్సా వ॑హోరా॒త్రే । పృ॒థి॒వ్యా అహః॑ । ది॒వో రాత్రిః॑ । తా అవి॑సృష్టౌ । దమ్ప॑తీ ఏ॒వ భ॑వతః ॥ తయో॑ రే॒తౌ వ॒థ్సౌ । అ॒గ్నిశ్చా॑-ది॒త్యశ్చ॑ । రా॒త్రేర్వ॒థ్సః । శ్వే॒త ఆ॑ది॒త్యః । అహ్నో॒-ఽగ్నిః ॥ 45 ॥
తా॒మ్రో అ॑రు॒ణః । తా అవి॑సృష్టౌ । దమ్ప॑తీ ఏ॒వ భ॑వతః ॥ తయో॑ రే॒తౌ వ॒థ్సౌ । వృ॒త్రశ్చ॑ వైద్యు॒తశ్చ॑ । అ॒గ్నేర్వృ॒త్రః । వై॒ద్యుత॑ ఆది॒త్యస్య॑ ।
తా అవి॑సృష్టౌ । దమ్ప॑తీ ఏ॒వ భ॑వతః ॥ తయో॑ రే॒తౌ వ॒థ్సౌ ॥ 46 ॥
ఉ॒ష్మా చ॑ నీహా॒రశ్చ॑ । వృ॒త్రస్యో॒ష్మా । వై॒ద్యు॒తస్య॑ నీహా॒రః । తౌ తావే॒వ ప్రతి॑పద్యేతే ॥ సేయగ్ం రాత్రీ॑ గ॒ర్భిణీ॑ పు॒త్రేణ॒ సంవఁ॑సతి ।
తస్యా॒ వా ఏ॒తదు॒ల్బణ᳚మ్ । యద్రాత్రౌ॑ ర॒శ్మయః॑ । యథా॒ గోర్గ॒ర్భిణ్యా॑ ఉ॒ల్బణ᳚మ్ । ఏ॒వమే॒తస్యా॑ ఉ॒ల్బణ᳚మ్ ॥ ప్రజయిష్ణుః ప్రజయా చ పశుభి॑శ్చ భ॒వతి ।
య ఏ॑వం-వేఁ॒ద । ఏతముద్యన్త-మపియ॑న్తఞ్చే॒తి । ఆదిత్యః పుణ్య॑స్య వ॒థ్సః । అథ పవి॑త్రాఙ్గి॒రసః ॥ 47 ॥
(స్థో - ఽపో॑దకాభి--ర్ వశీ - దధాథే - అ॒గ్ని - స్తయో॑ రే॒తౌ వ॒థ్సౌ - భ॒వతి చ॒త్వారి॑ చ) (అ. 10)
అనువాకం 11
ప॒విత్ర॑వన్తః॒ పరి॒వాజ॒మాస॑తే । పి॒తైషా᳚-మ్ప్ర॒త్నో అ॒భిర॑క్షతి వ్ర॒తమ్ । మ॒హస్స॑ము॒ద్రం-వఁరు॑ణ స్తి॒రోద॑ధే । ధీరా॑ ఇచ్ఛేకు॒ర్ధరు॑ణేష్వా॒రభ᳚మ్ ॥
ప॒విత్ర॑-న్తే॒ విత॑త॒-మ్బ్రహ్మ॑ణ॒స్పతే᳚ । ప్రభు॒ర్గాత్రా॑ణి॒ పర్యే॑షి వి॒శ్వతః॑ ।
అత॑ప్తతనూ॒-ర్న తదా॒మో అ॑శ్నుతే । శృ॒తాస॒ ఇద్వహ॑న్-త॒స్త-థ్సమా॑శత ॥ బ్ర॒హ్మా దే॒వానా᳚-మ్పద॒వీః క॑వీ॒నామృషి॒ర్విప్రా॑ణా-మ్మహి॒షో మృ॒గాణా᳚మ్ । శ్యే॒నో గృధ్రా॑ణా॒గ్॒ స్వధి॑తి॒-ర్వనా॑నా॒గ్ం॒ సోమః॑ ప॒విత్ర॒మత్యే॑తి॒ రేభన్న్॑ ॥ అస॑త-స్స॒ద్యే తత॑క్షుః ॥ 48 ॥
ఋష॑య-స్స॒ప్తాత్రి॑శ్చ॒ యత్ । సర్వే-ఽత్రయో అ॑గస్త్య॒శ్చ ।
నక్ష॑త్రై॒-శ్శఙ్కృ॑తో ఽవసన్న్ ॥ అథ॑ సవితు॒-శ్శ్యావాశ్వ॒స్యా ఽవర్తి॑కామస్య ॥ అ॒మీ య ఋక్షా॒ నిహి॑తా స ఉ॒చ్చా । నక్త॒-న్దదృ॑శ్రే॒ కుహ॑చి॒ద్దివే॑యుః ।
అద॑బ్ధాని॒ వరు॑ణస్య వ్ర॒తాని॑ । వి॒చా॒కశ॑-చ్చ॒న్ద్రమా॒ నక్ష॑త్రమేతి ॥
త-థ్స॑వి॒తు-ర్వరే᳚ణ్యమ్ । భర్గో॑ దే॒వస్య॑ ధీమహి ॥ 49 ॥
ధియో॒ యో నః॑ ప్రచో॒దయా᳚త్ ॥ తథ్స॑వి॒తు-ర్వృ॑ణీమహే ।
వ॒య-న్దే॒వస్య॒ భోజ॑నమ్ । శ్రేష్ఠగ్ం॑ సర్వ॒ధాత॑మమ్ । తుర॒-మ్భగ॑స్య ధీమహి ॥
అపా॑గూహత సవితా॒ తృభీన్॑ । సర్వా᳚-న్ది॒వో అన్ధ॑సః ।
నక్త॑006ఛ్;॒తాన్య॑భవ-న్దృ॒శే । అస్థ్య॒స్థ్నా సమ్భ॑విష్యామః ॥ నామ॒ నామై॒వ నా॒మ మే᳚ ॥ 50 ॥
నపుగ్ంస॑క॒-మ్పుమా॒గ్॒స్త్ర్య॑స్మి । స్థావ॑రో-ఽస్మ్యథ॒ జఙ్గ॑మః ।
య॒జే-ఽయక్షి॒ యష్టా॒హే చ॑ ॥ మయా॑ భూ॒తాన్య॑యక్షత । ప॒శవో॑ మమ॑ భూతా॒ని । అనూబన్ధ్యో ఽస్మ్య॑హం-విఁ॒భుః ॥ స్త్రియః॑ స॒తీః । తా ఉ॑ మే పు॒గ్ం॒స ఆ॑హుః ।
పశ్య॑దక్ష॒ణ్వాన్న-విచే॑తద॒న్ధః । క॒విర్యః పు॒త్ర-స్స ఇ॒మా చి॑కేత ॥ 51 ॥
యస్తా వి॑జా॒నా-థ్స॑వి॒తుః పి॒తా-ఽస॑త్ ॥ అ॒న్ధో మణిమ॑విన్దత్ । తమ॑నఙ్గులి॒-రావ॑యత్ । అ॒గ్రీ॒వః ప్రత్య॑ముఞ్చత్ । తమజి॑హ్వ అ॒సశ్చ॑త ॥
ఊర్ధ్వమూల-మ॑వాక్ఛా॒ఖమ్ । వృ॒క్షం-యాఁ॑ వేద॒ సమ్ప్ర॑తి । న స జాతు జనః॑ శ్రద్ద॒ద్ధ్యాత్ । మృ॒త్యుర్మా॑ మార॒యాది॑తిః ॥ హసితగ్ం రుది॑తఙ్గీ॒తమ్ ॥ 52 ॥
వీణా॑ పణ వ॒లాసి॑తమ్ । మృ॒తఞ్జీ॒వఞ్చ॑ యత్కి॒ఞ్చిత్ ।
అ॒ఙ్గాని॑ స్నేవ॒ విద్ధి॑ తత్ ॥ అతృ॑ష్య॒గ్గ్॒స్తృష్య॑ ధ్యాయత్ । అ॒స్మాజ్జా॒తా మే॑ మిథూ॒ చరన్న్॑ । పుత్రో నిర్-ఋత్యా॑ వైదే॒హః । అ॒చేతా॑ యశ్చ॒ చేత॑నః ॥ స॒ త-మ్మణిమ॑విన్దత్ । సో॑-ఽనఙ్గులి॒రావ॑యత్ ।
సో॒-ఽగ్రీ॒వః ప్రత్య॑మున్చత్ ॥ 53 ॥
సో-ఽజి॑హ్వో అ॒సశ్చ॑త ॥ నైతమృషిం-విఁదిత్వా నగ॑ర-మ్ప్ర॒విశేత్ । య॑ది ప్ర॒విశేత్ । మి॒థౌ చరి॑త్వా ప్ర॒విశేత్ । తథ్సమ్భవ॑స్య వ్ర॒తమ్ ॥ ఆ॒ తమ॑గ్నే ర॒థన్తి॑ష్ఠ । ఏకా᳚శ్వమేక॒ యోజ॑నమ్ । ఏకచక్ర॑-మేక॒ధురమ్ ।
వా॒త ధ్రా॑జి గ॒తిం-విఁ॑భో ॥ న॒ రి॒ష్యతి॑ న వ్య॒థతే ॥ 54 ॥
నా॒స్యాక్షో॑ యాతు॒ సజ్జ॑తి । యచ్ఛ్వేతా᳚-న్రోహి॑తాగ్శ్చా॒గ్నేః । ర॒థే యు॑క్త్వా-ఽధి॒తిష్ఠ॑తి ॥ ఏకయా చ దశభిశ్చ॑ స్వభూ॒తే । ద్వాభ్యా మిష్టయే విగ్ం॑శత్యా॒ చ । తిసృభిశ్చ వహసే త్రిగ్ం॑శతా॒ చ ।
నియుద్భి-ర్వాయవిహ తా॑ విము॒ఞ్చ ॥ 55 ॥
(తత॑క్షు--ర్ ధీమహి - నా॒మ మే॑ - చికేత - గీ॒తం - ప్రత్య॑ముఞ్చ-ద్- వ్య॒థతే - +స॒ప్త చ॑) (అ. 11)
అనువాకం 12
ఆత॑నుష్వ॒ ప్రత॑నుష్వ । ఉ॒ద్ధమాధ॑మ॒ సన్ధ॑మ । ఆదిత్యే చన్ద్ర॑వర్ణా॒నామ్ । గర్భ॒ మా ధే॑హి॒ యః పుమాన్॑ ॥ ఇ॒త-స్సి॒క్తగ్ం సూర్య॑గతమ్ ।
చ॒న్ద్రమ॑సే॒ రస॑ఙ్కృధి ।
వారాద-ఞ్జన॑యా-గ్రే॒-ఽగ్నిమ్ । య ఏకో॑ రుద్ర॒ ఉచ్య॑తే ॥
అ॒స॒-ఙ్ఖ్యా॒తా-స్స॑హస్రా॒ణి ।
స్మ॒ర్యతే॑ న చ॒ దృశ్య॑తే ॥ 56 ॥
ఏ॒వమే॒తన్ని॑బోధత ॥ ఆ మ॒న్ద్రై-రి॑న్ద్ర॒ హరి॑భిః । యా॒ హి మ॒యూర॑-రోమభిః । మాత్వా కేచిన్నియే మురి॑న్న పా॒శినః । ద॒ధ॒న్వేవ॒ తా ఇ॑హి ॥ మా మ॒న్ద్రై-రి॑న్ద్ర॒ హరి॑భిః । యా॒మి మ॒యూర॑ రోమభిః । మా మా కేచిన్నియే మురి॑న్న పా॒శినః । ని॒ధ॒న్వేవ॒ తాఁ(2) ఇ॑మి ॥
అణుభిశ్చ మ॑హద్భి॒శ్చ ॥ 57 ॥
ని॒ఘృష్వై॑ రస॒మాయు॑తైః । కాలైర్-హరిత్వ॑మాప॒న్నైః । ఇన్ద్రాయా॑హి స॒హస్ర॑ యుక్ ॥ అ॒గ్ని-ర్వి॒భ్రాష్టి॑ వసనః । వా॒యు-శ్శ్వేత॑సికద్రు॒కః । సం॒వఁ॒థ్స॒రో వి॑షూ॒ వర్ణైః᳚ । నిత్యా॒స్తే ఽనుచ॑రాస్త॒వ ॥
సుబ్రహ్మణ్యోగ్ం సుబ్రహ్మణ్యోగ్ం సు॑బ్రహ్మ॒ణ్యోమ్ ।
ఇన్ద్రాగచ్ఛ హరివ ఆగచ్ఛ మే॑ధాతి॒థేః । మేష వృషణశ్వ॑స్య మే॒నే ॥ 58 ॥
గౌరావస్కన్దిన్న-హల్యా॑యై జా॒ర । కౌశిక-బ్రాహ్మణ గౌతమ॑బ్రువా॒ణ ॥ అ॒రు॒ణాశ్వా॑ ఇ॒హాగ॑తాః । వస॑వః పృథివి॒ క్షితః॑ । అ॒ష్టౌ ది॒గ్వాస॑సో॒ ఽగ్నయః॑ । అగ్నిశ్చ జాతవేదా᳚శ్చేత్యే॒తే ॥ తామ్రాశ్వా᳚-స్తామ్ర॒రథాః । తామ్రవర్ణా᳚ స్తథా॒-ఽసితాః । దణ్డహస్తాః᳚ ఖాద॒గ్దతః । ఇతో రుద్రాః᳚ పరా॒ఙ్గతాః ॥ 59 ॥
ఉక్తగ్గ్ స్థాన-మ్ప్రమాణఞ్చ॑ పుర॒ ఇత ॥ బృహ॒స్పతి॑శ్చ సవి॒తా చ॑ । వి॒శ్వరూ॑పై-రి॒హాగ॑తామ్ । రథే॑నోదక॒వర్త్మ॑నా । అ॒ఫ్సుషా॑ ఇతి॒ తద్ద్వ॑యోః ॥
ఉక్తో వేషో॑ వాసా॒గ్ం॒సి చ । కాలావయవానా-మితః॑ ప్రతీ॒జ్యా । వాసాత్యా॑ ఇత్య॒శ్వినోః । కో-ఽన్తరిక్షే శబ్దఙ్క॑రోతీ॒తి । వాసిష్ఠో రౌహిణో మీమాగ్ం॑సా-ఞ్చ॒క్రే । తస్యై॒షా భవ॑తి ॥
వా॒శ్రేవ॑ వి॒ద్యున్మి॑మాతి వ॒థ్స-న్న మా॒తా సి॑షక్తి । యదే॑షాం-వృఁ॒ష్టిరస॑ర్జి ॥ దితి॑ ॥ బ్రహ్మ॑ణ ఉ॒దర॑ణమసి । బ్రహ్మ॑ణ ఉదీ॒రణ॑మసి । బ్రహ్మ॑ణ ఆ॒స్తర॑ణమసి । బ్రహ్మ॑ణ ఉప॒స్తర॑ణమసి ॥ 60 ॥
(దృశ్య॑తే॒ - చ - మే॒నే - ప॑రా॒-ఙ్గతా - శ్చ॒క్రే షట్ చ॑) (అ. 12)
అనువాకం 13
అ॒ష్టయో॑నీ-మ॒ష్టపు॑త్రామ్ । అ॒ష్టప॑త్నీ-మి॒మా-మ్మహీ᳚మ్ । అ॒హం-వేఁద॒ న మే॑ మృత్యుః ।
న చామృ॑త్యుర॒ఘాహ॑రత్ ॥ అ॒ష్టయో᳚న్య॒ష్ట పు॑త్రమ్ । అ॒ష్టప॑ది॒ద-మ॒న్తరి॑క్షమ్ । అ॒హం-వేఁద॒ న మే॑ మృత్యుః । న చామృ॑త్యుర॒ఘాహ॑రత్ । అ॒ష్టయో॑నీ-మ॒ష్టపు॑త్రామ్ । అ॒ష్టప॑త్నీ-మ॒మూన్దివ᳚మ్ ॥ 61 ॥
అ॒హం-వేఁద॒ న మే॑ మృత్యుః ।
న చామృ॑త్యుర॒ఘాహ॑రత్ ॥ సు॒త్రామా॑ణ-మ్పృథి॒వీ-న్ద్యామ॑నే॒హసగ్ం॑ సు॒శర్మా॑ణ॒ మది॑తిగ్ం సు॒ప్రణీ॑తిమ్ । దైవీ॒-న్నావగ్గ్॑ స్వరి॒త్రామనా॑గస॒మస్ర॑వన్తీ॒మా రు॑హేమా స్వ॒స్తయే᳚ ॥ మ॒హీమూ॒షుమ॒హీమూ॒ షు మా॒తరగ్ం॑ సువ్ర॒తానా॑మృ॒తస్య॒ పత్నీ॒మవ॑సే హువేమ । తు॒వి॒క్ష॒త్రామ॒జర॑న్తీమురూ॒చీగ్ం సు॒శర్మా॑ణ॒మది॑తిగ్ం సు॒ప్రణీ॑తిమ్ ॥ అది॑తి॒ర్ద్యౌ-రది॑తి-ర॒న్తరి॑క్షమ్ ।
అది॑తి ర్మా॒తా స పి॒తా స పు॒త్రః । విశ్వే॑ దే॒వా అది॑తిః॒ పఞ్చ॒ జనాః᳚ । అది॑తి-ర్జా॒త-మది॑తి॒-ర్జని॑త్వమ్ ॥ అ॒ష్టౌ పు॒త్రాసో॒ అది॑తేః । యే జా॒తా స్త॒న్వః॑ పరి॑ । దే॒వాఁ (2) ఉప॑ప్రై-థ్స॒ప్తభిః॑ ॥ 62 ॥
ప॒రా॒ మా॒ర్తా॒ణ్డమాస్య॑త్ ॥ స॒ప్తభిః॑ పు॒త్రై-రది॑తిః । ఉప॒ ప్రై-త్పూ॒ర్వ్యం॑-యుఁగ᳚మ్ । ప్ర॒జాయై॑ మృ॒త్యవే త॑త్ । ప॒రా॒ మా॒ర్తా॒ణ్డ-మాభ॑ర॒దితి॑ ॥ తాననుక్ర॑మిష్యా॒మః ॥ మి॒త్రశ్చ॒ వరు॑ణశ్చ । ధా॒తా చా᳚ర్య॒మా చ॑ । అగ్ంశ॑శ్చ॒ భగ॑శ్చ । ఇన్ద్రశ్చ వివస్వాగ్॑శ్చేత్యే॒తే ॥ హి॒ర॒ణ్య॒గ॒ర్భ-స్సమ॑వర్త॒తాగ్రే॑ భూ॒తస్య॑ జా॒తః పతి॒రేక॑ ఆసీత్ । స దా॑ధార పృథి॒వీ-న్ద్యా ము॒తేమా-ఙ్కస్మై॑ దే॒వాయ॑ హ॒విషా॑ విధేమ ॥ హ॒గ్ం॒స-శ్శు॑చి॒ష-ద్వసు॑రన్తరిక్ష॒-సద్ధోతా॑ వేది॒షదతి॑థి ర్దురోణ॒సత్ । నృ॒ష-ద్వ॑ర॒సదృ॑త॒స-ద్వ్యో॑మ॒సద॒బ్జా గో॒జా ఋ॑త॒జా అ॑ద్రి॒జా ఋ॒తం-బృ॒హత్ ॥
బ్రహ్మ॑ జజ్ఞా॒న-మ్ప్ర॑థ॒మ-మ్పు॒రస్తా॒ద్వి సీ॑మ॒త-స్సు॒రుచో॑ వే॒న ఆ॑వః । స బు॒ధ్నియా॑ ఉప॒మా అ॑స్య వి॒ష్ఠా-స్స॒తశ్చ॒ యోని॒మస॑తశ్చ॒ వివః॑ ॥ తదిత్ప॒ద-న్న విచి॑కేత వి॒ద్వాన్ । యన్మృ॒తః పున॑ర॒ప్యేతి॑ జీ॒వాన్ । త్రి॒వృద్య-ద్భువ॑నస్య రథ॒వృత్ । జీ॒వో గర్భో॒ న మృ॒త-స్స జీ॑వాత్ ॥ మితి॑ ॥
గ॒ర్భః ప్రా॑జాప॒త్యః । అథ॒ పురు॑ష-స్స॒ప్తపురు॑షః ॥ 63 ॥
(అ॒మూ-న్దివగ్ం॑ - స॒ప్తభి॑ - రే॒తే చ॒త్వారి॑ చ) (అ. 13)
అనువాకం 14
[ య॒థా॒స్థా॒న-ఙ్గ॑ర్భి॒ణ్యః॑ ]
యో-ఽసౌ॑ త॒పన్ను॒దేతి॑ । స సర్వే॑షా-మ్భూ॒తానా᳚-మ్ప్రా॒ణానా॒దాయో॒దేతి॑ । మా మే᳚ ప్ర॒జాయా॒ మా ప॑శూ॒నామ్ । మా మమ॑ ప్రా॒ణానా॒దాయోద॑గాః ॥
అ॒సౌ యో᳚ ఽస్త॒మేతి॑ । స సర్వే॑షా-మ్భూ॒తానా᳚-మ్ప్రా॒ణానా॒దాయా॒స్తమేతి॑ । మా మే᳚ ప్ర॒జాయా॒ మా ప॑శూ॒నామ్ । మా మమ॑ ప్రా॒ణానా॒దాయా స్త॑ఙ్గాః ॥
అ॒సౌ య ఆ॒పూర్య॑తి । స సర్వే॑షా-మ్భూ॒తానా᳚-మ్ప్రా॒ణై రా॒పూర్య॑తి ॥ 64 ॥
మా మే᳚ ప్ర॒జాయా॒ మా ప॑శూ॒నామ్ । మా మమ॑ ప్రా॒ణై-రా॒పూరి॑ష్ఠాః ॥ అ॒సౌ యో॑-ఽప॒క్షీయ॑తి । స సర్వే॑షా-మ్భూ॒తానా᳚-మ్ప్రా॒ణై-రప॑క్షీయతి । మా మే᳚ ప్ర॒జాయా॒ మా ప॑శూ॒నామ్ । మా మమ॑ ప్రా॒ణై-రప॑క్షేష్ఠాః ॥ అ॒మూని॒ నక్ష॑త్రాణి । సర్వే॑షా-మ్భూ॒తానా᳚-మ్ప్రా॒ణైరప॑ ప్రసర్పన్తి॒ చోథ్స॑ర్పన్తి చ ।
మా మే᳚ ప్ర॒జాయా॒ మా ప॑శూ॒నామ్ ।
మా మమ॑ ప్రా॒ణైరప॑ ప్రసృపత॒ మోథ్సృ॑పత ॥ 65 ॥
ఇ॒మే మాసా᳚-శ్చార్ధమా॒సాశ్చ॑ ।
సర్వే॑షా-మ్భూ॒తానా᳚-మ్ప్రా॒ణైరప॑ ప్రసర్పన్తి॒ చోథ్స॑ర్పన్తి చ । మా మే᳚ ప్ర॒జాయా॒ మా ప॑శూ॒నామ్ ।
మా మమ॑ ప్రా॒ణైరప॑ ప్రసృపత॒ మోథ్సృ॑పత । ఇ॒మ ఋ॒తవః॑ । సర్వే॑షా-మ్భూ॒తానా᳚-మ్ప్రా॒ణైరప॑ ప్రసర్పన్తి॒ చోథ్స॑ర్పన్తి చ ।
మా మే᳚ ప్ర॒జాయా॒ మా ప॑శూ॒నామ్ ।
మా మమ॑ ప్రా॒ణైరప॑ ప్రసృపత॒ మోథ్సృ॑పత ॥ అ॒యగ్ం సం॑వఁథ్స॒రః ।
సర్వే॑షా-మ్భూ॒తానా᳚-మ్ప్రా॒ణైరప॑ ప్రసర్పతి॒ చోథ్స॑ర్పతి చ ॥ 66 ॥
మా మే᳚ ప్ర॒జాయా॒ మా ప॑శూ॒నామ్ । మా మమ॑ ప్రా॒ణైరప॑ ప్రసృప॒ మోథ్సృ॑ప ॥
ఇ॒దమహః॑ । సర్వే॑షా-మ్భూ॒తానా᳚-మ్ప్రా॒ణై-రప॑ ప్రసర్పతి॒ చోథ్స॑ర్పతి చ ।
మా మే᳚ ప్ర॒జాయా॒ మా ప॑శూ॒నామ్ । మా మమ॑ ప్రా॒ణైరప॑ ప్రసృప॒ మోథ్సృ॑ప ।
ఇ॒యగ్ం రాత్రిః॑ । సర్వే॑షా-మ్భూ॒తానా᳚-మ్ప్రా॒ణై-రప॑ ప్రసర్పతి॒ చోథ్స॑ర్పతి చ ।
మా మే᳚ ప్ర॒జాయా॒ మా ప॑శూ॒నామ్ । మా మమ॑ ప్రా॒ణైరప॑ ప్రసృప॒ మోథ్సృ॑ప ॥
ఔ-మ్భూర్భువ॒స్స్వః॑ ॥ ఏతద్వో మిథున-మ్మా నో మిథు॑నగ్ం రీ॒ఢ్వమ్ ॥ 67 ॥
(ప్రా॒ణైరా॒పూర్య॑తి॒-మోథ్సృ॑పత॒-చోథ్స॑ర్పతి చ॒ - మోథ్సృ॑ప॒ ద్వే చ॑) (అ. 14)
(యోసౌ॒ షోడ॑శా॒మూని॒ ద్వాద॑శా॒య-ఞ్చతు॑ర్దశ)
(ఉ॒దేత్య॑స్త॒మేత్యా॒పూర్య॑త్యప॒క్షీయ॑త్య॒మూని॒ నక్ష॑త్రాణీ॒ మే మాసా॑ ఇ॒మ ఋ॒తవో॒-ఽయగ్ం సం॑వఁథ్స॒ర ఇ॒దమహ॑రి॒యగ్ం రాత్రి॒ర్దశ॑)
అనువాకం 15
అథాదిత్యస్యాష్ట పు॑రుష॒స్య ॥
వసూనా మాదిత్యానాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ॥
రుద్రాణా-మాదిత్యానాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ॥
ఆదిత్యానా-మాదిత్యానాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ॥ సతాగ్ం॑సత్యా॒నామ్ । ఆదిత్యానాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ॥ అభిధూన్వతా॑-మభి॒ఘ్నతామ్ । వాతవ॑తా-మ్మ॒రుతామ్ । ఆదిత్యానాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ॥
ఋభూణా-మాదిత్యానాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ॥
విశ్వేషా᳚-న్దేవా॒నామ్ । ఆదిత్యానాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ॥ సంవఁథ్సర॑స్య స॒వితుః । ఆదిత్యస్య స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ॥ ఔ-మ్భూర్భువ॒స్స్వః॑ ।
రశ్మయో వో మిథున-మ్మా నో మిథు॑నగ్ం రీ॒ఢ్వమ్ ॥ 68 ॥
(ఋభూణామాదిత్యానాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని షట్చ॑) (అ. 15)
అనువాకం 16
ఆరోగస్య స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని । భ్రాజస్య స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని । పటరస్య స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని । పతఙ్గస్య స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।
స్వర్ణరస్య స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।
జ్యోతిషీమతస్య స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।
విభాసస్య స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।
కశ్యపస్య స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని । ఔ-మ్భూర్భువ॒స్స్వః॑ । ఆపో వో మిథున-మ్మా నో మిథు॑నగ్ం రీ॒ఢ్వమ్ ॥ 69 ॥
(ఆరోగస్య దశ॑) (అ. 16)
అనువాకం 17
అథ వాయో-రేకాదశ-పురుషస్యైకాదశ॑-స్త్రీక॒స్య ॥
ప్రభ్రాజమానానాగ్ం రుద్రాణాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।
వ్యవదాతానాగ్ం రుద్రాణాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।
వాసుకివైద్యుతానాగ్ం రుద్రాణాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।
రజతానాగ్ం రుద్రాణాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।
పరుషాణాగ్ం రుద్రాణాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।
శ్యామానాగ్ం రుద్రాణాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।
కపిలానాగ్ం రుద్రాణాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।
అతిలోహితానాగ్ం రుద్రాణాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।
ఊర్ధ్వానాగ్ం రుద్రాణాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ॥ 70 ॥
అవపతన్తానాగ్ం రుద్రాణాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।
వైద్యుతానాగ్ం రుద్రాణాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।
ప్రభ్రాజమానీనాగ్ం రుద్రాణీనాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।
వ్యవదాతీనాగ్ం రుద్రాణీనాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।
వాసుకివైద్యుతీనాగ్ం రుద్రాణీనాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।
రజతానాగ్ం రుద్రాణీనాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।
పరుషాణాగ్ం రుద్రాణీనాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।
శ్యామానాగ్ం రుద్రాణీనాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।
కపిలానాగ్ం రుద్రాణీనాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।
అతిలోహితీనాగ్ం రుద్రాణీనాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।
ఊర్ధ్వానాగ్ం రుద్రాణీనాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।
అవపతన్తీనాగ్ం రుద్రాణీనాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।
వైద్యుతీనాగ్ం రుద్రాణీనాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।
ఔ-మ్భూర్భువ॒స్స్వః॑ ।
రూపాణి వో మిథున-మ్మా నో మిథు॑నగ్ం రీ॒ఢ్వమ్ ॥ 71 ॥
(ఊర్ధ్వానాగ్ం రుద్రాణాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ - న్యతిలోహితీనాగ్ం రుద్రాణీనాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని పఞ్చ॑ చ) (అ. 17)
అనువాకం 18
అథాగ్నే॑రష్ట పు॑రుష॒స్య ॥ అగ్నేః పూర్వ-దిశ్యస్య స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।
జాతవేదస ఉపదిశ్యస్య స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।
సహోజసో దక్షిణ-దిశ్యస్య స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।
అజిరాప్రభవ ఉపదిశ్యస్య స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।
వైశ్వానరస్యాపరదిశ్యస్య స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।
నర్యాపస ఉపదిశ్యస్య స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।
పఙ్క్తిరాధస ఉదగ్దిశ్యస్య స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।
విసర్పిణ ఉపదిశ్యస్య స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।
ఔ-మ్భూర్భువ॒స్స్వః॑( ) । దిశో వో మిథున-మ్మా నో మిథు॑నగ్ం రీ॒ఢ్వమ్ ॥ 72 ॥
(స్వ॑రేక॑-ఞ్చ) (అ. 18)
(ఏత-ద్రశ్మయ ఆపో రూపాణి దిశః పఞ్చ॑)
అనువాకం 19
దక్షిణపూర్వ-స్యాన్దిశి విస॑ర్పీ న॒రకః । తస్మాన్నః ప॑రిపా॒హి ॥
దక్షిణా-పరస్యా-న్దిశ్య విస॑ర్పీ న॒రకః ।
తస్మాన్నః ప॑రిపా॒హి ॥
ఉత్తర-పూర్వస్యా-న్దిశి విషా॑దీ న॒రకః ।
తస్మాన్నః ప॑రిపా॒హి ॥
ఉత్తరా-పరస్యా-న్దిశ్య విషా॑దీ న॒రకః ।
తస్మాన్నః ప॑రిపా॒హి ॥
ఆయస్మిన్᳚ థ్స॒ప్తవా॑స॒వా స్తిష్ఠ॑న్తి స్వా॒రుహో॑ యథా । ఋషి॑ర్హ దీర్ఘ॒శ్రుత్త॑మ॒ ఇన్ద్ర॑స్య ఘ॒ర్మో అతి॑థిః ॥ ఇ॒న్ద్రి॒యాణి॑ శతక్రతో॒ యా తే॒ జనే॑షు ప॒ఞ్చసు॑ । ఇన్ద్ర॒ తాని॑ త॒ ఆ వృ॑ణే ॥ విత్యే॒తే ॥ 73 ॥
(దక్షిణపూర్వస్యా-న్నవ॑) (అ. 19)
అనువాకం 20
ఇ॒న్ద్ర॒ ఘో॒షా వో॒ వసు॑భిః పు॒రస్తా॒-దుప॑దధతామ్ ।
మనో॑జవసో వః పి॒తృభి॑-ర్దక్షిణ॒త ఉప॑దధతామ్ ।
ప్రచే॑తా వో రు॒ద్రైః ప॒శ్చా-దుప॑దధతామ్ ।
వి॒శ్వక॑ర్మా వ ఆది॒త్యై-రు॑త్తర॒త ఉప॑దధతామ్ ।
త్వష్టా॑ వో రూ॒పై-రు॒పరి॑ష్టా॒-దుప॑దధతామ్ । సఞ్జ్ఞానం-వః ఁప॑శ్చాది॒తి ॥ ఆ॒ది॒త్య-స్సర్వో॒-ఽగ్నిః పృ॑థి॒వ్యామ్ । వా॒యుర॒న్తరి॑క్షే । సూర్యో॑ ది॒వి ।
చ॒న్ద్రమా॑ ది॒క్షు । నక్ష॑త్రాణి॒ స్వలో॒కే ॥ ఏ॒వా హ్యే॑వ । ఏ॒వా హ్య॑గ్నే । ఏ॒వా హి వా॑యో । ఏ॒వా హీ᳚న్ద్ర । ఏ॒వా హి పూ॑షన్న్ । ఏ॒వా హి దే॑వాః ॥ 74 ॥
ది॒క్షు స॒ప్త చ॑) (అ. 20)
అనువాకం 21
ఆప॑మాపామ॒ప-స్సర్వాః᳚ । అ॒స్మా-ద॒స్మాది॒తో-ఽముతః॑ ।
అ॒గ్నిర్వా॒యుశ్చ॒ సూర్య॑శ్చ । స॒హ స॑ఞ్చస్క॒రర్ధి॑యా ॥
వా॒య్వశ్వా॑ రశ్మి॒ పత॑యః । మరీ᳚చ్యాత్మానో॒ అద్రు॑హః ।
దే॒వీ ర్భు॑వన॒ సూవ॑రీః । పు॒త్ర॒వ॒త్త్వాయ॑ మే సుత ॥
మహానామ్నీ-ర్మ॑హామా॒నాః । మ॒హ॒సో మ॑హస॒స్స్వః॑ ॥ 75 ॥
దే॒వీః ప॑ర్జన్య॒ సూవ॑రీః । పు॒త్ర॒వ॒త్త్వాయ॑ మే సుత ॥
అ॒పాశ్న్యు॑ష్ణి-మ॒పా రక్షః॑ । అ॒పాశ్న్యు॑ష్ణి-మ॒పా రఘ᳚మ్ । అపా᳚ఘ్రా॒మప॑ చా॒వర్తి᳚మ్ । అప॑ దే॒వీరి॒తో హి॑త ॥
వజ్ర॑-న్దే॒వీరజీ॑తాగ్శ్చ । భువ॑న-న్దేవ॒ సూవ॑రీః । ఆ॒ది॒త్యానది॑తి-న్దే॒వీమ్ । యోని॑నోర్ధ్వ-ము॒దీష॑త ॥ 76 ॥
భ॒ద్ర-ఙ్కర్ణే॑భి-శ్శృణు॒యామ॑ దేవాః ।
భ॒ద్ర-మ్ప॑శ్యేమా॒క్షభి॒-ర్యజ॑త్రాః ।
స్థి॒రైరఙ్గై᳚ స్తుష్టు॒వాగ్ం స॑స్త॒నూభిః॑ ।
వ్యశే॑మ దే॒వహి॑తం॒-యఁదాయుః॑ ॥
స్వ॒స్తి న॒ ఇన్ద్రో॑ వృ॒ద్ధశ్ర॑వాః । స్వ॒స్తి నః॑ పూ॒షా వి॒శ్వవే॑దాః । స్వ॒స్తి న॒స్తార్క్ష్యో॒ అరి॑ష్టనేమిః । స్వ॒స్తి నో॒ బృహ॒స్పతి॑-ర్దధాతు ॥ కే॒తవో॒ అరు॑ణాసశ్చ । ఋ॒ష॒యో వాత॑రశ॒నాః( ) । ప్ర॒తి॒ష్ఠాగ్ం శ॒తధా॑ హి । స॒మాహి॑తాసో సహస్ర॒ధాయ॑సమ్ ॥ శి॒వా న॒-శ్శన్త॑మా భవన్తు । ది॒వ్యా ఆప॒ ఓష॑ధయః ॥ సు॒మృ॒డీ॒కా సర॑స్వతి । మాతే॒ వ్యో॑మ స॒న్దృశి॑ ॥ 77 ॥
(స్వ॑ - రు॒దీష॑త॒ - వాత॑రశ॒నా-ష్షట్చ॑) (అ. 21)
అనువాకం 22
యో॑-ఽపా-మ్పుష్పం॒-వేఁద॑ । పుష్ప॑వా-న్ప్ర॒జావా᳚-న్పశు॒మా-న్భ॑వతి । చ॒న్ద్రమా॒ వా అ॒పా-మ్పుష్ప᳚మ్ । పుష్ప॑వా-న్ప్ర॒జావా᳚-న్పశు॒మా-న్భ॑వతి ।
య ఏ॒వం-వేఁద॑ ॥ యో॑-ఽపామా॒యత॑నం॒-వేఁద॑ । ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి । అ॒గ్నిర్వా అ॒పామా॒యత॑నమ్ । ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి । యో᳚-ఽగ్నేరా॒యత॑నం॒-వేఁద॑ ॥ 78 ॥
ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి । ఆపో॒ వా అ॒గ్నేరా॒యత॑నమ్ । ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి । య ఏ॒వం-వేఁద॑ ॥ యో॑-ఽపామా॒యత॑నం॒-వేఁద॑ । ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి ।
వా॒యుర్వా అ॒పామా॒యత॑నమ్ । ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి ।
యో వా॒యోరా॒యత॑నం॒-వేఁద॑ । ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి ॥ 79 ॥
ఆపో॒ వై వా॒యోరా॒యత॑నమ్ । ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి । య ఏ॒వం-వేఁద॑ ॥ యో॑-ఽపామా॒యత॑నం॒-వేఁద॑ । ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి । అ॒సౌ వై తప॑న్న॒పా-మా॒యత॑నమ్ । ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి । యో॑-ఽముష్య॒-తప॑త ఆ॒యత॑నం॒-వేఁద॑ । ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి । ఆపో॒వా అ॒ముష్య॒-తప॑త ఆ॒యత॑నమ్ ॥ 80 ॥
ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి । య ఏ॒వం-వేఁద॑ ॥ యో॑-ఽపామా॒యత॑నం॒-వేఁద॑ । ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి । చ॒న్ద్రమా॒ వా అ॒పామా॒యత॑నమ్ । ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి ।
యశ్చ॒న్ద్రమ॑స ఆ॒యత॑నం॒-వేఁద॑ । ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి । ఆపో॒ వై చ॒న్ద్రమ॑స ఆ॒యత॑నమ్ । ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి ॥ 81 ॥
య ఏ॒వం-వేఁద॑ ॥ యో॑-ఽపామా॒యత॑నం॒-వేఁద॑ । ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి । నక్ష॑త్రాణి॒ వా అ॒పామా॒యత॑నమ్ । ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి । యో నక్ష॑త్రాణా-మా॒యత॑నం॒-వేఁద॑ । ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి । ఆపో॒ వై నక్ష॑త్రాణా-మా॒యత॑నమ్ । ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి ।
య ఏ॒వం-వేఁద॑ ॥ 82 ॥
యో॑-ఽపామా॒యత॑నం॒-వేఁద॑ । ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి । ప॒ర్జన్యో॒ వా అ॒పామా॒యత॑నమ్ । ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి ।
యః ప॒ర్జన్య॑-స్యా॒యత॑నం॒-వేఁద॑ ।
ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి । ఆపో॒ వై ప॒ర్జన్య॑-స్యా॒యత॑నమ్ ।
ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి । య ఏ॒వం-వేఁద॑ ॥ యో॑-ఽపామా॒యత॑నం॒-వేఁద॑ ॥ 83 ॥
ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి । సం॒వఁ॒థ్స॒రో వా అ॒పామా॒యత॑నమ్ । ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి । య-స్సం॑వఁథ్స॒ర-స్యా॒యత॑నం॒-వేఁద॑ ।
ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి । ఆపో॒ వై సం॑వఁథ్స॒ర-స్యా॒యత॑నమ్ । ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి । య ఏ॒వం-వేఁద॑ ॥
యో᳚-ఽఫ్సు నావ॒-మ్ప్రతి॑ష్ఠితాం॒-వేఁద॑ । ప్రత్యే॒వ తి॑ష్ఠతి ॥ 84 ॥
ఇ॒మే వై లో॒కా అ॒ఫ్సు ప్రతి॑ష్ఠితాః । తదే॒షా-ఽభ్యనూ᳚క్తా ॥
అ॒పాగ్ం రస॒ముద॑యగ్ంసన్న్ । సూర్యే॑ శు॒క్రగ్ం స॒మాభృ॑తమ్ । అ॒పాగ్ం రస॑స్య॒ యో రసః॑ । తం-వోఁ॑ గృహ్ణా-మ్యుత్త॒మమితి॑ ॥ ఇ॒మే వై లో॒కా అ॒పాగ్ం రసః॑ । తే॑-ఽముష్మి॑-న్నాది॒త్యే స॒మాభ॑తాః ॥
జా॒ను॒ద॒ఘ్నీ-ము॑త్తర-వే॒దీఙ్ఖా॒త్వా । అ॒పా-మ్పూ॑రయి॒త్వా గు॑ల్ఫద॒ఘ్నమ్ ॥ 85 ॥
పుష్కరపర్ణైః పుష్కరదణ్డైః పుష్కరైశ్చ॑ సగ్గ్స్తీ॒ర్య । తస్మి॑న్ విహా॒యసే । అ॒గ్ని-మ్ప్ర॒ణీయో॑ప-సమా॒ధాయ॑ ॥ బ్ర॒హ్మ॒వా॒దినో॑ వదన్తి ।
కస్మా᳚-త్ప్రణీ॒తే-ఽయ-మ॒గ్నిశ్చీ॒యతే᳚ । సాః ప్ర॑ణీ॒తే-ఽయమ॒ఫ్సు హ్యయ॑ఞ్చీ॒యతే᳚ ।
అ॒సౌ భువ॑నే॒-ఽప్య-నా॑హితాగ్ని-రే॒తాః ।
తమ॒భిత॑ ఏ॒తా అ॒భీష్ట॑కా॒ ఉప॑దధాతి ॥
అ॒గ్ని॒హో॒త్రే ద॑ర్శపూర్ణ-మా॒సయోః᳚ ।
ప॒శు॒బ॒న్ధే చా॑తుర్మా॒స్యేషు॑ ॥ 86 ॥
అథో॑ ఆహుః । సర్వే॑షు యజ్ఞక్ర॒తుష్వితి॑ ॥
ఏ॒తద్ధ॑ స్మ॒ వా ఆ॑హు-శ్శణ్డి॒లాః । కమ॒గ్నిఞ్చి॑నుతే ॥ స॒త్రి॒య-మ॒గ్నిఞ్చి॑న్వా॒నః ।
సం॒వఁ॒థ్స॒ర-మ్ప్ర॒త్యక్షే॑ణ ॥ కమ॒గ్నిఞ్చి॑నుతే । సా॒వి॒త్ర-మ॒గ్నిఞ్చి॑న్వా॒నః । అ॒ముమా॑ది॒త్య-మ్ప్ర॒త్యక్షే॑ణ ॥ కమ॒గ్నిఞ్చి॑నుతే ॥ 87 ॥
నా॒చి॒కే॒త-మ॒గ్నిఞ్చి॑న్వా॒నః । ప్రా॒ణా-న్ప్ర॒త్యక్షే॑ణ ॥ కమ॒గ్నిఞ్చి॑నుతే । చా॒తు॒ర్॒హో॒త్రి॒య-మ॒గ్నిఞ్చి॑న్వా॒నః । బ్రహ్మ॑ ప్ర॒త్యక్షే॑ణ ॥ కమ॒గ్నిఞ్చి॑నుతే ।
వై॒శ్వ॒సృ॒జ-మ॒గ్నిఞ్చి॑న్వా॒నః । శరీ॑ర-మ్ప్ర॒త్యక్షే॑ణ ॥ కమ॒గ్నిఞ్చి॑నుతే ।
ఉ॒పా॒ను॒వా॒క్య॑మా॒శు-మ॒గ్నిఞ్చి॑న్వా॒నః ॥ 88 ॥
ఇ॒మాన్ ఁలో॒కా-న్ప్ర॒త్యక్షే॑ణ ॥ కమ॒గ్నిఞ్చి॑నుతే ।
ఇ॒మమా॑రుణ-కేతుక-మ॒గ్నిఞ్చి॑న్వా॒న ఇతి॑ । య ఏ॒వాసౌ ।
ఇ॒తశ్చా॒-ముత॑శ్చా-వ్యతీపా॒తీ । తమితి॑ ॥ యో᳚-ఽగ్నేర్మి॑థూ॒యా వేద॑ । మి॒థు॒న॒వా-న్భ॑వతి । ఆపో॒ వా అ॒గ్నేర్మి॑థూ॒యాః ।
మి॒థు॒న॒వా-న్భ॑వతి । య ఏ॒వం-వేఁద॑ ॥ 89 ॥
(వేద॑ - భవ - త్యా॒యత॑నం - భవతి॒ - వేద॒ - వేద॑ - తిష్ఠతి - గుల్ఫద॒ఘ్నం - చా॑తుర్మా॒స్యే - ష్వ॒ముమా॑ది॒త్య-మ్ప్ర॒త్యక్షే॑ణ॒ కమ॒గ్ని-ఞ్చి॑నుత - ఉపానువా॒క్య॑మా॒శుమ॒గ్ని-ఞ్చి॑న్వా॒నో - మి॑థూ॒యా మి॑థున॒వా-న్భ॑వ॒త్యేక॑-ఞ్చ) (అ. 22)
(పుష్ప॑మ॒గ్నిర్వా॒యుర॒సౌ వై తప॑ఞ్చ॒న్ద్రమా॒ నక్ష॑త్రాణి ప॒ర్జన్యః॑ సంవఁథ్స॒రో యో᳚-ఽఫ్సు నావ॑మే॒తద్ధ॑ స్మ॒ వై స॑త్రి॒యగ్ం సం॑వఁథ్స॒రగ్ం సా॑వి॒త్రమ॒ము-న్నా॑చికే॒త-మ్ప్రా॒ణాగ్శ్చా॑తుర్హోత్రి॒య-మ్బ్రహ్మ॑ వైశ్వసృ॒జగ్ం శరీ॑రముపానువా॒క్య॑మా॒శుమి॒మాన్ ఁలో॒కాని॒మమా॑రుణకేతుకం॒-యఁ ఏ॒వాసౌ)
అనువాకం 23
ఆపో॒ వా ఇ॒దమా॑సన్-థ్సలి॒లమే॒వ ।
స ప్ర॒జాప॑తి॒రేకః॑ పుష్కరప॒ర్ణే సమ॑భవత్ ।
తస్యాన్త॒-ర్మన॑సి కామ॒-స్సమ॑వర్తత । ఇ॒దగ్ం సృ॑జేయ॒మితి॑ । తస్మా॒ద్య-త్పురు॑షో॒ మన॑సా-ఽభి॒గచ్ఛ॑తి । తద్వా॒చా వ॑దతి ।
తత్కర్మ॑ణా కరోతి । తదే॒షా ఽభ్యనూ᳚క్తా ॥ కామ॒స్తదగ్రే॒ సమ॑వర్త॒తాధి॑ । మన॑సో॒ రేతః॑ ప్రథ॒మం-యఁదాసీ᳚త్ ॥ 90 ॥
స॒తో బన్ధు॒మస॑తి॒ నిర॑విన్దన్న్ । హృ॒ది ప్ర॒తీష్యా॑ క॒వయో॑ మనీ॒షేతి॑ ॥ ఉపై॑న॒న్తదుప॑నమతి । య-త్కా॑మో॒ భవ॑తి । య ఏ॒వం-వేఁద॑ ॥ స తపో॑-ఽతప్యత ।
స తప॑స్త॒ప్త్వా । శరీ॑రమధూనుత । తస్య॒ య-న్మా॒గ్ం॒సమాసీ᳚త్ । తతో॑-ఽరు॒ణాః కే॒తవో॒ వాత॑రశ॒నా ఋష॑య॒ ఉద॑తిష్ఠన్న్ ॥ 91 ॥
యే నఖాః᳚ । తే వై॑ఖాన॒సాః । యే వాలాః᳚ । తే వా॑లఖి॒ల్యాః । యో రసః॑ । సో॑-ఽపామ్ ॥ అ॒న్త॒ర॒తః కూ॒ర్మ-మ్భూ॒తగ్ం సర్ప॑న్తమ్ । తమ॑బ్రవీత్ । మమ॒ వై త్వం-మా॒గ్ం॒సా । సమ॑భూత్ ॥ 92 ॥
నేత్య॑బ్రవీత్ । పూర్వ॑మే॒వాహ-మి॒హాస॒మితి॑ । తత్పురు॑షస్య పురుష॒త్వమ్ । స స॒హస్ర॑శీర్షా॒ పురు॑షః । స॒హ॒స్రా॒క్ష-స్స॒హస్ర॑పాత్ । భూ॒త్వోద॑తిష్ఠత్ । తమ॑బ్రవీత్ । త్వం-వైఁ పూర్వగ్ం॑ సమ॑భూః ।
త్వమి॒ద-మ్పూర్వః॑ కురు॒ష్వేతి॑ ॥ స ఇ॒త ఆ॒దాయాపః॑ ॥ 93 ॥
అ॒ఞ్జ॒లినా॑ పు॒రస్తా॑-దు॒పాద॑ధాత్ । ఏ॒వా హ్యే॒వేతి॑ ।
తత॑ ఆది॒త్య ఉద॑తిష్ఠత్ । సా ప్రాచీ॒ దిక్ ॥
అథా॑రు॒ణః కే॒తు-ర్ద॑క్షిణ॒త ఉ॒పాద॑ధాత్ । ఏ॒వా హ్యగ్న॒ ఇతి॑ । తతో॒ వా అ॒గ్నిరుద॑తిష్ఠత్ । సా ద॑క్షి॒ణా దిక్ । అథా॑రు॒ణః కే॒తుః ప॒శ్చాదు॒పాద॑ధాత్ ।
ఏ॒వా హి వాయో॒ ఇతి॑ ॥ 94 ॥
తతో॑ వా॒యురుద॑తిష్ఠత్ । సా ప్ర॒తీచీ॒ దిక్ ।
అథా॑రు॒ణః కే॒తు-రు॑త్తర॒త ఉ॒పాద॑ధాత్ । ఏ॒వా హీన్ద్రేతి॑ ।
తతో॒ వా ఇన్ద్ర॒ ఉద॑తిష్ఠత్ । సోదీ॑చీ॒ దిక్ ।
అథా॑రు॒ణః కే॒తు-ర్మద్ధ్య॑ ఉ॒పాద॑ధాత్ । ఏ॒వా హి పూష॒న్నితి॑ । తతో॒ వై పూ॒షోద॑తిష్ఠత్ । సేయన్దిక్ ॥ 95 ॥
అథా॑రు॒ణః కే॒తురు॒పరి॑ష్టా-దు॒పాద॑ధాత్ । ఏ॒వా హి దేవా॒ ఇతి॑ । తతో॑ దేవ మను॒ష్యాః పి॒తరః॑ । గ॒న్ధ॒ర్వా॒-ఫ్స॒రస॒ శ్చోద॑-తిష్ఠన్న్ ।
సోర్ధ్వా దిక్ ॥ యా వి॒ప్రుషో॑ వి॒పరా॑పతన్న్ ।
తాభ్యో-ఽసు॑రా॒ రక్షాగ్ం॑సి పిశా॒చాశ్చో-ద॑తిష్ఠన్న్ । తస్మా॒త్తే పరా॑భవన్న్ । వి॒ప్రుడ్భ్యో॒ హి తే సమ॑భవన్న్ ॥ తదే॒షా-ఽభ్యనూ᳚క్తా ॥ 96 ॥
ఆపో॑ హ॒ య-ద్బృ॑హ॒తీ-ర్గర్భ॒మాయన్న్॑ । దక్ష॒-న్దధా॑నా జ॒నయ॑న్తీ-స్స్వయ॒మ్భుమ్ । తత॑ ఇ॒మే-ఽద్ధ్య-సృ॑జ్యన్త॒ సర్గాః᳚ । అద్భ్యో॒ వా ఇ॒దగ్ం సమ॑భూత్ ।
తస్మా॑ది॒దగ్ం సర్వ॒-మ్బ్రహ్మ॑ స్వయ॒భ్విన్తి॑ ॥
తస్మా॑ది॒దగ్ం సర్వ॒గ్ం॒ శిథి॑ల-మి॒వా ధ్రువ॑-మివాభవత్ ॥ ప్ర॒జాప॑తి॒-ర్వావ తత్ । ఆ॒త్మనా॒-ఽఽత్మానం॑-విఁ॒ధాయ॑ ।
తదే॒వాను॒ ప్రావి॑శత్ ॥ తదే॒షా-ఽభ్యనూ᳚క్తా ॥ 97 ॥
వి॒ధాయ॑ లో॒కాన్. వి॒ధాయ॑ భూ॒తాని॑ । వి॒ధాయ॒ సర్వాః᳚ ప్ర॒దిశో॒ దిశ॑శ్చ । ప్ర॒జాప॑తిః ప్రథమ॒జా ఋ॒తస్య॑ । ఆ॒త్మనా॒-ఽఽత్మా-న॑మ॒భి-సంవిఁ॑వే॒శేతి॑ ॥
సర్వ॑మే॒వేదమా॒ప్త్వా । సర్వ॑-మవ॒రుద్ధ్య॑ । తదే॒వాను॒ ప్రవి॑శతి । య ఏ॒వం-వేఁద॑ ॥ 98 ॥
(ఆసీ॑ - దతిష్ఠన్ - నభూ॒ - దపో॒ - వాయో॒ ఇతి - సేయ-న్దిగ॒ - భ్యనూ᳚క్తా॒ - ఽభ్యనూ᳚క్తా॒ -+-ఽష్టౌ చ॑) (అ. 23)
అనువాకం 24
చతు॑ష్టయ్య॒ ఆపో॑ గృహ్ణాతి । చ॒త్వారి॒ వా అ॒పాగ్ం రూ॒పాణి॑ । మేఘో॑ వి॒ద్యుత్ । స్త॒న॒యి॒త్ను-ర్వృ॒ష్టిః । తాన్యే॒వా వ॑రున్ధే ॥ ఆ॒తప॑తి॒ వర్ష్యా॑ గృహ్ణాతి ।
తాః పు॒రస్తా॒-దుప॑దధాతి । ఏ॒తా వై బ్ర॑హ్మవర్చ॒స్యా ఆపః॑ । ము॒ఖ॒త ఏ॒వ బ్ర॑హ్మవర్చ॒స-మవ॑రున్ధే ।
తస్మా᳚-న్ముఖ॒తో బ్ర॑హ్మవర్చ॒సిత॑రః ॥ 99 ॥
కూప్యా॑ గృహ్ణాతి । తా ద॑క్షిణ॒త ఉప॑దధాతి । ఏ॒తా వై తే॑జ॒స్వినీ॒రాపః॑ । తేజ॑ ఏ॒వాస్య॑ దక్షిణ॒తో ద॑ధాతి । తస్మా॒-ద్దక్షి॒ణోర్ధ॑ ఽస్తేజ॒స్విత॑రః ॥
స్థా॒వ॒రా గృ॑హ్ణాతి । తాః ప॒శ్చాదుప॑దధాతి । ప్రతి॑ష్ఠితా॒ వై స్థా॑వ॒రాః ।
ప॒శ్చాదే॒వ ప్రతి॑తిష్ఠతి ॥ వహ॑న్తీ-ర్గృహ్ణాతి ॥ 100 ॥
తా ఉ॑త్తర॒త ఉప॑దధాతి । ఓజ॑సా॒ వా ఏ॒తా వహ॑న్తీరి॒వో-ద్గ॑తీరి॒వ ఆకూజ॑తీరి॒వ ధావ॑న్తీః । ఓజ॑ ఏ॒వాస్యో᳚త్తర॒తో ద॑ధాతి । తస్మా॒దుత్త॒రో-ఽద్ధ॑ ఓజ॒స్విత॑రః ॥ స॒భాం॒ర్యా గృ॑హ్ణాతి ।
తా మద్ధ్య॒ ఉప॑దధాతి । ఇ॒యం-వైఁ స॑భాం॒ర్యాః । అ॒స్యామే॒వ ప్రతి॑తిష్ఠతి ॥ ప॒ల్వ॒ల్యా గృ॑హ్ణాతి । తా ఉ॒పరి॑ష్టా-దు॒పాద॑ధాతి ॥ 101 ॥
అ॒సౌ వై ప॑ల్వ॒ల్యాః । అ॒ముష్యా॑మే॒వ ప్రతి॑తిష్ఠతి ॥ ది॒క్షూప॑దధాతి । ది॒క్షు వా ఆపః॑ । అన్నం॒-వాఁ ఆపః॑ । అ॒ద్భ్యో వా అన్న॑ఞ్జాయతే । యదే॒వాద్భ్యో-ఽన్న॒-ఞ్జాయ॑తే । తదవ॑రున్ధే ॥ తం-వాఁ ఏ॒తమ॑రు॒ణాః కే॒తవో॒ వాత॑రశ॒నా ఋష॑యో-ఽచిన్వన్న్ । తస్మా॑-దారుణ కే॒తుకః॑ ॥ తదే॒షా-ఽభ్యనూ᳚క్తా ॥ కే॒తవో॒ అరు॑ణాసశ్చ । ఋ॒ష॒యో వాత॑రశ॒నాః ।
ప్ర॒తి॒ష్ఠాగ్ం శ॒తధా॑ హి । స॒మాహి॑తాసో సహస్ర॒ధాయ॑స॒మితి॑ ॥ శ॒తశ॑శ్చై॒వ ఽస॒హస్ర॑శశ్చ॒ ప్రతి॑తిష్ఠతి । య ఏ॒తమ॒గ్నిఞ్చి॑ను॒తే ।
య ఉ॑చైనమే॒వం-వేఁద॑ ॥ 102 ॥
(బ్ర॒హ్మ॒వ॒ర్చ॒సిత॑రో॒ - వహ॑న్తీ-ర్గృహ్ణాతి॒ - తా ఉ॒పరి॑ష్టాదు॒పాద॑ధా - త్యారుణకే॒తుకో॒-ఽష్టౌ చ॑) (అ. 24)
అనువాకం 25
జా॒ను॒ద॒ఘ్నీ-ము॑త్తరవే॒దీఙ్ఖా॒త్వా । అ॒పా-మ్పూ॑రయతి । అ॒పాగ్ం స॑ర్వ॒త్వాయ॑ । పు॒ష్క॒ర॒ప॒ర్ణగ్ం రు॒క్మ-మ్పురు॑ష॒-మిత్యుప॑దధాతి । తపో॒ వై పు॑ష్కరప॒ర్ణమ్ ।
స॒త్యగ్ం రు॒క్మః । అ॒మృత॒-మ్పురు॑షః । ఏ॒తావ॒ద్వా వా᳚స్తి । యావ॑దే॒తత్ । యావ॑దే॒వాస్తి॑ ॥ 103 ॥
తదవ॑రున్ధే ॥ కూ॒ర్మముప॑దధాతి । అ॒పామే॒వ మేధ॒మవ॑రున్ధే । అథో᳚ స్వ॒ర్గస్య॑ లో॒కస్య॒ సమ॑ష్ట్యై ॥ ఆప॑మాపామ॒ప-స్సర్వాః᳚ ।
అ॒స్మాద॒స్మా ది॒తో-ఽముతః॑ । అ॒గ్నిర్వా॒యుశ్చ॒ సూర్య॑శ్చ ।
స॒హ స॑ఞ్చస్క॒రర్ధి॑యా॒ ఇతి॑ । వా॒య్వశ్వా॑ రశ్మి॒పత॑యః । మరీ᳚చ్యాత్మానో॒ అద్రు॑హః । దే॒వీ-ర్భు॑వన॒ సూవ॑రీః । పు॒త్ర॒వ॒త్వాయ॑ మే సుత ॥ లో॒క-మ్పృ॑ణచ్ఛి॒ద్ర-మ్పృ॑ణ ॥ 104 ॥
యాస్తి॒స్రః ప॑రమ॒జాః ॥ ) (శోర్త్ అన్-ద్లోన్గ్fఒరం అరే థే సమె ఇ-న్తి॑ ॥ పఞ్చ॒ చిత॑య॒ ఉప॑దధాతి । పాఙ్క్త॒-ఽగ్నిః । యావా॑నే॒వాగ్నిః । తఞ్చి॑నుతే ॥
లో॒క-మ్పృ॑ణయా ద్వి॒తీయా॒-ముప॑దధాతి ।
పఞ్చ॑పదా॒ వై వి॒రాట్ । తస్యా॒ వా ఇ॒య-మ్పాదః॑ । అ॒న్తరి॑క్ష॒-మ్పాదః॑ । ద్యౌః పాదః॑ । దిశః॒ పాదః॑ । ప॒రోర॑జాః॒ పాదః॑ ॥ వి॒రాజ్యే॒వ ప్రతి॑తిష్ఠతి ।
య ఏ॒తమ॒గ్నిఞ్చి॑ను॒తే । య ఉ॑చైనమే॒వం-వేఁద॑ ॥ 105 ॥
(అస్తి॑ - పృణా॒ - న్తరి॑క్ష॒-మ్పాద॒-ష్షట్చ॑) (అ. 25)
అనువాకం 26
అ॒గ్ని-మ్ప్ర॒ణీయో॑ప-సమా॒ధాయ॑ । తమ॒భిత॑ ఏ॒తా అ॒భీష్ట॑కా॒ ఉప॑దధాతి । అ॒గ్ని॒హో॒త్రే ద॑ర్శపూర్ణ-మా॒సయోః᳚ । ప॒శు॒బ॒న్ధే చా॑తుర్మా॒స్యేషు॑ ।
అథో॑ ఆహుః । సర్వే॑షు యజ్ఞక్ర॒తుష్వితి॑ ॥
అథ॑ హస్మా హారు॒ణ-స్స్వా॑య॒మ్భువః॑ ।
సా॒వి॒త్ర-స్సర్వో॒-ఽగ్ని-రిత్యన॑నుషఙ్గ-మ్మన్యామహే ।
నానా॒ వా ఏ॒తేషాం᳚-వీఁ॒ర్యా॑ణి ॥ కమ॒గ్నిఞ్చి॑నుతే ॥ 106 ॥
స॒త్రి॒య మ॒గ్నిఞ్చి॑న్వా॒నః । కమ॒గ్నిఞ్చి॑నుతే ।
సా॒వి॒త్ర మ॒గ్నిఞ్చి॑న్వా॒నః । కమ॒గ్నిఞ్చి॑నుతే । నా॒చి॒కే॒త మ॒గ్నిఞ్చి॑న్వా॒నః । కమ॒గ్నిఞ్చి॑నుతే ।
చా॒తు॒ర్॒ హో॒త్రి॒య-మ॒గ్నిఞ్చి॑న్వా॒నః । కమ॒గ్నిఞ్చి॑నుతే ।
వై॒శ్వ॒సృ॒జ మ॒గ్నిఞ్చి॑న్వా॒నః । కమ॒గ్నిఞ్చి॑నుతే ॥ 107 ॥
ఉ॒పా॒ను॒వా॒క్య॑-మా॒శు మ॒గ్నిఞ్చి॑న్వా॒నః । కమ॒గ్నిఞ్చి॑నుతే । ఇ॒మమా॑రుణ-కేతుక మ॒గ్నిఞ్చి॑న్వా॒న ఇతి॑ ॥ వృషా॒ వా అ॒గ్నిః । వృషా॑ణౌ॒ సగ్గ్స్ఫా॑లయేత్ । హ॒న్యేతా᳚స్య య॒జ్ఞః । తస్మా॒న్నాను॒షజ్యః॑ ॥
సోత్త॑రవే॒దిషు॑ క్ర॒తుషు॑ చిన్వీత । ఉ॒త్త॒ర॒వే॒ద్యాగ్ హ్య॑గ్నిశ్చీ॒యతే᳚ ॥ ప్ర॒జాకా॑మశ్చిన్వీత ॥ 108 ॥
ప్రా॒జా॒ప॒త్యో వా ఏ॒షో᳚-ఽగ్నిః । ప్రా॒జా॒ప॒త్యాః ప్ర॒జాః । ప్ర॒జావా᳚-న్భవతి । య ఏ॒వం-వేఁద॑ ॥ ప॒శుకా॑మశ్చిన్వీత । స॒ఞ్జ్ఞానం॒-వాఁ ఏ॒త-త్ప॑శూ॒నామ్ । యదాపః॑ ।
ప॒శూ॒నామే॒వ స॒జ్ఞాన్నే॒ ఽగ్నిఞ్చి॑నుతే । ప॒శు॒మా-న్భ॑వతి । య ఏ॒వం-వేఁద॑ ॥ 109 ॥
వృష్టి॑కామశ్చిన్వీత । ఆపో॒ వై వృష్టిః॑ । ప॒ర్జన్యో॒ వర్షు॑కో భవతి । య ఏ॒వం-వేఁద॑ ॥ ఆ॒మ॒యా॒వీ చి॑న్వీత । ఆపో॒ వై భే॑ష॒జమ్ । భే॒ష॒జ-మే॒వాస్మై॑ కరోతి । సర్వ॒మాయు॑రేతి ॥ అ॒భి॒చరగ్గ్॑ శ్చిన్వీత । వజ్రో॒ వా ఆపః॑ ॥ 110 ॥
వజ్ర॑మే॒వ భ్రాతృ॑వ్యేభ్యః॒ ప్రహ॑రతి । స్తృ॒ణు॒త ఏ॑నమ్ ॥ తేజ॑స్కామో॒ యశ॑స్కామః ।
బ్ర॒హ్మ॒వ॒ర్చ॒సకా॑మ-స్స్వ॒ర్గకా॑మశ్చిన్వీత । ఏ॒తా వ॒ద్వా వా᳚స్తి । యావ॑దే॒తత్ । యావ॑దే॒వాస్తి॑ । తదవ॑రున్ధే ॥ తస్యై॒ తద్వ్ర॒తమ్ । వర్ష॑తి॒ న ధా॑వేత్ ॥ 111 ॥
అ॒మృతం॒-వాఁ ఆపః॑ । అ॒మృత॒స్యా-న॑న్తరిత్యై ॥
నాఫ్సు-మూత్ర॑పురీ॒షఙ్కు॑ర్యాత్ । న నిష్ఠీ॑వేత్ । న వి॒వస॑న-స్స్నాయాత్ । గుహ్యో॒ వా ఏ॒షో᳚-ఽగ్నిః ।
ఏ॒తస్యా॒గ్నే రన॑తి దాహాయ ॥ న పు॑ష్కరప॒ర్ణాని॒ హిర॑ణ్యం॒-వాఁ-ఽధి॒తిష్ఠే᳚త్ । ఏ॒తస్యా॒గ్నే-రన॑భ్యారోహాయ ॥ న కూర్మ॒స్యాశ్ఞీ॑యాత్ ।
నోద॒కస్యా॒-ఘాతు॑కా॒న్యేన॑-మోద॒కాని॑ భవన్తి । అ॒ఘాతు॑కా॒ ఆపః॑ । య ఏ॒తమ॒గ్నిఞ్చి॑ను॒తే । య ఉ॑చైనమే॒వం-వేఁద॑ ॥ 112 ॥
(చి॒ను॒తే॒ - చి॒ను॒తే॒ - ప్ర॒జాకా॑మశ్చిన్వీత॒ - య ఏ॒వం-వేఁదా - పో॑ - ధావే॒ - దశ్ఞీ॑యాచ్చ॒త్వారి॑ చ) (అ. 26)
అనువాకం 27
ఇ॒మా ను॑క॒-మ్భువ॑నా సీషధేమ । ఇన్ద్ర॑శ్చ॒ విశ్వే॑చ దే॒వాః ॥ య॒జ్ఞఞ్చ॑ నస్త॒న్వఞ్చ॑ ప్ర॒జాఞ్చ॑ । ఆ॒ది॒త్యైరిన్దః॑ స॒హ సీ॑షధాతు ॥
ఆ॒ది॒త్యైరిన్ద్ర॒-స్సగ॑ణో-మ॒రుద్భిః॑ । అ॒స్మాక॑-మ్భూత్వవి॒తా త॒నూనా᳚మ్ ॥ ఆప్ల॑వస్వ॒ ప్రప్ల॑వస్వ । ఆ॒ణ్డీ భ॑వ జ॒ మా ము॒హుః । సుఖాదీన్దుః॑ ఖని॒ధనామ్ । ప్రతి॑ముఞ్చస్వ॒ స్వా-మ్పు॒రమ్ ॥ 113 ॥
మరీ॑చయ-స్స్వాయమ్భు॒వాః । యే శ॑రీ॒రాణ్య॑ కల్పయన్న్ ।
తే తే॑ దే॒హఙ్క॑ల్పయన్తు । మా చ॑ తే॒ ఖ్యా స్మ॑ తీరిషత్ ॥ ఉత్తి॑ష్ఠత॒ మా స్వ॑ప్త । అ॒గ్ని-మి॑చ్ఛద్ధ్వ॒-మ్భార॑తాః । రాజ్ఞ॒-స్సోమ॑స్య తృ॒ప్తాసః॑ । సూర్యే॑ణ స॒యుజో॑షసః ॥ యువా॑ సు॒వాసాః॒ పరి॑వీత॒ ఆగా᳚త్ । స ఉ॒ శ్రేయా᳚-న్భవతి॒ జాయ॑మానః । త-న్ధీరా॑సః క॒వయ॒ ఉన్న॑యన్తి । స్వా॒ధియో॒ మన॑సా దేవ॒యన్తః॑ ॥
అ॒ష్టాచ॑క్రా॒ నవ॑ద్వారా ॥ 114 ॥
దే॒వానా॒-మ్పూర॑యో॒ద్ధ్యా । తస్యాగ్ం॑ హిరణ్మ॑యః కో॒శః । స్వ॒ర్గో లో॒కో జ్యోతి॒షా ఽఽవృ॑తః ॥ యో వై తా᳚-మ్బ్రహ్మ॑ణో వే॒ద । అ॒మృతే॑నావృ॒తా-మ్పు॑రీమ్ । తస్మై᳚ బ్రహ్మ చ॑ బ్రహ్మా॒ చ । ఆ॒యుః కీర్తి॑-మ్ప్ర॒జాన్ద॑దుః ॥ వి॒భ్రాజ॑మానా॒గ్ం॒ హరి॑ణీమ్ । య॒శసా॑ సమ్ప॒రీవృ॑తామ్ । పురగ్ం॑ హిరణ్మ॑యీ-మ్బ్ర॒హ్మా ॥ 115 ॥
వి॒వేశా॑ప॒రాజి॑తా ॥ పరాఙ్గేత్య॑ (పరాంఅత్య॑) జ్యామ॒యీ ।
పరాఙ్గేత్య॑ (పరాంఅత్య॑) నాశ॒కీ । ఇ॒హ చా॑ముత్ర॑ చాన్వే॒తి । వి॒ద్వా-న్దే॑వాసు॒రాను॑భ॒యాన్ ॥
యత్కు॑మా॒రీ మ॒న్ద్రయ॑తే । య॒ద్యో॒షిద్య-త్ప॑తి॒వ్రతా᳚ । అరి॑ష్టం॒-యఁత్కిఞ్చ॑ క్రి॒యతే᳚ ।
అ॒గ్ని-స్తదను॑ వేధతి ॥ అ॒శృతా॑స-శ్శృ॑తాస॒శ్చ ॥ 116 ॥
య॒జ్వానో॒ యే-ఽప్య॑య॒జ్వనః॑ । స్వ॑ర్యన్తో॒ నాపే᳚క్షన్తే ।
ఇన్ద్ర॑-మ॒గ్నిఞ్చ॑ యే వి॒దుః ॥ సిక॑తా ఇవ సం॒యఁన్తి॑ ।
ర॒శ్మిభిః॑-సము॒దీరి॑తాః । అ॒స్మా-ల్లో॒కాద॑-ముష్మా॒చ్చ । ఋ॒షిభి॑-రదాత్-పృ॒శ్నిభిః॑ ॥ అపే॑త॒ వీత॒ వి చ॑ సర్ప॒తాతః॑ । యే-ఽత్ర॒ స్థ పు॑రా॒ణా యే చ॒ నూత॑నాః ।
అహో॑భి-ర॒ద్భి-ర॒క్తుభి॒-ర్వ్య॑క్తమ్ ॥ 117 ॥
య॒మో ద॑దాత్వ-వ॒సాన॑మస్మై ॥ నృ ము॑ణన్తు నృ పా॒త్వర్యః॑ । అ॒కృ॒ష్టా యే చ॒ కృష్ట॑జాః । కు॒మారీ॑షు క॒నీనీ॑షు । జా॒రిణీ॑షు చ॒ యే హి॒తాః ॥ రేతః॑ పీతా॒ ఆణ్డ॑పీతాః । అఙ్గా॑రేషు చ॒ యే హు॒తాః । ఉ॒భయా᳚-న్పుత్ర॑ పౌత్ర॒కాన్ । యు॒వే॒-ఽహం-యఁ॒మరాజ॑గాన్ ॥ శ॒తమిన్ను శ॒రదో॒ అన్తి॑ దేవా॒ యత్రా॑ నశ్చ॒క్రా జ॒రస॑-న్త॒నూనా᳚మ్ । పు॒త్రాసో॒ యత్ర॑ పి॒తరో॒ భవ॑న్తి॒ మా నో॑ మ॒ధ్యా రీ॑రిష॒తాయు॒ర్గన్తోః᳚ ॥
అదో॒ యద్బ్రహ్మ॑ విల॒బమ్ । పి॒తృ॒ణాఞ్చ॑ య॒మస్య॑ చ ।
వరు॑ణ॒-స్యాశ్వి॑నో-ర॒గ్నేః । మ॒రుతా᳚ఞ్చ వి॒హాయ॑సామ్ ॥
కా॒మ॒ప్ర॒యవ॑ణ-మ్మే అస్తు । స హ్యే॑వాస్మి॑ స॒నాత॑నః । ఇతి నాకో బ్రహ్మిశ్రవో॑ రాయో॒ ధనమ్ । పు॒త్రానాపో॑ దే॒వీరి॒హాహి॑తా ॥ 118 ॥
(పు॒రం - నవ॑ద్వారా - బ్ర॒హ్మా - చ - వ్య॑క్తగ్ం - శ॒రదో॒-ఽష్టౌ చ॑) (అ. 27)
అనువాకం 28
విశీ᳚ర్ష్ణీ॒-ఙ్గృద్ధ్ర॑-శీర్ష్ణీఞ్చ । అపేతో॑ నిర్-ఋ॒తిగ్ం హ॑థః । పరిబాధగ్గ్ శ్వే॑తకు॒క్షమ్ । ని॒జఙ్ఘగ్ం॑ శబ॒లోద॑రమ్ ॥ స॒ తాన్. వా॒చ్యాయ॑యా స॒హ । అగ్నే॒ నాశ॑య స॒న్దృశః॑ । ఈ॒ర్ష్యా॒సూ॒యే బు॑భు॒క్షామ్ । మ॒న్యు-ఙ్కృ॒త్యా-ఞ్చ॑ దీధిరే । రథే॑న కిగ్ంశు॒కావ॑తా । అగ్నే॒ నాశ॑య స॒న్దృశః॑ ॥ 119 ॥
(విశీ᳚ర్ష్ణీ॒-న్దశ॑) (అ. 28)
అనువాకం 29
ప॒ర్జన్యా॑య॒ ప్రగా॑యత । ది॒వస్పు॒త్రాయ॑ మీ॒ఢుషే᳚ । స నో॑ య॒వస॑మిచ్ఛతు ॥ ఇ॒దం-వఁచః॑ ప॒ర్జన్యా॑య స్వ॒రాజే᳚ । హృ॒దో అ॒స్త్వన్త॑ర॒న్త-ద్యు॑యోత ।
మ॒యో॒భూర్వాతో॑ వి॒శ్వకృ॑ష్టయ-స్సన్త్వ॒స్మే । సు॒పి॒ప్ప॒లా ఓష॑ధీ-ర్దే॒వగో॑పాః ॥
యో గర్భ॒-మోష॑ధీనామ్ । గవా᳚ఙ్కృ॒ణోత్యర్వ॑తామ్ । ప॒ర్జన్యః॑ పురు॒షీణా᳚మ్ ॥ 120 ॥
(ప॒ర్జన్యా॑య॒ దశ॑) (అ. 29)
అనువాకం 30
పున॑ర్మామైత్విన్ద్రి॒యమ్ । పున॒రాయుః॒ పున॒ర్భగః॑ । పున॒-ర్బ్రాహ్మ॑ణ-మైతు మా । పున॒-ర్ద్రవి॑ణ మైతు మా ॥ యన్మే॒-ఽద్య రేతః॑ పృథి॒వీమస్కాన్॑ ।
యదోష॑ధీర॒ప్యస॑ర॒-ద్యదాపః॑ । ఇ॒దన్త-త్పున॒రాద॑దే । దీ॒ర్ఘా॒యు॒త్వాయ॒ వర్చ॑సే ॥ యన్మే॒ రేతః॒ ప్రసి॑చ్యతే । యన్మ॒ ఆజా॑యతే॒ పునః॑( ) । తేన॑ మామ॒మృత॑-ఙ్కురు । తేన॑ సుప్ర॒జస॑ఙ్కురు ॥ 121 ॥
(పున॒ర్ద్వే చ॑) (అ. 30)
అనువాకం 31
అ॒ద్భయ-స్తిరో॒ధా జా॑యత । తవ॑ వైశ్రవ॒ణ-స్స॑దా । తిరో॑ ధేహి సప॒త్నాన్నః॑ । యే అపో॒-ఽశ్నన్తి॑ కేచ॒న ॥ త్వా॒ష్ట్రీ-మ్మా॒యాం-వఁ᳚శ్రవ॒ణః ।
రథగ్ం॑ సహస్ర॒ వన్ధు॑రమ్ । పు॒రు॒శ్చ॒క్రగ్ం సహ॑స్రాశ్వమ్ । ఆస్థా॒ యాయా॑హి నో బ॒లిమ్ ॥ యస్మై॑ భూ॒తాని॑ బ॒లిమావ॑హన్తి । ధన॒ఙ్గావో॒ హస్తి॒ హిర॑ణ్య॒మశ్వాన్॑ ॥ 122 ॥
అసా॑మ సుమ॒తౌ య॒జ్ఞియ॑స్య । శ్రియ॒-మ్బిభ్ర॒తో ఽన్న॑ముఖీం-విఁ॒రాజ᳚మ్ ॥ సు॒ద॒ర్॒శ॒నే చ॑ క్రౌ॒ఞ్చే చ॑ । మై॒నా॒గే చ॑ మ॒హాగి॑రౌ । శ॒తద్వా॒ట్టర॑గమ॒న్తా (స॒తద్వా॒ట్టర॑గమ॒న్తా) ।
స॒గ్ం॒హార్య॒-న్నగ॑ర॒-న్తవ॑ ॥
ఇతి మన్త్రాః᳚ । కల్పో॑-ఽత ఊ॒ర్ధ్వమ్ ॥
యది॒ బలి॒గ్ం॒ హరే᳚త్ । హి॒ర॒ణ్య॒నా॒భయే॑ వితు॒దయే॑ కౌబే॒రాయా॒య-మ్బ॑లిః ॥ 123 ॥
సర్వభూతాధిపతయే న॑మ ఇ॒తి । అథ బలిగ్ం హృత్వోప॑తిష్ఠే॒త ॥ క్ష॒త్ర-ఙ్క్ష॒త్రం-వైఁ᳚శ్రవ॒ణః । బ్రాహ్మణా॑ వయ॒గ్గ్॒ స్మః ।
నమ॑స్తే అస్తు॒ మా మా॑ హిగ్ంసీః । అస్మా-త్ప్రవిశ్యాన్న॑మద్ధీ॒తి ॥ అథ తమగ్ని-మా॑దధీ॒త । యస్మిన్నే తత్కర్మ ప్ర॑యుఞ్జీ॒త ॥
తి॒రోధా॒ భూః । తి॒రోధా॒ భువః॑ ॥ 124 ॥
తి॒రోధా॒-స్స్వః॑ । తి॒రోధా॒ భూర్భువ॒స్స్వః॑ ।
సర్వేషాం-లోఁకానా-మాధిపత్యే॑ సీదే॒తి ॥ అథ తమగ్ని॑-మిన్ధీ॒త । యస్మిన్నే తత్కర్మ ప్ర॑యుఞ్జీ॒త ॥ తి॒రోధా॒ భూ-స్స్వాహా᳚ । తి॒రోధా॒ భువ॒-స్స్వాహా᳚ । తి॒రోధా॒-స్స్వః॑ స్వాహా᳚ । తి॒రోధా॒ భూర్భువ॒స్స్వ॑స్స్వాహా᳚ ॥
యస్మిన్నస్య కాలే సర్వా ఆహుతీర్-హుతా॑ భవే॒యుః ॥ 125 ॥
అపి బ్రాహ్మణ॑ముఖీ॒నాః । తస్మిన్నహ్నః కాలే ప్ర॑యుఞ్జీ॒త ।
పరః॑ సు॒ప్తజ॑నాద్వే॒పి ॥ మా స్మ ప్రమాద్యన్త॑ మాద్ధ్యా॒పయేత్ । సర్వార్థా᳚-స్సిద్ధ్య॒న్తే । య ఏ॑వం-వేఁ॒ద । క్షుద్ధ్య-న్నిద॑మజా॒నతామ్ ।
సర్వార్థా న॑ సిద్ధ్య॒న్తే ॥ యస్తే॑ వి॒ఘాతు॑కో భ్రా॒తా ।
మమాన్తర్-హృ॑దయే॒ శ్రితః ॥ 126 ॥
తస్మా॑ ఇ॒మమగ్ర॒ పిణ్డ॑ఞ్జుహోమి । స మే᳚-ఽర్థా॒-న్మా వివ॑ధీత్ । మయి॒ స్వాహా᳚ ॥ రా॒జా॒ధి॒రా॒జాయ॑ ప్రసహ్య సా॒హినే᳚ । నమో॑ వ॒యం-వైఁ᳚శ్రవ॒ణాయ॑ కుర్మహే ।
స మే॒ కామా॒న్ కామ॒ కామా॑య॒ మహ్య᳚మ్ । కా॒మే॒శ్వ॒రో వై᳚శ్రవ॒ణో ద॑దాతు । కు॒బే॒రాయ॑ వైశ్రవ॒ణాయ॑ । మ॒హా॒రా॒జాయ॒ నమః॑ । కే॒తవో॒ అరు॑ణాసశ్చ ।
ఋ॒ష॒యో వాత॑రశ॒నాః । ప్ర॒తి॒ష్ఠాగ్ం శ॒తధా॑ హి ।
స॒మాహి॑తాసో సహస్ర॒ధాయ॑సమ్ । శి॒వా న॒-శ్శన్త॑మా భవన్తు । ది॒వ్యా ఆప॒ ఓష॑ధయః । సు॒మృ॒డీ॒కా సర॑స్వతి । మా తే॒ వ్యో॑మ స॒న్దృశి॑ ॥ 127 ॥
(అశ్వా᳚న్-బలి॒-ర్భువో॑ - భవే॒యుః - శ్రిత - శ్చ॑ స॒ప్త చ॑) (అ. 31)
అనువాకం 32
సంవఁథ్సరమేత॑-ద్వ్రత॒ఞ్చరేత్ । ద్వౌ॑ వా మా॒సౌ ॥ నియమ-స్స॑మాసే॒న ॥ తస్మి-న్నియమ॑ విశే॒షాః । త్రిషవణ-ముదకో॑పస్ప॒ర్॒శీ । చతుర్థ కాలపాన॑భక్త॒-స్స్యాత్ । అహరహర్వా భైక్ష॑మశ్న॒యాత్ ।
ఔదుమ్బరీభి-స్సమిద్భి-రగ్ని॑-మ్పరి॒చరేత్ ।
పునర్మా మైత్విన్ద్రియ-మిత్యేతేనా-ఽను॑వాకే॒న ।
ఉద్ధృత పరిపూతాభిరద్భిః కార్య॑-ఙ్కుర్వీ॒త ॥ 128 ॥
అ॑సఞ్చ॒యవాన్ । అగ్నయే వాయవే॑ సూర్యా॒య । బ్రహ్మణే ప్ర॑జాప॒తయే । చన్ద్రమసే న॑క్షత్రే॒భ్యః । ఋతుభ్య-స్సంవఁ॑థ్సరా॒య । వరుణా-యారుణాయేతి వ్ర॑తహో॒మాః । ప్ర॒వ॒ర్గ్యవ॑దాదే॒శః । అరుణాః కా᳚ణ్డ ఋ॒షయః ॥ అరణ్యే॑-ఽధీయీ॒రన్న్ । భద్రఙ్కర్ణేభిరితి ద్వే॑ జపి॒త్వా ॥ 129 ॥
మహానామ్నీభి-రుదకగ్ం సగ్గ్॑స్ప॒ర్శ్య । తమాచా᳚ర్యో ద॒ద్యాత్ । శివాన-శ్శన్తమే-త్యోషధీ॑రాల॒భతే । సుమృడీకే॑తి భూ॒మిమ్ । ఏవమ॑పవ॒ర్గే ।
ధే॑ను-ర్ద॒క్షిణా । కగ్ం సంవాఁస॑శ్చ క్షౌ॒మమ్ । అన్య॑ద్వా శు॒క్లమ్ । య॑థా శ॒క్తి వా । ఏవగ్గ్ స్వాద్ధ్యాయ॑ ధర్మే॒ణ । అరణ్యే॑-ఽధీయీ॒త । తపస్వీ పుణ్యో భవతి తపస్వీ పు॑ణ్యో భ॒వతి ॥ 130 ॥
(కు॒ర్వీ॒త - జ॑పి॒త్వా - స్వాద్ధ్యాయ॑ధర్మే॒ణ ద్వే చ॑) (అ. 32)
(భ॒ద్రగ్గ్ - స్మృతిః॑ - సాక॒జాన్నా॒ - మక్ష్య- తి॑తా॒మ్రా - ణ్య॑త్యుర్ధ్వా॒క్ష - ఆరోగః - క్వేద - మగ్నిశ్చ - స॑హస్ర॒వృత్ - ప॒విత్ర॑వన్త॒ -ఆత॑నుష్వా॒ -ష్టయో॑నీం॒ - ఁయో-ఽసా॒ - వథాదిత్య - స్యారోగ-స్యాథ వాయో- రథాగ్నే॒--ర్ దక్షిణపూర్వస్యా - మి॑న్ద్రఘో॒షా వ॒-ఆప॑మాపాం॒యోఁ॑-ఽపా - మాపో॒ వై - చతు॑ష్టయ్యో - జానుద॒ఘ్నీ - మ॒గ్ని-మ్ప్ర॒ణీయే॒ - మా ను॑ కం॒ - ఁవిశీ᳚ర్ష్ణీం - ప॒ర్జన్యా॑య॒ - పున॑ - ర॒ద్భ్యః -సంవఁథ్సర-న్ద్వాత్రిగ్ం॑శత్)
(భ॒ద్రం - జ్యో॒తిషా॒ - తస్మి-న్రాజానం - క॒శ్యపా᳚-థ్సహస్ర॒వృది॑యం॒- నపుగ్ంస॑క - మ॒ష్టయో॑నీ॒ - మవపతన్తానా - మా॒యత॑నవా-న్భవతి - స॒తో బన్ధుం॒ - తా ఉ॑త్తర॒తో - వజ్ర॑మే॒వ - పున॑ర్మామైతు
త్రి॒గ్ం॒శదు॑త్తరశ॒తమ్)
(భద్రం - తపస్వీ పుణ్యో భవతి తపస్వీ పు॑ణ్యో భ॒వతి)
॥ హరిః॑ ఓమ్ ॥
॥ కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ ఆరణ్యకే ప్రథమః ప్రపాఠక-స్సమాప్తః ॥
Roman (IAST) Transliteration
kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya āraṇyake prathamaḥ prapāṭhakaḥ - aruṇaketukacayanaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
anuvākaṃ 1
bha॒dra-ṅkarṇḙbhi-śśṛṇu॒yāma̭ devāḥ |
bha॒dra-mpa̭śyemā॒kṣabhi॒-ryaja̭trāḥ |
sthi॒rairaṅgai᳚stuṣṭu॒vāgṃ sa̭sta॒nūbhiḥ̭ | vyaśḙma de॒vahi̭taṃ॒-ya~dāyuḥ̭ ||
sva॒sti na॒ indro̭ vṛ॒ddhaśra̭vāḥ |
sva॒sti naḥ̭ pū॒ṣā vi॒śvavḙdāḥ |
sva॒sti na॒stārkṣyo॒ ari̭ṣṭanemiḥ |
sva॒sti no॒ bṛha॒spati̭-rdadhātu ||
āpa̭māpāma॒pa-ssarvāḥ᳚ |
a॒smā-da॒smā-di॒to-'mutaḥ̭ || 1 ||
a॒gnirvā॒yuśca॒ sūrya̭śca | sa॒ha sa̭ñca-ska॒rardhi̭yā || vā॒yvaśvā̭ raśmi॒pata̭yaḥ | marī᳚cyātmāno॒ adrṷhaḥ | de॒vī-rbhṷvana॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒ttvāya̭ me suta || mahānāmnī-rma̭hāmā॒nāḥ | ma॒ha॒so ma̭hasa॒-ssvaḥ̭ |
de॒vīḥ pa̭rjanya॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒ttvāya̭ me suta || 2 ||
a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā rakṣaḥ̭ | a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā ragha᳚m | apā᳚ghrā॒mapa̭ cā॒varti᳚m | apa̭ de॒vīri॒to hi̭ta || vajra̭-nde॒vīrajī̭tāgśca |
bhuva̭na-ndeva॒sūva̭rīḥ | ā॒di॒tyānadi̭ti-nde॒vīm | yoni̭nordhva-mu॒dīṣa̭ta || śi॒vā na॒-śśanta̭mā bhavantu | di॒vyā āpa॒ oṣa̭dhayaḥ( ) |
su॒mṛ॒ḍī॒kā sara̭svati | mā te॒ vyo̭ma sa॒ndṛśi̭ || 3 ||
(a॒mutaḥ̭ - su॒ - tauṣa̭dhayo॒ dve ca̭ ) (a. 1)
anuvākaṃ 2
smṛtiḥ̭ pra॒tyakṣa̭-maiti॒hya᳚m | anṷmāna-ścatuṣṭa॒yam | e॒tairādi̭tya maṇḍalam |
sarvai̭reva॒ vidhā᳚syate || sūryo॒ marī̭ci॒māda̭tte | sarvasmā᳚-dbhuva̭nāda॒dhi | tasyāḥ pāka vi̭śeṣe॒ṇa | smṛ॒ta-ṅkā̭la vi॒śeṣa̭ṇam ||
na॒dīva॒ prabha̭vā-tkā॒cit | a॒kṣayyā᳚-thsyanda॒te ya̭thā || 4 ||
tānnadyo-'bhi sa̭māya॒nti | so॒ru-ssatī̭ na ni॒varta̭te ||
e॒vannā॒nā sa̭mutthā॒nāḥ | kā॒lā-ssaṃ̭va~thsa॒ragg śri̭tāḥ | aṇuśaśca ma̭haśa॒śca | sarvḙ samava॒yantri̭ tam || sa tai᳚-ssa॒rvai-ssa̭māvi॒ṣṭaḥ | ū॒ru-ssa̭nna ni॒varta̭te | adhi saṃva~thsa̭raṃ-vi~॒dyāt |
tadeva̭ lakṣa॒ṇe || 5 ||
aṇubhiśca ma̭hadbhi॒śca | sa॒mārṷ̄ḍhaḥ pra॒dṛśya̭te | saṃva~thsaraḥ pra̭tyakṣe॒ṇa |
nā॒dhisa̭ttvaḥ pra॒dṛśya̭te || pa॒ṭaro̭ vikli̭dhaḥ pi॒ṅgaḥ | e॒ta-dva̭ruṇa॒ lakṣa̭ṇam | yatraita̭-dupa॒dṛśya̭te | sa॒hasra̭-ntatra॒ nīya̭te ||
ekagṃ hi śiro nā̭nā mu॒khe | kṛ॒thsna-nta̭dṛta॒ lakṣa̭ṇam || 6 ||
ubhayata-ssapte᳚ndriyā॒ṇi | ja॒lpita̭-ntveva॒ dihya̭te ||
śuklakṛṣṇe saṃva~̭thsara॒sya | dakṣiṇa vāma̭yoḥ pā॒rśvayoḥ | tasyai॒ṣā bhava̭ti || śu॒kra-ntḙ a॒nyadya̭ja॒ta-ntḙ a॒nyat |
viṣṷrūpe॒ aha̭nī॒ dyauri̭vāsi | viśvā॒ hi mā॒yā ava̭si svadhāvaḥ | bha॒drā tḙ pūṣanni॒ha rā॒tira॒stviti̭ ||
nātra॒ bhuva̭nam | na pū॒ṣā | na pa॒śavaḥ̭ |
nāditya-ssaṃva~thsara eva pratyakṣeṇa priyata̭maṃ-vi~॒dyāt | etadvai saṃva~thsarasya priyata̭magṃ rū॒pam | yo-'sya mahānartha utpathsyamā̭no bha॒vati | ida-mpuṇya-ṅkṷruṣve॒ti | tamāhara̭ṇa-nda॒dyāt || 7 ||
(ya॒thā॒ - la॒kṣa॒ṇa - ṛ̭tu॒lakṣa̭ṇaṃ॒ - bhuva̭nagṃ sa॒pta ca̭) (a. 2)
anuvākaṃ 3
sā॒ka॒ñjānāgṃ̭ sa॒ptatha̭māhu-reka॒jam | ṣaḍṷdya॒mā ṛṣa̭yo deva॒jā iti̭ |
teṣā̭mi॒ṣṭāni॒ vihi̭tāni dhāma॒śaḥ | sthā॒tre rḙjante॒ vikṛ̭tāni rūpa॒śaḥ || konṷ maryā॒ ami̭thitaḥ | sakhā॒ sakhā̭yamabravīt | jahā̭ko a॒smadī̭ṣate ||
yasti॒tyāja̭ sakhi॒vida॒gṃ॒ sakhā̭yam |
na tasya̭ vā॒cyapi̭ bhā॒go a̭sti |
yadīgṃ̭ śṛ॒ṇotya॒lakagṃ̭ śṛṇoti || 8 ||
na hi pra॒veda̭ sukṛ॒tasya॒ panthā॒miti̭ ||
ṛ॒tur-ṛ̭tunā nu॒dyamā̭naḥ |
vina̭nādā॒bhidhā̭vaḥ | ṣaṣṭiśca trigṃśa̭kā va॒lgāḥ |
śu॒klakṛ̭ṣṇau ca॒ ṣāṣṭi̭kau ||
sā॒rā॒ga॒va॒strai-rja॒rada̭kṣaḥ |
va॒sa॒nto vasṷbhi-ssa॒ha | saṃ॒va~॒thsa॒rasya̭ savi॒tuḥ | prai॒ṣa॒kṛ-tpra̭tha॒ma-ssmṛ̭taḥ || a॒mūnā॒daya̭-tetya॒nyān || 9 ||
a॒mūgśca̭ pari॒rakṣa̭taḥ | e॒tā vā॒caḥ pra̭yujya॒nte | yatrai ta̭dupa॒dṛśya̭te || e॒tade॒va vi̭jānī॒yāt | pra॒māṇa̭-ṅkāla॒parya̭ye | vi॒śe॒ṣa॒ṇa-ntṷ vakṣyā॒maḥ | ṛ॒tūnā᳚-ntanni॒bodha̭ta || śuklavāsā̭ rudra॒gaṇaḥ | grī॒ṣmeṇā̭varta॒te sa̭ha |
ni॒jaha̭-npṛthi̭vīgṃ sa॒rvām || 10 ||
jyo॒tiṣā᳚ 'prati॒khyena̭ saḥ || vi॒śva॒rū॒pāṇi̭ vāsā॒gṃ॒si | ā॒di॒tyānā᳚-nni॒bodha̭ta | saṃva~thsarīṇa̭-ṅkarma॒phalam | varṣābhi-rda̭datā॒gṃ॒ saha || aduḥkho̭ duḥkha ca̭kṣuri॒va | tadmā̭ pīta iva॒ dṛśya̭te | śītenā᳚ vyatha̭yanni॒va | ru॒ruda̭kṣa iva॒ dṛśya̭te || hlādayate᳚ jvala̭taścai॒va |
śā॒myata̭ścāsya॒ cakṣṷṣī | yāvai prajā bhragg̭śya॒nte | saṃva~thsarāttā bhragg̭śya॒nte || yāḥ॒ prati̭tiṣṭha॒nti | saṃva~thsare tāḥ prati̭tiṣṭha॒nti | va॒r॒ṣābhya̭ itya॒rthaḥ || 11 ||
(śṛ॒ṇo॒ - tya॒nyānth - sa॒rvā - me॒va ṣaṭca̭) (a. 3)
anuvākaṃ 4
akṣi̭duḥ॒khotthi̭tasyai॒va | vi॒prasa̭nne ka॒nīni̭ke | āṅkte cādga̭ṇa-nnā॒sti | ṛ॒bhūṇā᳚-ntanni॒bodha̭ta || ka॒na॒kā॒bhāni̭ vāsā॒gṃ॒si | a॒hatā̭ni ni॒bodha̭ta |
annamaśrnīta̭ mṛjmī॒ta | a॒haṃ-vo~̭ jīva॒napra̭daḥ || e॒tā vā॒caḥ pra̭yujya॒nte |
śa॒radya̭tropa॒ dṛśya̭te || 12 ||
abhidhūnvanto-'bhighna̭nta i॒va | vā॒tava̭nto ma॒rudga̭ṇāḥ || amuto jetumiṣumṷkhami॒va | sannaddhā-ssaha da̭dṛśe॒ ha | apaddhvastai-rvastiva̭rṇairi॒va | vi॒śi॒khāsaḥ̭ kapa॒rdinaḥ || akruddhasya yothsya̭māna॒sya | kṛ॒ddhasyḙva॒ lohi̭nī | hemataścakṣṷṣī vi॒dyāt | a॒kṣṇayoḥ᳚, kṣipa॒ṇori̭va || 13 ||
durbhikṣa-ndeva̭loke॒ṣu | ma॒nūnā̭muda॒ka-ṅgṛ̭he | e॒tā vā॒caḥ pra̭vada॒ntīḥ | vai॒dyuto̭ yānti॒ śaiśi̭rīḥ || tā a॒gniḥ pava̭mānā॒ anvai᳚kṣata | i॒ha jī̭vi॒kāma-pa̭ripaśyann | tasyai॒ṣā bhava̭ti || i॒heha vaḥ̭ svata॒pasaḥ | marṷta॒-ssūrya̭tvacaḥ | śarma̭ sa॒prathā॒ āvṛ̭ṇe || 14 ||
(dṛśya̭ta - i॒vā - vṛ̭ṇe) (a. 4)
anuvākaṃ 5
ati̭ tā॒mrāṇi̭ vāsā॒gṃ॒si | a॒ṣṭiva̭jri śa॒taghni̭ ca |
viśve devā vipra̭hara॒nti | a॒gniji̭hva a॒saśca̭ta || naiva devo̭ na ma॒rtyaḥ | na rājā va̭ruṇo॒ vibhuḥ | nāgni-rnendro na pa̭vamā॒naḥ | mā॒tṛkka̭cca na॒ vidya̭te || di॒vyasyaikā॒ dhanṷrārtniḥ |
pṛ॒thi॒vyāmapa̭rā śri॒tā || 15 ||
tasyendro vamri̭rūpe॒ṇa | dha॒nurjyā̭-machi॒nathsva̭yam || tadi̭ndra॒dhanṷritya॒jyam | a॒bhrava̭rṇeṣu॒ cakṣa̭te | etadeva śaṃyo~-rbārha̭spatya॒sya | e॒ta-drṷdrasya॒ dhanuḥ || ru॒drasya̭ tveva॒ dhanṷrārtniḥ | śira॒ utpi̭peṣa |
sa pra̭va॒rgyo̭-'bhavat | tasmā॒-dya-ssapra̭va॒rgyeṇa̭ ya॒jñena॒ yaja̭te |
ru॒drasya॒ sa śiraḥ॒ prati̭dadhāti | nainagṃ̭ ru॒dra ārṷko bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 16 ||
(śri॒tā - yaja̭te॒ trīṇi̭ ca) (a. 5)
anuvākaṃ 6
a॒tyū॒rdhvā॒kṣo-'ti̭raścāt | śiśi̭raḥ pra॒dṛśya̭te |
naiva rūpa-nna̭ vāsā॒gṃ॒si | na cakṣuḥ̭ prati॒dṛśya̭te || a॒nyonya॒-ntu na̭ higgsrā॒taḥ | sa॒ta sta̭-ddeva॒lakṣa̭ṇam | lohito-'kṣṇi śā̭raśī॒rṣṇiḥ |
sū॒ryasyo̭daya॒na-mpra̭ti || tva-ṅkaroṣi̭ nyañja॒likām | tva॒-ṅkaro̭ṣi ni॒jānṷkām || 17 ||
nijānukāme᳚ nyañja॒likā | amī vāca-mupāsa̭tāmi॒ti ||
tasmai sarva ṛtavo̭ nama॒nte | maryādā karatvā-tpra̭puro॒dhām | brāhmaṇa̭ āpno॒ti | ya ḙvaṃ-ve~॒da |
sa khalu saṃva~thsara etai-ssenānī̭bhi-ssa॒ha |
indrāya sarvān-kāmāna̭bhiva॒hati | sa dra॒phsaḥ |
tasyai॒ṣā bhava̭ti || 18 ||
ava̭ dra॒phso agṃ̭śa॒matī̭matiṣṭhat | i॒yā॒naḥ kṛ॒ṣṇo da॒śabhiḥ̭ sa॒hasraiḥ᳚ |
āva॒rta-mindra॒-śśacyā॒ dhama̭ntam | upasnuhi ta-nnṛmaṇā-matha̭drāmi॒ti || etayai vendra-ssalā vṛ̭kyā sa॒ha | asurā-npa̭rivṛ॒ścati | pṛthi̭vya॒gṃ॒ śuma̭tī | tāma॒nva-va̭sthita-ssaṃva~thsa॒ro di॒vañca̭ |
naivaṃ-vi~duṣā-''cāryā᳚-ntevā॒sinau | anyonyasmai᳚ druhyā॒tām | yo dru॒hyati | bhraśyate sva̭rgā-llo॒kāt | ityatu ma̭ṇḍalā॒ni | sūrya maṇḍalā᳚ nyākhyā॒yikāḥ | ata ūrdhvagṃsa̭nirva॒canāḥ || 19 ||
(ni॒jānṷkāṃ॒ - bhava̭ti - druhyā॒tā-mpañca̭ ca) (a. 6)
anuvākaṃ 7
ārogo bhrājaḥ paṭaraḥ̭ pata॒ṅgaḥ | svarṇaro jyotiṣīmāṋ. vibhā॒saḥ | te asmai sarve divamā̭tapa॒nti | ūrja-nduhānā anapasphura̭nta i॒ti || kaśya̭po-'ṣṭa॒maḥ | sa mahāmeru-nna̭ jahā॒ti | tasyai॒ṣā bhava̭ti || yatte॒ śilpa̭-ṅkaśyapa roca॒nāva̭t | i॒ndri॒yāva̭-tpuṣka॒la-ñci॒trabhā̭nu |
yasmi॒-nthsūryā॒ arpi̭tā-ssa॒pta sā॒kam || 20 ||
tasmi-nrājāna-madhiviśrayḙmami॒ti || te asmai sarve kaśyapā-jjyoti̭--rlabha॒nte | tānthsomaḥ kaśyapādadhi̭ nirdha॒mati | bhrastā karma kṛ̭divai॒vam ||
prāṇo jīvānīndriya̭ jīvā॒ni | sapta śīrṣa̭ṇyāḥ prā॒ṇāḥ |
sūryā i̭tyācā॒ryāḥ || apaśyamaha metān-thsapta sū᳚ryāni॒ti | pañcakarṇo̭ vāthsyā॒yanaḥ | saptakarṇa̭śca plā॒kṣiḥ || 21 ||
ānuśravika eva nau kaśya̭pa i॒ti | ubhaṷ veda॒yite |
na hi śekumiva mahāmḙru-ṅga॒ntum ||
apaśyamahameta-thsūryamaṇḍala-mpariva̭rtamā॒nam |
gā॒rgyaḥ prā̭ṇatrā॒taḥ | gacchanta ma̭hāme॒rum | eka̭ñcāja॒hatam || bhrājapaṭara pata̭ṅgā ni॒hane | tiṣṭhannā̭tapa॒nti | tasmā̭di॒ha taptri̭ tapāḥ || 22 ||
a॒mutre॒tare | tasmā̭di॒hā taptri̭ tapāḥ || teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti || sa॒pta sūryā॒ diva॒-manu॒ pravi̭ṣṭāḥ | tāna॒nveti̭ pa॒thibhi̭-rdakṣi॒ṇāvāṋ | te asmai sarve ghṛtamā̭tapa॒nti | ūrja-nduhānā anapasphura̭nta i॒ti ||
saptartvija-ssūryā i̭tyācā॒ryāḥ || teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti ||
sa॒pta diśo॒ nānā̭ sūryāḥ || 23 ||
sa॒pta hotā̭ra ṛ॒tvijaḥ̭ | devā ādityā̭ ye sa॒pta |
tebhi-ssomābhī rakṣa̭ṇa i॒ti || tada̭pyāmnā॒yaḥ | digbhrāja ṛtū᳚n karo॒ti || eta̭yaivā॒vṛtā ''sahasrasūryatāyā iti vai̭śampā॒yanaḥ || tasyai॒ṣā bhava̭ti ||
yaddyāva̭ indra te śa॒tagṃ śa॒ta-mbhūmīḥ᳚ | u॒ta syuḥ |
na tvā̭ vajrin-thsa॒hasra॒gṃ॒ sūryāḥ᳚ || 24 ||
anu na jātamaṣṭa roda̭sī i॒ti || nānā liṅgatvā-dṛtūnā-nnānā̭ sūrya॒tvam || aṣṭau tu vyavasi̭tā i॒ti || sūryamaṇḍalā-nyaṣṭā̭ta ū॒rdhvam ||
teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti || ci॒tra-nde॒vānā॒-muda̭gā॒danī̭kam | cakṣṷ-rmi॒trasya॒ varṷṇasyā॒gneḥ | ā-'prā॒ dyāvā̭ pṛthi॒vī a॒ntari̭kṣam |
sūrya ātmā jagatastasthṷṣaśce॒ti || 25 ||
(sā॒kaṃ - plā॒kṣi - staptri̭tapā॒ - nānā̭sūryāḥ॒ - sūryā॒ - +nava̭ ca) (a. 7)
anuvākaṃ 8
kvedamabhra̭-nnivi॒śate | kvāyagṃ̭ saṃva~thsa॒ro mi̭thaḥ | kvāhaḥ kveya-ndḙva rā॒trī | kva māsā ṛ̭tava॒-śśritāḥ || ardhamāsā̭ muhū॒rtāḥ | nimeṣāstṷṭibhiḥ॒ (nimeṣāstra̭ṭibhiḥ॒) saha | kvemā āpo ni̭viśa॒nte | ya॒dīto̭ yānti॒ sampra̭ti || kālā aphsu ni̭viśa॒nte | ā॒pa-ssūryḙ sa॒māhi̭tāḥ || 26 ||
abhrā᳚ṇya॒paḥ pra̭padya॒nte | vi॒dyuthsūryḙ sa॒māhi̭tā || anavarṇe i̭me bhū॒mī | i॒yañcā̭sau ca॒ roda̭sī || kigg svidatrānta̭rā bhū॒tam | ye॒neme vi̭dhṛte॒ ubhe |
vi॒ṣṇunā̭ vidhṛ̭te bhū॒mī | i॒ti va̭thsasya॒ veda̭nā ||
irā̭vatī dhenu॒matī॒ hi bhū॒tam | sū॒ya॒va॒sinī॒ manṷṣe daśa॒sye᳚ || 27 ||
vya̭ṣṭabhnā॒-droda̭sī॒ viṣṇa̭ve॒te | dā॒dhartha̭ pṛthi॒vī-ma॒bhito̭ ma॒yūkhaiḥ᳚ ||
kinta-dviṣṇo rbala̭mā॒huḥ | kā॒ dīptiḥ̭ ki-mpa॒rāya̭ṇam |
eko̭ ya॒ddhā-ra̭ya dde॒vaḥ | re॒jatī̭ roda॒sī ṷbhe || vātādviṣṇo-rba̭la mā॒huḥ | a॒kṣarā᳚-ddīpti॒ rucya̭te | tri॒padā॒ddhāra̭ya-dde॒vaḥ | yadviṣṇo̭reka॒-mutta̭mam || 28 ||
a॒gnayo̭ vāya̭vaścai॒va | e॒tada̭sya pa॒rāya̭ṇam || pṛcchāmi tvā pa̭ra-mmṛ॒tyum | a॒vama̭-mmaddhya॒mañca̭tum | lo॒kañca॒ puṇya̭pāpā॒nām |
e॒ta-tpṛ̭cchāmi॒ sampra̭ti || a॒mumā̭huḥ pa̭ra-mmṛ॒tyum | pa॒vamā̭na-ntu॒ maddhya̭mam | a॒gnire॒vāva̭mo mṛ॒tyuḥ | ca॒ndramā᳚-ścatu॒rucya̭te || 29 ||
a॒nā॒bho॒gāḥ pa̭ra-mmṛ॒tyum | pā॒pā-ssaṃ̭ya~nti॒ sarva̭dā | ābhogāstveva̭ saṃya~॒nti | ya॒tra pṷṇyakṛ॒to ja̭nāḥ || tato̭ ma॒ddhyama̭māya॒nti | ca॒tuma̭gniñca॒ sampra̭ti || pṛcchāmi tvā̭ pāpa॒kṛtaḥ | ya॒tra yā̭taya॒te ya̭maḥ | tvannasta--dbrahma̭-nprabrū॒hi | ya॒di ve᳚tthā-'sa॒to gṛ̭hān || 30 ||
ka॒śyapā̭ dudi̭tā-ssū॒ryāḥ | pā॒pānni̭rghnanti॒ sarva̭dā |
rodasyoranta̭-rdeśe॒ṣu | tatra nyasyantḙ vāsa॒vaiḥ ||
te 'śarīrāḥ pra̭padya॒nte |
ya॒thā 'pṷṇyasya॒ karma̭ṇaḥ | apā᳚ṇya॒pāda̭ keśā॒saḥ | ta॒tra tḙ-'yoni॒jā ja̭nāḥ || mṛtvā punarmṛtyu-mā̭padya॒nte | a॒dyamā̭nā-ssva॒karma̭bhiḥ || 31 ||
āśātikāḥ krima̭ya i॒va | tataḥ pūyantḙ vāsa॒vaiḥ ||
apai̭ta-mmṛ॒tyu-ñja̭yati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sa khalvaivaṃ̭-vi~dbrā॒hmaṇaḥ | dī॒rghaśrṷttamo॒ bhava̭ti | kaśya̭pa॒syāti̭thi॒-ssiddhaga̭mana॒-ssiddhāga̭manaḥ ||
tasyai॒ṣā bhava̭ti || āyasmina᳚-thsa॒pta vā̭sa॒vāḥ |
roha̭nti pū॒rvyā̭ ruhaḥ̭ || 32 ||
ṛṣi̭rha dīrgha॒śrutta̭maḥ | indrasya gharmo ati̭thiri॒ti ||
kaśyapaḥ paśya̭ko bha॒vati | yathsarva-mparipaśyatī̭ti sau॒kṣmyāt || athāgnḙraṣṭapṷruṣa॒sya | tasyai॒ṣā bhava̭ti || agne॒ naya̭ su॒pathā̭ rā॒ye a॒smān |
viśvā̭ni deva va॒yunā̭ni vi॒dvān | yu॒yo॒ddhya̭sma-jjṷhurā॒ṇamenaḥ̭ | bhūyiṣṭhānte nama uktiṃ-vi~̭dheme॒ti || 33 ||
sa॒māhi̭tā - daśa॒syḙ - utta̭ma॒-mucya̭te-gṛhān-thsva॒karma̭bhiḥ-pū॒rvyā̭ ruha̭-i॒ti) (a. 8)
anuvākaṃ 9
agniśca jāta̭vedā॒śca | sahojā a̭jirā॒prabhuḥ | vaiśvānaro na̭ryāpā॒śca | pa॒ṅktirā̭dhāśca॒ sapta̭maḥ |
visarpe vāṣṭa̭mo-'gnī॒nām | ete-'ṣṭau vasavaḥ, kṣi̭tā i॒ti || yathartve-vāgne-rarcirvarṇa̭ viśe॒ṣāḥ |
nīlārciśca pītakā᳚rciśce॒ti || atha vāyo-rekādaśa-puruṣasyaikādaśa̭strīka॒sya ||
prabhrājamānā vya̭vadā॒tāḥ || 34 ||
yāśca vāsṷki vai॒dyutāḥ | rajatāḥ parṷṣā-śśyā॒māḥ |
kapilā a̭tilo॒hitāḥ | ūrdhvā avapa̭tantā॒śca | vaidyuta i̭tyekā॒daśa || nainaṃ-vai~dyuto̭ hina॒sti | ya ḙvaṃ-ve~॒da || sa hovāca vyāsaḥ pā̭rāśa॒ryaḥ |
vidyudvadhamevāha-mmṛtyumai᳚cchami॒ti ||
na tvakā̭magṃ ha॒nti || 35 ||
ya ḙvaṃ-ve~॒da || atha ga̭ndharva॒gaṇāḥ | svāna॒ bhrāṭ | aṅghā̭ri॒-rbambhā̭riḥ | hasta॒-ssuha̭staḥ | kṛśā̭nu-rvi॒śvāva̭suḥ | mūrdhanvān-thsū᳚ryava॒rcāḥ |
kṛtirityekādaśa ga̭ndharva॒gaṇāḥ || devāśca ma̭hāde॒vāḥ | raśmayaśca devā̭ gara॒giraḥ || 36 ||
naina-ṅgaro̭ hina॒sti | ya ḙvaṃ-ve~॒da || gau॒rī mi̭māya sali॒lāni॒ takṣa̭tī | eka̭padī dvi॒padī॒ sā catṷṣpadī | a॒ṣṭāpa̭dī॒ nava̭padī babhū॒vuṣī᳚ | sahasrākṣarā parame vyo̭manni॒ti || vāco̭ viśe॒ṣaṇam ||
atha nigada̭vyākhyā॒tāḥ | tānanukra̭miṣyā॒maḥ ||
va॒rāhavaḥ̭-svata॒pasaḥ || 37 ||
vi॒dyu-nma̭haso॒ dhūpa̭yaḥ | śvāpayo gṛhamedhā᳚ścetye॒te | ye॒ ceme-'śi̭mivi॒dviṣaḥ || parjanyā-ssapta pṛthivīmabhiva̭rṣa॒nti |
vṛṣṭi̭bhiri॒ti | etayaiva vibhakti vi̭parī॒tāḥ | sa॒ptabhi॒rvātai̭ rudī॒ritāḥ | amūṃ-lo~kā-nabhiva̭rṣa॒nti | teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti || sa॒mā॒na-me॒taduda̭kam || 38 ||
u॒ccaitya̭va॒ cāha̭bhiḥ | bhūmi̭-mpa॒rjanyā॒ jinva̭nti |
diva-ñjinvan-tyagna̭ya i॒ti || yadakṣa̭ra-mbhū॒takṛ̭tam |
viśvḙ devā u॒pāsa̭te | ma॒harṣi̭masya go॒ptāra᳚m | ja॒mada̭gni॒-makṷrvata || ja॒mada̭gni॒-rāpyā̭yate | chando̭bhi-ścaturutta॒raiḥ | rājña॒-ssoma̭sya tṛ॒ptāsaḥ̭ || 39 ||
brahma̭ṇā vī॒ryā̭vatā | śi॒vā naḥ̭ pra॒diśo॒ diśaḥ̭ || tacchaṃ॒yo~rā vṛ̭ṇīmahe | gā॒tuṃ-ya~॒jñāya̭ | gā॒tuṃ-ya~॒jñapa̭taye | daivī᳚ sva॒stira̭stu naḥ |
sva॒sti-rmānṷṣebhyaḥ | ū॒rdhva-ñji̭gātu bheṣa॒jam |
śanno̭ astu dvi॒pade᳚ | śañcatṷṣpade ||
somapā(3) asomapā(3) iti nigada̭vyākhyā॒tāḥ || 40 ||
(vya॒va॒dā॒tā - ha॒nti - ga̭ra॒gira - sta॒pasa - uda̭kaṃ - tṛptāsa॒ - śvatṷṣpada॒ eka̭-ñca) (a. 9)
anuvākaṃ 10
sa॒ha॒sra॒vṛdi̭ya-mbhū॒miḥ | pa॒raṃ-vyo~̭ma sa॒hasra̭vṛt | a॒śvinā̭ bhujyṷ̄ nāsa॒tyā | vi॒śvasya̭ jaga॒taspa̭tī || jāyā bhūmiḥ pa̭tirvyo॒ma | mi॒thuna̭ntā a॒turya̭thuḥ | putro bṛhaspa̭tī ru॒draḥ | sa॒ramā̭ iti̭ strīpu॒mam || śu॒kraṃ-vā~̭ma॒nyadya̭ja॒taṃ-vā~̭ma॒nyat | viṣṷrūpe॒ aha̭nī॒ dyauri̭va sthaḥ || 41 ||
viśvā॒ hi mā॒yā ava̭tha-ssvadhāvantau | bha॒drā vā᳚-mpūṣaṇāvi॒ha rā॒tira̭stu || vāsā᳚tyau ci॒trau jaga̭to ni॒dhānau᳚ | dyāvā̭bhūmī ca॒rathaḥ̭ sa॒gṃ॒ sakhā̭yau |
tāva॒śvinā̭ rā॒sabhā᳚śvā॒ hava̭-mme | śu॒bha॒spa॒tī॒ ā॒gatagṃ̭ sū॒ryayā̭ sa॒ha || tyugro̭ ha bhu॒jyu-ma̭śvinoda me॒ghe | ra॒yinna kaści̭-nmamṛ॒vā~(2) avā̭hāḥ | tamṷ̄hathu-rnau॒bhirā᳚tma॒n-vatī̭bhiḥ |
a॒nta॒ri॒kṣa॒ pruḍbhi॒ra-po̭dakābhiḥ || 42 ||
ti॒sraḥ, kṣapa॒strirahā̭ 'ti॒vraja̭dbhiḥ | nāsa̭tyā bhu॒jyumṷ̄hathuḥ pata॒ṅgaiḥ | sa॒mu॒drasya॒ dhanva̭nnā॒rdrasya̭ pā॒re | tri॒bhī rathai᳚-śśa॒tapa̭dbhi॒-ṣṣaḍa̭śvaiḥ || sa॒vi॒tāraṃ॒-vi~ta̭nvantam | anṷbaddhnāti śāmba॒raḥ | āpapūrṣaṃ-ba̭raścai॒va |
sa॒vitā̭ 'repa॒so̭ 'bhavat || tyagṃ sutṛptaṃ-vi~̭ditvai॒va | ba॒huso̭ma gi॒raṃ-va~̭śī || 43 ||
anveti tugro va̭kriyā॒ntam | āyasūyān-thsoma̭tṛphsu॒ṣu ||
sa saṅgrāma-stamo᳚dyo-'tyo॒taḥ | vāco gāḥ pi̭pāti॒ tat |
sa tadgobhi-sstavā᳚ 'tyetya॒nye | ra॒kṣasā̭ 'nanvi॒tāśca̭ ye || a॒nveti॒ pari̭vṛttyā॒-'staḥ | e॒vame॒tau stho̭ aśvinā | te e॒te dyuḥ̭ pṛthi॒vyoḥ | aha̭raha॒-rgarbha̭ndadhāthe || 44 ||
tayo̭ re॒tau va॒thsā va̭horā॒tre | pṛ॒thi॒vyā ahaḥ̭ | di॒vo rātriḥ̭ | tā avi̭sṛṣṭau | dampa̭tī e॒va bha̭vataḥ || tayo̭ re॒tau va॒thsau | a॒gniścā̭-di॒tyaśca̭ | rā॒trerva॒thsaḥ | śve॒ta ā̭di॒tyaḥ | ahno॒-'gniḥ || 45 ||
tā॒mro a̭ru॒ṇaḥ | tā avi̭sṛṣṭau | dampa̭tī e॒va bha̭vataḥ || tayo̭ re॒tau va॒thsau | vṛ॒traśca̭ vaidyu॒taśca̭ | a॒gnervṛ॒traḥ | vai॒dyuta̭ ādi॒tyasya̭ |
tā avi̭sṛṣṭau | dampa̭tī e॒va bha̭vataḥ || tayo̭ re॒tau va॒thsau || 46 ||
u॒ṣmā ca̭ nīhā॒raśca̭ | vṛ॒trasyo॒ṣmā | vai॒dyu॒tasya̭ nīhā॒raḥ | tau tāve॒va prati̭padyete || seyagṃ rātrī̭ ga॒rbhiṇī̭ pu॒treṇa॒ saṃva~̭sati |
tasyā॒ vā e॒tadu॒lbaṇa᳚m | yadrātraṷ ra॒śmayaḥ̭ | yathā॒ gorga॒rbhiṇyā̭ u॒lbaṇa᳚m | e॒vame॒tasyā̭ u॒lbaṇa᳚m || prajayiṣṇuḥ prajayā ca paśubhi̭śca bha॒vati |
ya ḙvaṃ-ve~॒da | etamudyanta-mapiya̭ntañce॒ti | ādityaḥ puṇya̭sya va॒thsaḥ | atha pavi̭trāṅgi॒rasaḥ || 47 ||
(stho - 'po̭dakābhi--r vaśī - dadhāthe - a॒gni - stayo̭ re॒tau va॒thsau - bha॒vati ca॒tvāri̭ ca) (a. 10)
anuvākaṃ 11
pa॒vitra̭vantaḥ॒ pari॒vāja॒māsa̭te | pi॒taiṣā᳚-mpra॒tno a॒bhira̭kṣati vra॒tam | ma॒hassa̭mu॒draṃ-va~rṷṇa sti॒roda̭dhe | dhīrā̭ iccheku॒rdharṷṇeṣvā॒rabha᳚m ||
pa॒vitra̭-nte॒ vita̭ta॒-mbrahma̭ṇa॒spate᳚ | prabhu॒rgātrā̭ṇi॒ paryḙṣi vi॒śvataḥ̭ |
ata̭ptatanū॒-rna tadā॒mo a̭śnute | śṛ॒tāsa॒ idvaha̭n-ta॒sta-thsamā̭śata || bra॒hmā de॒vānā᳚-mpada॒vīḥ ka̭vī॒nāmṛṣi॒rviprā̭ṇā-mmahi॒ṣo mṛ॒gāṇā᳚m | śye॒no gṛdhrā̭ṇā॒g॒ svadhi̭ti॒-rvanā̭nā॒gṃ॒ somaḥ̭ pa॒vitra॒matyḙti॒ rebhanṋ || asa̭ta-ssa॒dye tata̭kṣuḥ || 48 ||
ṛṣa̭ya-ssa॒ptātri̭śca॒ yat | sarve-'trayo a̭gastya॒śca |
nakṣa̭trai॒-śśaṅkṛ̭to 'vasann || atha̭ savitu॒-śśyāvāśva॒syā 'varti̭kāmasya || a॒mī ya ṛkṣā॒ nihi̭tā sa u॒ccā | nakta॒-ndadṛ̭śre॒ kuha̭ci॒ddivḙyuḥ |
ada̭bdhāni॒ varṷṇasya vra॒tāni̭ | vi॒cā॒kaśa̭-cca॒ndramā॒ nakṣa̭trameti ||
ta-thsa̭vi॒tu-rvare᳚ṇyam | bhargo̭ de॒vasya̭ dhīmahi || 49 ||
dhiyo॒ yo naḥ̭ praco॒dayā᳚t || tathsa̭vi॒tu-rvṛ̭ṇīmahe |
va॒ya-nde॒vasya॒ bhoja̭nam | śreṣṭhagṃ̭ sarva॒dhāta̭mam | tura॒-mbhaga̭sya dhīmahi ||
apā̭gūhata savitā॒ tṛbhīṋ | sarvā᳚-ndi॒vo andha̭saḥ |
nakta̭006ch;॒tānya̭bhava-ndṛ॒śe | asthya॒sthnā sambha̭viṣyāmaḥ || nāma॒ nāmai॒va nā॒ma me᳚ || 50 ||
napugṃsa̭ka॒-mpumā॒g॒strya̭smi | sthāva̭ro-'smyatha॒ jaṅga̭maḥ |
ya॒je-'yakṣi॒ yaṣṭā॒he ca̭ || mayā̭ bhū॒tānya̭yakṣata | pa॒śavo̭ mama̭ bhūtā॒ni | anūbandhyo 'smya̭haṃ-vi~॒bhuḥ || striyaḥ̭ sa॒tīḥ | tā ṷ me pu॒gṃ॒sa ā̭huḥ |
paśya̭dakṣa॒ṇvānna-vicḙtada॒ndhaḥ | ka॒viryaḥ pu॒tra-ssa i॒mā ci̭keta || 51 ||
yastā vi̭jā॒nā-thsa̭vi॒tuḥ pi॒tā-'sa̭t || a॒ndho maṇima̭vindat | tama̭naṅguli॒-rāva̭yat | a॒grī॒vaḥ pratya̭muñcat | tamaji̭hva a॒saśca̭ta ||
ūrdhvamūla-ma̭vākchā॒kham | vṛ॒kṣaṃ-yā~̭ veda॒ sampra̭ti | na sa jātu janaḥ̭ śradda॒ddhyāt | mṛ॒tyurmā̭ māra॒yādi̭tiḥ || hasitagṃ rudi̭taṅgī॒tam || 52 ||
vīṇā̭ paṇa va॒lāsi̭tam | mṛ॒tañjī॒vañca̭ yatki॒ñcit |
a॒ṅgāni̭ sneva॒ viddhi̭ tat || atṛ̭ṣya॒gg॒stṛṣya̭ dhyāyat | a॒smājjā॒tā mḙ mithū॒ caranṋ | putro nir-ṛtyā̭ vaide॒haḥ | a॒cetā̭ yaśca॒ ceta̭naḥ || sa॒ ta-mmaṇima̭vindat | so̭-'naṅguli॒rāva̭yat |
so॒-'grī॒vaḥ pratya̭muncat || 53 ||
so-'ji̭hvo a॒saśca̭ta || naitamṛṣiṃ-vi~ditvā naga̭ra-mpra॒viśet | ya̭di pra॒viśet | mi॒thau cari̭tvā pra॒viśet | tathsambhava̭sya vra॒tam || ā॒ tama̭gne ra॒thanti̭ṣṭha | ekā᳚śvameka॒ yoja̭nam | ekacakra̭-meka॒dhuram |
vā॒ta dhrā̭ji ga॒tiṃ-vi~̭bho || na॒ ri॒ṣyati̭ na vya॒thate || 54 ||
nā॒syākṣo̭ yātu॒ sajja̭ti | yacchvetā᳚-nrohi̭tāgścā॒gneḥ | ra॒the yṷktvā-'dhi॒tiṣṭha̭ti || ekayā ca daśabhiśca̭ svabhū॒te | dvābhyā miṣṭaye vigṃ̭śatyā॒ ca | tisṛbhiśca vahase trigṃ̭śatā॒ ca |
niyudbhi-rvāyaviha tā̭ vimu॒ñca || 55 ||
(tata̭kṣu--r dhīmahi - nā॒ma mḙ - ciketa - gī॒taṃ - pratya̭muñca-d- vya॒thate - +sa॒pta ca̭) (a. 11)
anuvākaṃ 12
āta̭nuṣva॒ prata̭nuṣva | u॒ddhamādha̭ma॒ sandha̭ma | āditye candra̭varṇā॒nām | garbha॒ mā dhḙhi॒ yaḥ pumāṋ || i॒ta-ssi॒ktagṃ sūrya̭gatam |
ca॒ndrama̭se॒ rasa̭ṅkṛdhi |
vārāda-ñjana̭yā-gre॒-'gnim | ya eko̭ rudra॒ ucya̭te ||
a॒sa॒-ṅkhyā॒tā-ssa̭hasrā॒ṇi |
sma॒ryatḙ na ca॒ dṛśya̭te || 56 ||
e॒vame॒tanni̭bodhata || ā ma॒ndrai-ri̭ndra॒ hari̭bhiḥ | yā॒ hi ma॒yūra̭-romabhiḥ | mātvā kecinniye muri̭nna pā॒śinaḥ | da॒dha॒nveva॒ tā i̭hi || mā ma॒ndrai-ri̭ndra॒ hari̭bhiḥ | yā॒mi ma॒yūra̭ romabhiḥ | mā mā kecinniye muri̭nna pā॒śinaḥ | ni॒dha॒nveva॒ tā~(2) i̭mi ||
aṇubhiśca ma̭hadbhi॒śca || 57 ||
ni॒ghṛṣvai̭ rasa॒māyṷtaiḥ | kālair-haritva̭māpa॒nnaiḥ | indrāyā̭hi sa॒hasra̭ yuk || a॒gni-rvi॒bhrāṣṭi̭ vasanaḥ | vā॒yu-śśveta̭sikadru॒kaḥ | saṃ॒va~॒thsa॒ro vi̭ṣū॒ varṇaiḥ᳚ | nityā॒ste 'nuca̭rāsta॒va ||
subrahmaṇyogṃ subrahmaṇyogṃ sṷbrahma॒ṇyom |
indrāgaccha hariva āgaccha mḙdhāti॒theḥ | meṣa vṛṣaṇaśva̭sya me॒ne || 58 ||
gaurāvaskandinna-halyā̭yai jā॒ra | kauśika-brāhmaṇa gautama̭bruvā॒ṇa || a॒ru॒ṇāśvā̭ i॒hāga̭tāḥ | vasa̭vaḥ pṛthivi॒ kṣitaḥ̭ | a॒ṣṭau di॒gvāsa̭so॒ 'gnayaḥ̭ | agniśca jātavedā᳚ścetye॒te || tāmrāśvā᳚-stāmra॒rathāḥ | tāmravarṇā᳚ stathā॒-'sitāḥ | daṇḍahastāḥ᳚ khāda॒gdataḥ | ito rudrāḥ᳚ parā॒ṅgatāḥ || 59 ||
uktagg sthāna-mpramāṇañca̭ pura॒ ita || bṛha॒spati̭śca savi॒tā ca̭ | vi॒śvarṷ̄pai-ri॒hāga̭tām | rathḙnodaka॒vartma̭nā | a॒phsuṣā̭ iti॒ taddva̭yoḥ ||
ukto veṣo̭ vāsā॒gṃ॒si ca | kālāvayavānā-mitaḥ̭ pratī॒jyā | vāsātyā̭ itya॒śvinoḥ | ko-'ntarikṣe śabdaṅka̭rotī॒ti | vāsiṣṭho rauhiṇo mīmāgṃ̭sā-ñca॒kre | tasyai॒ṣā bhava̭ti ||
vā॒śreva̭ vi॒dyunmi̭māti va॒thsa-nna mā॒tā si̭ṣakti | yadḙṣāṃ-vṛ~॒ṣṭirasa̭rji || diti̭ || brahma̭ṇa u॒dara̭ṇamasi | brahma̭ṇa udī॒raṇa̭masi | brahma̭ṇa ā॒stara̭ṇamasi | brahma̭ṇa upa॒stara̭ṇamasi || 60 ||
(dṛśya̭te॒ - ca - me॒ne - pa̭rā॒-ṅgatā - śca॒kre ṣaṭ ca̭) (a. 12)
anuvākaṃ 13
a॒ṣṭayo̭nī-ma॒ṣṭapṷtrām | a॒ṣṭapa̭tnī-mi॒mā-mmahī᳚m | a॒haṃ-ve~da॒ na mḙ mṛtyuḥ |
na cāmṛ̭tyura॒ghāha̭rat || a॒ṣṭayo᳚nya॒ṣṭa pṷtram | a॒ṣṭapa̭di॒da-ma॒ntari̭kṣam | a॒haṃ-ve~da॒ na mḙ mṛtyuḥ | na cāmṛ̭tyura॒ghāha̭rat | a॒ṣṭayo̭nī-ma॒ṣṭapṷtrām | a॒ṣṭapa̭tnī-ma॒mūndiva᳚m || 61 ||
a॒haṃ-ve~da॒ na mḙ mṛtyuḥ |
na cāmṛ̭tyura॒ghāha̭rat || su॒trāmā̭ṇa-mpṛthi॒vī-ndyāma̭ne॒hasagṃ̭ su॒śarmā̭ṇa॒ madi̭tigṃ su॒praṇī̭tim | daivī॒-nnāvagg̭ svari॒trāmanā̭gasa॒masra̭vantī॒mā rṷhemā sva॒staye᳚ || ma॒hīmū॒ṣuma॒hīmū॒ ṣu mā॒taragṃ̭ suvra॒tānā̭mṛ॒tasya॒ patnī॒mava̭se huvema | tu॒vi॒kṣa॒trāma॒jara̭ntīmurū॒cīgṃ su॒śarmā̭ṇa॒madi̭tigṃ su॒praṇī̭tim || adi̭ti॒rdyau-radi̭ti-ra॒ntari̭kṣam |
adi̭ti rmā॒tā sa pi॒tā sa pu॒traḥ | viśvḙ de॒vā adi̭tiḥ॒ pañca॒ janāḥ᳚ | adi̭ti-rjā॒ta-madi̭ti॒-rjani̭tvam || a॒ṣṭau pu॒trāso॒ adi̭teḥ | ye jā॒tā sta॒nvaḥ̭ pari̭ | de॒vā~ (2) upa̭prai-thsa॒ptabhiḥ̭ || 62 ||
pa॒rā॒ mā॒rtā॒ṇḍamāsya̭t || sa॒ptabhiḥ̭ pu॒trai-radi̭tiḥ | upa॒ prai-tpū॒rvyaṃ̭-yu~ga᳚m | pra॒jāyai̭ mṛ॒tyave ta̭t | pa॒rā॒ mā॒rtā॒ṇḍa-mābha̭ra॒diti̭ || tānanukra̭miṣyā॒maḥ || mi॒traśca॒ varṷṇaśca | dhā॒tā cā᳚rya॒mā ca̭ | agṃśa̭śca॒ bhaga̭śca | indraśca vivasvāg̭ścetye॒te || hi॒ra॒ṇya॒ga॒rbha-ssama̭varta॒tāgrḙ bhū॒tasya̭ jā॒taḥ pati॒reka̭ āsīt | sa dā̭dhāra pṛthi॒vī-ndyā mu॒temā-ṅkasmai̭ de॒vāya̭ ha॒viṣā̭ vidhema || ha॒gṃ॒sa-śśṷci॒ṣa-dvasṷrantarikṣa॒-saddhotā̭ vedi॒ṣadati̭thi rduroṇa॒sat | nṛ॒ṣa-dva̭ra॒sadṛ̭ta॒sa-dvyo̭ma॒sada॒bjā go॒jā ṛ̭ta॒jā a̭dri॒jā ṛ॒taṃ-bṛ॒hat ||
brahma̭ jajñā॒na-mpra̭tha॒ma-mpu॒rastā॒dvi sī̭ma॒ta-ssu॒ruco̭ ve॒na ā̭vaḥ | sa bu॒dhniyā̭ upa॒mā a̭sya vi॒ṣṭhā-ssa॒taśca॒ yoni॒masa̭taśca॒ vivaḥ̭ || taditpa॒da-nna vici̭keta vi॒dvān | yanmṛ॒taḥ puna̭ra॒pyeti̭ jī॒vān | tri॒vṛdya-dbhuva̭nasya ratha॒vṛt | jī॒vo garbho॒ na mṛ॒ta-ssa jī̭vāt || miti̭ ||
ga॒rbhaḥ prā̭jāpa॒tyaḥ | atha॒ purṷṣa-ssa॒ptapurṷṣaḥ || 63 ||
(a॒mū-ndivagṃ̭ - sa॒ptabhi̭ - re॒te ca॒tvāri̭ ca) (a. 13)
anuvākaṃ 14
[ ya॒thā॒sthā॒na-ṅga̭rbhi॒ṇyaḥ̭ ]
yo-'saṷ ta॒pannu॒deti̭ | sa sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇānā॒dāyo॒deti̭ | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇānā॒dāyoda̭gāḥ ||
a॒sau yo᳚ 'sta॒meti̭ | sa sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇānā॒dāyā॒stameti̭ | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇānā॒dāyā sta̭ṅgāḥ ||
a॒sau ya ā॒pūrya̭ti | sa sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai rā॒pūrya̭ti || 64 ||
mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇai-rā॒pūri̭ṣṭhāḥ || a॒sau yo̭-'pa॒kṣīya̭ti | sa sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai-rapa̭kṣīyati | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇai-rapa̭kṣeṣṭhāḥ || a॒mūni॒ nakṣa̭trāṇi | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpanti॒ cothsa̭rpanti ca |
mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām |
mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpata॒ mothsṛ̭pata || 65 ||
i॒me māsā᳚-ścārdhamā॒sāśca̭ |
sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpanti॒ cothsa̭rpanti ca | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām |
mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpata॒ mothsṛ̭pata | i॒ma ṛ॒tavaḥ̭ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpanti॒ cothsa̭rpanti ca |
mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām |
mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpata॒ mothsṛ̭pata || a॒yagṃ saṃ̭va~thsa॒raḥ |
sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpati॒ cothsa̭rpati ca || 66 ||
mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpa॒ mothsṛ̭pa ||
i॒damahaḥ̭ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai-rapa̭ prasarpati॒ cothsa̭rpati ca |
mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpa॒ mothsṛ̭pa |
i॒yagṃ rātriḥ̭ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai-rapa̭ prasarpati॒ cothsa̭rpati ca |
mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpa॒ mothsṛ̭pa ||
au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ || etadvo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 67 ||
(prā॒ṇairā॒pūrya̭ti॒-mothsṛ̭pata॒-cothsa̭rpati ca॒ - mothsṛ̭pa॒ dve ca̭) (a. 14)
(yosau॒ ṣoḍa̭śā॒mūni॒ dvāda̭śā॒ya-ñcatṷrdaśa)
(u॒detya̭sta॒metyā॒pūrya̭tyapa॒kṣīya̭tya॒mūni॒ nakṣa̭trāṇī॒ me māsā̭ i॒ma ṛ॒tavo॒-'yagṃ saṃ̭va~thsa॒ra i॒damaha̭ri॒yagṃ rātri॒rdaśa̭)
anuvākaṃ 15
athādityasyāṣṭa pṷruṣa॒sya ||
vasūnā mādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni ||
rudrāṇā-mādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni ||
ādityānā-mādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni || satāgṃ̭satyā॒nām | ādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni || abhidhūnvatā̭-mabhi॒ghnatām | vātava̭tā-mma॒rutām | ādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni ||
ṛbhūṇā-mādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni ||
viśveṣā᳚-ndevā॒nām | ādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni || saṃva~thsara̭sya sa॒vituḥ | ādityasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni || au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ |
raśmayo vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 68 ||
(ṛbhūṇāmādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni ṣaṭca̭) (a. 15)
anuvākaṃ 16
ārogasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | bhrājasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | paṭarasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | pataṅgasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
svarṇarasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
jyotiṣīmatasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vibhāsasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
kaśyapasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ | āpo vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 69 ||
(ārogasya daśa̭) (a. 16)
anuvākaṃ 17
atha vāyo-rekādaśa-puruṣasyaikādaśa̭-strīka॒sya ||
prabhrājamānānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vyavadātānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vāsukivaidyutānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
rajatānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
paruṣāṇāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
śyāmānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
kapilānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
atilohitānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
ūrdhvānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni || 70 ||
avapatantānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vaidyutānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
prabhrājamānīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vyavadātīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vāsukivaidyutīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
rajatānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
paruṣāṇāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
śyāmānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
kapilānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
atilohitīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
ūrdhvānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
avapatantīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vaidyutīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ |
rūpāṇi vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 71 ||
(ūrdhvānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ - nyatilohitīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni pañca̭ ca) (a. 17)
anuvākaṃ 18
athāgnḙraṣṭa pṷruṣa॒sya || agneḥ pūrva-diśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
jātavedasa upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
sahojaso dakṣiṇa-diśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
ajirāprabhava upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vaiśvānarasyāparadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
naryāpasa upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
paṅktirādhasa udagdiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
visarpiṇa upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭( ) | diśo vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 72 ||
(sva̭reka̭-ñca) (a. 18)
(eta-draśmaya āpo rūpāṇi diśaḥ pañca̭)
anuvākaṃ 19
dakṣiṇapūrva-syāndiśi visa̭rpī na॒rakaḥ | tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi ||
dakṣiṇā-parasyā-ndiśya visa̭rpī na॒rakaḥ |
tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi ||
uttara-pūrvasyā-ndiśi viṣā̭dī na॒rakaḥ |
tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi ||
uttarā-parasyā-ndiśya viṣā̭dī na॒rakaḥ |
tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi ||
āyasmin᳚ thsa॒ptavā̭sa॒vā stiṣṭha̭nti svā॒ruho̭ yathā | ṛṣi̭rha dīrgha॒śrutta̭ma॒ indra̭sya gha॒rmo ati̭thiḥ || i॒ndri॒yāṇi̭ śatakrato॒ yā te॒ janḙṣu pa॒ñcasṷ | indra॒ tāni̭ ta॒ ā vṛ̭ṇe || vitye॒te || 73 ||
(dakṣiṇapūrvasyā-nnava̭) (a. 19)
anuvākaṃ 20
i॒ndra॒ gho॒ṣā vo॒ vasṷbhiḥ pu॒rastā॒-dupa̭dadhatām |
mano̭javaso vaḥ pi॒tṛbhi̭-rdakṣiṇa॒ta upa̭dadhatām |
pracḙtā vo ru॒draiḥ pa॒ścā-dupa̭dadhatām |
vi॒śvaka̭rmā va ādi॒tyai-rṷttara॒ta upa̭dadhatām |
tvaṣṭā̭ vo rū॒pai-ru॒pari̭ṣṭā॒-dupa̭dadhatām | sañjñānaṃ-vaḥ ~pa̭ścādi॒ti || ā॒di॒tya-ssarvo॒-'gniḥ pṛ̭thi॒vyām | vā॒yura॒ntari̭kṣe | sūryo̭ di॒vi |
ca॒ndramā̭ di॒kṣu | nakṣa̭trāṇi॒ svalo॒ke || e॒vā hyḙva | e॒vā hya̭gne | e॒vā hi vā̭yo | e॒vā hī᳚ndra | e॒vā hi pṷ̄ṣann | e॒vā hi dḙvāḥ || 74 ||
di॒kṣu sa॒pta ca̭) (a. 20)
anuvākaṃ 21
āpa̭māpāma॒pa-ssarvāḥ᳚ | a॒smā-da॒smādi॒to-'mutaḥ̭ |
a॒gnirvā॒yuśca॒ sūrya̭śca | sa॒ha sa̭ñcaska॒rardhi̭yā ||
vā॒yvaśvā̭ raśmi॒ pata̭yaḥ | marī᳚cyātmāno॒ adrṷhaḥ |
de॒vī rbhṷvana॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒ttvāya̭ me suta ||
mahānāmnī-rma̭hāmā॒nāḥ | ma॒ha॒so ma̭hasa॒ssvaḥ̭ || 75 ||
de॒vīḥ pa̭rjanya॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒ttvāya̭ me suta ||
a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā rakṣaḥ̭ | a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā ragha᳚m | apā᳚ghrā॒mapa̭ cā॒varti᳚m | apa̭ de॒vīri॒to hi̭ta ||
vajra̭-nde॒vīrajī̭tāgśca | bhuva̭na-ndeva॒ sūva̭rīḥ | ā॒di॒tyānadi̭ti-nde॒vīm | yoni̭nordhva-mu॒dīṣa̭ta || 76 ||
bha॒dra-ṅkarṇḙbhi-śśṛṇu॒yāma̭ devāḥ |
bha॒dra-mpa̭śyemā॒kṣabhi॒-ryaja̭trāḥ |
sthi॒rairaṅgai᳚ stuṣṭu॒vāgṃ sa̭sta॒nūbhiḥ̭ |
vyaśḙma de॒vahi̭taṃ॒-ya~dāyuḥ̭ ||
sva॒sti na॒ indro̭ vṛ॒ddhaśra̭vāḥ | sva॒sti naḥ̭ pū॒ṣā vi॒śvavḙdāḥ | sva॒sti na॒stārkṣyo॒ ari̭ṣṭanemiḥ | sva॒sti no॒ bṛha॒spati̭-rdadhātu || ke॒tavo॒ arṷṇāsaśca | ṛ॒ṣa॒yo vāta̭raśa॒nāḥ( ) | pra॒ti॒ṣṭhāgṃ śa॒tadhā̭ hi | sa॒māhi̭tāso sahasra॒dhāya̭sam || śi॒vā na॒-śśanta̭mā bhavantu | di॒vyā āpa॒ oṣa̭dhayaḥ || su॒mṛ॒ḍī॒kā sara̭svati | māte॒ vyo̭ma sa॒ndṛśi̭ || 77 ||
(sva̭ - ru॒dīṣa̭ta॒ - vāta̭raśa॒nā-ṣṣaṭca̭) (a. 21)
anuvākaṃ 22
yo̭-'pā-mpuṣpaṃ॒-ve~da̭ | puṣpa̭vā-npra॒jāvā᳚-npaśu॒mā-nbha̭vati | ca॒ndramā॒ vā a॒pā-mpuṣpa᳚m | puṣpa̭vā-npra॒jāvā᳚-npaśu॒mā-nbha̭vati |
ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | a॒gnirvā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yo᳚-'gnerā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ || 78 ||
ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vā a॒gnerā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati |
vā॒yurvā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati |
yo vā॒yorā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati || 79 ||
āpo॒ vai vā॒yorā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | a॒sau vai tapa̭nna॒pā-mā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yo̭-'muṣya॒-tapa̭ta ā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒vā a॒muṣya॒-tapa̭ta ā॒yata̭nam || 80 ||
ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | ca॒ndramā॒ vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati |
yaśca॒ndrama̭sa ā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai ca॒ndrama̭sa ā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati || 81 ||
ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | nakṣa̭trāṇi॒ vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yo nakṣa̭trāṇā-mā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai nakṣa̭trāṇā-mā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati |
ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 82 ||
yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | pa॒rjanyo॒ vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati |
yaḥ pa॒rjanya̭-syā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ |
ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai pa॒rjanya̭-syā॒yata̭nam |
ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ || 83 ||
ā॒yata̭navā-nbhavati | saṃ॒va~॒thsa॒ro vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya-ssaṃ̭va~thsa॒ra-syā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ |
ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai saṃ̭va~thsa॒ra-syā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ ||
yo᳚-'phsu nāva॒-mprati̭ṣṭhitāṃ॒-ve~da̭ | pratye॒va ti̭ṣṭhati || 84 ||
i॒me vai lo॒kā a॒phsu prati̭ṣṭhitāḥ | tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā ||
a॒pāgṃ rasa॒muda̭yagṃsann | sūryḙ śu॒kragṃ sa॒mābhṛ̭tam | a॒pāgṃ rasa̭sya॒ yo rasaḥ̭ | taṃ-vo~̭ gṛhṇā-myutta॒mamiti̭ || i॒me vai lo॒kā a॒pāgṃ rasaḥ̭ | tḙ-'muṣmi̭-nnādi॒tye sa॒mābha̭tāḥ ||
jā॒nu॒da॒ghnī-mṷttara-ve॒dīṅkhā॒tvā | a॒pā-mpṷ̄rayi॒tvā gṷlphada॒ghnam || 85 ||
puṣkaraparṇaiḥ puṣkaradaṇḍaiḥ puṣkaraiśca̭ saggstī॒rya | tasmi̭n vihā॒yase | a॒gni-mpra॒ṇīyo̭pa-samā॒dhāya̭ || bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti |
kasmā᳚-tpraṇī॒te-'ya-ma॒gniścī॒yate᳚ | sāḥ pra̭ṇī॒te-'yama॒phsu hyaya̭ñcī॒yate᳚ |
a॒sau bhuva̭ne॒-'pya-nā̭hitāgni-re॒tāḥ |
tama॒bhita̭ e॒tā a॒bhīṣṭa̭kā॒ upa̭dadhāti ||
a॒gni॒ho॒tre da̭rśapūrṇa-mā॒sayoḥ᳚ |
pa॒śu॒ba॒ndhe cā̭turmā॒syeṣṷ || 86 ||
atho̭ āhuḥ | sarvḙṣu yajñakra॒tuṣviti̭ ||
e॒taddha̭ sma॒ vā ā̭hu-śśaṇḍi॒lāḥ | kama॒gniñci̭nute || sa॒tri॒ya-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ |
saṃ॒va~॒thsa॒ra-mpra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute | sā॒vi॒tra-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | a॒mumā̭di॒tya-mpra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute || 87 ||
nā॒ci॒ke॒ta-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | prā॒ṇā-npra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute | cā॒tu॒r॒ho॒tri॒ya-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | brahma̭ pra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute |
vai॒śva॒sṛ॒ja-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | śarī̭ra-mpra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute |
u॒pā॒nu॒vā॒kya̭mā॒śu-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ || 88 ||
i॒mān ~lo॒kā-npra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute |
i॒mamā̭ruṇa-ketuka-ma॒gniñci̭nvā॒na iti̭ | ya e॒vāsau |
i॒taścā॒-muta̭ścā-vyatīpā॒tī | tamiti̭ || yo᳚-'gnermi̭thū॒yā veda̭ | mi॒thu॒na॒vā-nbha̭vati | āpo॒ vā a॒gnermi̭thū॒yāḥ |
mi॒thu॒na॒vā-nbha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 89 ||
(veda̭ - bhava - tyā॒yata̭naṃ - bhavati॒ - veda॒ - veda̭ - tiṣṭhati - gulphada॒ghnaṃ - cā̭turmā॒sye - ṣva॒mumā̭di॒tya-mpra॒tyakṣḙṇa॒ kama॒gni-ñci̭nuta - upānuvā॒kya̭mā॒śuma॒gni-ñci̭nvā॒no - mi̭thū॒yā mi̭thuna॒vā-nbha̭va॒tyeka̭-ñca) (a. 22)
(puṣpa̭ma॒gnirvā॒yura॒sau vai tapa̭ñca॒ndramā॒ nakṣa̭trāṇi pa॒rjanyaḥ̭ saṃva~thsa॒ro yo᳚-'phsu nāva̭me॒taddha̭ sma॒ vai sa̭tri॒yagṃ saṃ̭va~thsa॒ragṃ sā̭vi॒trama॒mu-nnā̭cike॒ta-mprā॒ṇāgścā̭turhotri॒ya-mbrahma̭ vaiśvasṛ॒jagṃ śarī̭ramupānuvā॒kya̭mā॒śumi॒mān ~lo॒kāni॒mamā̭ruṇaketukaṃ॒-ya~ e॒vāsau)
anuvākaṃ 23
āpo॒ vā i॒damā̭san-thsali॒lame॒va |
sa pra॒jāpa̭ti॒rekaḥ̭ puṣkarapa॒rṇe sama̭bhavat |
tasyānta॒-rmana̭si kāma॒-ssama̭vartata | i॒dagṃ sṛ̭jeya॒miti̭ | tasmā॒dya-tpurṷṣo॒ mana̭sā-'bhi॒gaccha̭ti | tadvā॒cā va̭dati |
tatkarma̭ṇā karoti | tade॒ṣā 'bhyanū᳚ktā || kāma॒stadagre॒ sama̭varta॒tādhi̭ | mana̭so॒ retaḥ̭ pratha॒maṃ-ya~dāsī᳚t || 90 ||
sa॒to bandhu॒masa̭ti॒ nira̭vindann | hṛ॒di pra॒tīṣyā̭ ka॒vayo̭ manī॒ṣeti̭ || upai̭na॒ntadupa̭namati | ya-tkā̭mo॒ bhava̭ti | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || sa tapo̭-'tapyata |
sa tapa̭sta॒ptvā | śarī̭ramadhūnuta | tasya॒ ya-nmā॒gṃ॒samāsī᳚t | tato̭-'ru॒ṇāḥ ke॒tavo॒ vāta̭raśa॒nā ṛṣa̭ya॒ uda̭tiṣṭhann || 91 ||
ye nakhāḥ᳚ | te vai̭khāna॒sāḥ | ye vālāḥ᳚ | te vā̭lakhi॒lyāḥ | yo rasaḥ̭ | so̭-'pām || a॒nta॒ra॒taḥ kū॒rma-mbhū॒tagṃ sarpa̭ntam | tama̭bravīt | mama॒ vai tvaṃ-mā॒gṃ॒sā | sama̭bhūt || 92 ||
netya̭bravīt | pūrva̭me॒vāha-mi॒hāsa॒miti̭ | tatpurṷṣasya puruṣa॒tvam | sa sa॒hasra̭śīrṣā॒ purṷṣaḥ | sa॒ha॒srā॒kṣa-ssa॒hasra̭pāt | bhū॒tvoda̭tiṣṭhat | tama̭bravīt | tvaṃ-vai~ pūrvagṃ̭ sama̭bhūḥ |
tvami॒da-mpūrvaḥ̭ kuru॒ṣveti̭ || sa i॒ta ā॒dāyāpaḥ̭ || 93 ||
a॒ñja॒linā̭ pu॒rastā̭-du॒pāda̭dhāt | e॒vā hye॒veti̭ |
tata̭ ādi॒tya uda̭tiṣṭhat | sā prācī॒ dik ||
athā̭ru॒ṇaḥ ke॒tu-rda̭kṣiṇa॒ta u॒pāda̭dhāt | e॒vā hyagna॒ iti̭ | tato॒ vā a॒gniruda̭tiṣṭhat | sā da̭kṣi॒ṇā dik | athā̭ru॒ṇaḥ ke॒tuḥ pa॒ścādu॒pāda̭dhāt |
e॒vā hi vāyo॒ iti̭ || 94 ||
tato̭ vā॒yuruda̭tiṣṭhat | sā pra॒tīcī॒ dik |
athā̭ru॒ṇaḥ ke॒tu-rṷttara॒ta u॒pāda̭dhāt | e॒vā hīndreti̭ |
tato॒ vā indra॒ uda̭tiṣṭhat | sodī̭cī॒ dik |
athā̭ru॒ṇaḥ ke॒tu-rmaddhya̭ u॒pāda̭dhāt | e॒vā hi pūṣa॒nniti̭ | tato॒ vai pū॒ṣoda̭tiṣṭhat | seyandik || 95 ||
athā̭ru॒ṇaḥ ke॒turu॒pari̭ṣṭā-du॒pāda̭dhāt | e॒vā hi devā॒ iti̭ | tato̭ deva manu॒ṣyāḥ pi॒taraḥ̭ | ga॒ndha॒rvā॒-phsa॒rasa॒ ścoda̭-tiṣṭhann |
sordhvā dik || yā vi॒pruṣo̭ vi॒parā̭patann |
tābhyo-'sṷrā॒ rakṣāgṃ̭si piśā॒cāśco-da̭tiṣṭhann | tasmā॒tte parā̭bhavann | vi॒pruḍbhyo॒ hi te sama̭bhavann || tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā || 96 ||
āpo̭ ha॒ ya-dbṛ̭ha॒tī-rgarbha॒māyanṋ | dakṣa॒-ndadhā̭nā ja॒naya̭ntī-ssvaya॒mbhum | tata̭ i॒me-'ddhya-sṛ̭jyanta॒ sargāḥ᳚ | adbhyo॒ vā i॒dagṃ sama̭bhūt |
tasmā̭di॒dagṃ sarva॒-mbrahma̭ svaya॒bhvinti̭ ||
tasmā̭di॒dagṃ sarva॒gṃ॒ śithi̭la-mi॒vā dhruva̭-mivābhavat || pra॒jāpa̭ti॒-rvāva tat | ā॒tmanā॒-''tmānaṃ̭-vi~॒dhāya̭ |
tade॒vānu॒ prāvi̭śat || tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā || 97 ||
vi॒dhāya̭ lo॒kān. vi॒dhāya̭ bhū॒tāni̭ | vi॒dhāya॒ sarvāḥ᳚ pra॒diśo॒ diśa̭śca | pra॒jāpa̭tiḥ prathama॒jā ṛ॒tasya̭ | ā॒tmanā॒-''tmā-na̭ma॒bhi-saṃvi~̭ve॒śeti̭ ||
sarva̭me॒vedamā॒ptvā | sarva̭-mava॒ruddhya̭ | tade॒vānu॒ pravi̭śati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 98 ||
(āsī̭ - datiṣṭhan - nabhū॒ - dapo॒ - vāyo॒ iti - seya-ndiga॒ - bhyanū᳚ktā॒ - 'bhyanū᳚ktā॒ -+-'ṣṭau ca̭) (a. 23)
anuvākaṃ 24
catṷṣṭayya॒ āpo̭ gṛhṇāti | ca॒tvāri॒ vā a॒pāgṃ rū॒pāṇi̭ | megho̭ vi॒dyut | sta॒na॒yi॒tnu-rvṛ॒ṣṭiḥ | tānye॒vā va̭rundhe || ā॒tapa̭ti॒ varṣyā̭ gṛhṇāti |
tāḥ pu॒rastā॒-dupa̭dadhāti | e॒tā vai bra̭hmavarca॒syā āpaḥ̭ | mu॒kha॒ta e॒va bra̭hmavarca॒sa-mava̭rundhe |
tasmā᳚-nmukha॒to bra̭hmavarca॒sita̭raḥ || 99 ||
kūpyā̭ gṛhṇāti | tā da̭kṣiṇa॒ta upa̭dadhāti | e॒tā vai tḙja॒svinī॒rāpaḥ̭ | teja̭ e॒vāsya̭ dakṣiṇa॒to da̭dhāti | tasmā॒-ddakṣi॒ṇordha̭ 'steja॒svita̭raḥ ||
sthā॒va॒rā gṛ̭hṇāti | tāḥ pa॒ścādupa̭dadhāti | prati̭ṣṭhitā॒ vai sthā̭va॒rāḥ |
pa॒ścāde॒va prati̭tiṣṭhati || vaha̭ntī-rgṛhṇāti || 100 ||
tā ṷttara॒ta upa̭dadhāti | oja̭sā॒ vā e॒tā vaha̭ntīri॒vo-dga̭tīri॒va ākūja̭tīri॒va dhāva̭ntīḥ | oja̭ e॒vāsyo᳚ttara॒to da̭dhāti | tasmā॒dutta॒ro-'ddha̭ oja॒svita̭raḥ || sa॒bhāṃ॒ryā gṛ̭hṇāti |
tā maddhya॒ upa̭dadhāti | i॒yaṃ-vai~ sa̭bhāṃ॒ryāḥ | a॒syāme॒va prati̭tiṣṭhati || pa॒lva॒lyā gṛ̭hṇāti | tā u॒pari̭ṣṭā-du॒pāda̭dhāti || 101 ||
a॒sau vai pa̭lva॒lyāḥ | a॒muṣyā̭me॒va prati̭tiṣṭhati || di॒kṣūpa̭dadhāti | di॒kṣu vā āpaḥ̭ | annaṃ॒-vā~ āpaḥ̭ | a॒dbhyo vā anna̭ñjāyate | yade॒vādbhyo-'nna॒-ñjāya̭te | tadava̭rundhe || taṃ-vā~ e॒tama̭ru॒ṇāḥ ke॒tavo॒ vāta̭raśa॒nā ṛṣa̭yo-'cinvann | tasmā̭-dāruṇa ke॒tukaḥ̭ || tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā || ke॒tavo॒ arṷṇāsaśca | ṛ॒ṣa॒yo vāta̭raśa॒nāḥ |
pra॒ti॒ṣṭhāgṃ śa॒tadhā̭ hi | sa॒māhi̭tāso sahasra॒dhāya̭sa॒miti̭ || śa॒taśa̭ścai॒va 'sa॒hasra̭śaśca॒ prati̭tiṣṭhati | ya e॒tama॒gniñci̭nu॒te |
ya ṷcainame॒vaṃ-ve~da̭ || 102 ||
(bra॒hma॒va॒rca॒sita̭ro॒ - vaha̭ntī-rgṛhṇāti॒ - tā u॒pari̭ṣṭādu॒pāda̭dhā - tyāruṇake॒tuko॒-'ṣṭau ca̭) (a. 24)
anuvākaṃ 25
jā॒nu॒da॒ghnī-mṷttarave॒dīṅkhā॒tvā | a॒pā-mpṷ̄rayati | a॒pāgṃ sa̭rva॒tvāya̭ | pu॒ṣka॒ra॒pa॒rṇagṃ ru॒kma-mpurṷṣa॒-mityupa̭dadhāti | tapo॒ vai pṷṣkarapa॒rṇam |
sa॒tyagṃ ru॒kmaḥ | a॒mṛta॒-mpurṷṣaḥ | e॒tāva॒dvā vā᳚sti | yāva̭de॒tat | yāva̭de॒vāsti̭ || 103 ||
tadava̭rundhe || kū॒rmamupa̭dadhāti | a॒pāme॒va medha॒mava̭rundhe | atho᳚ sva॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || āpa̭māpāma॒pa-ssarvāḥ᳚ |
a॒smāda॒smā di॒to-'mutaḥ̭ | a॒gnirvā॒yuśca॒ sūrya̭śca |
sa॒ha sa̭ñcaska॒rardhi̭yā॒ iti̭ | vā॒yvaśvā̭ raśmi॒pata̭yaḥ | marī᳚cyātmāno॒ adrṷhaḥ | de॒vī-rbhṷvana॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒tvāya̭ me suta || lo॒ka-mpṛ̭ṇacchi॒dra-mpṛ̭ṇa || 104 ||
yāsti॒sraḥ pa̭rama॒jāḥ || ) (śort an-dlongfòraṃ are the samè i-nti̭ || pañca॒ cita̭ya॒ upa̭dadhāti | pāṅkta॒-'gniḥ | yāvā̭ne॒vāgniḥ | tañci̭nute ||
lo॒ka-mpṛ̭ṇayā dvi॒tīyā॒-mupa̭dadhāti |
pañca̭padā॒ vai vi॒rāṭ | tasyā॒ vā i॒ya-mpādaḥ̭ | a॒ntari̭kṣa॒-mpādaḥ̭ | dyauḥ pādaḥ̭ | diśaḥ॒ pādaḥ̭ | pa॒rora̭jāḥ॒ pādaḥ̭ || vi॒rājye॒va prati̭tiṣṭhati |
ya e॒tama॒gniñci̭nu॒te | ya ṷcainame॒vaṃ-ve~da̭ || 105 ||
(asti̭ - pṛṇā॒ - ntari̭kṣa॒-mpāda॒-ṣṣaṭca̭) (a. 25)
anuvākaṃ 26
a॒gni-mpra॒ṇīyo̭pa-samā॒dhāya̭ | tama॒bhita̭ e॒tā a॒bhīṣṭa̭kā॒ upa̭dadhāti | a॒gni॒ho॒tre da̭rśapūrṇa-mā॒sayoḥ᳚ | pa॒śu॒ba॒ndhe cā̭turmā॒syeṣṷ |
atho̭ āhuḥ | sarvḙṣu yajñakra॒tuṣviti̭ ||
atha̭ hasmā hāru॒ṇa-ssvā̭ya॒mbhuvaḥ̭ |
sā॒vi॒tra-ssarvo॒-'gni-rityana̭nuṣaṅga-mmanyāmahe |
nānā॒ vā e॒teṣāṃ᳚-vī~॒ryā̭ṇi || kama॒gniñci̭nute || 106 ||
sa॒tri॒ya ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute |
sā॒vi॒tra ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | nā॒ci॒ke॒ta ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute |
cā॒tu॒r॒ ho॒tri॒ya-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute |
vai॒śva॒sṛ॒ja ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute || 107 ||
u॒pā॒nu॒vā॒kya̭-mā॒śu ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | i॒mamā̭ruṇa-ketuka ma॒gniñci̭nvā॒na iti̭ || vṛṣā॒ vā a॒gniḥ | vṛṣā̭ṇau॒ saggsphā̭layet | ha॒nyetā᳚sya ya॒jñaḥ | tasmā॒nnānu॒ṣajyaḥ̭ ||
sotta̭rave॒diṣṷ kra॒tuṣṷ cinvīta | u॒tta॒ra॒ve॒dyāg hya̭gniścī॒yate᳚ || pra॒jākā̭maścinvīta || 108 ||
prā॒jā॒pa॒tyo vā e॒ṣo᳚-'gniḥ | prā॒jā॒pa॒tyāḥ pra॒jāḥ | pra॒jāvā᳚-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || pa॒śukā̭maścinvīta | sa॒ñjñānaṃ॒-vā~ e॒ta-tpa̭śū॒nām | yadāpaḥ̭ |
pa॒śū॒nāme॒va sa॒jñānne॒ 'gniñci̭nute | pa॒śu॒mā-nbha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 109 ||
vṛṣṭi̭kāmaścinvīta | āpo॒ vai vṛṣṭiḥ̭ | pa॒rjanyo॒ varṣṷko bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || ā॒ma॒yā॒vī ci̭nvīta | āpo॒ vai bhḙṣa॒jam | bhe॒ṣa॒ja-me॒vāsmai̭ karoti | sarva॒māyṷreti || a॒bhi॒caragg̭ ścinvīta | vajro॒ vā āpaḥ̭ || 110 ||
vajra̭me॒va bhrātṛ̭vyebhyaḥ॒ praha̭rati | stṛ॒ṇu॒ta ḙnam || teja̭skāmo॒ yaśa̭skāmaḥ |
bra॒hma॒va॒rca॒sakā̭ma-ssva॒rgakā̭maścinvīta | e॒tā va॒dvā vā᳚sti | yāva̭de॒tat | yāva̭de॒vāsti̭ | tadava̭rundhe || tasyai॒ tadvra॒tam | varṣa̭ti॒ na dhā̭vet || 111 ||
a॒mṛtaṃ॒-vā~ āpaḥ̭ | a॒mṛta॒syā-na̭ntarityai ||
nāphsu-mūtra̭purī॒ṣaṅkṷryāt | na niṣṭhī̭vet | na vi॒vasa̭na-ssnāyāt | guhyo॒ vā e॒ṣo᳚-'gniḥ |
e॒tasyā॒gne rana̭ti dāhāya || na pṷṣkarapa॒rṇāni॒ hira̭ṇyaṃ॒-vā~-'dhi॒tiṣṭhe᳚t | e॒tasyā॒gne-rana̭bhyārohāya || na kūrma॒syāśñī̭yāt |
noda॒kasyā॒-ghātṷkā॒nyena̭-moda॒kāni̭ bhavanti | a॒ghātṷkā॒ āpaḥ̭ | ya e॒tama॒gniñci̭nu॒te | ya ṷcainame॒vaṃ-ve~da̭ || 112 ||
(ci॒nu॒te॒ - ci॒nu॒te॒ - pra॒jākā̭maścinvīta॒ - ya e॒vaṃ-ve~dā - po̭ - dhāve॒ - daśñī̭yācca॒tvāri̭ ca) (a. 26)
anuvākaṃ 27
i॒mā nṷka॒-mbhuva̭nā sīṣadhema | indra̭śca॒ viśvḙca de॒vāḥ || ya॒jñañca̭ nasta॒nvañca̭ pra॒jāñca̭ | ā॒di॒tyairindaḥ̭ sa॒ha sī̭ṣadhātu ||
ā॒di॒tyairindra॒-ssaga̭ṇo-ma॒rudbhiḥ̭ | a॒smāka̭-mbhūtvavi॒tā ta॒nūnā᳚m || āpla̭vasva॒ prapla̭vasva | ā॒ṇḍī bha̭va ja॒ mā mu॒huḥ | sukhādīnduḥ̭ khani॒dhanām | prati̭muñcasva॒ svā-mpu॒ram || 113 ||
marī̭caya-ssvāyambhu॒vāḥ | ye śa̭rī॒rāṇya̭ kalpayann |
te tḙ de॒haṅka̭lpayantu | mā ca̭ te॒ khyā sma̭ tīriṣat || utti̭ṣṭhata॒ mā sva̭pta | a॒gni-mi̭cchaddhva॒-mbhāra̭tāḥ | rājña॒-ssoma̭sya tṛ॒ptāsaḥ̭ | sūryḙṇa sa॒yujo̭ṣasaḥ || yuvā̭ su॒vāsāḥ॒ pari̭vīta॒ āgā᳚t | sa u॒ śreyā᳚-nbhavati॒ jāya̭mānaḥ | ta-ndhīrā̭saḥ ka॒vaya॒ unna̭yanti | svā॒dhiyo॒ mana̭sā deva॒yantaḥ̭ ||
a॒ṣṭāca̭krā॒ nava̭dvārā || 114 ||
de॒vānā॒-mpūra̭yo॒ddhyā | tasyāgṃ̭ hiraṇma̭yaḥ ko॒śaḥ | sva॒rgo lo॒ko jyoti॒ṣā ''vṛ̭taḥ || yo vai tā᳚-mbrahma̭ṇo ve॒da | a॒mṛtḙnāvṛ॒tā-mpṷrīm | tasmai᳚ brahma ca̭ brahmā॒ ca | ā॒yuḥ kīrti̭-mpra॒jānda̭duḥ || vi॒bhrāja̭mānā॒gṃ॒ hari̭ṇīm | ya॒śasā̭ sampa॒rīvṛ̭tām | puragṃ̭ hiraṇma̭yī-mbra॒hmā || 115 ||
vi॒veśā̭pa॒rāji̭tā || parāṅgetya̭ (parāṃatya̭) jyāma॒yī |
parāṅgetya̭ (parāṃatya̭) nāśa॒kī | i॒ha cā̭mutra̭ cānve॒ti | vi॒dvā-ndḙvāsu॒rānṷbha॒yān ||
yatkṷmā॒rī ma॒ndraya̭te | ya॒dyo॒ṣidya-tpa̭ti॒vratā᳚ | ari̭ṣṭaṃ॒-ya~tkiñca̭ kri॒yate᳚ |
a॒gni-stadanṷ vedhati || a॒śṛtā̭sa-śśṛ̭tāsa॒śca || 116 ||
ya॒jvāno॒ ye-'pya̭ya॒jvanaḥ̭ | sva̭ryanto॒ nāpe᳚kṣante |
indra̭-ma॒gniñca̭ ye vi॒duḥ || sika̭tā iva saṃ॒ya~nti̭ |
ra॒śmibhiḥ̭-samu॒dīri̭tāḥ | a॒smā-llo॒kāda̭-muṣmā॒cca | ṛ॒ṣibhi̭-radāt-pṛ॒śnibhiḥ̭ || apḙta॒ vīta॒ vi ca̭ sarpa॒tātaḥ̭ | ye-'tra॒ stha pṷrā॒ṇā ye ca॒ nūta̭nāḥ |
aho̭bhi-ra॒dbhi-ra॒ktubhi॒-rvya̭ktam || 117 ||
ya॒mo da̭dātva-va॒sāna̭masmai || nṛ mṷṇantu nṛ pā॒tvaryaḥ̭ | a॒kṛ॒ṣṭā ye ca॒ kṛṣṭa̭jāḥ | ku॒mārī̭ṣu ka॒nīnī̭ṣu | jā॒riṇī̭ṣu ca॒ ye hi॒tāḥ || retaḥ̭ pītā॒ āṇḍa̭pītāḥ | aṅgā̭reṣu ca॒ ye hu॒tāḥ | u॒bhayā᳚-nputra̭ pautra॒kān | yu॒ve॒-'haṃ-ya~॒marāja̭gān || śa॒taminnu śa॒rado॒ anti̭ devā॒ yatrā̭ naśca॒krā ja॒rasa̭-nta॒nūnā᳚m | pu॒trāso॒ yatra̭ pi॒taro॒ bhava̭nti॒ mā no̭ ma॒dhyā rī̭riṣa॒tāyu॒rgantoḥ᳚ ||
ado॒ yadbrahma̭ vila॒bam | pi॒tṛ॒ṇāñca̭ ya॒masya̭ ca |
varṷṇa॒-syāśvi̭no-ra॒gneḥ | ma॒rutā᳚ñca vi॒hāya̭sām ||
kā॒ma॒pra॒yava̭ṇa-mme astu | sa hyḙvāsmi̭ sa॒nāta̭naḥ | iti nāko brahmiśravo̭ rāyo॒ dhanam | pu॒trānāpo̭ de॒vīri॒hāhi̭tā || 118 ||
(pu॒raṃ - nava̭dvārā - bra॒hmā - ca - vya̭ktagṃ - śa॒rado॒-'ṣṭau ca̭) (a. 27)
anuvākaṃ 28
viśī᳚rṣṇī॒-ṅgṛddhra̭-śīrṣṇīñca | apeto̭ nir-ṛ॒tigṃ ha̭thaḥ | paribādhagg śvḙtaku॒kṣam | ni॒jaṅghagṃ̭ śaba॒loda̭ram || sa॒ tān. vā॒cyāya̭yā sa॒ha | agne॒ nāśa̭ya sa॒ndṛśaḥ̭ | ī॒rṣyā॒sū॒ye bṷbhu॒kṣām | ma॒nyu-ṅkṛ॒tyā-ñca̭ dīdhire | rathḙna kigṃśu॒kāva̭tā | agne॒ nāśa̭ya sa॒ndṛśaḥ̭ || 119 ||
(viśī᳚rṣṇī॒-ndaśa̭) (a. 28)
anuvākaṃ 29
pa॒rjanyā̭ya॒ pragā̭yata | di॒vaspu॒trāya̭ mī॒ḍhuṣe᳚ | sa no̭ ya॒vasa̭micchatu || i॒daṃ-va~caḥ̭ pa॒rjanyā̭ya sva॒rāje᳚ | hṛ॒do a॒stvanta̭ra॒nta-dyṷyota |
ma॒yo॒bhūrvāto̭ vi॒śvakṛ̭ṣṭaya-ssantva॒sme | su॒pi॒ppa॒lā oṣa̭dhī-rde॒vago̭pāḥ ||
yo garbha॒-moṣa̭dhīnām | gavā᳚ṅkṛ॒ṇotyarva̭tām | pa॒rjanyaḥ̭ puru॒ṣīṇā᳚m || 120 ||
(pa॒rjanyā̭ya॒ daśa̭) (a. 29)
anuvākaṃ 30
puna̭rmāmaitvindri॒yam | puna॒rāyuḥ॒ puna॒rbhagaḥ̭ | puna॒-rbrāhma̭ṇa-maitu mā | puna॒-rdravi̭ṇa maitu mā || yanme॒-'dya retaḥ̭ pṛthi॒vīmaskāṋ |
yadoṣa̭dhīra॒pyasa̭ra॒-dyadāpaḥ̭ | i॒danta-tpuna॒rāda̭de | dī॒rghā॒yu॒tvāya॒ varca̭se || yanme॒ retaḥ॒ prasi̭cyate | yanma॒ ājā̭yate॒ punaḥ̭( ) | tena̭ māma॒mṛta̭-ṅkuru | tena̭ supra॒jasa̭ṅkuru || 121 ||
(puna॒rdve ca̭) (a. 30)
anuvākaṃ 31
a॒dbhaya-stiro॒dhā jā̭yata | tava̭ vaiśrava॒ṇa-ssa̭dā | tiro̭ dhehi sapa॒tnānnaḥ̭ | ye apo॒-'śnanti̭ keca॒na || tvā॒ṣṭrī-mmā॒yāṃ-va~᳚śrava॒ṇaḥ |
rathagṃ̭ sahasra॒ vandhṷram | pu॒ru॒śca॒kragṃ saha̭srāśvam | āsthā॒ yāyā̭hi no ba॒lim || yasmai̭ bhū॒tāni̭ ba॒limāva̭hanti | dhana॒ṅgāvo॒ hasti॒ hira̭ṇya॒maśvāṋ || 122 ||
asā̭ma suma॒tau ya॒jñiya̭sya | śriya॒-mbibhra॒to 'nna̭mukhīṃ-vi~॒rāja᳚m || su॒da॒r॒śa॒ne ca̭ krau॒ñce ca̭ | mai॒nā॒ge ca̭ ma॒hāgi̭rau | śa॒tadvā॒ṭṭara̭gama॒ntā (sa॒tadvā॒ṭṭara̭gama॒ntā) |
sa॒gṃ॒hārya॒-nnaga̭ra॒-ntava̭ ||
iti mantrāḥ᳚ | kalpo̭-'ta ū॒rdhvam ||
yadi॒ bali॒gṃ॒ hare᳚t | hi॒ra॒ṇya॒nā॒bhayḙ vitu॒dayḙ kaube॒rāyā॒ya-mba̭liḥ || 123 ||
sarvabhūtādhipataye na̭ma i॒ti | atha baligṃ hṛtvopa̭tiṣṭhe॒ta || kṣa॒tra-ṅkṣa॒traṃ-vai~᳚śrava॒ṇaḥ | brāhmaṇā̭ vaya॒gg॒ smaḥ |
nama̭ste astu॒ mā mā̭ higṃsīḥ | asmā-tpraviśyānna̭maddhī॒ti || atha tamagni-mā̭dadhī॒ta | yasminne tatkarma pra̭yuñjī॒ta ||
ti॒rodhā॒ bhūḥ | ti॒rodhā॒ bhuvaḥ̭ || 124 ||
ti॒rodhā॒-ssvaḥ̭ | ti॒rodhā॒ bhūrbhuva॒ssvaḥ̭ |
sarveṣāṃ-lo~kānā-mādhipatyḙ sīde॒ti || atha tamagni̭-mindhī॒ta | yasminne tatkarma pra̭yuñjī॒ta || ti॒rodhā॒ bhū-ssvāhā᳚ | ti॒rodhā॒ bhuva॒-ssvāhā᳚ | ti॒rodhā॒-ssvaḥ̭ svāhā᳚ | ti॒rodhā॒ bhūrbhuva॒ssva̭ssvāhā᳚ ||
yasminnasya kāle sarvā āhutīr-hutā̭ bhave॒yuḥ || 125 ||
api brāhmaṇa̭mukhī॒nāḥ | tasminnahnaḥ kāle pra̭yuñjī॒ta |
paraḥ̭ su॒ptaja̭nādve॒pi || mā sma pramādyanta̭ māddhyā॒payet | sarvārthā᳚-ssiddhya॒nte | ya ḙvaṃ-ve~॒da | kṣuddhya-nnida̭majā॒natām |
sarvārthā na̭ siddhya॒nte || yastḙ vi॒ghātṷko bhrā॒tā |
mamāntar-hṛ̭daye॒ śritaḥ || 126 ||
tasmā̭ i॒mamagra॒ piṇḍa̭ñjuhomi | sa me᳚-'rthā॒-nmā viva̭dhīt | mayi॒ svāhā᳚ || rā॒jā॒dhi॒rā॒jāya̭ prasahya sā॒hine᳚ | namo̭ va॒yaṃ-vai~᳚śrava॒ṇāya̭ kurmahe |
sa me॒ kāmā॒n kāma॒ kāmā̭ya॒ mahya᳚m | kā॒me॒śva॒ro vai᳚śrava॒ṇo da̭dātu | ku॒be॒rāya̭ vaiśrava॒ṇāya̭ | ma॒hā॒rā॒jāya॒ namaḥ̭ | ke॒tavo॒ arṷṇāsaśca |
ṛ॒ṣa॒yo vāta̭raśa॒nāḥ | pra॒ti॒ṣṭhāgṃ śa॒tadhā̭ hi |
sa॒māhi̭tāso sahasra॒dhāya̭sam | śi॒vā na॒-śśanta̭mā bhavantu | di॒vyā āpa॒ oṣa̭dhayaḥ | su॒mṛ॒ḍī॒kā sara̭svati | mā te॒ vyo̭ma sa॒ndṛśi̭ || 127 ||
(aśvā᳚n-bali॒-rbhuvo̭ - bhave॒yuḥ - śrita - śca̭ sa॒pta ca̭) (a. 31)
anuvākaṃ 32
saṃva~thsarameta̭-dvrata॒ñcaret | dvaṷ vā mā॒sau || niyama-ssa̭māse॒na || tasmi-nniyama̭ viśe॒ṣāḥ | triṣavaṇa-mudako̭paspa॒r॒śī | caturtha kālapāna̭bhakta॒-ssyāt | aharaharvā bhaikṣa̭maśna॒yāt |
audumbarībhi-ssamidbhi-ragni̭-mpari॒caret |
punarmā maitvindriya-mityetenā-'nṷvāke॒na |
uddhṛta paripūtābhiradbhiḥ kārya̭-ṅkurvī॒ta || 128 ||
a̭sañca॒yavān | agnaye vāyavḙ sūryā॒ya | brahmaṇe pra̭jāpa॒taye | candramase na̭kṣatre॒bhyaḥ | ṛtubhya-ssaṃva~̭thsarā॒ya | varuṇā-yāruṇāyeti vra̭taho॒māḥ | pra॒va॒rgyava̭dāde॒śaḥ | aruṇāḥ kā᳚ṇḍa ṛ॒ṣayaḥ || araṇyḙ-'dhīyī॒rann | bhadraṅkarṇebhiriti dvḙ japi॒tvā || 129 ||
mahānāmnībhi-rudakagṃ sagg̭spa॒rśya | tamācā᳚ryo da॒dyāt | śivāna-śśantame-tyoṣadhī̭rāla॒bhate | sumṛḍīkḙti bhū॒mim | evama̭pava॒rge |
dhḙnu-rda॒kṣiṇā | kagṃ saṃvā~sa̭śca kṣau॒mam | anya̭dvā śu॒klam | ya̭thā śa॒kti vā | evagg svāddhyāya̭ dharme॒ṇa | araṇyḙ-'dhīyī॒ta | tapasvī puṇyo bhavati tapasvī pṷṇyo bha॒vati || 130 ||
(ku॒rvī॒ta - ja̭pi॒tvā - svāddhyāya̭dharme॒ṇa dve ca̭) (a. 32)
(bha॒dragg - smṛtiḥ̭ - sāka॒jānnā॒ - makṣya- ti̭tā॒mrā - ṇya̭tyurdhvā॒kṣa - ārogaḥ - kveda - magniśca - sa̭hasra॒vṛt - pa॒vitra̭vanta॒ -āta̭nuṣvā॒ -ṣṭayo̭nīṃ॒ - ~yo-'sā॒ - vathāditya - syāroga-syātha vāyo- rathāgne॒--r dakṣiṇapūrvasyā - mi̭ndragho॒ṣā va॒-āpa̭māpāṃ॒yo~̭-'pā - māpo॒ vai - catṷṣṭayyo - jānuda॒ghnī - ma॒gni-mpra॒ṇīye॒ - mā nṷ kaṃ॒ - ~viśī᳚rṣṇīṃ - pa॒rjanyā̭ya॒ - puna̭ - ra॒dbhyaḥ -saṃva~thsara-ndvātrigṃ̭śat)
(bha॒draṃ - jyo॒tiṣā॒ - tasmi-nrājānaṃ - ka॒śyapā᳚-thsahasra॒vṛdi̭yaṃ॒- napugṃsa̭ka - ma॒ṣṭayo̭nī॒ - mavapatantānā - mā॒yata̭navā-nbhavati - sa॒to bandhuṃ॒ - tā ṷttara॒to - vajra̭me॒va - puna̭rmāmaitu
tri॒gṃ॒śadṷttaraśa॒tam)
(bhadraṃ - tapasvī puṇyo bhavati tapasvī pṷṇyo bha॒vati)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya āraṇyake prathamaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय आरण्यके प्रथमः प्रपाठकः - अरुणकेतुकचयनं
ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,
श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥
अनुवाकं 1
भ॒द्र-ङ्कर्णे॑भि-श्शृणु॒याम॑ देवाः ।
भ॒द्र-म्प॑श्येमा॒क्षभि॒-र्यज॑त्राः ।
स्थि॒रैरङ्गै᳚स्तुष्टु॒वाग्ं स॑स्त॒नूभिः॑ । व्यशे॑म दे॒वहि॑तं॒-यँदायुः॑ ॥
स्व॒स्ति न॒ इन्द्रो॑ वृ॒द्धश्र॑वाः ।
स्व॒स्ति नः॑ पू॒षा वि॒श्ववे॑दाः ।
स्व॒स्ति न॒स्तार्क्ष्यो॒ अरि॑ष्टनेमिः ।
स्व॒स्ति नो॒ बृह॒स्पति॑-र्दधातु ॥
आप॑मापाम॒प-स्सर्वाः᳚ ।
अ॒स्मा-द॒स्मा-दि॒तो-ऽमुतः॑ ॥ 1 ॥
अ॒ग्निर्वा॒युश्च॒ सूर्य॑श्च । स॒ह स॑ञ्च-स्क॒रर्धि॑या ॥ वा॒य्वश्वा॑ रश्मि॒पत॑यः । मरी᳚च्यात्मानो॒ अद्रु॑हः । दे॒वी-र्भु॑वन॒ सूव॑रीः । पु॒त्र॒व॒त्त्वाय॑ मे सुत ॥ महानाम्नी-र्म॑हामा॒नाः । म॒ह॒सो म॑हस॒-स्स्वः॑ ।
दे॒वीः प॑र्जन्य॒ सूव॑रीः । पु॒त्र॒व॒त्त्वाय॑ मे सुत ॥ 2 ॥
अ॒पाश्न्यु॑ष्णि-म॒पा रक्षः॑ । अ॒पाश्न्यु॑ष्णि-म॒पा रघ᳚म् । अपा᳚घ्रा॒मप॑ चा॒वर्ति᳚म् । अप॑ दे॒वीरि॒तो हि॑त ॥ वज्र॑-न्दे॒वीरजी॑ताग्श्च ।
भुव॑न-न्देव॒सूव॑रीः । आ॒दि॒त्यानदि॑ति-न्दे॒वीम् । योनि॑नोर्ध्व-मु॒दीष॑त ॥ शि॒वा न॒-श्शन्त॑मा भवन्तु । दि॒व्या आप॒ ओष॑धयः( ) ।
सु॒मृ॒डी॒का सर॑स्वति । मा ते॒ व्यो॑म स॒न्दृशि॑ ॥ 3 ॥
(अ॒मुतः॑ - सु॒ - तौष॑धयो॒ द्वे च॑ ) (अ. 1)
अनुवाकं 2
स्मृतिः॑ प्र॒त्यक्ष॑-मैति॒ह्य᳚म् । अनु॑मान-श्चतुष्ट॒यम् । ए॒तैरादि॑त्य मण्डलम् ।
सर्वै॑रेव॒ विधा᳚स्यते ॥ सूर्यो॒ मरी॑चि॒माद॑त्ते । सर्वस्मा᳚-द्भुव॑नाद॒धि । तस्याः पाक वि॑शेषे॒ण । स्मृ॒त-ङ्का॑ल वि॒शेष॑णम् ॥
न॒दीव॒ प्रभ॑वा-त्का॒चित् । अ॒क्षय्या᳚-थ्स्यन्द॒ते य॑था ॥ 4 ॥
तान्नद्यो-ऽभि स॑माय॒न्ति । सो॒रु-स्सती॑ न नि॒वर्त॑ते ॥
ए॒वन्ना॒ना स॑मुत्था॒नाः । का॒ला-स्सं॑वँथ्स॒रग्ग् श्रि॑ताः । अणुशश्च म॑हश॒श्च । सर्वे॑ समव॒यन्त्रि॑ तम् ॥ स तै᳚-स्स॒र्वै-स्स॑मावि॒ष्टः । ऊ॒रु-स्स॑न्न नि॒वर्त॑ते । अधि संवँथ्स॑रं-विँ॒द्यात् ।
तदेव॑ लक्ष॒णे ॥ 5 ॥
अणुभिश्च म॑हद्भि॒श्च । स॒मारू॑ढः प्र॒दृश्य॑ते । संवँथ्सरः प्र॑त्यक्षे॒ण ।
ना॒धिस॑त्त्वः प्र॒दृश्य॑ते ॥ प॒टरो॑ विक्लि॑धः पि॒ङ्गः । ए॒त-द्व॑रुण॒ लक्ष॑णम् । यत्रैत॑-दुप॒दृश्य॑ते । स॒हस्र॑-न्तत्र॒ नीय॑ते ॥
एकग्ं हि शिरो ना॑ना मु॒खे । कृ॒थ्स्न-न्त॑दृत॒ लक्ष॑णम् ॥ 6 ॥
उभयत-स्सप्ते᳚न्द्रिया॒णि । ज॒ल्पित॑-न्त्वेव॒ दिह्य॑ते ॥
शुक्लकृष्णे संवँ॑थ्सर॒स्य । दक्षिण वाम॑योः पा॒र्श्वयोः । तस्यै॒षा भव॑ति ॥ शु॒क्र-न्ते॑ अ॒न्यद्य॑ज॒त-न्ते॑ अ॒न्यत् ।
विषु॑रूपे॒ अह॑नी॒ द्यौरि॑वासि । विश्वा॒ हि मा॒या अव॑सि स्वधावः । भ॒द्रा ते॑ पूषन्नि॒ह रा॒तिर॒स्त्विति॑ ॥
नात्र॒ भुव॑नम् । न पू॒षा । न प॒शवः॑ ।
नादित्य-स्संवँथ्सर एव प्रत्यक्षेण प्रियत॑मं-विँ॒द्यात् । एतद्वै संवँथ्सरस्य प्रियत॑मग्ं रू॒पम् । यो-ऽस्य महानर्थ उत्पथ्स्यमा॑नो भ॒वति । इद-म्पुण्य-ङ्कु॑रुष्वे॒ति । तमाहर॑ण-न्द॒द्यात् ॥ 7 ॥
(य॒था॒ - ल॒क्ष॒ण - ऋ॑तु॒लक्ष॑णं॒ - भुव॑नग्ं स॒प्त च॑) (अ. 2)
अनुवाकं 3
सा॒क॒ञ्जानाग्ं॑ स॒प्तथ॑माहु-रेक॒जम् । षडु॑द्य॒मा ऋष॑यो देव॒जा इति॑ ।
तेषा॑मि॒ष्टानि॒ विहि॑तानि धाम॒शः । स्था॒त्रे रे॑जन्ते॒ विकृ॑तानि रूप॒शः ॥ कोनु॑ मर्या॒ अमि॑थितः । सखा॒ सखा॑यमब्रवीत् । जहा॑को अ॒स्मदी॑षते ॥
यस्ति॒त्याज॑ सखि॒विद॒ग्ं॒ सखा॑यम् ।
न तस्य॑ वा॒च्यपि॑ भा॒गो अ॑स्ति ।
यदीग्ं॑ शृ॒णोत्य॒लकग्ं॑ शृणोति ॥ 8 ॥
न हि प्र॒वेद॑ सुकृ॒तस्य॒ पन्था॒मिति॑ ॥
ऋ॒तुर्-ऋ॑तुना नु॒द्यमा॑नः ।
विन॑नादा॒भिधा॑वः । षष्टिश्च त्रिग्ंश॑का व॒ल्गाः ।
शु॒क्लकृ॑ष्णौ च॒ षाष्टि॑कौ ॥
सा॒रा॒ग॒व॒स्त्रै-र्ज॒रद॑क्षः ।
व॒स॒न्तो वसु॑भि-स्स॒ह । सं॒वँ॒थ्स॒रस्य॑ सवि॒तुः । प्रै॒ष॒कृ-त्प्र॑थ॒म-स्स्मृ॑तः ॥ अ॒मूना॒दय॑-तेत्य॒न्यान् ॥ 9 ॥
अ॒मूग्श्च॑ परि॒रक्ष॑तः । ए॒ता वा॒चः प्र॑युज्य॒न्ते । यत्रै त॑दुप॒दृश्य॑ते ॥ ए॒तदे॒व वि॑जानी॒यात् । प्र॒माण॑-ङ्काल॒पर्य॑ये । वि॒शे॒ष॒ण-न्तु॑ वक्ष्या॒मः । ऋ॒तूना᳚-न्तन्नि॒बोध॑त ॥ शुक्लवासा॑ रुद्र॒गणः । ग्री॒ष्मेणा॑वर्त॒ते स॑ह ।
नि॒जह॑-न्पृथि॑वीग्ं स॒र्वाम् ॥ 10 ॥
ज्यो॒तिषा᳚ ऽप्रति॒ख्येन॑ सः ॥ वि॒श्व॒रू॒पाणि॑ वासा॒ग्ं॒सि । आ॒दि॒त्याना᳚-न्नि॒बोध॑त । संवँथ्सरीण॑-ङ्कर्म॒फलम् । वर्षाभि-र्द॑दता॒ग्ं॒ सह ॥ अदुःखो॑ दुःख च॑क्षुरि॒व । तद्मा॑ पीत इव॒ दृश्य॑ते । शीतेना᳚ व्यथ॑यन्नि॒व । रु॒रुद॑क्ष इव॒ दृश्य॑ते ॥ ह्लादयते᳚ ज्वल॑तश्चै॒व ।
शा॒म्यत॑श्चास्य॒ चक्षु॑षी । यावै प्रजा भ्रग्ग्॑श्य॒न्ते । संवँथ्सरात्ता भ्रग्ग्॑श्य॒न्ते ॥ याः॒ प्रति॑तिष्ठ॒न्ति । संवँथ्सरे ताः प्रति॑तिष्ठ॒न्ति । व॒र्॒षाभ्य॑ इत्य॒र्थः ॥ 11 ॥
(शृ॒णो॒ - त्य॒न्यान्थ् - स॒र्वा - मे॒व षट्च॑) (अ. 3)
अनुवाकं 4
अक्षि॑दुः॒खोत्थि॑तस्यै॒व । वि॒प्रस॑न्ने क॒नीनि॑के । आङ्क्ते चाद्ग॑ण-न्ना॒स्ति । ऋ॒भूणा᳚-न्तन्नि॒बोध॑त ॥ क॒न॒का॒भानि॑ वासा॒ग्ं॒सि । अ॒हता॑नि नि॒बोध॑त ।
अन्नमश्र्नीत॑ मृज्मी॒त । अ॒हं-वोँ॑ जीव॒नप्र॑दः ॥ ए॒ता वा॒चः प्र॑युज्य॒न्ते ।
श॒रद्य॑त्रोप॒ दृश्य॑ते ॥ 12 ॥
अभिधून्वन्तो-ऽभिघ्न॑न्त इ॒व । वा॒तव॑न्तो म॒रुद्ग॑णाः ॥ अमुतो जेतुमिषुमु॑खमि॒व । सन्नद्धा-स्सह द॑दृशे॒ ह । अपद्ध्वस्तै-र्वस्तिव॑र्णैरि॒व । वि॒शि॒खासः॑ कप॒र्दिनः ॥ अक्रुद्धस्य योथ्स्य॑मान॒स्य । कृ॒द्धस्ये॑व॒ लोहि॑नी । हेमतश्चक्षु॑षी वि॒द्यात् । अ॒क्ष्णयोः᳚, क्षिप॒णोरि॑व ॥ 13 ॥
दुर्भिक्ष-न्देव॑लोके॒षु । म॒नूना॑मुद॒क-ङ्गृ॑हे । ए॒ता वा॒चः प्र॑वद॒न्तीः । वै॒द्युतो॑ यान्ति॒ शैशि॑रीः ॥ ता अ॒ग्निः पव॑माना॒ अन्वै᳚क्षत । इ॒ह जी॑वि॒काम-प॑रिपश्यन्न् । तस्यै॒षा भव॑ति ॥ इ॒हेह वः॑ स्वत॒पसः । मरु॑त॒-स्सूर्य॑त्वचः । शर्म॑ स॒प्रथा॒ आवृ॑णे ॥ 14 ॥
(दृश्य॑त - इ॒वा - वृ॑णे) (अ. 4)
अनुवाकं 5
अति॑ ता॒म्राणि॑ वासा॒ग्ं॒सि । अ॒ष्टिव॑ज्रि श॒तघ्नि॑ च ।
विश्वे देवा विप्र॑हर॒न्ति । अ॒ग्निजि॑ह्व अ॒सश्च॑त ॥ नैव देवो॑ न म॒र्त्यः । न राजा व॑रुणो॒ विभुः । नाग्नि-र्नेन्द्रो न प॑वमा॒नः । मा॒तृक्क॑च्च न॒ विद्य॑ते ॥ दि॒व्यस्यैका॒ धनु॑रार्त्निः ।
पृ॒थि॒व्यामप॑रा श्रि॒ता ॥ 15 ॥
तस्येन्द्रो वम्रि॑रूपे॒ण । ध॒नुर्ज्या॑-मछि॒नथ्स्व॑यम् ॥ तदि॑न्द्र॒धनु॑रित्य॒ज्यम् । अ॒भ्रव॑र्णेषु॒ चक्ष॑ते । एतदेव शंयोँ-र्बार्ह॑स्पत्य॒स्य । ए॒त-द्रु॑द्रस्य॒ धनुः ॥ रु॒द्रस्य॑ त्वेव॒ धनु॑रार्त्निः । शिर॒ उत्पि॑पेष ।
स प्र॑व॒र्ग्यो॑-ऽभवत् । तस्मा॒-द्य-स्सप्र॑व॒र्ग्येण॑ य॒ज्ञेन॒ यज॑ते ।
रु॒द्रस्य॒ स शिरः॒ प्रति॑दधाति । नैनग्ं॑ रु॒द्र आरु॑को भवति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 16 ॥
(श्रि॒ता - यज॑ते॒ त्रीणि॑ च) (अ. 5)
अनुवाकं 6
अ॒त्यू॒र्ध्वा॒क्षो-ऽति॑रश्चात् । शिशि॑रः प्र॒दृश्य॑ते ।
नैव रूप-न्न॑ वासा॒ग्ं॒सि । न चक्षुः॑ प्रति॒दृश्य॑ते ॥ अ॒न्योन्य॒-न्तु न॑ हिग्ग्स्रा॒तः । स॒त स्त॑-द्देव॒लक्ष॑णम् । लोहितो-ऽक्ष्णि शा॑रशी॒र्ष्णिः ।
सू॒र्यस्यो॑दय॒न-म्प्र॑ति ॥ त्व-ङ्करोषि॑ न्यञ्ज॒लिकाम् । त्व॒-ङ्करो॑षि नि॒जानु॑काम् ॥ 17 ॥
निजानुकामे᳚ न्यञ्ज॒लिका । अमी वाच-मुपास॑तामि॒ति ॥
तस्मै सर्व ऋतवो॑ नम॒न्ते । मर्यादा करत्वा-त्प्र॑पुरो॒धाम् । ब्राह्मण॑ आप्नो॒ति । य ए॑वं-वेँ॒द ।
स खलु संवँथ्सर एतै-स्सेनानी॑भि-स्स॒ह ।
इन्द्राय सर्वान्-कामान॑भिव॒हति । स द्र॒फ्सः ।
तस्यै॒षा भव॑ति ॥ 18 ॥
अव॑ द्र॒फ्सो अग्ं॑श॒मती॑मतिष्ठत् । इ॒या॒नः कृ॒ष्णो द॒शभिः॑ स॒हस्रैः᳚ ।
आव॒र्त-मिन्द्र॒-श्शच्या॒ धम॑न्तम् । उपस्नुहि त-न्नृमणा-मथ॑द्रामि॒ति ॥ एतयै वेन्द्र-स्सला वृ॑क्या स॒ह । असुरा-न्प॑रिवृ॒श्चति । पृथि॑व्य॒ग्ं॒ शुम॑ती । ताम॒न्व-व॑स्थित-स्संवँथ्स॒रो दि॒वञ्च॑ ।
नैवं-विँदुषा-ऽऽचार्या᳚-न्तेवा॒सिनौ । अन्योन्यस्मै᳚ द्रुह्या॒ताम् । यो द्रु॒ह्यति । भ्रश्यते स्व॑र्गा-ल्लो॒कात् । इत्यतु म॑ण्डला॒नि । सूर्य मण्डला᳚ न्याख्या॒यिकाः । अत ऊर्ध्वग्ंस॑निर्व॒चनाः ॥ 19 ॥
(नि॒जानु॑कां॒ - भव॑ति - द्रुह्या॒ता-म्पञ्च॑ च) (अ. 6)
अनुवाकं 7
आरोगो भ्राजः पटरः॑ पत॒ङ्गः । स्वर्णरो ज्योतिषीमान्॑. विभा॒सः । ते अस्मै सर्वे दिवमा॑तप॒न्ति । ऊर्ज-न्दुहाना अनपस्फुर॑न्त इ॒ति ॥ कश्य॑पो-ऽष्ट॒मः । स महामेरु-न्न॑ जहा॒ति । तस्यै॒षा भव॑ति ॥ यत्ते॒ शिल्प॑-ङ्कश्यप रोच॒नाव॑त् । इ॒न्द्रि॒याव॑-त्पुष्क॒ल-ञ्चि॒त्रभा॑नु ।
यस्मि॒-न्थ्सूर्या॒ अर्पि॑ता-स्स॒प्त सा॒कम् ॥ 20 ॥
तस्मि-न्राजान-मधिविश्रये॑ममि॒ति ॥ ते अस्मै सर्वे कश्यपा-ज्ज्योति॑--र्लभ॒न्ते । तान्थ्सोमः कश्यपादधि॑ निर्ध॒मति । भ्रस्ता कर्म कृ॑दिवै॒वम् ॥
प्राणो जीवानीन्द्रिय॑ जीवा॒नि । सप्त शीर्ष॑ण्याः प्रा॒णाः ।
सूर्या इ॑त्याचा॒र्याः ॥ अपश्यमह मेतान्-थ्सप्त सू᳚र्यानि॒ति । पञ्चकर्णो॑ वाथ्स्या॒यनः । सप्तकर्ण॑श्च प्ला॒क्षिः ॥ 21 ॥
आनुश्रविक एव नौ कश्य॑प इ॒ति । उभौ॑ वेद॒यिते ।
न हि शेकुमिव महामे॑रु-ङ्ग॒न्तुम् ॥
अपश्यमहमेत-थ्सूर्यमण्डल-म्परिव॑र्तमा॒नम् ।
गा॒र्ग्यः प्रा॑णत्रा॒तः । गच्छन्त म॑हामे॒रुम् । एक॑ञ्चाज॒हतम् ॥ भ्राजपटर पत॑ङ्गा नि॒हने । तिष्ठन्ना॑तप॒न्ति । तस्मा॑दि॒ह तप्त्रि॑ तपाः ॥ 22 ॥
अ॒मुत्रे॒तरे । तस्मा॑दि॒हा तप्त्रि॑ तपाः ॥ तेषा॑मेषा॒ भव॑ति ॥ स॒प्त सूर्या॒ दिव॒-मनु॒ प्रवि॑ष्टाः । तान॒न्वेति॑ प॒थिभि॑-र्दक्षि॒णावान्॑ । ते अस्मै सर्वे घृतमा॑तप॒न्ति । ऊर्ज-न्दुहाना अनपस्फुर॑न्त इ॒ति ॥
सप्तर्त्विज-स्सूर्या इ॑त्याचा॒र्याः ॥ तेषा॑मेषा॒ भव॑ति ॥
स॒प्त दिशो॒ नाना॑ सूर्याः ॥ 23 ॥
स॒प्त होता॑र ऋ॒त्विजः॑ । देवा आदित्या॑ ये स॒प्त ।
तेभि-स्सोमाभी रक्ष॑ण इ॒ति ॥ तद॑प्याम्ना॒यः । दिग्भ्राज ऋतू᳚न् करो॒ति ॥ एत॑यैवा॒वृता ऽऽसहस्रसूर्यताया इति वै॑शम्पा॒यनः ॥ तस्यै॒षा भव॑ति ॥
यद्द्याव॑ इन्द्र ते श॒तग्ं श॒त-म्भूमीः᳚ । उ॒त स्युः ।
न त्वा॑ वज्रिन्-थ्स॒हस्र॒ग्ं॒ सूर्याः᳚ ॥ 24 ॥
अनु न जातमष्ट रोद॑सी इ॒ति ॥ नाना लिङ्गत्वा-दृतूना-न्नाना॑ सूर्य॒त्वम् ॥ अष्टौ तु व्यवसि॑ता इ॒ति ॥ सूर्यमण्डला-न्यष्टा॑त ऊ॒र्ध्वम् ॥
तेषा॑मेषा॒ भव॑ति ॥ चि॒त्र-न्दे॒वाना॒-मुद॑गा॒दनी॑कम् । चक्षु॑-र्मि॒त्रस्य॒ वरु॑णस्या॒ग्नेः । आ-ऽप्रा॒ द्यावा॑ पृथि॒वी अ॒न्तरि॑क्षम् ।
सूर्य आत्मा जगतस्तस्थु॑षश्चे॒ति ॥ 25 ॥
(सा॒कं - प्ला॒क्षि - स्तप्त्रि॑तपा॒ - नाना॑सूर्याः॒ - सूर्या॒ - +नव॑ च) (अ. 7)
अनुवाकं 8
क्वेदमभ्र॑-न्निवि॒शते । क्वायग्ं॑ संवँथ्स॒रो मि॑थः । क्वाहः क्वेय-न्दे॑व रा॒त्री । क्व मासा ऋ॑तव॒-श्श्रिताः ॥ अर्धमासा॑ मुहू॒र्ताः । निमेषास्तु॑टिभिः॒ (निमेषास्त्र॑टिभिः॒) सह । क्वेमा आपो नि॑विश॒न्ते । य॒दीतो॑ यान्ति॒ सम्प्र॑ति ॥ काला अफ्सु नि॑विश॒न्ते । आ॒प-स्सूर्ये॑ स॒माहि॑ताः ॥ 26 ॥
अभ्रा᳚ण्य॒पः प्र॑पद्य॒न्ते । वि॒द्युथ्सूर्ये॑ स॒माहि॑ता ॥ अनवर्णे इ॑मे भू॒मी । इ॒यञ्चा॑सौ च॒ रोद॑सी ॥ किग्ग् स्विदत्रान्त॑रा भू॒तम् । ये॒नेमे वि॑धृते॒ उभे ।
वि॒ष्णुना॑ विधृ॑ते भू॒मी । इ॒ति व॑थ्सस्य॒ वेद॑ना ॥
इरा॑वती धेनु॒मती॒ हि भू॒तम् । सू॒य॒व॒सिनी॒ मनु॑षे दश॒स्ये᳚ ॥ 27 ॥
व्य॑ष्टभ्ना॒-द्रोद॑सी॒ विष्ण॑वे॒ते । दा॒धर्थ॑ पृथि॒वी-म॒भितो॑ म॒यूखैः᳚ ॥
किन्त-द्विष्णो र्बल॑मा॒हुः । का॒ दीप्तिः॑ कि-म्प॒राय॑णम् ।
एको॑ य॒द्धा-र॑य द्दे॒वः । रे॒जती॑ रोद॒सी उ॑भे ॥ वाताद्विष्णो-र्ब॑ल मा॒हुः । अ॒क्षरा᳚-द्दीप्ति॒ रुच्य॑ते । त्रि॒पदा॒द्धार॑य-द्दे॒वः । यद्विष्णो॑रेक॒-मुत्त॑मम् ॥ 28 ॥
अ॒ग्नयो॑ वाय॑वश्चै॒व । ए॒तद॑स्य प॒राय॑णम् ॥ पृच्छामि त्वा प॑र-म्मृ॒त्युम् । अ॒वम॑-म्मद्ध्य॒मञ्च॑तुम् । लो॒कञ्च॒ पुण्य॑पापा॒नाम् ।
ए॒त-त्पृ॑च्छामि॒ सम्प्र॑ति ॥ अ॒मुमा॑हुः प॑र-म्मृ॒त्युम् । प॒वमा॑न-न्तु॒ मद्ध्य॑मम् । अ॒ग्निरे॒वाव॑मो मृ॒त्युः । च॒न्द्रमा᳚-श्चतु॒रुच्य॑ते ॥ 29 ॥
अ॒ना॒भो॒गाः प॑र-म्मृ॒त्युम् । पा॒पा-स्सं॑यँन्ति॒ सर्व॑दा । आभोगास्त्वेव॑ संयँ॒न्ति । य॒त्र पु॑ण्यकृ॒तो ज॑नाः ॥ ततो॑ म॒द्ध्यम॑माय॒न्ति । च॒तुम॑ग्निञ्च॒ सम्प्र॑ति ॥ पृच्छामि त्वा॑ पाप॒कृतः । य॒त्र या॑तय॒ते य॑मः । त्वन्नस्त--द्ब्रह्म॑-न्प्रब्रू॒हि । य॒दि वे᳚त्था-ऽस॒तो गृ॑हान् ॥ 30 ॥
क॒श्यपा॑ दुदि॑ता-स्सू॒र्याः । पा॒पान्नि॑र्घ्नन्ति॒ सर्व॑दा ।
रोदस्योरन्त॑-र्देशे॒षु । तत्र न्यस्यन्ते॑ वास॒वैः ॥
ते ऽशरीराः प्र॑पद्य॒न्ते ।
य॒था ऽपु॑ण्यस्य॒ कर्म॑णः । अपा᳚ण्य॒पाद॑ केशा॒सः । त॒त्र ते॑-ऽयोनि॒जा ज॑नाः ॥ मृत्वा पुनर्मृत्यु-मा॑पद्य॒न्ते । अ॒द्यमा॑ना-स्स्व॒कर्म॑भिः ॥ 31 ॥
आशातिकाः क्रिम॑य इ॒व । ततः पूयन्ते॑ वास॒वैः ॥
अपै॑त-म्मृ॒त्यु-ञ्ज॑यति । य ए॒वं-वेँद॑ । स खल्वैवं॑-विँद्ब्रा॒ह्मणः । दी॒र्घश्रु॑त्तमो॒ भव॑ति । कश्य॑प॒स्याति॑थि॒-स्सिद्धग॑मन॒-स्सिद्धाग॑मनः ॥
तस्यै॒षा भव॑ति ॥ आयस्मिन᳚-थ्स॒प्त वा॑स॒वाः ।
रोह॑न्ति पू॒र्व्या॑ रुहः॑ ॥ 32 ॥
ऋषि॑र्ह दीर्घ॒श्रुत्त॑मः । इन्द्रस्य घर्मो अति॑थिरि॒ति ॥
कश्यपः पश्य॑को भ॒वति । यथ्सर्व-म्परिपश्यती॑ति सौ॒क्ष्म्यात् ॥ अथाग्ने॑रष्टपु॑रुष॒स्य । तस्यै॒षा भव॑ति ॥ अग्ने॒ नय॑ सु॒पथा॑ रा॒ये अ॒स्मान् ।
विश्वा॑नि देव व॒युना॑नि वि॒द्वान् । यु॒यो॒द्ध्य॑स्म-ज्जु॑हुरा॒णमेनः॑ । भूयिष्ठान्ते नम उक्तिं-विँ॑धेमे॒ति ॥ 33 ॥
स॒माहि॑ता - दश॒स्ये॑ - उत्त॑म॒-मुच्य॑ते-गृहान्-थ्स्व॒कर्म॑भिः-पू॒र्व्या॑ रुह॑-इ॒ति) (अ. 8)
अनुवाकं 9
अग्निश्च जात॑वेदा॒श्च । सहोजा अ॑जिरा॒प्रभुः । वैश्वानरो न॑र्यापा॒श्च । प॒ङ्क्तिरा॑धाश्च॒ सप्त॑मः ।
विसर्पे वाष्ट॑मो-ऽग्नी॒नाम् । एते-ऽष्टौ वसवः, क्षि॑ता इ॒ति ॥ यथर्त्वे-वाग्ने-रर्चिर्वर्ण॑ विशे॒षाः ।
नीलार्चिश्च पीतका᳚र्चिश्चे॒ति ॥ अथ वायो-रेकादश-पुरुषस्यैकादश॑स्त्रीक॒स्य ॥
प्रभ्राजमाना व्य॑वदा॒ताः ॥ 34 ॥
याश्च वासु॑कि वै॒द्युताः । रजताः परु॑षा-श्श्या॒माः ।
कपिला अ॑तिलो॒हिताः । ऊर्ध्वा अवप॑तन्ता॒श्च । वैद्युत इ॑त्येका॒दश ॥ नैनं-वैँद्युतो॑ हिन॒स्ति । य ए॑वं-वेँ॒द ॥ स होवाच व्यासः पा॑राश॒र्यः ।
विद्युद्वधमेवाह-म्मृत्युमै᳚च्छमि॒ति ॥
न त्वका॑मग्ं ह॒न्ति ॥ 35 ॥
य ए॑वं-वेँ॒द ॥ अथ ग॑न्धर्व॒गणाः । स्वान॒ भ्राट् । अङ्घा॑रि॒-र्बम्भा॑रिः । हस्त॒-स्सुह॑स्तः । कृशा॑नु-र्वि॒श्वाव॑सुः । मूर्धन्वान्-थ्सू᳚र्यव॒र्चाः ।
कृतिरित्येकादश ग॑न्धर्व॒गणाः ॥ देवाश्च म॑हादे॒वाः । रश्मयश्च देवा॑ गर॒गिरः ॥ 36 ॥
नैन-ङ्गरो॑ हिन॒स्ति । य ए॑वं-वेँ॒द ॥ गौ॒री मि॑माय सलि॒लानि॒ तक्ष॑ती । एक॑पदी द्वि॒पदी॒ सा चतु॑ष्पदी । अ॒ष्टाप॑दी॒ नव॑पदी बभू॒वुषी᳚ । सहस्राक्षरा परमे व्यो॑मन्नि॒ति ॥ वाचो॑ विशे॒षणम् ॥
अथ निगद॑व्याख्या॒ताः । ताननुक्र॑मिष्या॒मः ॥
व॒राहवः॑-स्वत॒पसः ॥ 37 ॥
वि॒द्यु-न्म॑हसो॒ धूप॑यः । श्वापयो गृहमेधा᳚श्चेत्ये॒ते । ये॒ चेमे-ऽशि॑मिवि॒द्विषः ॥ पर्जन्या-स्सप्त पृथिवीमभिव॑र्ष॒न्ति ।
वृष्टि॑भिरि॒ति । एतयैव विभक्ति वि॑परी॒ताः । स॒प्तभि॒र्वातै॑ रुदी॒रिताः । अमूं-लोँका-नभिव॑र्ष॒न्ति । तेषा॑मेषा॒ भव॑ति ॥ स॒मा॒न-मे॒तदुद॑कम् ॥ 38 ॥
उ॒च्चैत्य॑व॒ चाह॑भिः । भूमि॑-म्प॒र्जन्या॒ जिन्व॑न्ति ।
दिव-ञ्जिन्वन्-त्यग्न॑य इ॒ति ॥ यदक्ष॑र-म्भू॒तकृ॑तम् ।
विश्वे॑ देवा उ॒पास॑ते । म॒हर्षि॑मस्य गो॒प्तार᳚म् । ज॒मद॑ग्नि॒-मकु॑र्वत ॥ ज॒मद॑ग्नि॒-राप्या॑यते । छन्दो॑भि-श्चतुरुत्त॒रैः । राज्ञ॒-स्सोम॑स्य तृ॒प्तासः॑ ॥ 39 ॥
ब्रह्म॑णा वी॒र्या॑वता । शि॒वा नः॑ प्र॒दिशो॒ दिशः॑ ॥ तच्छं॒योँरा वृ॑णीमहे । गा॒तुं-यँ॒ज्ञाय॑ । गा॒तुं-यँ॒ज्ञप॑तये । दैवी᳚ स्व॒स्तिर॑स्तु नः ।
स्व॒स्ति-र्मानु॑षेभ्यः । ऊ॒र्ध्व-ञ्जि॑गातु भेष॒जम् ।
शन्नो॑ अस्तु द्वि॒पदे᳚ । शञ्चतु॑ष्पदे ॥
सोमपा(3) असोमपा(3) इति निगद॑व्याख्या॒ताः ॥ 40 ॥
(व्य॒व॒दा॒ता - ह॒न्ति - ग॑र॒गिर - स्त॒पस - उद॑कं - तृप्तास॒ - श्वतु॑ष्पद॒ एक॑-ञ्च) (अ. 9)
अनुवाकं 10
स॒ह॒स्र॒वृदि॑य-म्भू॒मिः । प॒रं-व्योँ॑म स॒हस्र॑वृत् । अ॒श्विना॑ भुज्यू॑ नास॒त्या । वि॒श्वस्य॑ जग॒तस्प॑ती ॥ जाया भूमिः प॑तिर्व्यो॒म । मि॒थुन॑न्ता अ॒तुर्य॑थुः । पुत्रो बृहस्प॑ती रु॒द्रः । स॒रमा॑ इति॑ स्त्रीपु॒मम् ॥ शु॒क्रं-वाँ॑म॒न्यद्य॑ज॒तं-वाँ॑म॒न्यत् । विषु॑रूपे॒ अह॑नी॒ द्यौरि॑व स्थः ॥ 41 ॥
विश्वा॒ हि मा॒या अव॑थ-स्स्वधावन्तौ । भ॒द्रा वा᳚-म्पूषणावि॒ह रा॒तिर॑स्तु ॥ वासा᳚त्यौ चि॒त्रौ जग॑तो नि॒धानौ᳚ । द्यावा॑भूमी च॒रथः॑ स॒ग्ं॒ सखा॑यौ ।
ताव॒श्विना॑ रा॒सभा᳚श्वा॒ हव॑-म्मे । शु॒भ॒स्प॒ती॒ आ॒गतग्ं॑ सू॒र्यया॑ स॒ह ॥ त्युग्रो॑ ह भु॒ज्यु-म॑श्विनोद मे॒घे । र॒यिन्न कश्चि॑-न्ममृ॒वाँ(2) अवा॑हाः । तमू॑हथु-र्नौ॒भिरा᳚त्म॒न्-वती॑भिः ।
अ॒न्त॒रि॒क्ष॒ प्रुड्भि॒र-पो॑दकाभिः ॥ 42 ॥
ति॒स्रः, क्षप॒स्त्रिरहा॑ ऽति॒व्रज॑द्भिः । नास॑त्या भु॒ज्युमू॑हथुः पत॒ङ्गैः । स॒मु॒द्रस्य॒ धन्व॑न्ना॒र्द्रस्य॑ पा॒रे । त्रि॒भी रथै᳚-श्श॒तप॑द्भि॒-ष्षड॑श्वैः ॥ स॒वि॒तारं॒-विँत॑न्वन्तम् । अनु॑बद्ध्नाति शाम्ब॒रः । आपपूर्षं-ब॑रश्चै॒व ।
स॒विता॑ ऽरेप॒सो॑ ऽभवत् ॥ त्यग्ं सुतृप्तं-विँ॑दित्वै॒व । ब॒हुसो॑म गि॒रं-वँ॑शी ॥ 43 ॥
अन्वेति तुग्रो व॑क्रिया॒न्तम् । आयसूयान्-थ्सोम॑तृफ्सु॒षु ॥
स सङ्ग्राम-स्तमो᳚द्यो-ऽत्यो॒तः । वाचो गाः पि॑पाति॒ तत् ।
स तद्गोभि-स्स्तवा᳚ ऽत्येत्य॒न्ये । र॒क्षसा॑ ऽनन्वि॒ताश्च॑ ये ॥ अ॒न्वेति॒ परि॑वृत्त्या॒-ऽस्तः । ए॒वमे॒तौ स्थो॑ अश्विना । ते ए॒ते द्युः॑ पृथि॒व्योः । अह॑रह॒-र्गर्भ॑न्दधाथे ॥ 44 ॥
तयो॑ रे॒तौ व॒थ्सा व॑होरा॒त्रे । पृ॒थि॒व्या अहः॑ । दि॒वो रात्रिः॑ । ता अवि॑सृष्टौ । दम्प॑ती ए॒व भ॑वतः ॥ तयो॑ रे॒तौ व॒थ्सौ । अ॒ग्निश्चा॑-दि॒त्यश्च॑ । रा॒त्रेर्व॒थ्सः । श्वे॒त आ॑दि॒त्यः । अह्नो॒-ऽग्निः ॥ 45 ॥
ता॒म्रो अ॑रु॒णः । ता अवि॑सृष्टौ । दम्प॑ती ए॒व भ॑वतः ॥ तयो॑ रे॒तौ व॒थ्सौ । वृ॒त्रश्च॑ वैद्यु॒तश्च॑ । अ॒ग्नेर्वृ॒त्रः । वै॒द्युत॑ आदि॒त्यस्य॑ ।
ता अवि॑सृष्टौ । दम्प॑ती ए॒व भ॑वतः ॥ तयो॑ रे॒तौ व॒थ्सौ ॥ 46 ॥
उ॒ष्मा च॑ नीहा॒रश्च॑ । वृ॒त्रस्यो॒ष्मा । वै॒द्यु॒तस्य॑ नीहा॒रः । तौ तावे॒व प्रति॑पद्येते ॥ सेयग्ं रात्री॑ ग॒र्भिणी॑ पु॒त्रेण॒ संवँ॑सति ।
तस्या॒ वा ए॒तदु॒ल्बण᳚म् । यद्रात्रौ॑ र॒श्मयः॑ । यथा॒ गोर्ग॒र्भिण्या॑ उ॒ल्बण᳚म् । ए॒वमे॒तस्या॑ उ॒ल्बण᳚म् ॥ प्रजयिष्णुः प्रजया च पशुभि॑श्च भ॒वति ।
य ए॑वं-वेँ॒द । एतमुद्यन्त-मपिय॑न्तञ्चे॒ति । आदित्यः पुण्य॑स्य व॒थ्सः । अथ पवि॑त्राङ्गि॒रसः ॥ 47 ॥
(स्थो - ऽपो॑दकाभि--र् वशी - दधाथे - अ॒ग्नि - स्तयो॑ रे॒तौ व॒थ्सौ - भ॒वति च॒त्वारि॑ च) (अ. 10)
अनुवाकं 11
प॒वित्र॑वन्तः॒ परि॒वाज॒मास॑ते । पि॒तैषा᳚-म्प्र॒त्नो अ॒भिर॑क्षति व्र॒तम् । म॒हस्स॑मु॒द्रं-वँरु॑ण स्ति॒रोद॑धे । धीरा॑ इच्छेकु॒र्धरु॑णेष्वा॒रभ᳚म् ॥
प॒वित्र॑-न्ते॒ वित॑त॒-म्ब्रह्म॑ण॒स्पते᳚ । प्रभु॒र्गात्रा॑णि॒ पर्ये॑षि वि॒श्वतः॑ ।
अत॑प्ततनू॒-र्न तदा॒मो अ॑श्नुते । शृ॒तास॒ इद्वह॑न्-त॒स्त-थ्समा॑शत ॥ ब्र॒ह्मा दे॒वाना᳚-म्पद॒वीः क॑वी॒नामृषि॒र्विप्रा॑णा-म्महि॒षो मृ॒गाणा᳚म् । श्ये॒नो गृध्रा॑णा॒ग्॒ स्वधि॑ति॒-र्वना॑ना॒ग्ं॒ सोमः॑ प॒वित्र॒मत्ये॑ति॒ रेभन्न्॑ ॥ अस॑त-स्स॒द्ये तत॑क्षुः ॥ 48 ॥
ऋष॑य-स्स॒प्तात्रि॑श्च॒ यत् । सर्वे-ऽत्रयो अ॑गस्त्य॒श्च ।
नक्ष॑त्रै॒-श्शङ्कृ॑तो ऽवसन्न् ॥ अथ॑ सवितु॒-श्श्यावाश्व॒स्या ऽवर्ति॑कामस्य ॥ अ॒मी य ऋक्षा॒ निहि॑ता स उ॒च्चा । नक्त॒-न्ददृ॑श्रे॒ कुह॑चि॒द्दिवे॑युः ।
अद॑ब्धानि॒ वरु॑णस्य व्र॒तानि॑ । वि॒चा॒कश॑-च्च॒न्द्रमा॒ नक्ष॑त्रमेति ॥
त-थ्स॑वि॒तु-र्वरे᳚ण्यम् । भर्गो॑ दे॒वस्य॑ धीमहि ॥ 49 ॥
धियो॒ यो नः॑ प्रचो॒दया᳚त् ॥ तथ्स॑वि॒तु-र्वृ॑णीमहे ।
व॒य-न्दे॒वस्य॒ भोज॑नम् । श्रेष्ठग्ं॑ सर्व॒धात॑मम् । तुर॒-म्भग॑स्य धीमहि ॥
अपा॑गूहत सविता॒ तृभीन्॑ । सर्वा᳚-न्दि॒वो अन्ध॑सः ।
नक्त॑006छ्;॒तान्य॑भव-न्दृ॒शे । अस्थ्य॒स्थ्ना सम्भ॑विष्यामः ॥ नाम॒ नामै॒व ना॒म मे᳚ ॥ 50 ॥
नपुग्ंस॑क॒-म्पुमा॒ग्॒स्त्र्य॑स्मि । स्थाव॑रो-ऽस्म्यथ॒ जङ्ग॑मः ।
य॒जे-ऽयक्षि॒ यष्टा॒हे च॑ ॥ मया॑ भू॒तान्य॑यक्षत । प॒शवो॑ मम॑ भूता॒नि । अनूबन्ध्यो ऽस्म्य॑हं-विँ॒भुः ॥ स्त्रियः॑ स॒तीः । ता उ॑ मे पु॒ग्ं॒स आ॑हुः ।
पश्य॑दक्ष॒ण्वान्न-विचे॑तद॒न्धः । क॒विर्यः पु॒त्र-स्स इ॒मा चि॑केत ॥ 51 ॥
यस्ता वि॑जा॒ना-थ्स॑वि॒तुः पि॒ता-ऽस॑त् ॥ अ॒न्धो मणिम॑विन्दत् । तम॑नङ्गुलि॒-राव॑यत् । अ॒ग्री॒वः प्रत्य॑मुञ्चत् । तमजि॑ह्व अ॒सश्च॑त ॥
ऊर्ध्वमूल-म॑वाक्छा॒खम् । वृ॒क्षं-याँ॑ वेद॒ सम्प्र॑ति । न स जातु जनः॑ श्रद्द॒द्ध्यात् । मृ॒त्युर्मा॑ मार॒यादि॑तिः ॥ हसितग्ं रुदि॑तङ्गी॒तम् ॥ 52 ॥
वीणा॑ पण व॒लासि॑तम् । मृ॒तञ्जी॒वञ्च॑ यत्कि॒ञ्चित् ।
अ॒ङ्गानि॑ स्नेव॒ विद्धि॑ तत् ॥ अतृ॑ष्य॒ग्ग्॒स्तृष्य॑ ध्यायत् । अ॒स्माज्जा॒ता मे॑ मिथू॒ चरन्न्॑ । पुत्रो निर्-ऋत्या॑ वैदे॒हः । अ॒चेता॑ यश्च॒ चेत॑नः ॥ स॒ त-म्मणिम॑विन्दत् । सो॑-ऽनङ्गुलि॒राव॑यत् ।
सो॒-ऽग्री॒वः प्रत्य॑मुन्चत् ॥ 53 ॥
सो-ऽजि॑ह्वो अ॒सश्च॑त ॥ नैतमृषिं-विँदित्वा नग॑र-म्प्र॒विशेत् । य॑दि प्र॒विशेत् । मि॒थौ चरि॑त्वा प्र॒विशेत् । तथ्सम्भव॑स्य व्र॒तम् ॥ आ॒ तम॑ग्ने र॒थन्ति॑ष्ठ । एका᳚श्वमेक॒ योज॑नम् । एकचक्र॑-मेक॒धुरम् ।
वा॒त ध्रा॑जि ग॒तिं-विँ॑भो ॥ न॒ रि॒ष्यति॑ न व्य॒थते ॥ 54 ॥
ना॒स्याक्षो॑ यातु॒ सज्ज॑ति । यच्छ्वेता᳚-न्रोहि॑ताग्श्चा॒ग्नेः । र॒थे यु॑क्त्वा-ऽधि॒तिष्ठ॑ति ॥ एकया च दशभिश्च॑ स्वभू॒ते । द्वाभ्या मिष्टये विग्ं॑शत्या॒ च । तिसृभिश्च वहसे त्रिग्ं॑शता॒ च ।
नियुद्भि-र्वायविह ता॑ विमु॒ञ्च ॥ 55 ॥
(तत॑क्षु--र् धीमहि - ना॒म मे॑ - चिकेत - गी॒तं - प्रत्य॑मुञ्च-द्- व्य॒थते - +स॒प्त च॑) (अ. 11)
अनुवाकं 12
आत॑नुष्व॒ प्रत॑नुष्व । उ॒द्धमाध॑म॒ सन्ध॑म । आदित्ये चन्द्र॑वर्णा॒नाम् । गर्भ॒ मा धे॑हि॒ यः पुमान्॑ ॥ इ॒त-स्सि॒क्तग्ं सूर्य॑गतम् ।
च॒न्द्रम॑से॒ रस॑ङ्कृधि ।
वाराद-ञ्जन॑या-ग्रे॒-ऽग्निम् । य एको॑ रुद्र॒ उच्य॑ते ॥
अ॒स॒-ङ्ख्या॒ता-स्स॑हस्रा॒णि ।
स्म॒र्यते॑ न च॒ दृश्य॑ते ॥ 56 ॥
ए॒वमे॒तन्नि॑बोधत ॥ आ म॒न्द्रै-रि॑न्द्र॒ हरि॑भिः । या॒ हि म॒यूर॑-रोमभिः । मात्वा केचिन्निये मुरि॑न्न पा॒शिनः । द॒ध॒न्वेव॒ ता इ॑हि ॥ मा म॒न्द्रै-रि॑न्द्र॒ हरि॑भिः । या॒मि म॒यूर॑ रोमभिः । मा मा केचिन्निये मुरि॑न्न पा॒शिनः । नि॒ध॒न्वेव॒ ताँ(2) इ॑मि ॥
अणुभिश्च म॑हद्भि॒श्च ॥ 57 ॥
नि॒घृष्वै॑ रस॒मायु॑तैः । कालैर्-हरित्व॑माप॒न्नैः । इन्द्राया॑हि स॒हस्र॑ युक् ॥ अ॒ग्नि-र्वि॒भ्राष्टि॑ वसनः । वा॒यु-श्श्वेत॑सिकद्रु॒कः । सं॒वँ॒थ्स॒रो वि॑षू॒ वर्णैः᳚ । नित्या॒स्ते ऽनुच॑रास्त॒व ॥
सुब्रह्मण्योग्ं सुब्रह्मण्योग्ं सु॑ब्रह्म॒ण्योम् ।
इन्द्रागच्छ हरिव आगच्छ मे॑धाति॒थेः । मेष वृषणश्व॑स्य मे॒ने ॥ 58 ॥
गौरावस्कन्दिन्न-हल्या॑यै जा॒र । कौशिक-ब्राह्मण गौतम॑ब्रुवा॒ण ॥ अ॒रु॒णाश्वा॑ इ॒हाग॑ताः । वस॑वः पृथिवि॒ क्षितः॑ । अ॒ष्टौ दि॒ग्वास॑सो॒ ऽग्नयः॑ । अग्निश्च जातवेदा᳚श्चेत्ये॒ते ॥ ताम्राश्वा᳚-स्ताम्र॒रथाः । ताम्रवर्णा᳚ स्तथा॒-ऽसिताः । दण्डहस्ताः᳚ खाद॒ग्दतः । इतो रुद्राः᳚ परा॒ङ्गताः ॥ 59 ॥
उक्तग्ग् स्थान-म्प्रमाणञ्च॑ पुर॒ इत ॥ बृह॒स्पति॑श्च सवि॒ता च॑ । वि॒श्वरू॑पै-रि॒हाग॑ताम् । रथे॑नोदक॒वर्त्म॑ना । अ॒फ्सुषा॑ इति॒ तद्द्व॑योः ॥
उक्तो वेषो॑ वासा॒ग्ं॒सि च । कालावयवाना-मितः॑ प्रती॒ज्या । वासात्या॑ इत्य॒श्विनोः । को-ऽन्तरिक्षे शब्दङ्क॑रोती॒ति । वासिष्ठो रौहिणो मीमाग्ं॑सा-ञ्च॒क्रे । तस्यै॒षा भव॑ति ॥
वा॒श्रेव॑ वि॒द्युन्मि॑माति व॒थ्स-न्न मा॒ता सि॑षक्ति । यदे॑षां-वृँ॒ष्टिरस॑र्जि ॥ दिति॑ ॥ ब्रह्म॑ण उ॒दर॑णमसि । ब्रह्म॑ण उदी॒रण॑मसि । ब्रह्म॑ण आ॒स्तर॑णमसि । ब्रह्म॑ण उप॒स्तर॑णमसि ॥ 60 ॥
(दृश्य॑ते॒ - च - मे॒ने - प॑रा॒-ङ्गता - श्च॒क्रे षट् च॑) (अ. 12)
अनुवाकं 13
अ॒ष्टयो॑नी-म॒ष्टपु॑त्राम् । अ॒ष्टप॑त्नी-मि॒मा-म्मही᳚म् । अ॒हं-वेँद॒ न मे॑ मृत्युः ।
न चामृ॑त्युर॒घाह॑रत् ॥ अ॒ष्टयो᳚न्य॒ष्ट पु॑त्रम् । अ॒ष्टप॑दि॒द-म॒न्तरि॑क्षम् । अ॒हं-वेँद॒ न मे॑ मृत्युः । न चामृ॑त्युर॒घाह॑रत् । अ॒ष्टयो॑नी-म॒ष्टपु॑त्राम् । अ॒ष्टप॑त्नी-म॒मून्दिव᳚म् ॥ 61 ॥
अ॒हं-वेँद॒ न मे॑ मृत्युः ।
न चामृ॑त्युर॒घाह॑रत् ॥ सु॒त्रामा॑ण-म्पृथि॒वी-न्द्याम॑ने॒हसग्ं॑ सु॒शर्मा॑ण॒ मदि॑तिग्ं सु॒प्रणी॑तिम् । दैवी॒-न्नावग्ग्॑ स्वरि॒त्रामना॑गस॒मस्र॑वन्ती॒मा रु॑हेमा स्व॒स्तये᳚ ॥ म॒हीमू॒षुम॒हीमू॒ षु मा॒तरग्ं॑ सुव्र॒ताना॑मृ॒तस्य॒ पत्नी॒मव॑से हुवेम । तु॒वि॒क्ष॒त्राम॒जर॑न्तीमुरू॒चीग्ं सु॒शर्मा॑ण॒मदि॑तिग्ं सु॒प्रणी॑तिम् ॥ अदि॑ति॒र्द्यौ-रदि॑ति-र॒न्तरि॑क्षम् ।
अदि॑ति र्मा॒ता स पि॒ता स पु॒त्रः । विश्वे॑ दे॒वा अदि॑तिः॒ पञ्च॒ जनाः᳚ । अदि॑ति-र्जा॒त-मदि॑ति॒-र्जनि॑त्वम् ॥ अ॒ष्टौ पु॒त्रासो॒ अदि॑तेः । ये जा॒ता स्त॒न्वः॑ परि॑ । दे॒वाँ (2) उप॑प्रै-थ्स॒प्तभिः॑ ॥ 62 ॥
प॒रा॒ मा॒र्ता॒ण्डमास्य॑त् ॥ स॒प्तभिः॑ पु॒त्रै-रदि॑तिः । उप॒ प्रै-त्पू॒र्व्यं॑-युँग᳚म् । प्र॒जायै॑ मृ॒त्यवे त॑त् । प॒रा॒ मा॒र्ता॒ण्ड-माभ॑र॒दिति॑ ॥ ताननुक्र॑मिष्या॒मः ॥ मि॒त्रश्च॒ वरु॑णश्च । धा॒ता चा᳚र्य॒मा च॑ । अग्ंश॑श्च॒ भग॑श्च । इन्द्रश्च विवस्वाग्॑श्चेत्ये॒ते ॥ हि॒र॒ण्य॒ग॒र्भ-स्सम॑वर्त॒ताग्रे॑ भू॒तस्य॑ जा॒तः पति॒रेक॑ आसीत् । स दा॑धार पृथि॒वी-न्द्या मु॒तेमा-ङ्कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ ह॒ग्ं॒स-श्शु॑चि॒ष-द्वसु॑रन्तरिक्ष॒-सद्धोता॑ वेदि॒षदति॑थि र्दुरोण॒सत् । नृ॒ष-द्व॑र॒सदृ॑त॒स-द्व्यो॑म॒सद॒ब्जा गो॒जा ऋ॑त॒जा अ॑द्रि॒जा ऋ॒तं-बृ॒हत् ॥
ब्रह्म॑ जज्ञा॒न-म्प्र॑थ॒म-म्पु॒रस्ता॒द्वि सी॑म॒त-स्सु॒रुचो॑ वे॒न आ॑वः । स बु॒ध्निया॑ उप॒मा अ॑स्य वि॒ष्ठा-स्स॒तश्च॒ योनि॒मस॑तश्च॒ विवः॑ ॥ तदित्प॒द-न्न विचि॑केत वि॒द्वान् । यन्मृ॒तः पुन॑र॒प्येति॑ जी॒वान् । त्रि॒वृद्य-द्भुव॑नस्य रथ॒वृत् । जी॒वो गर्भो॒ न मृ॒त-स्स जी॑वात् ॥ मिति॑ ॥
ग॒र्भः प्रा॑जाप॒त्यः । अथ॒ पुरु॑ष-स्स॒प्तपुरु॑षः ॥ 63 ॥
(अ॒मू-न्दिवग्ं॑ - स॒प्तभि॑ - रे॒ते च॒त्वारि॑ च) (अ. 13)
अनुवाकं 14
[ य॒था॒स्था॒न-ङ्ग॑र्भि॒ण्यः॑ ]
यो-ऽसौ॑ त॒पन्नु॒देति॑ । स सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णाना॒दायो॒देति॑ । मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णाना॒दायोद॑गाः ॥
अ॒सौ यो᳚ ऽस्त॒मेति॑ । स सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णाना॒दाया॒स्तमेति॑ । मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णाना॒दाया स्त॑ङ्गाः ॥
अ॒सौ य आ॒पूर्य॑ति । स सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णै रा॒पूर्य॑ति ॥ 64 ॥
मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णै-रा॒पूरि॑ष्ठाः ॥ अ॒सौ यो॑-ऽप॒क्षीय॑ति । स सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णै-रप॑क्षीयति । मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णै-रप॑क्षेष्ठाः ॥ अ॒मूनि॒ नक्ष॑त्राणि । सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णैरप॑ प्रसर्पन्ति॒ चोथ्स॑र्पन्ति च ।
मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् ।
मा मम॑ प्रा॒णैरप॑ प्रसृपत॒ मोथ्सृ॑पत ॥ 65 ॥
इ॒मे मासा᳚-श्चार्धमा॒साश्च॑ ।
सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णैरप॑ प्रसर्पन्ति॒ चोथ्स॑र्पन्ति च । मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् ।
मा मम॑ प्रा॒णैरप॑ प्रसृपत॒ मोथ्सृ॑पत । इ॒म ऋ॒तवः॑ । सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णैरप॑ प्रसर्पन्ति॒ चोथ्स॑र्पन्ति च ।
मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् ।
मा मम॑ प्रा॒णैरप॑ प्रसृपत॒ मोथ्सृ॑पत ॥ अ॒यग्ं सं॑वँथ्स॒रः ।
सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णैरप॑ प्रसर्पति॒ चोथ्स॑र्पति च ॥ 66 ॥
मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णैरप॑ प्रसृप॒ मोथ्सृ॑प ॥
इ॒दमहः॑ । सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णै-रप॑ प्रसर्पति॒ चोथ्स॑र्पति च ।
मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णैरप॑ प्रसृप॒ मोथ्सृ॑प ।
इ॒यग्ं रात्रिः॑ । सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णै-रप॑ प्रसर्पति॒ चोथ्स॑र्पति च ।
मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णैरप॑ प्रसृप॒ मोथ्सृ॑प ॥
औ-म्भूर्भुव॒स्स्वः॑ ॥ एतद्वो मिथुन-म्मा नो मिथु॑नग्ं री॒ढ्वम् ॥ 67 ॥
(प्रा॒णैरा॒पूर्य॑ति॒-मोथ्सृ॑पत॒-चोथ्स॑र्पति च॒ - मोथ्सृ॑प॒ द्वे च॑) (अ. 14)
(योसौ॒ षोड॑शा॒मूनि॒ द्वाद॑शा॒य-ञ्चतु॑र्दश)
(उ॒देत्य॑स्त॒मेत्या॒पूर्य॑त्यप॒क्षीय॑त्य॒मूनि॒ नक्ष॑त्राणी॒ मे मासा॑ इ॒म ऋ॒तवो॒-ऽयग्ं सं॑वँथ्स॒र इ॒दमह॑रि॒यग्ं रात्रि॒र्दश॑)
अनुवाकं 15
अथादित्यस्याष्ट पु॑रुष॒स्य ॥
वसूना मादित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ॥
रुद्राणा-मादित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ॥
आदित्याना-मादित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ॥ सताग्ं॑सत्या॒नाम् । आदित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ॥ अभिधून्वता॑-मभि॒घ्नताम् । वातव॑ता-म्म॒रुताम् । आदित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ॥
ऋभूणा-मादित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ॥
विश्वेषा᳚-न्देवा॒नाम् । आदित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ॥ संवँथ्सर॑स्य स॒वितुः । आदित्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ॥ औ-म्भूर्भुव॒स्स्वः॑ ।
रश्मयो वो मिथुन-म्मा नो मिथु॑नग्ं री॒ढ्वम् ॥ 68 ॥
(ऋभूणामादित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि षट्च॑) (अ. 15)
अनुवाकं 16
आरोगस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । भ्राजस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । पटरस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । पतङ्गस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
स्वर्णरस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
ज्योतिषीमतस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
विभासस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
कश्यपस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । औ-म्भूर्भुव॒स्स्वः॑ । आपो वो मिथुन-म्मा नो मिथु॑नग्ं री॒ढ्वम् ॥ 69 ॥
(आरोगस्य दश॑) (अ. 16)
अनुवाकं 17
अथ वायो-रेकादश-पुरुषस्यैकादश॑-स्त्रीक॒स्य ॥
प्रभ्राजमानानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
व्यवदातानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
वासुकिवैद्युतानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
रजतानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
परुषाणाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
श्यामानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
कपिलानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
अतिलोहितानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
ऊर्ध्वानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ॥ 70 ॥
अवपतन्तानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
वैद्युतानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
प्रभ्राजमानीनाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
व्यवदातीनाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
वासुकिवैद्युतीनाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
रजतानाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
परुषाणाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
श्यामानाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
कपिलानाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
अतिलोहितीनाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
ऊर्ध्वानाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
अवपतन्तीनाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
वैद्युतीनाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
औ-म्भूर्भुव॒स्स्वः॑ ।
रूपाणि वो मिथुन-म्मा नो मिथु॑नग्ं री॒ढ्वम् ॥ 71 ॥
(ऊर्ध्वानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒ - न्यतिलोहितीनाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि पञ्च॑ च) (अ. 17)
अनुवाकं 18
अथाग्ने॑रष्ट पु॑रुष॒स्य ॥ अग्नेः पूर्व-दिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
जातवेदस उपदिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
सहोजसो दक्षिण-दिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
अजिराप्रभव उपदिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
वैश्वानरस्यापरदिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
नर्यापस उपदिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
पङ्क्तिराधस उदग्दिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
विसर्पिण उपदिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
औ-म्भूर्भुव॒स्स्वः॑( ) । दिशो वो मिथुन-म्मा नो मिथु॑नग्ं री॒ढ्वम् ॥ 72 ॥
(स्व॑रेक॑-ञ्च) (अ. 18)
(एत-द्रश्मय आपो रूपाणि दिशः पञ्च॑)
अनुवाकं 19
दक्षिणपूर्व-स्यान्दिशि विस॑र्पी न॒रकः । तस्मान्नः प॑रिपा॒हि ॥
दक्षिणा-परस्या-न्दिश्य विस॑र्पी न॒रकः ।
तस्मान्नः प॑रिपा॒हि ॥
उत्तर-पूर्वस्या-न्दिशि विषा॑दी न॒रकः ।
तस्मान्नः प॑रिपा॒हि ॥
उत्तरा-परस्या-न्दिश्य विषा॑दी न॒रकः ।
तस्मान्नः प॑रिपा॒हि ॥
आयस्मिन्᳚ थ्स॒प्तवा॑स॒वा स्तिष्ठ॑न्ति स्वा॒रुहो॑ यथा । ऋषि॑र्ह दीर्घ॒श्रुत्त॑म॒ इन्द्र॑स्य घ॒र्मो अति॑थिः ॥ इ॒न्द्रि॒याणि॑ शतक्रतो॒ या ते॒ जने॑षु प॒ञ्चसु॑ । इन्द्र॒ तानि॑ त॒ आ वृ॑णे ॥ वित्ये॒ते ॥ 73 ॥
(दक्षिणपूर्वस्या-न्नव॑) (अ. 19)
अनुवाकं 20
इ॒न्द्र॒ घो॒षा वो॒ वसु॑भिः पु॒रस्ता॒-दुप॑दधताम् ।
मनो॑जवसो वः पि॒तृभि॑-र्दक्षिण॒त उप॑दधताम् ।
प्रचे॑ता वो रु॒द्रैः प॒श्चा-दुप॑दधताम् ।
वि॒श्वक॑र्मा व आदि॒त्यै-रु॑त्तर॒त उप॑दधताम् ।
त्वष्टा॑ वो रू॒पै-रु॒परि॑ष्टा॒-दुप॑दधताम् । सञ्ज्ञानं-वः ँप॑श्चादि॒ति ॥ आ॒दि॒त्य-स्सर्वो॒-ऽग्निः पृ॑थि॒व्याम् । वा॒युर॒न्तरि॑क्षे । सूर्यो॑ दि॒वि ।
च॒न्द्रमा॑ दि॒क्षु । नक्ष॑त्राणि॒ स्वलो॒के ॥ ए॒वा ह्ये॑व । ए॒वा ह्य॑ग्ने । ए॒वा हि वा॑यो । ए॒वा ही᳚न्द्र । ए॒वा हि पू॑षन्न् । ए॒वा हि दे॑वाः ॥ 74 ॥
दि॒क्षु स॒प्त च॑) (अ. 20)
अनुवाकं 21
आप॑मापाम॒प-स्सर्वाः᳚ । अ॒स्मा-द॒स्मादि॒तो-ऽमुतः॑ ।
अ॒ग्निर्वा॒युश्च॒ सूर्य॑श्च । स॒ह स॑ञ्चस्क॒रर्धि॑या ॥
वा॒य्वश्वा॑ रश्मि॒ पत॑यः । मरी᳚च्यात्मानो॒ अद्रु॑हः ।
दे॒वी र्भु॑वन॒ सूव॑रीः । पु॒त्र॒व॒त्त्वाय॑ मे सुत ॥
महानाम्नी-र्म॑हामा॒नाः । म॒ह॒सो म॑हस॒स्स्वः॑ ॥ 75 ॥
दे॒वीः प॑र्जन्य॒ सूव॑रीः । पु॒त्र॒व॒त्त्वाय॑ मे सुत ॥
अ॒पाश्न्यु॑ष्णि-म॒पा रक्षः॑ । अ॒पाश्न्यु॑ष्णि-म॒पा रघ᳚म् । अपा᳚घ्रा॒मप॑ चा॒वर्ति᳚म् । अप॑ दे॒वीरि॒तो हि॑त ॥
वज्र॑-न्दे॒वीरजी॑ताग्श्च । भुव॑न-न्देव॒ सूव॑रीः । आ॒दि॒त्यानदि॑ति-न्दे॒वीम् । योनि॑नोर्ध्व-मु॒दीष॑त ॥ 76 ॥
भ॒द्र-ङ्कर्णे॑भि-श्शृणु॒याम॑ देवाः ।
भ॒द्र-म्प॑श्येमा॒क्षभि॒-र्यज॑त्राः ।
स्थि॒रैरङ्गै᳚ स्तुष्टु॒वाग्ं स॑स्त॒नूभिः॑ ।
व्यशे॑म दे॒वहि॑तं॒-यँदायुः॑ ॥
स्व॒स्ति न॒ इन्द्रो॑ वृ॒द्धश्र॑वाः । स्व॒स्ति नः॑ पू॒षा वि॒श्ववे॑दाः । स्व॒स्ति न॒स्तार्क्ष्यो॒ अरि॑ष्टनेमिः । स्व॒स्ति नो॒ बृह॒स्पति॑-र्दधातु ॥ के॒तवो॒ अरु॑णासश्च । ऋ॒ष॒यो वात॑रश॒नाः( ) । प्र॒ति॒ष्ठाग्ं श॒तधा॑ हि । स॒माहि॑तासो सहस्र॒धाय॑सम् ॥ शि॒वा न॒-श्शन्त॑मा भवन्तु । दि॒व्या आप॒ ओष॑धयः ॥ सु॒मृ॒डी॒का सर॑स्वति । माते॒ व्यो॑म स॒न्दृशि॑ ॥ 77 ॥
(स्व॑ - रु॒दीष॑त॒ - वात॑रश॒ना-ष्षट्च॑) (अ. 21)
अनुवाकं 22
यो॑-ऽपा-म्पुष्पं॒-वेँद॑ । पुष्प॑वा-न्प्र॒जावा᳚-न्पशु॒मा-न्भ॑वति । च॒न्द्रमा॒ वा अ॒पा-म्पुष्प᳚म् । पुष्प॑वा-न्प्र॒जावा᳚-न्पशु॒मा-न्भ॑वति ।
य ए॒वं-वेँद॑ ॥ यो॑-ऽपामा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । अ॒ग्निर्वा अ॒पामा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । यो᳚-ऽग्नेरा॒यत॑नं॒-वेँद॑ ॥ 78 ॥
आ॒यत॑नवा-न्भवति । आपो॒ वा अ॒ग्नेरा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ यो॑-ऽपामा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति ।
वा॒युर्वा अ॒पामा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति ।
यो वा॒योरा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति ॥ 79 ॥
आपो॒ वै वा॒योरा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ यो॑-ऽपामा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । अ॒सौ वै तप॑न्न॒पा-मा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । यो॑-ऽमुष्य॒-तप॑त आ॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । आपो॒वा अ॒मुष्य॒-तप॑त आ॒यत॑नम् ॥ 80 ॥
आ॒यत॑नवा-न्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ यो॑-ऽपामा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । च॒न्द्रमा॒ वा अ॒पामा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति ।
यश्च॒न्द्रम॑स आ॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । आपो॒ वै च॒न्द्रम॑स आ॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति ॥ 81 ॥
य ए॒वं-वेँद॑ ॥ यो॑-ऽपामा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । नक्ष॑त्राणि॒ वा अ॒पामा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । यो नक्ष॑त्राणा-मा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । आपो॒ वै नक्ष॑त्राणा-मा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति ।
य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 82 ॥
यो॑-ऽपामा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । प॒र्जन्यो॒ वा अ॒पामा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति ।
यः प॒र्जन्य॑-स्या॒यत॑नं॒-वेँद॑ ।
आ॒यत॑नवा-न्भवति । आपो॒ वै प॒र्जन्य॑-स्या॒यत॑नम् ।
आ॒यत॑नवा-न्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ यो॑-ऽपामा॒यत॑नं॒-वेँद॑ ॥ 83 ॥
आ॒यत॑नवा-न्भवति । सं॒वँ॒थ्स॒रो वा अ॒पामा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । य-स्सं॑वँथ्स॒र-स्या॒यत॑नं॒-वेँद॑ ।
आ॒यत॑नवा-न्भवति । आपो॒ वै सं॑वँथ्स॒र-स्या॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥
यो᳚-ऽफ्सु नाव॒-म्प्रति॑ष्ठितां॒-वेँद॑ । प्रत्ये॒व ति॑ष्ठति ॥ 84 ॥
इ॒मे वै लो॒का अ॒फ्सु प्रति॑ष्ठिताः । तदे॒षा-ऽभ्यनू᳚क्ता ॥
अ॒पाग्ं रस॒मुद॑यग्ंसन्न् । सूर्ये॑ शु॒क्रग्ं स॒माभृ॑तम् । अ॒पाग्ं रस॑स्य॒ यो रसः॑ । तं-वोँ॑ गृह्णा-म्युत्त॒ममिति॑ ॥ इ॒मे वै लो॒का अ॒पाग्ं रसः॑ । ते॑-ऽमुष्मि॑-न्नादि॒त्ये स॒माभ॑ताः ॥
जा॒नु॒द॒घ्नी-मु॑त्तर-वे॒दीङ्खा॒त्वा । अ॒पा-म्पू॑रयि॒त्वा गु॑ल्फद॒घ्नम् ॥ 85 ॥
पुष्करपर्णैः पुष्करदण्डैः पुष्करैश्च॑ सग्ग्स्ती॒र्य । तस्मि॑न् विहा॒यसे । अ॒ग्नि-म्प्र॒णीयो॑प-समा॒धाय॑ ॥ ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॑ वदन्ति ।
कस्मा᳚-त्प्रणी॒ते-ऽय-म॒ग्निश्ची॒यते᳚ । साः प्र॑णी॒ते-ऽयम॒फ्सु ह्यय॑ञ्ची॒यते᳚ ।
अ॒सौ भुव॑ने॒-ऽप्य-ना॑हिताग्नि-रे॒ताः ।
तम॒भित॑ ए॒ता अ॒भीष्ट॑का॒ उप॑दधाति ॥
अ॒ग्नि॒हो॒त्रे द॑र्शपूर्ण-मा॒सयोः᳚ ।
प॒शु॒ब॒न्धे चा॑तुर्मा॒स्येषु॑ ॥ 86 ॥
अथो॑ आहुः । सर्वे॑षु यज्ञक्र॒तुष्विति॑ ॥
ए॒तद्ध॑ स्म॒ वा आ॑हु-श्शण्डि॒लाः । कम॒ग्निञ्चि॑नुते ॥ स॒त्रि॒य-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः ।
सं॒वँ॒थ्स॒र-म्प्र॒त्यक्षे॑ण ॥ कम॒ग्निञ्चि॑नुते । सा॒वि॒त्र-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । अ॒मुमा॑दि॒त्य-म्प्र॒त्यक्षे॑ण ॥ कम॒ग्निञ्चि॑नुते ॥ 87 ॥
ना॒चि॒के॒त-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । प्रा॒णा-न्प्र॒त्यक्षे॑ण ॥ कम॒ग्निञ्चि॑नुते । चा॒तु॒र्॒हो॒त्रि॒य-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । ब्रह्म॑ प्र॒त्यक्षे॑ण ॥ कम॒ग्निञ्चि॑नुते ।
वै॒श्व॒सृ॒ज-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । शरी॑र-म्प्र॒त्यक्षे॑ण ॥ कम॒ग्निञ्चि॑नुते ।
उ॒पा॒नु॒वा॒क्य॑मा॒शु-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः ॥ 88 ॥
इ॒मान् ँलो॒का-न्प्र॒त्यक्षे॑ण ॥ कम॒ग्निञ्चि॑नुते ।
इ॒ममा॑रुण-केतुक-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒न इति॑ । य ए॒वासौ ।
इ॒तश्चा॒-मुत॑श्चा-व्यतीपा॒ती । तमिति॑ ॥ यो᳚-ऽग्नेर्मि॑थू॒या वेद॑ । मि॒थु॒न॒वा-न्भ॑वति । आपो॒ वा अ॒ग्नेर्मि॑थू॒याः ।
मि॒थु॒न॒वा-न्भ॑वति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 89 ॥
(वेद॑ - भव - त्या॒यत॑नं - भवति॒ - वेद॒ - वेद॑ - तिष्ठति - गुल्फद॒घ्नं - चा॑तुर्मा॒स्ये - ष्व॒मुमा॑दि॒त्य-म्प्र॒त्यक्षे॑ण॒ कम॒ग्नि-ञ्चि॑नुत - उपानुवा॒क्य॑मा॒शुम॒ग्नि-ञ्चि॑न्वा॒नो - मि॑थू॒या मि॑थुन॒वा-न्भ॑व॒त्येक॑-ञ्च) (अ. 22)
(पुष्प॑म॒ग्निर्वा॒युर॒सौ वै तप॑ञ्च॒न्द्रमा॒ नक्ष॑त्राणि प॒र्जन्यः॑ संवँथ्स॒रो यो᳚-ऽफ्सु नाव॑मे॒तद्ध॑ स्म॒ वै स॑त्रि॒यग्ं सं॑वँथ्स॒रग्ं सा॑वि॒त्रम॒मु-न्ना॑चिके॒त-म्प्रा॒णाग्श्चा॑तुर्होत्रि॒य-म्ब्रह्म॑ वैश्वसृ॒जग्ं शरी॑रमुपानुवा॒क्य॑मा॒शुमि॒मान् ँलो॒कानि॒ममा॑रुणकेतुकं॒-यँ ए॒वासौ)
अनुवाकं 23
आपो॒ वा इ॒दमा॑सन्-थ्सलि॒लमे॒व ।
स प्र॒जाप॑ति॒रेकः॑ पुष्करप॒र्णे सम॑भवत् ।
तस्यान्त॒-र्मन॑सि काम॒-स्सम॑वर्तत । इ॒दग्ं सृ॑जेय॒मिति॑ । तस्मा॒द्य-त्पुरु॑षो॒ मन॑सा-ऽभि॒गच्छ॑ति । तद्वा॒चा व॑दति ।
तत्कर्म॑णा करोति । तदे॒षा ऽभ्यनू᳚क्ता ॥ काम॒स्तदग्रे॒ सम॑वर्त॒ताधि॑ । मन॑सो॒ रेतः॑ प्रथ॒मं-यँदासी᳚त् ॥ 90 ॥
स॒तो बन्धु॒मस॑ति॒ निर॑विन्दन्न् । हृ॒दि प्र॒तीष्या॑ क॒वयो॑ मनी॒षेति॑ ॥ उपै॑न॒न्तदुप॑नमति । य-त्का॑मो॒ भव॑ति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ स तपो॑-ऽतप्यत ।
स तप॑स्त॒प्त्वा । शरी॑रमधूनुत । तस्य॒ य-न्मा॒ग्ं॒समासी᳚त् । ततो॑-ऽरु॒णाः के॒तवो॒ वात॑रश॒ना ऋष॑य॒ उद॑तिष्ठन्न् ॥ 91 ॥
ये नखाः᳚ । ते वै॑खान॒साः । ये वालाः᳚ । ते वा॑लखि॒ल्याः । यो रसः॑ । सो॑-ऽपाम् ॥ अ॒न्त॒र॒तः कू॒र्म-म्भू॒तग्ं सर्प॑न्तम् । तम॑ब्रवीत् । मम॒ वै त्वं-मा॒ग्ं॒सा । सम॑भूत् ॥ 92 ॥
नेत्य॑ब्रवीत् । पूर्व॑मे॒वाह-मि॒हास॒मिति॑ । तत्पुरु॑षस्य पुरुष॒त्वम् । स स॒हस्र॑शीर्षा॒ पुरु॑षः । स॒ह॒स्रा॒क्ष-स्स॒हस्र॑पात् । भू॒त्वोद॑तिष्ठत् । तम॑ब्रवीत् । त्वं-वैँ पूर्वग्ं॑ सम॑भूः ।
त्वमि॒द-म्पूर्वः॑ कुरु॒ष्वेति॑ ॥ स इ॒त आ॒दायापः॑ ॥ 93 ॥
अ॒ञ्ज॒लिना॑ पु॒रस्ता॑-दु॒पाद॑धात् । ए॒वा ह्ये॒वेति॑ ।
तत॑ आदि॒त्य उद॑तिष्ठत् । सा प्राची॒ दिक् ॥
अथा॑रु॒णः के॒तु-र्द॑क्षिण॒त उ॒पाद॑धात् । ए॒वा ह्यग्न॒ इति॑ । ततो॒ वा अ॒ग्निरुद॑तिष्ठत् । सा द॑क्षि॒णा दिक् । अथा॑रु॒णः के॒तुः प॒श्चादु॒पाद॑धात् ।
ए॒वा हि वायो॒ इति॑ ॥ 94 ॥
ततो॑ वा॒युरुद॑तिष्ठत् । सा प्र॒तीची॒ दिक् ।
अथा॑रु॒णः के॒तु-रु॑त्तर॒त उ॒पाद॑धात् । ए॒वा हीन्द्रेति॑ ।
ततो॒ वा इन्द्र॒ उद॑तिष्ठत् । सोदी॑ची॒ दिक् ।
अथा॑रु॒णः के॒तु-र्मद्ध्य॑ उ॒पाद॑धात् । ए॒वा हि पूष॒न्निति॑ । ततो॒ वै पू॒षोद॑तिष्ठत् । सेयन्दिक् ॥ 95 ॥
अथा॑रु॒णः के॒तुरु॒परि॑ष्टा-दु॒पाद॑धात् । ए॒वा हि देवा॒ इति॑ । ततो॑ देव मनु॒ष्याः पि॒तरः॑ । ग॒न्ध॒र्वा॒-फ्स॒रस॒ श्चोद॑-तिष्ठन्न् ।
सोर्ध्वा दिक् ॥ या वि॒प्रुषो॑ वि॒परा॑पतन्न् ।
ताभ्यो-ऽसु॑रा॒ रक्षाग्ं॑सि पिशा॒चाश्चो-द॑तिष्ठन्न् । तस्मा॒त्ते परा॑भवन्न् । वि॒प्रुड्भ्यो॒ हि ते सम॑भवन्न् ॥ तदे॒षा-ऽभ्यनू᳚क्ता ॥ 96 ॥
आपो॑ ह॒ य-द्बृ॑ह॒ती-र्गर्भ॒मायन्न्॑ । दक्ष॒-न्दधा॑ना ज॒नय॑न्ती-स्स्वय॒म्भुम् । तत॑ इ॒मे-ऽद्ध्य-सृ॑ज्यन्त॒ सर्गाः᳚ । अद्भ्यो॒ वा इ॒दग्ं सम॑भूत् ।
तस्मा॑दि॒दग्ं सर्व॒-म्ब्रह्म॑ स्वय॒भ्विन्ति॑ ॥
तस्मा॑दि॒दग्ं सर्व॒ग्ं॒ शिथि॑ल-मि॒वा ध्रुव॑-मिवाभवत् ॥ प्र॒जाप॑ति॒-र्वाव तत् । आ॒त्मना॒-ऽऽत्मानं॑-विँ॒धाय॑ ।
तदे॒वानु॒ प्रावि॑शत् ॥ तदे॒षा-ऽभ्यनू᳚क्ता ॥ 97 ॥
वि॒धाय॑ लो॒कान्. वि॒धाय॑ भू॒तानि॑ । वि॒धाय॒ सर्वाः᳚ प्र॒दिशो॒ दिश॑श्च । प्र॒जाप॑तिः प्रथम॒जा ऋ॒तस्य॑ । आ॒त्मना॒-ऽऽत्मा-न॑म॒भि-संविँ॑वे॒शेति॑ ॥
सर्व॑मे॒वेदमा॒प्त्वा । सर्व॑-मव॒रुद्ध्य॑ । तदे॒वानु॒ प्रवि॑शति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 98 ॥
(आसी॑ - दतिष्ठन् - नभू॒ - दपो॒ - वायो॒ इति - सेय-न्दिग॒ - भ्यनू᳚क्ता॒ - ऽभ्यनू᳚क्ता॒ -+-ऽष्टौ च॑) (अ. 23)
अनुवाकं 24
चतु॑ष्टय्य॒ आपो॑ गृह्णाति । च॒त्वारि॒ वा अ॒पाग्ं रू॒पाणि॑ । मेघो॑ वि॒द्युत् । स्त॒न॒यि॒त्नु-र्वृ॒ष्टिः । तान्ये॒वा व॑रुन्धे ॥ आ॒तप॑ति॒ वर्ष्या॑ गृह्णाति ।
ताः पु॒रस्ता॒-दुप॑दधाति । ए॒ता वै ब्र॑ह्मवर्च॒स्या आपः॑ । मु॒ख॒त ए॒व ब्र॑ह्मवर्च॒स-मव॑रुन्धे ।
तस्मा᳚-न्मुख॒तो ब्र॑ह्मवर्च॒सित॑रः ॥ 99 ॥
कूप्या॑ गृह्णाति । ता द॑क्षिण॒त उप॑दधाति । ए॒ता वै ते॑ज॒स्विनी॒रापः॑ । तेज॑ ए॒वास्य॑ दक्षिण॒तो द॑धाति । तस्मा॒-द्दक्षि॒णोर्ध॑ ऽस्तेज॒स्वित॑रः ॥
स्था॒व॒रा गृ॑ह्णाति । ताः प॒श्चादुप॑दधाति । प्रति॑ष्ठिता॒ वै स्था॑व॒राः ।
प॒श्चादे॒व प्रति॑तिष्ठति ॥ वह॑न्ती-र्गृह्णाति ॥ 100 ॥
ता उ॑त्तर॒त उप॑दधाति । ओज॑सा॒ वा ए॒ता वह॑न्तीरि॒वो-द्ग॑तीरि॒व आकूज॑तीरि॒व धाव॑न्तीः । ओज॑ ए॒वास्यो᳚त्तर॒तो द॑धाति । तस्मा॒दुत्त॒रो-ऽद्ध॑ ओज॒स्वित॑रः ॥ स॒भां॒र्या गृ॑ह्णाति ।
ता मद्ध्य॒ उप॑दधाति । इ॒यं-वैँ स॑भां॒र्याः । अ॒स्यामे॒व प्रति॑तिष्ठति ॥ प॒ल्व॒ल्या गृ॑ह्णाति । ता उ॒परि॑ष्टा-दु॒पाद॑धाति ॥ 101 ॥
अ॒सौ वै प॑ल्व॒ल्याः । अ॒मुष्या॑मे॒व प्रति॑तिष्ठति ॥ दि॒क्षूप॑दधाति । दि॒क्षु वा आपः॑ । अन्नं॒-वाँ आपः॑ । अ॒द्भ्यो वा अन्न॑ञ्जायते । यदे॒वाद्भ्यो-ऽन्न॒-ञ्जाय॑ते । तदव॑रुन्धे ॥ तं-वाँ ए॒तम॑रु॒णाः के॒तवो॒ वात॑रश॒ना ऋष॑यो-ऽचिन्वन्न् । तस्मा॑-दारुण के॒तुकः॑ ॥ तदे॒षा-ऽभ्यनू᳚क्ता ॥ के॒तवो॒ अरु॑णासश्च । ऋ॒ष॒यो वात॑रश॒नाः ।
प्र॒ति॒ष्ठाग्ं श॒तधा॑ हि । स॒माहि॑तासो सहस्र॒धाय॑स॒मिति॑ ॥ श॒तश॑श्चै॒व ऽस॒हस्र॑शश्च॒ प्रति॑तिष्ठति । य ए॒तम॒ग्निञ्चि॑नु॒ते ।
य उ॑चैनमे॒वं-वेँद॑ ॥ 102 ॥
(ब्र॒ह्म॒व॒र्च॒सित॑रो॒ - वह॑न्ती-र्गृह्णाति॒ - ता उ॒परि॑ष्टादु॒पाद॑धा - त्यारुणके॒तुको॒-ऽष्टौ च॑) (अ. 24)
अनुवाकं 25
जा॒नु॒द॒घ्नी-मु॑त्तरवे॒दीङ्खा॒त्वा । अ॒पा-म्पू॑रयति । अ॒पाग्ं स॑र्व॒त्वाय॑ । पु॒ष्क॒र॒प॒र्णग्ं रु॒क्म-म्पुरु॑ष॒-मित्युप॑दधाति । तपो॒ वै पु॑ष्करप॒र्णम् ।
स॒त्यग्ं रु॒क्मः । अ॒मृत॒-म्पुरु॑षः । ए॒ताव॒द्वा वा᳚स्ति । याव॑दे॒तत् । याव॑दे॒वास्ति॑ ॥ 103 ॥
तदव॑रुन्धे ॥ कू॒र्ममुप॑दधाति । अ॒पामे॒व मेध॒मव॑रुन्धे । अथो᳚ स्व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ सम॑ष्ट्यै ॥ आप॑मापाम॒प-स्सर्वाः᳚ ।
अ॒स्माद॒स्मा दि॒तो-ऽमुतः॑ । अ॒ग्निर्वा॒युश्च॒ सूर्य॑श्च ।
स॒ह स॑ञ्चस्क॒रर्धि॑या॒ इति॑ । वा॒य्वश्वा॑ रश्मि॒पत॑यः । मरी᳚च्यात्मानो॒ अद्रु॑हः । दे॒वी-र्भु॑वन॒ सूव॑रीः । पु॒त्र॒व॒त्वाय॑ मे सुत ॥ लो॒क-म्पृ॑णच्छि॒द्र-म्पृ॑ण ॥ 104 ॥
यास्ति॒स्रः प॑रम॒जाः ॥ ) (शोर्त् अन्-द्लोन्ग्fऒरं अरे थे समॆ इ-न्ति॑ ॥ पञ्च॒ चित॑य॒ उप॑दधाति । पाङ्क्त॒-ऽग्निः । यावा॑ने॒वाग्निः । तञ्चि॑नुते ॥
लो॒क-म्पृ॑णया द्वि॒तीया॒-मुप॑दधाति ।
पञ्च॑पदा॒ वै वि॒राट् । तस्या॒ वा इ॒य-म्पादः॑ । अ॒न्तरि॑क्ष॒-म्पादः॑ । द्यौः पादः॑ । दिशः॒ पादः॑ । प॒रोर॑जाः॒ पादः॑ ॥ वि॒राज्ये॒व प्रति॑तिष्ठति ।
य ए॒तम॒ग्निञ्चि॑नु॒ते । य उ॑चैनमे॒वं-वेँद॑ ॥ 105 ॥
(अस्ति॑ - पृणा॒ - न्तरि॑क्ष॒-म्पाद॒-ष्षट्च॑) (अ. 25)
अनुवाकं 26
अ॒ग्नि-म्प्र॒णीयो॑प-समा॒धाय॑ । तम॒भित॑ ए॒ता अ॒भीष्ट॑का॒ उप॑दधाति । अ॒ग्नि॒हो॒त्रे द॑र्शपूर्ण-मा॒सयोः᳚ । प॒शु॒ब॒न्धे चा॑तुर्मा॒स्येषु॑ ।
अथो॑ आहुः । सर्वे॑षु यज्ञक्र॒तुष्विति॑ ॥
अथ॑ हस्मा हारु॒ण-स्स्वा॑य॒म्भुवः॑ ।
सा॒वि॒त्र-स्सर्वो॒-ऽग्नि-रित्यन॑नुषङ्ग-म्मन्यामहे ।
नाना॒ वा ए॒तेषां᳚-वीँ॒र्या॑णि ॥ कम॒ग्निञ्चि॑नुते ॥ 106 ॥
स॒त्रि॒य म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । कम॒ग्निञ्चि॑नुते ।
सा॒वि॒त्र म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । कम॒ग्निञ्चि॑नुते । ना॒चि॒के॒त म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । कम॒ग्निञ्चि॑नुते ।
चा॒तु॒र्॒ हो॒त्रि॒य-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । कम॒ग्निञ्चि॑नुते ।
वै॒श्व॒सृ॒ज म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । कम॒ग्निञ्चि॑नुते ॥ 107 ॥
उ॒पा॒नु॒वा॒क्य॑-मा॒शु म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । कम॒ग्निञ्चि॑नुते । इ॒ममा॑रुण-केतुक म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒न इति॑ ॥ वृषा॒ वा अ॒ग्निः । वृषा॑णौ॒ सग्ग्स्फा॑लयेत् । ह॒न्येता᳚स्य य॒ज्ञः । तस्मा॒न्नानु॒षज्यः॑ ॥
सोत्त॑रवे॒दिषु॑ क्र॒तुषु॑ चिन्वीत । उ॒त्त॒र॒वे॒द्याग् ह्य॑ग्निश्ची॒यते᳚ ॥ प्र॒जाका॑मश्चिन्वीत ॥ 108 ॥
प्रा॒जा॒प॒त्यो वा ए॒षो᳚-ऽग्निः । प्रा॒जा॒प॒त्याः प्र॒जाः । प्र॒जावा᳚-न्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ प॒शुका॑मश्चिन्वीत । स॒ञ्ज्ञानं॒-वाँ ए॒त-त्प॑शू॒नाम् । यदापः॑ ।
प॒शू॒नामे॒व स॒ज्ञान्ने॒ ऽग्निञ्चि॑नुते । प॒शु॒मा-न्भ॑वति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 109 ॥
वृष्टि॑कामश्चिन्वीत । आपो॒ वै वृष्टिः॑ । प॒र्जन्यो॒ वर्षु॑को भवति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ आ॒म॒या॒वी चि॑न्वीत । आपो॒ वै भे॑ष॒जम् । भे॒ष॒ज-मे॒वास्मै॑ करोति । सर्व॒मायु॑रेति ॥ अ॒भि॒चरग्ग्॑ श्चिन्वीत । वज्रो॒ वा आपः॑ ॥ 110 ॥
वज्र॑मे॒व भ्रातृ॑व्येभ्यः॒ प्रह॑रति । स्तृ॒णु॒त ए॑नम् ॥ तेज॑स्कामो॒ यश॑स्कामः ।
ब्र॒ह्म॒व॒र्च॒सका॑म-स्स्व॒र्गका॑मश्चिन्वीत । ए॒ता व॒द्वा वा᳚स्ति । याव॑दे॒तत् । याव॑दे॒वास्ति॑ । तदव॑रुन्धे ॥ तस्यै॒ तद्व्र॒तम् । वर्ष॑ति॒ न धा॑वेत् ॥ 111 ॥
अ॒मृतं॒-वाँ आपः॑ । अ॒मृत॒स्या-न॑न्तरित्यै ॥
नाफ्सु-मूत्र॑पुरी॒षङ्कु॑र्यात् । न निष्ठी॑वेत् । न वि॒वस॑न-स्स्नायात् । गुह्यो॒ वा ए॒षो᳚-ऽग्निः ।
ए॒तस्या॒ग्ने रन॑ति दाहाय ॥ न पु॑ष्करप॒र्णानि॒ हिर॑ण्यं॒-वाँ-ऽधि॒तिष्ठे᳚त् । ए॒तस्या॒ग्ने-रन॑भ्यारोहाय ॥ न कूर्म॒स्याश्ञी॑यात् ।
नोद॒कस्या॒-घातु॑का॒न्येन॑-मोद॒कानि॑ भवन्ति । अ॒घातु॑का॒ आपः॑ । य ए॒तम॒ग्निञ्चि॑नु॒ते । य उ॑चैनमे॒वं-वेँद॑ ॥ 112 ॥
(चि॒नु॒ते॒ - चि॒नु॒ते॒ - प्र॒जाका॑मश्चिन्वीत॒ - य ए॒वं-वेँदा - पो॑ - धावे॒ - दश्ञी॑याच्च॒त्वारि॑ च) (अ. 26)
अनुवाकं 27
इ॒मा नु॑क॒-म्भुव॑ना सीषधेम । इन्द्र॑श्च॒ विश्वे॑च दे॒वाः ॥ य॒ज्ञञ्च॑ नस्त॒न्वञ्च॑ प्र॒जाञ्च॑ । आ॒दि॒त्यैरिन्दः॑ स॒ह सी॑षधातु ॥
आ॒दि॒त्यैरिन्द्र॒-स्सग॑णो-म॒रुद्भिः॑ । अ॒स्माक॑-म्भूत्ववि॒ता त॒नूना᳚म् ॥ आप्ल॑वस्व॒ प्रप्ल॑वस्व । आ॒ण्डी भ॑व ज॒ मा मु॒हुः । सुखादीन्दुः॑ खनि॒धनाम् । प्रति॑मुञ्चस्व॒ स्वा-म्पु॒रम् ॥ 113 ॥
मरी॑चय-स्स्वायम्भु॒वाः । ये श॑री॒राण्य॑ कल्पयन्न् ।
ते ते॑ दे॒हङ्क॑ल्पयन्तु । मा च॑ ते॒ ख्या स्म॑ तीरिषत् ॥ उत्ति॑ष्ठत॒ मा स्व॑प्त । अ॒ग्नि-मि॑च्छद्ध्व॒-म्भार॑ताः । राज्ञ॒-स्सोम॑स्य तृ॒प्तासः॑ । सूर्ये॑ण स॒युजो॑षसः ॥ युवा॑ सु॒वासाः॒ परि॑वीत॒ आगा᳚त् । स उ॒ श्रेया᳚-न्भवति॒ जाय॑मानः । त-न्धीरा॑सः क॒वय॒ उन्न॑यन्ति । स्वा॒धियो॒ मन॑सा देव॒यन्तः॑ ॥
अ॒ष्टाच॑क्रा॒ नव॑द्वारा ॥ 114 ॥
दे॒वाना॒-म्पूर॑यो॒द्ध्या । तस्याग्ं॑ हिरण्म॑यः को॒शः । स्व॒र्गो लो॒को ज्योति॒षा ऽऽवृ॑तः ॥ यो वै ता᳚-म्ब्रह्म॑णो वे॒द । अ॒मृते॑नावृ॒ता-म्पु॑रीम् । तस्मै᳚ ब्रह्म च॑ ब्रह्मा॒ च । आ॒युः कीर्ति॑-म्प्र॒जान्द॑दुः ॥ वि॒भ्राज॑माना॒ग्ं॒ हरि॑णीम् । य॒शसा॑ सम्प॒रीवृ॑ताम् । पुरग्ं॑ हिरण्म॑यी-म्ब्र॒ह्मा ॥ 115 ॥
वि॒वेशा॑प॒राजि॑ता ॥ पराङ्गेत्य॑ (परांअत्य॑) ज्याम॒यी ।
पराङ्गेत्य॑ (परांअत्य॑) नाश॒की । इ॒ह चा॑मुत्र॑ चान्वे॒ति । वि॒द्वा-न्दे॑वासु॒रानु॑भ॒यान् ॥
यत्कु॑मा॒री म॒न्द्रय॑ते । य॒द्यो॒षिद्य-त्प॑ति॒व्रता᳚ । अरि॑ष्टं॒-यँत्किञ्च॑ क्रि॒यते᳚ ।
अ॒ग्नि-स्तदनु॑ वेधति ॥ अ॒शृता॑स-श्शृ॑तास॒श्च ॥ 116 ॥
य॒ज्वानो॒ ये-ऽप्य॑य॒ज्वनः॑ । स्व॑र्यन्तो॒ नापे᳚क्षन्ते ।
इन्द्र॑-म॒ग्निञ्च॑ ये वि॒दुः ॥ सिक॑ता इव सं॒यँन्ति॑ ।
र॒श्मिभिः॑-समु॒दीरि॑ताः । अ॒स्मा-ल्लो॒काद॑-मुष्मा॒च्च । ऋ॒षिभि॑-रदात्-पृ॒श्निभिः॑ ॥ अपे॑त॒ वीत॒ वि च॑ सर्प॒तातः॑ । ये-ऽत्र॒ स्थ पु॑रा॒णा ये च॒ नूत॑नाः ।
अहो॑भि-र॒द्भि-र॒क्तुभि॒-र्व्य॑क्तम् ॥ 117 ॥
य॒मो द॑दात्व-व॒सान॑मस्मै ॥ नृ मु॑णन्तु नृ पा॒त्वर्यः॑ । अ॒कृ॒ष्टा ये च॒ कृष्ट॑जाः । कु॒मारी॑षु क॒नीनी॑षु । जा॒रिणी॑षु च॒ ये हि॒ताः ॥ रेतः॑ पीता॒ आण्ड॑पीताः । अङ्गा॑रेषु च॒ ये हु॒ताः । उ॒भया᳚-न्पुत्र॑ पौत्र॒कान् । यु॒वे॒-ऽहं-यँ॒मराज॑गान् ॥ श॒तमिन्नु श॒रदो॒ अन्ति॑ देवा॒ यत्रा॑ नश्च॒क्रा ज॒रस॑-न्त॒नूना᳚म् । पु॒त्रासो॒ यत्र॑ पि॒तरो॒ भव॑न्ति॒ मा नो॑ म॒ध्या री॑रिष॒तायु॒र्गन्तोः᳚ ॥
अदो॒ यद्ब्रह्म॑ विल॒बम् । पि॒तृ॒णाञ्च॑ य॒मस्य॑ च ।
वरु॑ण॒-स्याश्वि॑नो-र॒ग्नेः । म॒रुता᳚ञ्च वि॒हाय॑साम् ॥
का॒म॒प्र॒यव॑ण-म्मे अस्तु । स ह्ये॑वास्मि॑ स॒नात॑नः । इति नाको ब्रह्मिश्रवो॑ रायो॒ धनम् । पु॒त्रानापो॑ दे॒वीरि॒हाहि॑ता ॥ 118 ॥
(पु॒रं - नव॑द्वारा - ब्र॒ह्मा - च - व्य॑क्तग्ं - श॒रदो॒-ऽष्टौ च॑) (अ. 27)
अनुवाकं 28
विशी᳚र्ष्णी॒-ङ्गृद्ध्र॑-शीर्ष्णीञ्च । अपेतो॑ निर्-ऋ॒तिग्ं ह॑थः । परिबाधग्ग् श्वे॑तकु॒क्षम् । नि॒जङ्घग्ं॑ शब॒लोद॑रम् ॥ स॒ तान्. वा॒च्याय॑या स॒ह । अग्ने॒ नाश॑य स॒न्दृशः॑ । ई॒र्ष्या॒सू॒ये बु॑भु॒क्षाम् । म॒न्यु-ङ्कृ॒त्या-ञ्च॑ दीधिरे । रथे॑न किग्ंशु॒काव॑ता । अग्ने॒ नाश॑य स॒न्दृशः॑ ॥ 119 ॥
(विशी᳚र्ष्णी॒-न्दश॑) (अ. 28)
अनुवाकं 29
प॒र्जन्या॑य॒ प्रगा॑यत । दि॒वस्पु॒त्राय॑ मी॒ढुषे᳚ । स नो॑ य॒वस॑मिच्छतु ॥ इ॒दं-वँचः॑ प॒र्जन्या॑य स्व॒राजे᳚ । हृ॒दो अ॒स्त्वन्त॑र॒न्त-द्यु॑योत ।
म॒यो॒भूर्वातो॑ वि॒श्वकृ॑ष्टय-स्सन्त्व॒स्मे । सु॒पि॒प्प॒ला ओष॑धी-र्दे॒वगो॑पाः ॥
यो गर्भ॒-मोष॑धीनाम् । गवा᳚ङ्कृ॒णोत्यर्व॑ताम् । प॒र्जन्यः॑ पुरु॒षीणा᳚म् ॥ 120 ॥
(प॒र्जन्या॑य॒ दश॑) (अ. 29)
अनुवाकं 30
पुन॑र्मामैत्विन्द्रि॒यम् । पुन॒रायुः॒ पुन॒र्भगः॑ । पुन॒-र्ब्राह्म॑ण-मैतु मा । पुन॒-र्द्रवि॑ण मैतु मा ॥ यन्मे॒-ऽद्य रेतः॑ पृथि॒वीमस्कान्॑ ।
यदोष॑धीर॒प्यस॑र॒-द्यदापः॑ । इ॒दन्त-त्पुन॒राद॑दे । दी॒र्घा॒यु॒त्वाय॒ वर्च॑से ॥ यन्मे॒ रेतः॒ प्रसि॑च्यते । यन्म॒ आजा॑यते॒ पुनः॑( ) । तेन॑ माम॒मृत॑-ङ्कुरु । तेन॑ सुप्र॒जस॑ङ्कुरु ॥ 121 ॥
(पुन॒र्द्वे च॑) (अ. 30)
अनुवाकं 31
अ॒द्भय-स्तिरो॒धा जा॑यत । तव॑ वैश्रव॒ण-स्स॑दा । तिरो॑ धेहि सप॒त्नान्नः॑ । ये अपो॒-ऽश्नन्ति॑ केच॒न ॥ त्वा॒ष्ट्री-म्मा॒यां-वँ᳚श्रव॒णः ।
रथग्ं॑ सहस्र॒ वन्धु॑रम् । पु॒रु॒श्च॒क्रग्ं सह॑स्राश्वम् । आस्था॒ याया॑हि नो ब॒लिम् ॥ यस्मै॑ भू॒तानि॑ ब॒लिमाव॑हन्ति । धन॒ङ्गावो॒ हस्ति॒ हिर॑ण्य॒मश्वान्॑ ॥ 122 ॥
असा॑म सुम॒तौ य॒ज्ञिय॑स्य । श्रिय॒-म्बिभ्र॒तो ऽन्न॑मुखीं-विँ॒राज᳚म् ॥ सु॒द॒र्॒श॒ने च॑ क्रौ॒ञ्चे च॑ । मै॒ना॒गे च॑ म॒हागि॑रौ । श॒तद्वा॒ट्टर॑गम॒न्ता (स॒तद्वा॒ट्टर॑गम॒न्ता) ।
स॒ग्ं॒हार्य॒-न्नग॑र॒-न्तव॑ ॥
इति मन्त्राः᳚ । कल्पो॑-ऽत ऊ॒र्ध्वम् ॥
यदि॒ बलि॒ग्ं॒ हरे᳚त् । हि॒र॒ण्य॒ना॒भये॑ वितु॒दये॑ कौबे॒राया॒य-म्ब॑लिः ॥ 123 ॥
सर्वभूताधिपतये न॑म इ॒ति । अथ बलिग्ं हृत्वोप॑तिष्ठे॒त ॥ क्ष॒त्र-ङ्क्ष॒त्रं-वैँ᳚श्रव॒णः । ब्राह्मणा॑ वय॒ग्ग्॒ स्मः ।
नम॑स्ते अस्तु॒ मा मा॑ हिग्ंसीः । अस्मा-त्प्रविश्यान्न॑मद्धी॒ति ॥ अथ तमग्नि-मा॑दधी॒त । यस्मिन्ने तत्कर्म प्र॑युञ्जी॒त ॥
ति॒रोधा॒ भूः । ति॒रोधा॒ भुवः॑ ॥ 124 ॥
ति॒रोधा॒-स्स्वः॑ । ति॒रोधा॒ भूर्भुव॒स्स्वः॑ ।
सर्वेषां-लोँकाना-माधिपत्ये॑ सीदे॒ति ॥ अथ तमग्नि॑-मिन्धी॒त । यस्मिन्ने तत्कर्म प्र॑युञ्जी॒त ॥ ति॒रोधा॒ भू-स्स्वाहा᳚ । ति॒रोधा॒ भुव॒-स्स्वाहा᳚ । ति॒रोधा॒-स्स्वः॑ स्वाहा᳚ । ति॒रोधा॒ भूर्भुव॒स्स्व॑स्स्वाहा᳚ ॥
यस्मिन्नस्य काले सर्वा आहुतीर्-हुता॑ भवे॒युः ॥ 125 ॥
अपि ब्राह्मण॑मुखी॒नाः । तस्मिन्नह्नः काले प्र॑युञ्जी॒त ।
परः॑ सु॒प्तज॑नाद्वे॒पि ॥ मा स्म प्रमाद्यन्त॑ माद्ध्या॒पयेत् । सर्वार्था᳚-स्सिद्ध्य॒न्ते । य ए॑वं-वेँ॒द । क्षुद्ध्य-न्निद॑मजा॒नताम् ।
सर्वार्था न॑ सिद्ध्य॒न्ते ॥ यस्ते॑ वि॒घातु॑को भ्रा॒ता ।
ममान्तर्-हृ॑दये॒ श्रितः ॥ 126 ॥
तस्मा॑ इ॒ममग्र॒ पिण्ड॑ञ्जुहोमि । स मे᳚-ऽर्था॒-न्मा विव॑धीत् । मयि॒ स्वाहा᳚ ॥ रा॒जा॒धि॒रा॒जाय॑ प्रसह्य सा॒हिने᳚ । नमो॑ व॒यं-वैँ᳚श्रव॒णाय॑ कुर्महे ।
स मे॒ कामा॒न् काम॒ कामा॑य॒ मह्य᳚म् । का॒मे॒श्व॒रो वै᳚श्रव॒णो द॑दातु । कु॒बे॒राय॑ वैश्रव॒णाय॑ । म॒हा॒रा॒जाय॒ नमः॑ । के॒तवो॒ अरु॑णासश्च ।
ऋ॒ष॒यो वात॑रश॒नाः । प्र॒ति॒ष्ठाग्ं श॒तधा॑ हि ।
स॒माहि॑तासो सहस्र॒धाय॑सम् । शि॒वा न॒-श्शन्त॑मा भवन्तु । दि॒व्या आप॒ ओष॑धयः । सु॒मृ॒डी॒का सर॑स्वति । मा ते॒ व्यो॑म स॒न्दृशि॑ ॥ 127 ॥
(अश्वा᳚न्-बलि॒-र्भुवो॑ - भवे॒युः - श्रित - श्च॑ स॒प्त च॑) (अ. 31)
अनुवाकं 32
संवँथ्सरमेत॑-द्व्रत॒ञ्चरेत् । द्वौ॑ वा मा॒सौ ॥ नियम-स्स॑मासे॒न ॥ तस्मि-न्नियम॑ विशे॒षाः । त्रिषवण-मुदको॑पस्प॒र्॒शी । चतुर्थ कालपान॑भक्त॒-स्स्यात् । अहरहर्वा भैक्ष॑मश्न॒यात् ।
औदुम्बरीभि-स्समिद्भि-रग्नि॑-म्परि॒चरेत् ।
पुनर्मा मैत्विन्द्रिय-मित्येतेना-ऽनु॑वाके॒न ।
उद्धृत परिपूताभिरद्भिः कार्य॑-ङ्कुर्वी॒त ॥ 128 ॥
अ॑सञ्च॒यवान् । अग्नये वायवे॑ सूर्या॒य । ब्रह्मणे प्र॑जाप॒तये । चन्द्रमसे न॑क्षत्रे॒भ्यः । ऋतुभ्य-स्संवँ॑थ्सरा॒य । वरुणा-यारुणायेति व्र॑तहो॒माः । प्र॒व॒र्ग्यव॑दादे॒शः । अरुणाः का᳚ण्ड ऋ॒षयः ॥ अरण्ये॑-ऽधीयी॒रन्न् । भद्रङ्कर्णेभिरिति द्वे॑ जपि॒त्वा ॥ 129 ॥
महानाम्नीभि-रुदकग्ं सग्ग्॑स्प॒र्श्य । तमाचा᳚र्यो द॒द्यात् । शिवान-श्शन्तमे-त्योषधी॑राल॒भते । सुमृडीके॑ति भू॒मिम् । एवम॑पव॒र्गे ।
धे॑नु-र्द॒क्षिणा । कग्ं संवाँस॑श्च क्षौ॒मम् । अन्य॑द्वा शु॒क्लम् । य॑था श॒क्ति वा । एवग्ग् स्वाद्ध्याय॑ धर्मे॒ण । अरण्ये॑-ऽधीयी॒त । तपस्वी पुण्यो भवति तपस्वी पु॑ण्यो भ॒वति ॥ 130 ॥
(कु॒र्वी॒त - ज॑पि॒त्वा - स्वाद्ध्याय॑धर्मे॒ण द्वे च॑) (अ. 32)
(भ॒द्रग्ग् - स्मृतिः॑ - साक॒जान्ना॒ - मक्ष्य- ति॑ता॒म्रा - ण्य॑त्युर्ध्वा॒क्ष - आरोगः - क्वेद - मग्निश्च - स॑हस्र॒वृत् - प॒वित्र॑वन्त॒ -आत॑नुष्वा॒ -ष्टयो॑नीं॒ - ँयो-ऽसा॒ - वथादित्य - स्यारोग-स्याथ वायो- रथाग्ने॒--र् दक्षिणपूर्वस्या - मि॑न्द्रघो॒षा व॒-आप॑मापां॒योँ॑-ऽपा - मापो॒ वै - चतु॑ष्टय्यो - जानुद॒घ्नी - म॒ग्नि-म्प्र॒णीये॒ - मा नु॑ कं॒ - ँविशी᳚र्ष्णीं - प॒र्जन्या॑य॒ - पुन॑ - र॒द्भ्यः -संवँथ्सर-न्द्वात्रिग्ं॑शत्)
(भ॒द्रं - ज्यो॒तिषा॒ - तस्मि-न्राजानं - क॒श्यपा᳚-थ्सहस्र॒वृदि॑यं॒- नपुग्ंस॑क - म॒ष्टयो॑नी॒ - मवपतन्ताना - मा॒यत॑नवा-न्भवति - स॒तो बन्धुं॒ - ता उ॑त्तर॒तो - वज्र॑मे॒व - पुन॑र्मामैतु
त्रि॒ग्ं॒शदु॑त्तरश॒तम्)
(भद्रं - तपस्वी पुण्यो भवति तपस्वी पु॑ण्यो भ॒वति)
॥ हरिः॑ ओम् ॥
॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय आरण्यके प्रथमः प्रपाठक-स्समाप्तः ॥
kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya āraṇyake prathamaḥ prapāṭhakaḥ - aruṇaketukacayanaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
anuvākaṃ 1
bha॒dra-ṅkarṇḙbhi-śśṛṇu॒yāma̭ devāḥ |
bha॒dra-mpa̭śyemā॒kṣabhi॒-ryaja̭trāḥ |
sthi॒rairaṅgai᳚stuṣṭu॒vāgṃ sa̭sta॒nūbhiḥ̭ | vyaśḙma de॒vahi̭taṃ॒-ya~dāyuḥ̭ ||
sva॒sti na॒ indro̭ vṛ॒ddhaśra̭vāḥ |
sva॒sti naḥ̭ pū॒ṣā vi॒śvavḙdāḥ |
sva॒sti na॒stārkṣyo॒ ari̭ṣṭanemiḥ |
sva॒sti no॒ bṛha॒spati̭-rdadhātu ||
āpa̭māpāma॒pa-ssarvāḥ᳚ |
a॒smā-da॒smā-di॒to-'mutaḥ̭ || 1 ||
a॒gnirvā॒yuśca॒ sūrya̭śca | sa॒ha sa̭ñca-ska॒rardhi̭yā || vā॒yvaśvā̭ raśmi॒pata̭yaḥ | marī᳚cyātmāno॒ adrṷhaḥ | de॒vī-rbhṷvana॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒ttvāya̭ me suta || mahānāmnī-rma̭hāmā॒nāḥ | ma॒ha॒so ma̭hasa॒-ssvaḥ̭ |
de॒vīḥ pa̭rjanya॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒ttvāya̭ me suta || 2 ||
a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā rakṣaḥ̭ | a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā ragha᳚m | apā᳚ghrā॒mapa̭ cā॒varti᳚m | apa̭ de॒vīri॒to hi̭ta || vajra̭-nde॒vīrajī̭tāgśca |
bhuva̭na-ndeva॒sūva̭rīḥ | ā॒di॒tyānadi̭ti-nde॒vīm | yoni̭nordhva-mu॒dīṣa̭ta || śi॒vā na॒-śśanta̭mā bhavantu | di॒vyā āpa॒ oṣa̭dhayaḥ( ) |
su॒mṛ॒ḍī॒kā sara̭svati | mā te॒ vyo̭ma sa॒ndṛśi̭ || 3 ||
(a॒mutaḥ̭ - su॒ - tauṣa̭dhayo॒ dve ca̭ ) (a. 1)
anuvākaṃ 2
smṛtiḥ̭ pra॒tyakṣa̭-maiti॒hya᳚m | anṷmāna-ścatuṣṭa॒yam | e॒tairādi̭tya maṇḍalam |
sarvai̭reva॒ vidhā᳚syate || sūryo॒ marī̭ci॒māda̭tte | sarvasmā᳚-dbhuva̭nāda॒dhi | tasyāḥ pāka vi̭śeṣe॒ṇa | smṛ॒ta-ṅkā̭la vi॒śeṣa̭ṇam ||
na॒dīva॒ prabha̭vā-tkā॒cit | a॒kṣayyā᳚-thsyanda॒te ya̭thā || 4 ||
tānnadyo-'bhi sa̭māya॒nti | so॒ru-ssatī̭ na ni॒varta̭te ||
e॒vannā॒nā sa̭mutthā॒nāḥ | kā॒lā-ssaṃ̭va~thsa॒ragg śri̭tāḥ | aṇuśaśca ma̭haśa॒śca | sarvḙ samava॒yantri̭ tam || sa tai᳚-ssa॒rvai-ssa̭māvi॒ṣṭaḥ | ū॒ru-ssa̭nna ni॒varta̭te | adhi saṃva~thsa̭raṃ-vi~॒dyāt |
tadeva̭ lakṣa॒ṇe || 5 ||
aṇubhiśca ma̭hadbhi॒śca | sa॒mārṷ̄ḍhaḥ pra॒dṛśya̭te | saṃva~thsaraḥ pra̭tyakṣe॒ṇa |
nā॒dhisa̭ttvaḥ pra॒dṛśya̭te || pa॒ṭaro̭ vikli̭dhaḥ pi॒ṅgaḥ | e॒ta-dva̭ruṇa॒ lakṣa̭ṇam | yatraita̭-dupa॒dṛśya̭te | sa॒hasra̭-ntatra॒ nīya̭te ||
ekagṃ hi śiro nā̭nā mu॒khe | kṛ॒thsna-nta̭dṛta॒ lakṣa̭ṇam || 6 ||
ubhayata-ssapte᳚ndriyā॒ṇi | ja॒lpita̭-ntveva॒ dihya̭te ||
śuklakṛṣṇe saṃva~̭thsara॒sya | dakṣiṇa vāma̭yoḥ pā॒rśvayoḥ | tasyai॒ṣā bhava̭ti || śu॒kra-ntḙ a॒nyadya̭ja॒ta-ntḙ a॒nyat |
viṣṷrūpe॒ aha̭nī॒ dyauri̭vāsi | viśvā॒ hi mā॒yā ava̭si svadhāvaḥ | bha॒drā tḙ pūṣanni॒ha rā॒tira॒stviti̭ ||
nātra॒ bhuva̭nam | na pū॒ṣā | na pa॒śavaḥ̭ |
nāditya-ssaṃva~thsara eva pratyakṣeṇa priyata̭maṃ-vi~॒dyāt | etadvai saṃva~thsarasya priyata̭magṃ rū॒pam | yo-'sya mahānartha utpathsyamā̭no bha॒vati | ida-mpuṇya-ṅkṷruṣve॒ti | tamāhara̭ṇa-nda॒dyāt || 7 ||
(ya॒thā॒ - la॒kṣa॒ṇa - ṛ̭tu॒lakṣa̭ṇaṃ॒ - bhuva̭nagṃ sa॒pta ca̭) (a. 2)
anuvākaṃ 3
sā॒ka॒ñjānāgṃ̭ sa॒ptatha̭māhu-reka॒jam | ṣaḍṷdya॒mā ṛṣa̭yo deva॒jā iti̭ |
teṣā̭mi॒ṣṭāni॒ vihi̭tāni dhāma॒śaḥ | sthā॒tre rḙjante॒ vikṛ̭tāni rūpa॒śaḥ || konṷ maryā॒ ami̭thitaḥ | sakhā॒ sakhā̭yamabravīt | jahā̭ko a॒smadī̭ṣate ||
yasti॒tyāja̭ sakhi॒vida॒gṃ॒ sakhā̭yam |
na tasya̭ vā॒cyapi̭ bhā॒go a̭sti |
yadīgṃ̭ śṛ॒ṇotya॒lakagṃ̭ śṛṇoti || 8 ||
na hi pra॒veda̭ sukṛ॒tasya॒ panthā॒miti̭ ||
ṛ॒tur-ṛ̭tunā nu॒dyamā̭naḥ |
vina̭nādā॒bhidhā̭vaḥ | ṣaṣṭiśca trigṃśa̭kā va॒lgāḥ |
śu॒klakṛ̭ṣṇau ca॒ ṣāṣṭi̭kau ||
sā॒rā॒ga॒va॒strai-rja॒rada̭kṣaḥ |
va॒sa॒nto vasṷbhi-ssa॒ha | saṃ॒va~॒thsa॒rasya̭ savi॒tuḥ | prai॒ṣa॒kṛ-tpra̭tha॒ma-ssmṛ̭taḥ || a॒mūnā॒daya̭-tetya॒nyān || 9 ||
a॒mūgśca̭ pari॒rakṣa̭taḥ | e॒tā vā॒caḥ pra̭yujya॒nte | yatrai ta̭dupa॒dṛśya̭te || e॒tade॒va vi̭jānī॒yāt | pra॒māṇa̭-ṅkāla॒parya̭ye | vi॒śe॒ṣa॒ṇa-ntṷ vakṣyā॒maḥ | ṛ॒tūnā᳚-ntanni॒bodha̭ta || śuklavāsā̭ rudra॒gaṇaḥ | grī॒ṣmeṇā̭varta॒te sa̭ha |
ni॒jaha̭-npṛthi̭vīgṃ sa॒rvām || 10 ||
jyo॒tiṣā᳚ 'prati॒khyena̭ saḥ || vi॒śva॒rū॒pāṇi̭ vāsā॒gṃ॒si | ā॒di॒tyānā᳚-nni॒bodha̭ta | saṃva~thsarīṇa̭-ṅkarma॒phalam | varṣābhi-rda̭datā॒gṃ॒ saha || aduḥkho̭ duḥkha ca̭kṣuri॒va | tadmā̭ pīta iva॒ dṛśya̭te | śītenā᳚ vyatha̭yanni॒va | ru॒ruda̭kṣa iva॒ dṛśya̭te || hlādayate᳚ jvala̭taścai॒va |
śā॒myata̭ścāsya॒ cakṣṷṣī | yāvai prajā bhragg̭śya॒nte | saṃva~thsarāttā bhragg̭śya॒nte || yāḥ॒ prati̭tiṣṭha॒nti | saṃva~thsare tāḥ prati̭tiṣṭha॒nti | va॒r॒ṣābhya̭ itya॒rthaḥ || 11 ||
(śṛ॒ṇo॒ - tya॒nyānth - sa॒rvā - me॒va ṣaṭca̭) (a. 3)
anuvākaṃ 4
akṣi̭duḥ॒khotthi̭tasyai॒va | vi॒prasa̭nne ka॒nīni̭ke | āṅkte cādga̭ṇa-nnā॒sti | ṛ॒bhūṇā᳚-ntanni॒bodha̭ta || ka॒na॒kā॒bhāni̭ vāsā॒gṃ॒si | a॒hatā̭ni ni॒bodha̭ta |
annamaśrnīta̭ mṛjmī॒ta | a॒haṃ-vo~̭ jīva॒napra̭daḥ || e॒tā vā॒caḥ pra̭yujya॒nte |
śa॒radya̭tropa॒ dṛśya̭te || 12 ||
abhidhūnvanto-'bhighna̭nta i॒va | vā॒tava̭nto ma॒rudga̭ṇāḥ || amuto jetumiṣumṷkhami॒va | sannaddhā-ssaha da̭dṛśe॒ ha | apaddhvastai-rvastiva̭rṇairi॒va | vi॒śi॒khāsaḥ̭ kapa॒rdinaḥ || akruddhasya yothsya̭māna॒sya | kṛ॒ddhasyḙva॒ lohi̭nī | hemataścakṣṷṣī vi॒dyāt | a॒kṣṇayoḥ᳚, kṣipa॒ṇori̭va || 13 ||
durbhikṣa-ndeva̭loke॒ṣu | ma॒nūnā̭muda॒ka-ṅgṛ̭he | e॒tā vā॒caḥ pra̭vada॒ntīḥ | vai॒dyuto̭ yānti॒ śaiśi̭rīḥ || tā a॒gniḥ pava̭mānā॒ anvai᳚kṣata | i॒ha jī̭vi॒kāma-pa̭ripaśyann | tasyai॒ṣā bhava̭ti || i॒heha vaḥ̭ svata॒pasaḥ | marṷta॒-ssūrya̭tvacaḥ | śarma̭ sa॒prathā॒ āvṛ̭ṇe || 14 ||
(dṛśya̭ta - i॒vā - vṛ̭ṇe) (a. 4)
anuvākaṃ 5
ati̭ tā॒mrāṇi̭ vāsā॒gṃ॒si | a॒ṣṭiva̭jri śa॒taghni̭ ca |
viśve devā vipra̭hara॒nti | a॒gniji̭hva a॒saśca̭ta || naiva devo̭ na ma॒rtyaḥ | na rājā va̭ruṇo॒ vibhuḥ | nāgni-rnendro na pa̭vamā॒naḥ | mā॒tṛkka̭cca na॒ vidya̭te || di॒vyasyaikā॒ dhanṷrārtniḥ |
pṛ॒thi॒vyāmapa̭rā śri॒tā || 15 ||
tasyendro vamri̭rūpe॒ṇa | dha॒nurjyā̭-machi॒nathsva̭yam || tadi̭ndra॒dhanṷritya॒jyam | a॒bhrava̭rṇeṣu॒ cakṣa̭te | etadeva śaṃyo~-rbārha̭spatya॒sya | e॒ta-drṷdrasya॒ dhanuḥ || ru॒drasya̭ tveva॒ dhanṷrārtniḥ | śira॒ utpi̭peṣa |
sa pra̭va॒rgyo̭-'bhavat | tasmā॒-dya-ssapra̭va॒rgyeṇa̭ ya॒jñena॒ yaja̭te |
ru॒drasya॒ sa śiraḥ॒ prati̭dadhāti | nainagṃ̭ ru॒dra ārṷko bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 16 ||
(śri॒tā - yaja̭te॒ trīṇi̭ ca) (a. 5)
anuvākaṃ 6
a॒tyū॒rdhvā॒kṣo-'ti̭raścāt | śiśi̭raḥ pra॒dṛśya̭te |
naiva rūpa-nna̭ vāsā॒gṃ॒si | na cakṣuḥ̭ prati॒dṛśya̭te || a॒nyonya॒-ntu na̭ higgsrā॒taḥ | sa॒ta sta̭-ddeva॒lakṣa̭ṇam | lohito-'kṣṇi śā̭raśī॒rṣṇiḥ |
sū॒ryasyo̭daya॒na-mpra̭ti || tva-ṅkaroṣi̭ nyañja॒likām | tva॒-ṅkaro̭ṣi ni॒jānṷkām || 17 ||
nijānukāme᳚ nyañja॒likā | amī vāca-mupāsa̭tāmi॒ti ||
tasmai sarva ṛtavo̭ nama॒nte | maryādā karatvā-tpra̭puro॒dhām | brāhmaṇa̭ āpno॒ti | ya ḙvaṃ-ve~॒da |
sa khalu saṃva~thsara etai-ssenānī̭bhi-ssa॒ha |
indrāya sarvān-kāmāna̭bhiva॒hati | sa dra॒phsaḥ |
tasyai॒ṣā bhava̭ti || 18 ||
ava̭ dra॒phso agṃ̭śa॒matī̭matiṣṭhat | i॒yā॒naḥ kṛ॒ṣṇo da॒śabhiḥ̭ sa॒hasraiḥ᳚ |
āva॒rta-mindra॒-śśacyā॒ dhama̭ntam | upasnuhi ta-nnṛmaṇā-matha̭drāmi॒ti || etayai vendra-ssalā vṛ̭kyā sa॒ha | asurā-npa̭rivṛ॒ścati | pṛthi̭vya॒gṃ॒ śuma̭tī | tāma॒nva-va̭sthita-ssaṃva~thsa॒ro di॒vañca̭ |
naivaṃ-vi~duṣā-''cāryā᳚-ntevā॒sinau | anyonyasmai᳚ druhyā॒tām | yo dru॒hyati | bhraśyate sva̭rgā-llo॒kāt | ityatu ma̭ṇḍalā॒ni | sūrya maṇḍalā᳚ nyākhyā॒yikāḥ | ata ūrdhvagṃsa̭nirva॒canāḥ || 19 ||
(ni॒jānṷkāṃ॒ - bhava̭ti - druhyā॒tā-mpañca̭ ca) (a. 6)
anuvākaṃ 7
ārogo bhrājaḥ paṭaraḥ̭ pata॒ṅgaḥ | svarṇaro jyotiṣīmāṋ. vibhā॒saḥ | te asmai sarve divamā̭tapa॒nti | ūrja-nduhānā anapasphura̭nta i॒ti || kaśya̭po-'ṣṭa॒maḥ | sa mahāmeru-nna̭ jahā॒ti | tasyai॒ṣā bhava̭ti || yatte॒ śilpa̭-ṅkaśyapa roca॒nāva̭t | i॒ndri॒yāva̭-tpuṣka॒la-ñci॒trabhā̭nu |
yasmi॒-nthsūryā॒ arpi̭tā-ssa॒pta sā॒kam || 20 ||
tasmi-nrājāna-madhiviśrayḙmami॒ti || te asmai sarve kaśyapā-jjyoti̭--rlabha॒nte | tānthsomaḥ kaśyapādadhi̭ nirdha॒mati | bhrastā karma kṛ̭divai॒vam ||
prāṇo jīvānīndriya̭ jīvā॒ni | sapta śīrṣa̭ṇyāḥ prā॒ṇāḥ |
sūryā i̭tyācā॒ryāḥ || apaśyamaha metān-thsapta sū᳚ryāni॒ti | pañcakarṇo̭ vāthsyā॒yanaḥ | saptakarṇa̭śca plā॒kṣiḥ || 21 ||
ānuśravika eva nau kaśya̭pa i॒ti | ubhaṷ veda॒yite |
na hi śekumiva mahāmḙru-ṅga॒ntum ||
apaśyamahameta-thsūryamaṇḍala-mpariva̭rtamā॒nam |
gā॒rgyaḥ prā̭ṇatrā॒taḥ | gacchanta ma̭hāme॒rum | eka̭ñcāja॒hatam || bhrājapaṭara pata̭ṅgā ni॒hane | tiṣṭhannā̭tapa॒nti | tasmā̭di॒ha taptri̭ tapāḥ || 22 ||
a॒mutre॒tare | tasmā̭di॒hā taptri̭ tapāḥ || teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti || sa॒pta sūryā॒ diva॒-manu॒ pravi̭ṣṭāḥ | tāna॒nveti̭ pa॒thibhi̭-rdakṣi॒ṇāvāṋ | te asmai sarve ghṛtamā̭tapa॒nti | ūrja-nduhānā anapasphura̭nta i॒ti ||
saptartvija-ssūryā i̭tyācā॒ryāḥ || teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti ||
sa॒pta diśo॒ nānā̭ sūryāḥ || 23 ||
sa॒pta hotā̭ra ṛ॒tvijaḥ̭ | devā ādityā̭ ye sa॒pta |
tebhi-ssomābhī rakṣa̭ṇa i॒ti || tada̭pyāmnā॒yaḥ | digbhrāja ṛtū᳚n karo॒ti || eta̭yaivā॒vṛtā ''sahasrasūryatāyā iti vai̭śampā॒yanaḥ || tasyai॒ṣā bhava̭ti ||
yaddyāva̭ indra te śa॒tagṃ śa॒ta-mbhūmīḥ᳚ | u॒ta syuḥ |
na tvā̭ vajrin-thsa॒hasra॒gṃ॒ sūryāḥ᳚ || 24 ||
anu na jātamaṣṭa roda̭sī i॒ti || nānā liṅgatvā-dṛtūnā-nnānā̭ sūrya॒tvam || aṣṭau tu vyavasi̭tā i॒ti || sūryamaṇḍalā-nyaṣṭā̭ta ū॒rdhvam ||
teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti || ci॒tra-nde॒vānā॒-muda̭gā॒danī̭kam | cakṣṷ-rmi॒trasya॒ varṷṇasyā॒gneḥ | ā-'prā॒ dyāvā̭ pṛthi॒vī a॒ntari̭kṣam |
sūrya ātmā jagatastasthṷṣaśce॒ti || 25 ||
(sā॒kaṃ - plā॒kṣi - staptri̭tapā॒ - nānā̭sūryāḥ॒ - sūryā॒ - +nava̭ ca) (a. 7)
anuvākaṃ 8
kvedamabhra̭-nnivi॒śate | kvāyagṃ̭ saṃva~thsa॒ro mi̭thaḥ | kvāhaḥ kveya-ndḙva rā॒trī | kva māsā ṛ̭tava॒-śśritāḥ || ardhamāsā̭ muhū॒rtāḥ | nimeṣāstṷṭibhiḥ॒ (nimeṣāstra̭ṭibhiḥ॒) saha | kvemā āpo ni̭viśa॒nte | ya॒dīto̭ yānti॒ sampra̭ti || kālā aphsu ni̭viśa॒nte | ā॒pa-ssūryḙ sa॒māhi̭tāḥ || 26 ||
abhrā᳚ṇya॒paḥ pra̭padya॒nte | vi॒dyuthsūryḙ sa॒māhi̭tā || anavarṇe i̭me bhū॒mī | i॒yañcā̭sau ca॒ roda̭sī || kigg svidatrānta̭rā bhū॒tam | ye॒neme vi̭dhṛte॒ ubhe |
vi॒ṣṇunā̭ vidhṛ̭te bhū॒mī | i॒ti va̭thsasya॒ veda̭nā ||
irā̭vatī dhenu॒matī॒ hi bhū॒tam | sū॒ya॒va॒sinī॒ manṷṣe daśa॒sye᳚ || 27 ||
vya̭ṣṭabhnā॒-droda̭sī॒ viṣṇa̭ve॒te | dā॒dhartha̭ pṛthi॒vī-ma॒bhito̭ ma॒yūkhaiḥ᳚ ||
kinta-dviṣṇo rbala̭mā॒huḥ | kā॒ dīptiḥ̭ ki-mpa॒rāya̭ṇam |
eko̭ ya॒ddhā-ra̭ya dde॒vaḥ | re॒jatī̭ roda॒sī ṷbhe || vātādviṣṇo-rba̭la mā॒huḥ | a॒kṣarā᳚-ddīpti॒ rucya̭te | tri॒padā॒ddhāra̭ya-dde॒vaḥ | yadviṣṇo̭reka॒-mutta̭mam || 28 ||
a॒gnayo̭ vāya̭vaścai॒va | e॒tada̭sya pa॒rāya̭ṇam || pṛcchāmi tvā pa̭ra-mmṛ॒tyum | a॒vama̭-mmaddhya॒mañca̭tum | lo॒kañca॒ puṇya̭pāpā॒nām |
e॒ta-tpṛ̭cchāmi॒ sampra̭ti || a॒mumā̭huḥ pa̭ra-mmṛ॒tyum | pa॒vamā̭na-ntu॒ maddhya̭mam | a॒gnire॒vāva̭mo mṛ॒tyuḥ | ca॒ndramā᳚-ścatu॒rucya̭te || 29 ||
a॒nā॒bho॒gāḥ pa̭ra-mmṛ॒tyum | pā॒pā-ssaṃ̭ya~nti॒ sarva̭dā | ābhogāstveva̭ saṃya~॒nti | ya॒tra pṷṇyakṛ॒to ja̭nāḥ || tato̭ ma॒ddhyama̭māya॒nti | ca॒tuma̭gniñca॒ sampra̭ti || pṛcchāmi tvā̭ pāpa॒kṛtaḥ | ya॒tra yā̭taya॒te ya̭maḥ | tvannasta--dbrahma̭-nprabrū॒hi | ya॒di ve᳚tthā-'sa॒to gṛ̭hān || 30 ||
ka॒śyapā̭ dudi̭tā-ssū॒ryāḥ | pā॒pānni̭rghnanti॒ sarva̭dā |
rodasyoranta̭-rdeśe॒ṣu | tatra nyasyantḙ vāsa॒vaiḥ ||
te 'śarīrāḥ pra̭padya॒nte |
ya॒thā 'pṷṇyasya॒ karma̭ṇaḥ | apā᳚ṇya॒pāda̭ keśā॒saḥ | ta॒tra tḙ-'yoni॒jā ja̭nāḥ || mṛtvā punarmṛtyu-mā̭padya॒nte | a॒dyamā̭nā-ssva॒karma̭bhiḥ || 31 ||
āśātikāḥ krima̭ya i॒va | tataḥ pūyantḙ vāsa॒vaiḥ ||
apai̭ta-mmṛ॒tyu-ñja̭yati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sa khalvaivaṃ̭-vi~dbrā॒hmaṇaḥ | dī॒rghaśrṷttamo॒ bhava̭ti | kaśya̭pa॒syāti̭thi॒-ssiddhaga̭mana॒-ssiddhāga̭manaḥ ||
tasyai॒ṣā bhava̭ti || āyasmina᳚-thsa॒pta vā̭sa॒vāḥ |
roha̭nti pū॒rvyā̭ ruhaḥ̭ || 32 ||
ṛṣi̭rha dīrgha॒śrutta̭maḥ | indrasya gharmo ati̭thiri॒ti ||
kaśyapaḥ paśya̭ko bha॒vati | yathsarva-mparipaśyatī̭ti sau॒kṣmyāt || athāgnḙraṣṭapṷruṣa॒sya | tasyai॒ṣā bhava̭ti || agne॒ naya̭ su॒pathā̭ rā॒ye a॒smān |
viśvā̭ni deva va॒yunā̭ni vi॒dvān | yu॒yo॒ddhya̭sma-jjṷhurā॒ṇamenaḥ̭ | bhūyiṣṭhānte nama uktiṃ-vi~̭dheme॒ti || 33 ||
sa॒māhi̭tā - daśa॒syḙ - utta̭ma॒-mucya̭te-gṛhān-thsva॒karma̭bhiḥ-pū॒rvyā̭ ruha̭-i॒ti) (a. 8)
anuvākaṃ 9
agniśca jāta̭vedā॒śca | sahojā a̭jirā॒prabhuḥ | vaiśvānaro na̭ryāpā॒śca | pa॒ṅktirā̭dhāśca॒ sapta̭maḥ |
visarpe vāṣṭa̭mo-'gnī॒nām | ete-'ṣṭau vasavaḥ, kṣi̭tā i॒ti || yathartve-vāgne-rarcirvarṇa̭ viśe॒ṣāḥ |
nīlārciśca pītakā᳚rciśce॒ti || atha vāyo-rekādaśa-puruṣasyaikādaśa̭strīka॒sya ||
prabhrājamānā vya̭vadā॒tāḥ || 34 ||
yāśca vāsṷki vai॒dyutāḥ | rajatāḥ parṷṣā-śśyā॒māḥ |
kapilā a̭tilo॒hitāḥ | ūrdhvā avapa̭tantā॒śca | vaidyuta i̭tyekā॒daśa || nainaṃ-vai~dyuto̭ hina॒sti | ya ḙvaṃ-ve~॒da || sa hovāca vyāsaḥ pā̭rāśa॒ryaḥ |
vidyudvadhamevāha-mmṛtyumai᳚cchami॒ti ||
na tvakā̭magṃ ha॒nti || 35 ||
ya ḙvaṃ-ve~॒da || atha ga̭ndharva॒gaṇāḥ | svāna॒ bhrāṭ | aṅghā̭ri॒-rbambhā̭riḥ | hasta॒-ssuha̭staḥ | kṛśā̭nu-rvi॒śvāva̭suḥ | mūrdhanvān-thsū᳚ryava॒rcāḥ |
kṛtirityekādaśa ga̭ndharva॒gaṇāḥ || devāśca ma̭hāde॒vāḥ | raśmayaśca devā̭ gara॒giraḥ || 36 ||
naina-ṅgaro̭ hina॒sti | ya ḙvaṃ-ve~॒da || gau॒rī mi̭māya sali॒lāni॒ takṣa̭tī | eka̭padī dvi॒padī॒ sā catṷṣpadī | a॒ṣṭāpa̭dī॒ nava̭padī babhū॒vuṣī᳚ | sahasrākṣarā parame vyo̭manni॒ti || vāco̭ viśe॒ṣaṇam ||
atha nigada̭vyākhyā॒tāḥ | tānanukra̭miṣyā॒maḥ ||
va॒rāhavaḥ̭-svata॒pasaḥ || 37 ||
vi॒dyu-nma̭haso॒ dhūpa̭yaḥ | śvāpayo gṛhamedhā᳚ścetye॒te | ye॒ ceme-'śi̭mivi॒dviṣaḥ || parjanyā-ssapta pṛthivīmabhiva̭rṣa॒nti |
vṛṣṭi̭bhiri॒ti | etayaiva vibhakti vi̭parī॒tāḥ | sa॒ptabhi॒rvātai̭ rudī॒ritāḥ | amūṃ-lo~kā-nabhiva̭rṣa॒nti | teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti || sa॒mā॒na-me॒taduda̭kam || 38 ||
u॒ccaitya̭va॒ cāha̭bhiḥ | bhūmi̭-mpa॒rjanyā॒ jinva̭nti |
diva-ñjinvan-tyagna̭ya i॒ti || yadakṣa̭ra-mbhū॒takṛ̭tam |
viśvḙ devā u॒pāsa̭te | ma॒harṣi̭masya go॒ptāra᳚m | ja॒mada̭gni॒-makṷrvata || ja॒mada̭gni॒-rāpyā̭yate | chando̭bhi-ścaturutta॒raiḥ | rājña॒-ssoma̭sya tṛ॒ptāsaḥ̭ || 39 ||
brahma̭ṇā vī॒ryā̭vatā | śi॒vā naḥ̭ pra॒diśo॒ diśaḥ̭ || tacchaṃ॒yo~rā vṛ̭ṇīmahe | gā॒tuṃ-ya~॒jñāya̭ | gā॒tuṃ-ya~॒jñapa̭taye | daivī᳚ sva॒stira̭stu naḥ |
sva॒sti-rmānṷṣebhyaḥ | ū॒rdhva-ñji̭gātu bheṣa॒jam |
śanno̭ astu dvi॒pade᳚ | śañcatṷṣpade ||
somapā(3) asomapā(3) iti nigada̭vyākhyā॒tāḥ || 40 ||
(vya॒va॒dā॒tā - ha॒nti - ga̭ra॒gira - sta॒pasa - uda̭kaṃ - tṛptāsa॒ - śvatṷṣpada॒ eka̭-ñca) (a. 9)
anuvākaṃ 10
sa॒ha॒sra॒vṛdi̭ya-mbhū॒miḥ | pa॒raṃ-vyo~̭ma sa॒hasra̭vṛt | a॒śvinā̭ bhujyṷ̄ nāsa॒tyā | vi॒śvasya̭ jaga॒taspa̭tī || jāyā bhūmiḥ pa̭tirvyo॒ma | mi॒thuna̭ntā a॒turya̭thuḥ | putro bṛhaspa̭tī ru॒draḥ | sa॒ramā̭ iti̭ strīpu॒mam || śu॒kraṃ-vā~̭ma॒nyadya̭ja॒taṃ-vā~̭ma॒nyat | viṣṷrūpe॒ aha̭nī॒ dyauri̭va sthaḥ || 41 ||
viśvā॒ hi mā॒yā ava̭tha-ssvadhāvantau | bha॒drā vā᳚-mpūṣaṇāvi॒ha rā॒tira̭stu || vāsā᳚tyau ci॒trau jaga̭to ni॒dhānau᳚ | dyāvā̭bhūmī ca॒rathaḥ̭ sa॒gṃ॒ sakhā̭yau |
tāva॒śvinā̭ rā॒sabhā᳚śvā॒ hava̭-mme | śu॒bha॒spa॒tī॒ ā॒gatagṃ̭ sū॒ryayā̭ sa॒ha || tyugro̭ ha bhu॒jyu-ma̭śvinoda me॒ghe | ra॒yinna kaści̭-nmamṛ॒vā~(2) avā̭hāḥ | tamṷ̄hathu-rnau॒bhirā᳚tma॒n-vatī̭bhiḥ |
a॒nta॒ri॒kṣa॒ pruḍbhi॒ra-po̭dakābhiḥ || 42 ||
ti॒sraḥ, kṣapa॒strirahā̭ 'ti॒vraja̭dbhiḥ | nāsa̭tyā bhu॒jyumṷ̄hathuḥ pata॒ṅgaiḥ | sa॒mu॒drasya॒ dhanva̭nnā॒rdrasya̭ pā॒re | tri॒bhī rathai᳚-śśa॒tapa̭dbhi॒-ṣṣaḍa̭śvaiḥ || sa॒vi॒tāraṃ॒-vi~ta̭nvantam | anṷbaddhnāti śāmba॒raḥ | āpapūrṣaṃ-ba̭raścai॒va |
sa॒vitā̭ 'repa॒so̭ 'bhavat || tyagṃ sutṛptaṃ-vi~̭ditvai॒va | ba॒huso̭ma gi॒raṃ-va~̭śī || 43 ||
anveti tugro va̭kriyā॒ntam | āyasūyān-thsoma̭tṛphsu॒ṣu ||
sa saṅgrāma-stamo᳚dyo-'tyo॒taḥ | vāco gāḥ pi̭pāti॒ tat |
sa tadgobhi-sstavā᳚ 'tyetya॒nye | ra॒kṣasā̭ 'nanvi॒tāśca̭ ye || a॒nveti॒ pari̭vṛttyā॒-'staḥ | e॒vame॒tau stho̭ aśvinā | te e॒te dyuḥ̭ pṛthi॒vyoḥ | aha̭raha॒-rgarbha̭ndadhāthe || 44 ||
tayo̭ re॒tau va॒thsā va̭horā॒tre | pṛ॒thi॒vyā ahaḥ̭ | di॒vo rātriḥ̭ | tā avi̭sṛṣṭau | dampa̭tī e॒va bha̭vataḥ || tayo̭ re॒tau va॒thsau | a॒gniścā̭-di॒tyaśca̭ | rā॒trerva॒thsaḥ | śve॒ta ā̭di॒tyaḥ | ahno॒-'gniḥ || 45 ||
tā॒mro a̭ru॒ṇaḥ | tā avi̭sṛṣṭau | dampa̭tī e॒va bha̭vataḥ || tayo̭ re॒tau va॒thsau | vṛ॒traśca̭ vaidyu॒taśca̭ | a॒gnervṛ॒traḥ | vai॒dyuta̭ ādi॒tyasya̭ |
tā avi̭sṛṣṭau | dampa̭tī e॒va bha̭vataḥ || tayo̭ re॒tau va॒thsau || 46 ||
u॒ṣmā ca̭ nīhā॒raśca̭ | vṛ॒trasyo॒ṣmā | vai॒dyu॒tasya̭ nīhā॒raḥ | tau tāve॒va prati̭padyete || seyagṃ rātrī̭ ga॒rbhiṇī̭ pu॒treṇa॒ saṃva~̭sati |
tasyā॒ vā e॒tadu॒lbaṇa᳚m | yadrātraṷ ra॒śmayaḥ̭ | yathā॒ gorga॒rbhiṇyā̭ u॒lbaṇa᳚m | e॒vame॒tasyā̭ u॒lbaṇa᳚m || prajayiṣṇuḥ prajayā ca paśubhi̭śca bha॒vati |
ya ḙvaṃ-ve~॒da | etamudyanta-mapiya̭ntañce॒ti | ādityaḥ puṇya̭sya va॒thsaḥ | atha pavi̭trāṅgi॒rasaḥ || 47 ||
(stho - 'po̭dakābhi--r vaśī - dadhāthe - a॒gni - stayo̭ re॒tau va॒thsau - bha॒vati ca॒tvāri̭ ca) (a. 10)
anuvākaṃ 11
pa॒vitra̭vantaḥ॒ pari॒vāja॒māsa̭te | pi॒taiṣā᳚-mpra॒tno a॒bhira̭kṣati vra॒tam | ma॒hassa̭mu॒draṃ-va~rṷṇa sti॒roda̭dhe | dhīrā̭ iccheku॒rdharṷṇeṣvā॒rabha᳚m ||
pa॒vitra̭-nte॒ vita̭ta॒-mbrahma̭ṇa॒spate᳚ | prabhu॒rgātrā̭ṇi॒ paryḙṣi vi॒śvataḥ̭ |
ata̭ptatanū॒-rna tadā॒mo a̭śnute | śṛ॒tāsa॒ idvaha̭n-ta॒sta-thsamā̭śata || bra॒hmā de॒vānā᳚-mpada॒vīḥ ka̭vī॒nāmṛṣi॒rviprā̭ṇā-mmahi॒ṣo mṛ॒gāṇā᳚m | śye॒no gṛdhrā̭ṇā॒g॒ svadhi̭ti॒-rvanā̭nā॒gṃ॒ somaḥ̭ pa॒vitra॒matyḙti॒ rebhanṋ || asa̭ta-ssa॒dye tata̭kṣuḥ || 48 ||
ṛṣa̭ya-ssa॒ptātri̭śca॒ yat | sarve-'trayo a̭gastya॒śca |
nakṣa̭trai॒-śśaṅkṛ̭to 'vasann || atha̭ savitu॒-śśyāvāśva॒syā 'varti̭kāmasya || a॒mī ya ṛkṣā॒ nihi̭tā sa u॒ccā | nakta॒-ndadṛ̭śre॒ kuha̭ci॒ddivḙyuḥ |
ada̭bdhāni॒ varṷṇasya vra॒tāni̭ | vi॒cā॒kaśa̭-cca॒ndramā॒ nakṣa̭trameti ||
ta-thsa̭vi॒tu-rvare᳚ṇyam | bhargo̭ de॒vasya̭ dhīmahi || 49 ||
dhiyo॒ yo naḥ̭ praco॒dayā᳚t || tathsa̭vi॒tu-rvṛ̭ṇīmahe |
va॒ya-nde॒vasya॒ bhoja̭nam | śreṣṭhagṃ̭ sarva॒dhāta̭mam | tura॒-mbhaga̭sya dhīmahi ||
apā̭gūhata savitā॒ tṛbhīṋ | sarvā᳚-ndi॒vo andha̭saḥ |
nakta̭006ch;॒tānya̭bhava-ndṛ॒śe | asthya॒sthnā sambha̭viṣyāmaḥ || nāma॒ nāmai॒va nā॒ma me᳚ || 50 ||
napugṃsa̭ka॒-mpumā॒g॒strya̭smi | sthāva̭ro-'smyatha॒ jaṅga̭maḥ |
ya॒je-'yakṣi॒ yaṣṭā॒he ca̭ || mayā̭ bhū॒tānya̭yakṣata | pa॒śavo̭ mama̭ bhūtā॒ni | anūbandhyo 'smya̭haṃ-vi~॒bhuḥ || striyaḥ̭ sa॒tīḥ | tā ṷ me pu॒gṃ॒sa ā̭huḥ |
paśya̭dakṣa॒ṇvānna-vicḙtada॒ndhaḥ | ka॒viryaḥ pu॒tra-ssa i॒mā ci̭keta || 51 ||
yastā vi̭jā॒nā-thsa̭vi॒tuḥ pi॒tā-'sa̭t || a॒ndho maṇima̭vindat | tama̭naṅguli॒-rāva̭yat | a॒grī॒vaḥ pratya̭muñcat | tamaji̭hva a॒saśca̭ta ||
ūrdhvamūla-ma̭vākchā॒kham | vṛ॒kṣaṃ-yā~̭ veda॒ sampra̭ti | na sa jātu janaḥ̭ śradda॒ddhyāt | mṛ॒tyurmā̭ māra॒yādi̭tiḥ || hasitagṃ rudi̭taṅgī॒tam || 52 ||
vīṇā̭ paṇa va॒lāsi̭tam | mṛ॒tañjī॒vañca̭ yatki॒ñcit |
a॒ṅgāni̭ sneva॒ viddhi̭ tat || atṛ̭ṣya॒gg॒stṛṣya̭ dhyāyat | a॒smājjā॒tā mḙ mithū॒ caranṋ | putro nir-ṛtyā̭ vaide॒haḥ | a॒cetā̭ yaśca॒ ceta̭naḥ || sa॒ ta-mmaṇima̭vindat | so̭-'naṅguli॒rāva̭yat |
so॒-'grī॒vaḥ pratya̭muncat || 53 ||
so-'ji̭hvo a॒saśca̭ta || naitamṛṣiṃ-vi~ditvā naga̭ra-mpra॒viśet | ya̭di pra॒viśet | mi॒thau cari̭tvā pra॒viśet | tathsambhava̭sya vra॒tam || ā॒ tama̭gne ra॒thanti̭ṣṭha | ekā᳚śvameka॒ yoja̭nam | ekacakra̭-meka॒dhuram |
vā॒ta dhrā̭ji ga॒tiṃ-vi~̭bho || na॒ ri॒ṣyati̭ na vya॒thate || 54 ||
nā॒syākṣo̭ yātu॒ sajja̭ti | yacchvetā᳚-nrohi̭tāgścā॒gneḥ | ra॒the yṷktvā-'dhi॒tiṣṭha̭ti || ekayā ca daśabhiśca̭ svabhū॒te | dvābhyā miṣṭaye vigṃ̭śatyā॒ ca | tisṛbhiśca vahase trigṃ̭śatā॒ ca |
niyudbhi-rvāyaviha tā̭ vimu॒ñca || 55 ||
(tata̭kṣu--r dhīmahi - nā॒ma mḙ - ciketa - gī॒taṃ - pratya̭muñca-d- vya॒thate - +sa॒pta ca̭) (a. 11)
anuvākaṃ 12
āta̭nuṣva॒ prata̭nuṣva | u॒ddhamādha̭ma॒ sandha̭ma | āditye candra̭varṇā॒nām | garbha॒ mā dhḙhi॒ yaḥ pumāṋ || i॒ta-ssi॒ktagṃ sūrya̭gatam |
ca॒ndrama̭se॒ rasa̭ṅkṛdhi |
vārāda-ñjana̭yā-gre॒-'gnim | ya eko̭ rudra॒ ucya̭te ||
a॒sa॒-ṅkhyā॒tā-ssa̭hasrā॒ṇi |
sma॒ryatḙ na ca॒ dṛśya̭te || 56 ||
e॒vame॒tanni̭bodhata || ā ma॒ndrai-ri̭ndra॒ hari̭bhiḥ | yā॒ hi ma॒yūra̭-romabhiḥ | mātvā kecinniye muri̭nna pā॒śinaḥ | da॒dha॒nveva॒ tā i̭hi || mā ma॒ndrai-ri̭ndra॒ hari̭bhiḥ | yā॒mi ma॒yūra̭ romabhiḥ | mā mā kecinniye muri̭nna pā॒śinaḥ | ni॒dha॒nveva॒ tā~(2) i̭mi ||
aṇubhiśca ma̭hadbhi॒śca || 57 ||
ni॒ghṛṣvai̭ rasa॒māyṷtaiḥ | kālair-haritva̭māpa॒nnaiḥ | indrāyā̭hi sa॒hasra̭ yuk || a॒gni-rvi॒bhrāṣṭi̭ vasanaḥ | vā॒yu-śśveta̭sikadru॒kaḥ | saṃ॒va~॒thsa॒ro vi̭ṣū॒ varṇaiḥ᳚ | nityā॒ste 'nuca̭rāsta॒va ||
subrahmaṇyogṃ subrahmaṇyogṃ sṷbrahma॒ṇyom |
indrāgaccha hariva āgaccha mḙdhāti॒theḥ | meṣa vṛṣaṇaśva̭sya me॒ne || 58 ||
gaurāvaskandinna-halyā̭yai jā॒ra | kauśika-brāhmaṇa gautama̭bruvā॒ṇa || a॒ru॒ṇāśvā̭ i॒hāga̭tāḥ | vasa̭vaḥ pṛthivi॒ kṣitaḥ̭ | a॒ṣṭau di॒gvāsa̭so॒ 'gnayaḥ̭ | agniśca jātavedā᳚ścetye॒te || tāmrāśvā᳚-stāmra॒rathāḥ | tāmravarṇā᳚ stathā॒-'sitāḥ | daṇḍahastāḥ᳚ khāda॒gdataḥ | ito rudrāḥ᳚ parā॒ṅgatāḥ || 59 ||
uktagg sthāna-mpramāṇañca̭ pura॒ ita || bṛha॒spati̭śca savi॒tā ca̭ | vi॒śvarṷ̄pai-ri॒hāga̭tām | rathḙnodaka॒vartma̭nā | a॒phsuṣā̭ iti॒ taddva̭yoḥ ||
ukto veṣo̭ vāsā॒gṃ॒si ca | kālāvayavānā-mitaḥ̭ pratī॒jyā | vāsātyā̭ itya॒śvinoḥ | ko-'ntarikṣe śabdaṅka̭rotī॒ti | vāsiṣṭho rauhiṇo mīmāgṃ̭sā-ñca॒kre | tasyai॒ṣā bhava̭ti ||
vā॒śreva̭ vi॒dyunmi̭māti va॒thsa-nna mā॒tā si̭ṣakti | yadḙṣāṃ-vṛ~॒ṣṭirasa̭rji || diti̭ || brahma̭ṇa u॒dara̭ṇamasi | brahma̭ṇa udī॒raṇa̭masi | brahma̭ṇa ā॒stara̭ṇamasi | brahma̭ṇa upa॒stara̭ṇamasi || 60 ||
(dṛśya̭te॒ - ca - me॒ne - pa̭rā॒-ṅgatā - śca॒kre ṣaṭ ca̭) (a. 12)
anuvākaṃ 13
a॒ṣṭayo̭nī-ma॒ṣṭapṷtrām | a॒ṣṭapa̭tnī-mi॒mā-mmahī᳚m | a॒haṃ-ve~da॒ na mḙ mṛtyuḥ |
na cāmṛ̭tyura॒ghāha̭rat || a॒ṣṭayo᳚nya॒ṣṭa pṷtram | a॒ṣṭapa̭di॒da-ma॒ntari̭kṣam | a॒haṃ-ve~da॒ na mḙ mṛtyuḥ | na cāmṛ̭tyura॒ghāha̭rat | a॒ṣṭayo̭nī-ma॒ṣṭapṷtrām | a॒ṣṭapa̭tnī-ma॒mūndiva᳚m || 61 ||
a॒haṃ-ve~da॒ na mḙ mṛtyuḥ |
na cāmṛ̭tyura॒ghāha̭rat || su॒trāmā̭ṇa-mpṛthi॒vī-ndyāma̭ne॒hasagṃ̭ su॒śarmā̭ṇa॒ madi̭tigṃ su॒praṇī̭tim | daivī॒-nnāvagg̭ svari॒trāmanā̭gasa॒masra̭vantī॒mā rṷhemā sva॒staye᳚ || ma॒hīmū॒ṣuma॒hīmū॒ ṣu mā॒taragṃ̭ suvra॒tānā̭mṛ॒tasya॒ patnī॒mava̭se huvema | tu॒vi॒kṣa॒trāma॒jara̭ntīmurū॒cīgṃ su॒śarmā̭ṇa॒madi̭tigṃ su॒praṇī̭tim || adi̭ti॒rdyau-radi̭ti-ra॒ntari̭kṣam |
adi̭ti rmā॒tā sa pi॒tā sa pu॒traḥ | viśvḙ de॒vā adi̭tiḥ॒ pañca॒ janāḥ᳚ | adi̭ti-rjā॒ta-madi̭ti॒-rjani̭tvam || a॒ṣṭau pu॒trāso॒ adi̭teḥ | ye jā॒tā sta॒nvaḥ̭ pari̭ | de॒vā~ (2) upa̭prai-thsa॒ptabhiḥ̭ || 62 ||
pa॒rā॒ mā॒rtā॒ṇḍamāsya̭t || sa॒ptabhiḥ̭ pu॒trai-radi̭tiḥ | upa॒ prai-tpū॒rvyaṃ̭-yu~ga᳚m | pra॒jāyai̭ mṛ॒tyave ta̭t | pa॒rā॒ mā॒rtā॒ṇḍa-mābha̭ra॒diti̭ || tānanukra̭miṣyā॒maḥ || mi॒traśca॒ varṷṇaśca | dhā॒tā cā᳚rya॒mā ca̭ | agṃśa̭śca॒ bhaga̭śca | indraśca vivasvāg̭ścetye॒te || hi॒ra॒ṇya॒ga॒rbha-ssama̭varta॒tāgrḙ bhū॒tasya̭ jā॒taḥ pati॒reka̭ āsīt | sa dā̭dhāra pṛthi॒vī-ndyā mu॒temā-ṅkasmai̭ de॒vāya̭ ha॒viṣā̭ vidhema || ha॒gṃ॒sa-śśṷci॒ṣa-dvasṷrantarikṣa॒-saddhotā̭ vedi॒ṣadati̭thi rduroṇa॒sat | nṛ॒ṣa-dva̭ra॒sadṛ̭ta॒sa-dvyo̭ma॒sada॒bjā go॒jā ṛ̭ta॒jā a̭dri॒jā ṛ॒taṃ-bṛ॒hat ||
brahma̭ jajñā॒na-mpra̭tha॒ma-mpu॒rastā॒dvi sī̭ma॒ta-ssu॒ruco̭ ve॒na ā̭vaḥ | sa bu॒dhniyā̭ upa॒mā a̭sya vi॒ṣṭhā-ssa॒taśca॒ yoni॒masa̭taśca॒ vivaḥ̭ || taditpa॒da-nna vici̭keta vi॒dvān | yanmṛ॒taḥ puna̭ra॒pyeti̭ jī॒vān | tri॒vṛdya-dbhuva̭nasya ratha॒vṛt | jī॒vo garbho॒ na mṛ॒ta-ssa jī̭vāt || miti̭ ||
ga॒rbhaḥ prā̭jāpa॒tyaḥ | atha॒ purṷṣa-ssa॒ptapurṷṣaḥ || 63 ||
(a॒mū-ndivagṃ̭ - sa॒ptabhi̭ - re॒te ca॒tvāri̭ ca) (a. 13)
anuvākaṃ 14
[ ya॒thā॒sthā॒na-ṅga̭rbhi॒ṇyaḥ̭ ]
yo-'saṷ ta॒pannu॒deti̭ | sa sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇānā॒dāyo॒deti̭ | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇānā॒dāyoda̭gāḥ ||
a॒sau yo᳚ 'sta॒meti̭ | sa sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇānā॒dāyā॒stameti̭ | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇānā॒dāyā sta̭ṅgāḥ ||
a॒sau ya ā॒pūrya̭ti | sa sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai rā॒pūrya̭ti || 64 ||
mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇai-rā॒pūri̭ṣṭhāḥ || a॒sau yo̭-'pa॒kṣīya̭ti | sa sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai-rapa̭kṣīyati | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇai-rapa̭kṣeṣṭhāḥ || a॒mūni॒ nakṣa̭trāṇi | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpanti॒ cothsa̭rpanti ca |
mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām |
mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpata॒ mothsṛ̭pata || 65 ||
i॒me māsā᳚-ścārdhamā॒sāśca̭ |
sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpanti॒ cothsa̭rpanti ca | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām |
mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpata॒ mothsṛ̭pata | i॒ma ṛ॒tavaḥ̭ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpanti॒ cothsa̭rpanti ca |
mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām |
mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpata॒ mothsṛ̭pata || a॒yagṃ saṃ̭va~thsa॒raḥ |
sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpati॒ cothsa̭rpati ca || 66 ||
mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpa॒ mothsṛ̭pa ||
i॒damahaḥ̭ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai-rapa̭ prasarpati॒ cothsa̭rpati ca |
mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpa॒ mothsṛ̭pa |
i॒yagṃ rātriḥ̭ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai-rapa̭ prasarpati॒ cothsa̭rpati ca |
mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpa॒ mothsṛ̭pa ||
au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ || etadvo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 67 ||
(prā॒ṇairā॒pūrya̭ti॒-mothsṛ̭pata॒-cothsa̭rpati ca॒ - mothsṛ̭pa॒ dve ca̭) (a. 14)
(yosau॒ ṣoḍa̭śā॒mūni॒ dvāda̭śā॒ya-ñcatṷrdaśa)
(u॒detya̭sta॒metyā॒pūrya̭tyapa॒kṣīya̭tya॒mūni॒ nakṣa̭trāṇī॒ me māsā̭ i॒ma ṛ॒tavo॒-'yagṃ saṃ̭va~thsa॒ra i॒damaha̭ri॒yagṃ rātri॒rdaśa̭)
anuvākaṃ 15
athādityasyāṣṭa pṷruṣa॒sya ||
vasūnā mādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni ||
rudrāṇā-mādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni ||
ādityānā-mādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni || satāgṃ̭satyā॒nām | ādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni || abhidhūnvatā̭-mabhi॒ghnatām | vātava̭tā-mma॒rutām | ādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni ||
ṛbhūṇā-mādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni ||
viśveṣā᳚-ndevā॒nām | ādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni || saṃva~thsara̭sya sa॒vituḥ | ādityasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni || au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ |
raśmayo vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 68 ||
(ṛbhūṇāmādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni ṣaṭca̭) (a. 15)
anuvākaṃ 16
ārogasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | bhrājasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | paṭarasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | pataṅgasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
svarṇarasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
jyotiṣīmatasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vibhāsasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
kaśyapasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ | āpo vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 69 ||
(ārogasya daśa̭) (a. 16)
anuvākaṃ 17
atha vāyo-rekādaśa-puruṣasyaikādaśa̭-strīka॒sya ||
prabhrājamānānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vyavadātānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vāsukivaidyutānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
rajatānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
paruṣāṇāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
śyāmānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
kapilānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
atilohitānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
ūrdhvānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni || 70 ||
avapatantānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vaidyutānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
prabhrājamānīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vyavadātīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vāsukivaidyutīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
rajatānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
paruṣāṇāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
śyāmānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
kapilānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
atilohitīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
ūrdhvānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
avapatantīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vaidyutīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ |
rūpāṇi vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 71 ||
(ūrdhvānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ - nyatilohitīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni pañca̭ ca) (a. 17)
anuvākaṃ 18
athāgnḙraṣṭa pṷruṣa॒sya || agneḥ pūrva-diśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
jātavedasa upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
sahojaso dakṣiṇa-diśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
ajirāprabhava upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vaiśvānarasyāparadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
naryāpasa upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
paṅktirādhasa udagdiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
visarpiṇa upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭( ) | diśo vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 72 ||
(sva̭reka̭-ñca) (a. 18)
(eta-draśmaya āpo rūpāṇi diśaḥ pañca̭)
anuvākaṃ 19
dakṣiṇapūrva-syāndiśi visa̭rpī na॒rakaḥ | tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi ||
dakṣiṇā-parasyā-ndiśya visa̭rpī na॒rakaḥ |
tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi ||
uttara-pūrvasyā-ndiśi viṣā̭dī na॒rakaḥ |
tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi ||
uttarā-parasyā-ndiśya viṣā̭dī na॒rakaḥ |
tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi ||
āyasmin᳚ thsa॒ptavā̭sa॒vā stiṣṭha̭nti svā॒ruho̭ yathā | ṛṣi̭rha dīrgha॒śrutta̭ma॒ indra̭sya gha॒rmo ati̭thiḥ || i॒ndri॒yāṇi̭ śatakrato॒ yā te॒ janḙṣu pa॒ñcasṷ | indra॒ tāni̭ ta॒ ā vṛ̭ṇe || vitye॒te || 73 ||
(dakṣiṇapūrvasyā-nnava̭) (a. 19)
anuvākaṃ 20
i॒ndra॒ gho॒ṣā vo॒ vasṷbhiḥ pu॒rastā॒-dupa̭dadhatām |
mano̭javaso vaḥ pi॒tṛbhi̭-rdakṣiṇa॒ta upa̭dadhatām |
pracḙtā vo ru॒draiḥ pa॒ścā-dupa̭dadhatām |
vi॒śvaka̭rmā va ādi॒tyai-rṷttara॒ta upa̭dadhatām |
tvaṣṭā̭ vo rū॒pai-ru॒pari̭ṣṭā॒-dupa̭dadhatām | sañjñānaṃ-vaḥ ~pa̭ścādi॒ti || ā॒di॒tya-ssarvo॒-'gniḥ pṛ̭thi॒vyām | vā॒yura॒ntari̭kṣe | sūryo̭ di॒vi |
ca॒ndramā̭ di॒kṣu | nakṣa̭trāṇi॒ svalo॒ke || e॒vā hyḙva | e॒vā hya̭gne | e॒vā hi vā̭yo | e॒vā hī᳚ndra | e॒vā hi pṷ̄ṣann | e॒vā hi dḙvāḥ || 74 ||
di॒kṣu sa॒pta ca̭) (a. 20)
anuvākaṃ 21
āpa̭māpāma॒pa-ssarvāḥ᳚ | a॒smā-da॒smādi॒to-'mutaḥ̭ |
a॒gnirvā॒yuśca॒ sūrya̭śca | sa॒ha sa̭ñcaska॒rardhi̭yā ||
vā॒yvaśvā̭ raśmi॒ pata̭yaḥ | marī᳚cyātmāno॒ adrṷhaḥ |
de॒vī rbhṷvana॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒ttvāya̭ me suta ||
mahānāmnī-rma̭hāmā॒nāḥ | ma॒ha॒so ma̭hasa॒ssvaḥ̭ || 75 ||
de॒vīḥ pa̭rjanya॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒ttvāya̭ me suta ||
a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā rakṣaḥ̭ | a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā ragha᳚m | apā᳚ghrā॒mapa̭ cā॒varti᳚m | apa̭ de॒vīri॒to hi̭ta ||
vajra̭-nde॒vīrajī̭tāgśca | bhuva̭na-ndeva॒ sūva̭rīḥ | ā॒di॒tyānadi̭ti-nde॒vīm | yoni̭nordhva-mu॒dīṣa̭ta || 76 ||
bha॒dra-ṅkarṇḙbhi-śśṛṇu॒yāma̭ devāḥ |
bha॒dra-mpa̭śyemā॒kṣabhi॒-ryaja̭trāḥ |
sthi॒rairaṅgai᳚ stuṣṭu॒vāgṃ sa̭sta॒nūbhiḥ̭ |
vyaśḙma de॒vahi̭taṃ॒-ya~dāyuḥ̭ ||
sva॒sti na॒ indro̭ vṛ॒ddhaśra̭vāḥ | sva॒sti naḥ̭ pū॒ṣā vi॒śvavḙdāḥ | sva॒sti na॒stārkṣyo॒ ari̭ṣṭanemiḥ | sva॒sti no॒ bṛha॒spati̭-rdadhātu || ke॒tavo॒ arṷṇāsaśca | ṛ॒ṣa॒yo vāta̭raśa॒nāḥ( ) | pra॒ti॒ṣṭhāgṃ śa॒tadhā̭ hi | sa॒māhi̭tāso sahasra॒dhāya̭sam || śi॒vā na॒-śśanta̭mā bhavantu | di॒vyā āpa॒ oṣa̭dhayaḥ || su॒mṛ॒ḍī॒kā sara̭svati | māte॒ vyo̭ma sa॒ndṛśi̭ || 77 ||
(sva̭ - ru॒dīṣa̭ta॒ - vāta̭raśa॒nā-ṣṣaṭca̭) (a. 21)
anuvākaṃ 22
yo̭-'pā-mpuṣpaṃ॒-ve~da̭ | puṣpa̭vā-npra॒jāvā᳚-npaśu॒mā-nbha̭vati | ca॒ndramā॒ vā a॒pā-mpuṣpa᳚m | puṣpa̭vā-npra॒jāvā᳚-npaśu॒mā-nbha̭vati |
ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | a॒gnirvā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yo᳚-'gnerā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ || 78 ||
ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vā a॒gnerā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati |
vā॒yurvā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati |
yo vā॒yorā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati || 79 ||
āpo॒ vai vā॒yorā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | a॒sau vai tapa̭nna॒pā-mā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yo̭-'muṣya॒-tapa̭ta ā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒vā a॒muṣya॒-tapa̭ta ā॒yata̭nam || 80 ||
ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | ca॒ndramā॒ vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati |
yaśca॒ndrama̭sa ā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai ca॒ndrama̭sa ā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati || 81 ||
ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | nakṣa̭trāṇi॒ vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yo nakṣa̭trāṇā-mā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai nakṣa̭trāṇā-mā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati |
ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 82 ||
yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | pa॒rjanyo॒ vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati |
yaḥ pa॒rjanya̭-syā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ |
ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai pa॒rjanya̭-syā॒yata̭nam |
ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ || 83 ||
ā॒yata̭navā-nbhavati | saṃ॒va~॒thsa॒ro vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya-ssaṃ̭va~thsa॒ra-syā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ |
ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai saṃ̭va~thsa॒ra-syā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ ||
yo᳚-'phsu nāva॒-mprati̭ṣṭhitāṃ॒-ve~da̭ | pratye॒va ti̭ṣṭhati || 84 ||
i॒me vai lo॒kā a॒phsu prati̭ṣṭhitāḥ | tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā ||
a॒pāgṃ rasa॒muda̭yagṃsann | sūryḙ śu॒kragṃ sa॒mābhṛ̭tam | a॒pāgṃ rasa̭sya॒ yo rasaḥ̭ | taṃ-vo~̭ gṛhṇā-myutta॒mamiti̭ || i॒me vai lo॒kā a॒pāgṃ rasaḥ̭ | tḙ-'muṣmi̭-nnādi॒tye sa॒mābha̭tāḥ ||
jā॒nu॒da॒ghnī-mṷttara-ve॒dīṅkhā॒tvā | a॒pā-mpṷ̄rayi॒tvā gṷlphada॒ghnam || 85 ||
puṣkaraparṇaiḥ puṣkaradaṇḍaiḥ puṣkaraiśca̭ saggstī॒rya | tasmi̭n vihā॒yase | a॒gni-mpra॒ṇīyo̭pa-samā॒dhāya̭ || bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti |
kasmā᳚-tpraṇī॒te-'ya-ma॒gniścī॒yate᳚ | sāḥ pra̭ṇī॒te-'yama॒phsu hyaya̭ñcī॒yate᳚ |
a॒sau bhuva̭ne॒-'pya-nā̭hitāgni-re॒tāḥ |
tama॒bhita̭ e॒tā a॒bhīṣṭa̭kā॒ upa̭dadhāti ||
a॒gni॒ho॒tre da̭rśapūrṇa-mā॒sayoḥ᳚ |
pa॒śu॒ba॒ndhe cā̭turmā॒syeṣṷ || 86 ||
atho̭ āhuḥ | sarvḙṣu yajñakra॒tuṣviti̭ ||
e॒taddha̭ sma॒ vā ā̭hu-śśaṇḍi॒lāḥ | kama॒gniñci̭nute || sa॒tri॒ya-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ |
saṃ॒va~॒thsa॒ra-mpra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute | sā॒vi॒tra-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | a॒mumā̭di॒tya-mpra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute || 87 ||
nā॒ci॒ke॒ta-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | prā॒ṇā-npra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute | cā॒tu॒r॒ho॒tri॒ya-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | brahma̭ pra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute |
vai॒śva॒sṛ॒ja-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | śarī̭ra-mpra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute |
u॒pā॒nu॒vā॒kya̭mā॒śu-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ || 88 ||
i॒mān ~lo॒kā-npra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute |
i॒mamā̭ruṇa-ketuka-ma॒gniñci̭nvā॒na iti̭ | ya e॒vāsau |
i॒taścā॒-muta̭ścā-vyatīpā॒tī | tamiti̭ || yo᳚-'gnermi̭thū॒yā veda̭ | mi॒thu॒na॒vā-nbha̭vati | āpo॒ vā a॒gnermi̭thū॒yāḥ |
mi॒thu॒na॒vā-nbha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 89 ||
(veda̭ - bhava - tyā॒yata̭naṃ - bhavati॒ - veda॒ - veda̭ - tiṣṭhati - gulphada॒ghnaṃ - cā̭turmā॒sye - ṣva॒mumā̭di॒tya-mpra॒tyakṣḙṇa॒ kama॒gni-ñci̭nuta - upānuvā॒kya̭mā॒śuma॒gni-ñci̭nvā॒no - mi̭thū॒yā mi̭thuna॒vā-nbha̭va॒tyeka̭-ñca) (a. 22)
(puṣpa̭ma॒gnirvā॒yura॒sau vai tapa̭ñca॒ndramā॒ nakṣa̭trāṇi pa॒rjanyaḥ̭ saṃva~thsa॒ro yo᳚-'phsu nāva̭me॒taddha̭ sma॒ vai sa̭tri॒yagṃ saṃ̭va~thsa॒ragṃ sā̭vi॒trama॒mu-nnā̭cike॒ta-mprā॒ṇāgścā̭turhotri॒ya-mbrahma̭ vaiśvasṛ॒jagṃ śarī̭ramupānuvā॒kya̭mā॒śumi॒mān ~lo॒kāni॒mamā̭ruṇaketukaṃ॒-ya~ e॒vāsau)
anuvākaṃ 23
āpo॒ vā i॒damā̭san-thsali॒lame॒va |
sa pra॒jāpa̭ti॒rekaḥ̭ puṣkarapa॒rṇe sama̭bhavat |
tasyānta॒-rmana̭si kāma॒-ssama̭vartata | i॒dagṃ sṛ̭jeya॒miti̭ | tasmā॒dya-tpurṷṣo॒ mana̭sā-'bhi॒gaccha̭ti | tadvā॒cā va̭dati |
tatkarma̭ṇā karoti | tade॒ṣā 'bhyanū᳚ktā || kāma॒stadagre॒ sama̭varta॒tādhi̭ | mana̭so॒ retaḥ̭ pratha॒maṃ-ya~dāsī᳚t || 90 ||
sa॒to bandhu॒masa̭ti॒ nira̭vindann | hṛ॒di pra॒tīṣyā̭ ka॒vayo̭ manī॒ṣeti̭ || upai̭na॒ntadupa̭namati | ya-tkā̭mo॒ bhava̭ti | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || sa tapo̭-'tapyata |
sa tapa̭sta॒ptvā | śarī̭ramadhūnuta | tasya॒ ya-nmā॒gṃ॒samāsī᳚t | tato̭-'ru॒ṇāḥ ke॒tavo॒ vāta̭raśa॒nā ṛṣa̭ya॒ uda̭tiṣṭhann || 91 ||
ye nakhāḥ᳚ | te vai̭khāna॒sāḥ | ye vālāḥ᳚ | te vā̭lakhi॒lyāḥ | yo rasaḥ̭ | so̭-'pām || a॒nta॒ra॒taḥ kū॒rma-mbhū॒tagṃ sarpa̭ntam | tama̭bravīt | mama॒ vai tvaṃ-mā॒gṃ॒sā | sama̭bhūt || 92 ||
netya̭bravīt | pūrva̭me॒vāha-mi॒hāsa॒miti̭ | tatpurṷṣasya puruṣa॒tvam | sa sa॒hasra̭śīrṣā॒ purṷṣaḥ | sa॒ha॒srā॒kṣa-ssa॒hasra̭pāt | bhū॒tvoda̭tiṣṭhat | tama̭bravīt | tvaṃ-vai~ pūrvagṃ̭ sama̭bhūḥ |
tvami॒da-mpūrvaḥ̭ kuru॒ṣveti̭ || sa i॒ta ā॒dāyāpaḥ̭ || 93 ||
a॒ñja॒linā̭ pu॒rastā̭-du॒pāda̭dhāt | e॒vā hye॒veti̭ |
tata̭ ādi॒tya uda̭tiṣṭhat | sā prācī॒ dik ||
athā̭ru॒ṇaḥ ke॒tu-rda̭kṣiṇa॒ta u॒pāda̭dhāt | e॒vā hyagna॒ iti̭ | tato॒ vā a॒gniruda̭tiṣṭhat | sā da̭kṣi॒ṇā dik | athā̭ru॒ṇaḥ ke॒tuḥ pa॒ścādu॒pāda̭dhāt |
e॒vā hi vāyo॒ iti̭ || 94 ||
tato̭ vā॒yuruda̭tiṣṭhat | sā pra॒tīcī॒ dik |
athā̭ru॒ṇaḥ ke॒tu-rṷttara॒ta u॒pāda̭dhāt | e॒vā hīndreti̭ |
tato॒ vā indra॒ uda̭tiṣṭhat | sodī̭cī॒ dik |
athā̭ru॒ṇaḥ ke॒tu-rmaddhya̭ u॒pāda̭dhāt | e॒vā hi pūṣa॒nniti̭ | tato॒ vai pū॒ṣoda̭tiṣṭhat | seyandik || 95 ||
athā̭ru॒ṇaḥ ke॒turu॒pari̭ṣṭā-du॒pāda̭dhāt | e॒vā hi devā॒ iti̭ | tato̭ deva manu॒ṣyāḥ pi॒taraḥ̭ | ga॒ndha॒rvā॒-phsa॒rasa॒ ścoda̭-tiṣṭhann |
sordhvā dik || yā vi॒pruṣo̭ vi॒parā̭patann |
tābhyo-'sṷrā॒ rakṣāgṃ̭si piśā॒cāśco-da̭tiṣṭhann | tasmā॒tte parā̭bhavann | vi॒pruḍbhyo॒ hi te sama̭bhavann || tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā || 96 ||
āpo̭ ha॒ ya-dbṛ̭ha॒tī-rgarbha॒māyanṋ | dakṣa॒-ndadhā̭nā ja॒naya̭ntī-ssvaya॒mbhum | tata̭ i॒me-'ddhya-sṛ̭jyanta॒ sargāḥ᳚ | adbhyo॒ vā i॒dagṃ sama̭bhūt |
tasmā̭di॒dagṃ sarva॒-mbrahma̭ svaya॒bhvinti̭ ||
tasmā̭di॒dagṃ sarva॒gṃ॒ śithi̭la-mi॒vā dhruva̭-mivābhavat || pra॒jāpa̭ti॒-rvāva tat | ā॒tmanā॒-''tmānaṃ̭-vi~॒dhāya̭ |
tade॒vānu॒ prāvi̭śat || tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā || 97 ||
vi॒dhāya̭ lo॒kān. vi॒dhāya̭ bhū॒tāni̭ | vi॒dhāya॒ sarvāḥ᳚ pra॒diśo॒ diśa̭śca | pra॒jāpa̭tiḥ prathama॒jā ṛ॒tasya̭ | ā॒tmanā॒-''tmā-na̭ma॒bhi-saṃvi~̭ve॒śeti̭ ||
sarva̭me॒vedamā॒ptvā | sarva̭-mava॒ruddhya̭ | tade॒vānu॒ pravi̭śati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 98 ||
(āsī̭ - datiṣṭhan - nabhū॒ - dapo॒ - vāyo॒ iti - seya-ndiga॒ - bhyanū᳚ktā॒ - 'bhyanū᳚ktā॒ -+-'ṣṭau ca̭) (a. 23)
anuvākaṃ 24
catṷṣṭayya॒ āpo̭ gṛhṇāti | ca॒tvāri॒ vā a॒pāgṃ rū॒pāṇi̭ | megho̭ vi॒dyut | sta॒na॒yi॒tnu-rvṛ॒ṣṭiḥ | tānye॒vā va̭rundhe || ā॒tapa̭ti॒ varṣyā̭ gṛhṇāti |
tāḥ pu॒rastā॒-dupa̭dadhāti | e॒tā vai bra̭hmavarca॒syā āpaḥ̭ | mu॒kha॒ta e॒va bra̭hmavarca॒sa-mava̭rundhe |
tasmā᳚-nmukha॒to bra̭hmavarca॒sita̭raḥ || 99 ||
kūpyā̭ gṛhṇāti | tā da̭kṣiṇa॒ta upa̭dadhāti | e॒tā vai tḙja॒svinī॒rāpaḥ̭ | teja̭ e॒vāsya̭ dakṣiṇa॒to da̭dhāti | tasmā॒-ddakṣi॒ṇordha̭ 'steja॒svita̭raḥ ||
sthā॒va॒rā gṛ̭hṇāti | tāḥ pa॒ścādupa̭dadhāti | prati̭ṣṭhitā॒ vai sthā̭va॒rāḥ |
pa॒ścāde॒va prati̭tiṣṭhati || vaha̭ntī-rgṛhṇāti || 100 ||
tā ṷttara॒ta upa̭dadhāti | oja̭sā॒ vā e॒tā vaha̭ntīri॒vo-dga̭tīri॒va ākūja̭tīri॒va dhāva̭ntīḥ | oja̭ e॒vāsyo᳚ttara॒to da̭dhāti | tasmā॒dutta॒ro-'ddha̭ oja॒svita̭raḥ || sa॒bhāṃ॒ryā gṛ̭hṇāti |
tā maddhya॒ upa̭dadhāti | i॒yaṃ-vai~ sa̭bhāṃ॒ryāḥ | a॒syāme॒va prati̭tiṣṭhati || pa॒lva॒lyā gṛ̭hṇāti | tā u॒pari̭ṣṭā-du॒pāda̭dhāti || 101 ||
a॒sau vai pa̭lva॒lyāḥ | a॒muṣyā̭me॒va prati̭tiṣṭhati || di॒kṣūpa̭dadhāti | di॒kṣu vā āpaḥ̭ | annaṃ॒-vā~ āpaḥ̭ | a॒dbhyo vā anna̭ñjāyate | yade॒vādbhyo-'nna॒-ñjāya̭te | tadava̭rundhe || taṃ-vā~ e॒tama̭ru॒ṇāḥ ke॒tavo॒ vāta̭raśa॒nā ṛṣa̭yo-'cinvann | tasmā̭-dāruṇa ke॒tukaḥ̭ || tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā || ke॒tavo॒ arṷṇāsaśca | ṛ॒ṣa॒yo vāta̭raśa॒nāḥ |
pra॒ti॒ṣṭhāgṃ śa॒tadhā̭ hi | sa॒māhi̭tāso sahasra॒dhāya̭sa॒miti̭ || śa॒taśa̭ścai॒va 'sa॒hasra̭śaśca॒ prati̭tiṣṭhati | ya e॒tama॒gniñci̭nu॒te |
ya ṷcainame॒vaṃ-ve~da̭ || 102 ||
(bra॒hma॒va॒rca॒sita̭ro॒ - vaha̭ntī-rgṛhṇāti॒ - tā u॒pari̭ṣṭādu॒pāda̭dhā - tyāruṇake॒tuko॒-'ṣṭau ca̭) (a. 24)
anuvākaṃ 25
jā॒nu॒da॒ghnī-mṷttarave॒dīṅkhā॒tvā | a॒pā-mpṷ̄rayati | a॒pāgṃ sa̭rva॒tvāya̭ | pu॒ṣka॒ra॒pa॒rṇagṃ ru॒kma-mpurṷṣa॒-mityupa̭dadhāti | tapo॒ vai pṷṣkarapa॒rṇam |
sa॒tyagṃ ru॒kmaḥ | a॒mṛta॒-mpurṷṣaḥ | e॒tāva॒dvā vā᳚sti | yāva̭de॒tat | yāva̭de॒vāsti̭ || 103 ||
tadava̭rundhe || kū॒rmamupa̭dadhāti | a॒pāme॒va medha॒mava̭rundhe | atho᳚ sva॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || āpa̭māpāma॒pa-ssarvāḥ᳚ |
a॒smāda॒smā di॒to-'mutaḥ̭ | a॒gnirvā॒yuśca॒ sūrya̭śca |
sa॒ha sa̭ñcaska॒rardhi̭yā॒ iti̭ | vā॒yvaśvā̭ raśmi॒pata̭yaḥ | marī᳚cyātmāno॒ adrṷhaḥ | de॒vī-rbhṷvana॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒tvāya̭ me suta || lo॒ka-mpṛ̭ṇacchi॒dra-mpṛ̭ṇa || 104 ||
yāsti॒sraḥ pa̭rama॒jāḥ || ) (śort an-dlongfòraṃ are the samè i-nti̭ || pañca॒ cita̭ya॒ upa̭dadhāti | pāṅkta॒-'gniḥ | yāvā̭ne॒vāgniḥ | tañci̭nute ||
lo॒ka-mpṛ̭ṇayā dvi॒tīyā॒-mupa̭dadhāti |
pañca̭padā॒ vai vi॒rāṭ | tasyā॒ vā i॒ya-mpādaḥ̭ | a॒ntari̭kṣa॒-mpādaḥ̭ | dyauḥ pādaḥ̭ | diśaḥ॒ pādaḥ̭ | pa॒rora̭jāḥ॒ pādaḥ̭ || vi॒rājye॒va prati̭tiṣṭhati |
ya e॒tama॒gniñci̭nu॒te | ya ṷcainame॒vaṃ-ve~da̭ || 105 ||
(asti̭ - pṛṇā॒ - ntari̭kṣa॒-mpāda॒-ṣṣaṭca̭) (a. 25)
anuvākaṃ 26
a॒gni-mpra॒ṇīyo̭pa-samā॒dhāya̭ | tama॒bhita̭ e॒tā a॒bhīṣṭa̭kā॒ upa̭dadhāti | a॒gni॒ho॒tre da̭rśapūrṇa-mā॒sayoḥ᳚ | pa॒śu॒ba॒ndhe cā̭turmā॒syeṣṷ |
atho̭ āhuḥ | sarvḙṣu yajñakra॒tuṣviti̭ ||
atha̭ hasmā hāru॒ṇa-ssvā̭ya॒mbhuvaḥ̭ |
sā॒vi॒tra-ssarvo॒-'gni-rityana̭nuṣaṅga-mmanyāmahe |
nānā॒ vā e॒teṣāṃ᳚-vī~॒ryā̭ṇi || kama॒gniñci̭nute || 106 ||
sa॒tri॒ya ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute |
sā॒vi॒tra ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | nā॒ci॒ke॒ta ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute |
cā॒tu॒r॒ ho॒tri॒ya-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute |
vai॒śva॒sṛ॒ja ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute || 107 ||
u॒pā॒nu॒vā॒kya̭-mā॒śu ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | i॒mamā̭ruṇa-ketuka ma॒gniñci̭nvā॒na iti̭ || vṛṣā॒ vā a॒gniḥ | vṛṣā̭ṇau॒ saggsphā̭layet | ha॒nyetā᳚sya ya॒jñaḥ | tasmā॒nnānu॒ṣajyaḥ̭ ||
sotta̭rave॒diṣṷ kra॒tuṣṷ cinvīta | u॒tta॒ra॒ve॒dyāg hya̭gniścī॒yate᳚ || pra॒jākā̭maścinvīta || 108 ||
prā॒jā॒pa॒tyo vā e॒ṣo᳚-'gniḥ | prā॒jā॒pa॒tyāḥ pra॒jāḥ | pra॒jāvā᳚-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || pa॒śukā̭maścinvīta | sa॒ñjñānaṃ॒-vā~ e॒ta-tpa̭śū॒nām | yadāpaḥ̭ |
pa॒śū॒nāme॒va sa॒jñānne॒ 'gniñci̭nute | pa॒śu॒mā-nbha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 109 ||
vṛṣṭi̭kāmaścinvīta | āpo॒ vai vṛṣṭiḥ̭ | pa॒rjanyo॒ varṣṷko bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || ā॒ma॒yā॒vī ci̭nvīta | āpo॒ vai bhḙṣa॒jam | bhe॒ṣa॒ja-me॒vāsmai̭ karoti | sarva॒māyṷreti || a॒bhi॒caragg̭ ścinvīta | vajro॒ vā āpaḥ̭ || 110 ||
vajra̭me॒va bhrātṛ̭vyebhyaḥ॒ praha̭rati | stṛ॒ṇu॒ta ḙnam || teja̭skāmo॒ yaśa̭skāmaḥ |
bra॒hma॒va॒rca॒sakā̭ma-ssva॒rgakā̭maścinvīta | e॒tā va॒dvā vā᳚sti | yāva̭de॒tat | yāva̭de॒vāsti̭ | tadava̭rundhe || tasyai॒ tadvra॒tam | varṣa̭ti॒ na dhā̭vet || 111 ||
a॒mṛtaṃ॒-vā~ āpaḥ̭ | a॒mṛta॒syā-na̭ntarityai ||
nāphsu-mūtra̭purī॒ṣaṅkṷryāt | na niṣṭhī̭vet | na vi॒vasa̭na-ssnāyāt | guhyo॒ vā e॒ṣo᳚-'gniḥ |
e॒tasyā॒gne rana̭ti dāhāya || na pṷṣkarapa॒rṇāni॒ hira̭ṇyaṃ॒-vā~-'dhi॒tiṣṭhe᳚t | e॒tasyā॒gne-rana̭bhyārohāya || na kūrma॒syāśñī̭yāt |
noda॒kasyā॒-ghātṷkā॒nyena̭-moda॒kāni̭ bhavanti | a॒ghātṷkā॒ āpaḥ̭ | ya e॒tama॒gniñci̭nu॒te | ya ṷcainame॒vaṃ-ve~da̭ || 112 ||
(ci॒nu॒te॒ - ci॒nu॒te॒ - pra॒jākā̭maścinvīta॒ - ya e॒vaṃ-ve~dā - po̭ - dhāve॒ - daśñī̭yācca॒tvāri̭ ca) (a. 26)
anuvākaṃ 27
i॒mā nṷka॒-mbhuva̭nā sīṣadhema | indra̭śca॒ viśvḙca de॒vāḥ || ya॒jñañca̭ nasta॒nvañca̭ pra॒jāñca̭ | ā॒di॒tyairindaḥ̭ sa॒ha sī̭ṣadhātu ||
ā॒di॒tyairindra॒-ssaga̭ṇo-ma॒rudbhiḥ̭ | a॒smāka̭-mbhūtvavi॒tā ta॒nūnā᳚m || āpla̭vasva॒ prapla̭vasva | ā॒ṇḍī bha̭va ja॒ mā mu॒huḥ | sukhādīnduḥ̭ khani॒dhanām | prati̭muñcasva॒ svā-mpu॒ram || 113 ||
marī̭caya-ssvāyambhu॒vāḥ | ye śa̭rī॒rāṇya̭ kalpayann |
te tḙ de॒haṅka̭lpayantu | mā ca̭ te॒ khyā sma̭ tīriṣat || utti̭ṣṭhata॒ mā sva̭pta | a॒gni-mi̭cchaddhva॒-mbhāra̭tāḥ | rājña॒-ssoma̭sya tṛ॒ptāsaḥ̭ | sūryḙṇa sa॒yujo̭ṣasaḥ || yuvā̭ su॒vāsāḥ॒ pari̭vīta॒ āgā᳚t | sa u॒ śreyā᳚-nbhavati॒ jāya̭mānaḥ | ta-ndhīrā̭saḥ ka॒vaya॒ unna̭yanti | svā॒dhiyo॒ mana̭sā deva॒yantaḥ̭ ||
a॒ṣṭāca̭krā॒ nava̭dvārā || 114 ||
de॒vānā॒-mpūra̭yo॒ddhyā | tasyāgṃ̭ hiraṇma̭yaḥ ko॒śaḥ | sva॒rgo lo॒ko jyoti॒ṣā ''vṛ̭taḥ || yo vai tā᳚-mbrahma̭ṇo ve॒da | a॒mṛtḙnāvṛ॒tā-mpṷrīm | tasmai᳚ brahma ca̭ brahmā॒ ca | ā॒yuḥ kīrti̭-mpra॒jānda̭duḥ || vi॒bhrāja̭mānā॒gṃ॒ hari̭ṇīm | ya॒śasā̭ sampa॒rīvṛ̭tām | puragṃ̭ hiraṇma̭yī-mbra॒hmā || 115 ||
vi॒veśā̭pa॒rāji̭tā || parāṅgetya̭ (parāṃatya̭) jyāma॒yī |
parāṅgetya̭ (parāṃatya̭) nāśa॒kī | i॒ha cā̭mutra̭ cānve॒ti | vi॒dvā-ndḙvāsu॒rānṷbha॒yān ||
yatkṷmā॒rī ma॒ndraya̭te | ya॒dyo॒ṣidya-tpa̭ti॒vratā᳚ | ari̭ṣṭaṃ॒-ya~tkiñca̭ kri॒yate᳚ |
a॒gni-stadanṷ vedhati || a॒śṛtā̭sa-śśṛ̭tāsa॒śca || 116 ||
ya॒jvāno॒ ye-'pya̭ya॒jvanaḥ̭ | sva̭ryanto॒ nāpe᳚kṣante |
indra̭-ma॒gniñca̭ ye vi॒duḥ || sika̭tā iva saṃ॒ya~nti̭ |
ra॒śmibhiḥ̭-samu॒dīri̭tāḥ | a॒smā-llo॒kāda̭-muṣmā॒cca | ṛ॒ṣibhi̭-radāt-pṛ॒śnibhiḥ̭ || apḙta॒ vīta॒ vi ca̭ sarpa॒tātaḥ̭ | ye-'tra॒ stha pṷrā॒ṇā ye ca॒ nūta̭nāḥ |
aho̭bhi-ra॒dbhi-ra॒ktubhi॒-rvya̭ktam || 117 ||
ya॒mo da̭dātva-va॒sāna̭masmai || nṛ mṷṇantu nṛ pā॒tvaryaḥ̭ | a॒kṛ॒ṣṭā ye ca॒ kṛṣṭa̭jāḥ | ku॒mārī̭ṣu ka॒nīnī̭ṣu | jā॒riṇī̭ṣu ca॒ ye hi॒tāḥ || retaḥ̭ pītā॒ āṇḍa̭pītāḥ | aṅgā̭reṣu ca॒ ye hu॒tāḥ | u॒bhayā᳚-nputra̭ pautra॒kān | yu॒ve॒-'haṃ-ya~॒marāja̭gān || śa॒taminnu śa॒rado॒ anti̭ devā॒ yatrā̭ naśca॒krā ja॒rasa̭-nta॒nūnā᳚m | pu॒trāso॒ yatra̭ pi॒taro॒ bhava̭nti॒ mā no̭ ma॒dhyā rī̭riṣa॒tāyu॒rgantoḥ᳚ ||
ado॒ yadbrahma̭ vila॒bam | pi॒tṛ॒ṇāñca̭ ya॒masya̭ ca |
varṷṇa॒-syāśvi̭no-ra॒gneḥ | ma॒rutā᳚ñca vi॒hāya̭sām ||
kā॒ma॒pra॒yava̭ṇa-mme astu | sa hyḙvāsmi̭ sa॒nāta̭naḥ | iti nāko brahmiśravo̭ rāyo॒ dhanam | pu॒trānāpo̭ de॒vīri॒hāhi̭tā || 118 ||
(pu॒raṃ - nava̭dvārā - bra॒hmā - ca - vya̭ktagṃ - śa॒rado॒-'ṣṭau ca̭) (a. 27)
anuvākaṃ 28
viśī᳚rṣṇī॒-ṅgṛddhra̭-śīrṣṇīñca | apeto̭ nir-ṛ॒tigṃ ha̭thaḥ | paribādhagg śvḙtaku॒kṣam | ni॒jaṅghagṃ̭ śaba॒loda̭ram || sa॒ tān. vā॒cyāya̭yā sa॒ha | agne॒ nāśa̭ya sa॒ndṛśaḥ̭ | ī॒rṣyā॒sū॒ye bṷbhu॒kṣām | ma॒nyu-ṅkṛ॒tyā-ñca̭ dīdhire | rathḙna kigṃśu॒kāva̭tā | agne॒ nāśa̭ya sa॒ndṛśaḥ̭ || 119 ||
(viśī᳚rṣṇī॒-ndaśa̭) (a. 28)
anuvākaṃ 29
pa॒rjanyā̭ya॒ pragā̭yata | di॒vaspu॒trāya̭ mī॒ḍhuṣe᳚ | sa no̭ ya॒vasa̭micchatu || i॒daṃ-va~caḥ̭ pa॒rjanyā̭ya sva॒rāje᳚ | hṛ॒do a॒stvanta̭ra॒nta-dyṷyota |
ma॒yo॒bhūrvāto̭ vi॒śvakṛ̭ṣṭaya-ssantva॒sme | su॒pi॒ppa॒lā oṣa̭dhī-rde॒vago̭pāḥ ||
yo garbha॒-moṣa̭dhīnām | gavā᳚ṅkṛ॒ṇotyarva̭tām | pa॒rjanyaḥ̭ puru॒ṣīṇā᳚m || 120 ||
(pa॒rjanyā̭ya॒ daśa̭) (a. 29)
anuvākaṃ 30
puna̭rmāmaitvindri॒yam | puna॒rāyuḥ॒ puna॒rbhagaḥ̭ | puna॒-rbrāhma̭ṇa-maitu mā | puna॒-rdravi̭ṇa maitu mā || yanme॒-'dya retaḥ̭ pṛthi॒vīmaskāṋ |
yadoṣa̭dhīra॒pyasa̭ra॒-dyadāpaḥ̭ | i॒danta-tpuna॒rāda̭de | dī॒rghā॒yu॒tvāya॒ varca̭se || yanme॒ retaḥ॒ prasi̭cyate | yanma॒ ājā̭yate॒ punaḥ̭( ) | tena̭ māma॒mṛta̭-ṅkuru | tena̭ supra॒jasa̭ṅkuru || 121 ||
(puna॒rdve ca̭) (a. 30)
anuvākaṃ 31
a॒dbhaya-stiro॒dhā jā̭yata | tava̭ vaiśrava॒ṇa-ssa̭dā | tiro̭ dhehi sapa॒tnānnaḥ̭ | ye apo॒-'śnanti̭ keca॒na || tvā॒ṣṭrī-mmā॒yāṃ-va~᳚śrava॒ṇaḥ |
rathagṃ̭ sahasra॒ vandhṷram | pu॒ru॒śca॒kragṃ saha̭srāśvam | āsthā॒ yāyā̭hi no ba॒lim || yasmai̭ bhū॒tāni̭ ba॒limāva̭hanti | dhana॒ṅgāvo॒ hasti॒ hira̭ṇya॒maśvāṋ || 122 ||
asā̭ma suma॒tau ya॒jñiya̭sya | śriya॒-mbibhra॒to 'nna̭mukhīṃ-vi~॒rāja᳚m || su॒da॒r॒śa॒ne ca̭ krau॒ñce ca̭ | mai॒nā॒ge ca̭ ma॒hāgi̭rau | śa॒tadvā॒ṭṭara̭gama॒ntā (sa॒tadvā॒ṭṭara̭gama॒ntā) |
sa॒gṃ॒hārya॒-nnaga̭ra॒-ntava̭ ||
iti mantrāḥ᳚ | kalpo̭-'ta ū॒rdhvam ||
yadi॒ bali॒gṃ॒ hare᳚t | hi॒ra॒ṇya॒nā॒bhayḙ vitu॒dayḙ kaube॒rāyā॒ya-mba̭liḥ || 123 ||
sarvabhūtādhipataye na̭ma i॒ti | atha baligṃ hṛtvopa̭tiṣṭhe॒ta || kṣa॒tra-ṅkṣa॒traṃ-vai~᳚śrava॒ṇaḥ | brāhmaṇā̭ vaya॒gg॒ smaḥ |
nama̭ste astu॒ mā mā̭ higṃsīḥ | asmā-tpraviśyānna̭maddhī॒ti || atha tamagni-mā̭dadhī॒ta | yasminne tatkarma pra̭yuñjī॒ta ||
ti॒rodhā॒ bhūḥ | ti॒rodhā॒ bhuvaḥ̭ || 124 ||
ti॒rodhā॒-ssvaḥ̭ | ti॒rodhā॒ bhūrbhuva॒ssvaḥ̭ |
sarveṣāṃ-lo~kānā-mādhipatyḙ sīde॒ti || atha tamagni̭-mindhī॒ta | yasminne tatkarma pra̭yuñjī॒ta || ti॒rodhā॒ bhū-ssvāhā᳚ | ti॒rodhā॒ bhuva॒-ssvāhā᳚ | ti॒rodhā॒-ssvaḥ̭ svāhā᳚ | ti॒rodhā॒ bhūrbhuva॒ssva̭ssvāhā᳚ ||
yasminnasya kāle sarvā āhutīr-hutā̭ bhave॒yuḥ || 125 ||
api brāhmaṇa̭mukhī॒nāḥ | tasminnahnaḥ kāle pra̭yuñjī॒ta |
paraḥ̭ su॒ptaja̭nādve॒pi || mā sma pramādyanta̭ māddhyā॒payet | sarvārthā᳚-ssiddhya॒nte | ya ḙvaṃ-ve~॒da | kṣuddhya-nnida̭majā॒natām |
sarvārthā na̭ siddhya॒nte || yastḙ vi॒ghātṷko bhrā॒tā |
mamāntar-hṛ̭daye॒ śritaḥ || 126 ||
tasmā̭ i॒mamagra॒ piṇḍa̭ñjuhomi | sa me᳚-'rthā॒-nmā viva̭dhīt | mayi॒ svāhā᳚ || rā॒jā॒dhi॒rā॒jāya̭ prasahya sā॒hine᳚ | namo̭ va॒yaṃ-vai~᳚śrava॒ṇāya̭ kurmahe |
sa me॒ kāmā॒n kāma॒ kāmā̭ya॒ mahya᳚m | kā॒me॒śva॒ro vai᳚śrava॒ṇo da̭dātu | ku॒be॒rāya̭ vaiśrava॒ṇāya̭ | ma॒hā॒rā॒jāya॒ namaḥ̭ | ke॒tavo॒ arṷṇāsaśca |
ṛ॒ṣa॒yo vāta̭raśa॒nāḥ | pra॒ti॒ṣṭhāgṃ śa॒tadhā̭ hi |
sa॒māhi̭tāso sahasra॒dhāya̭sam | śi॒vā na॒-śśanta̭mā bhavantu | di॒vyā āpa॒ oṣa̭dhayaḥ | su॒mṛ॒ḍī॒kā sara̭svati | mā te॒ vyo̭ma sa॒ndṛśi̭ || 127 ||
(aśvā᳚n-bali॒-rbhuvo̭ - bhave॒yuḥ - śrita - śca̭ sa॒pta ca̭) (a. 31)
anuvākaṃ 32
saṃva~thsarameta̭-dvrata॒ñcaret | dvaṷ vā mā॒sau || niyama-ssa̭māse॒na || tasmi-nniyama̭ viśe॒ṣāḥ | triṣavaṇa-mudako̭paspa॒r॒śī | caturtha kālapāna̭bhakta॒-ssyāt | aharaharvā bhaikṣa̭maśna॒yāt |
audumbarībhi-ssamidbhi-ragni̭-mpari॒caret |
punarmā maitvindriya-mityetenā-'nṷvāke॒na |
uddhṛta paripūtābhiradbhiḥ kārya̭-ṅkurvī॒ta || 128 ||
a̭sañca॒yavān | agnaye vāyavḙ sūryā॒ya | brahmaṇe pra̭jāpa॒taye | candramase na̭kṣatre॒bhyaḥ | ṛtubhya-ssaṃva~̭thsarā॒ya | varuṇā-yāruṇāyeti vra̭taho॒māḥ | pra॒va॒rgyava̭dāde॒śaḥ | aruṇāḥ kā᳚ṇḍa ṛ॒ṣayaḥ || araṇyḙ-'dhīyī॒rann | bhadraṅkarṇebhiriti dvḙ japi॒tvā || 129 ||
mahānāmnībhi-rudakagṃ sagg̭spa॒rśya | tamācā᳚ryo da॒dyāt | śivāna-śśantame-tyoṣadhī̭rāla॒bhate | sumṛḍīkḙti bhū॒mim | evama̭pava॒rge |
dhḙnu-rda॒kṣiṇā | kagṃ saṃvā~sa̭śca kṣau॒mam | anya̭dvā śu॒klam | ya̭thā śa॒kti vā | evagg svāddhyāya̭ dharme॒ṇa | araṇyḙ-'dhīyī॒ta | tapasvī puṇyo bhavati tapasvī pṷṇyo bha॒vati || 130 ||
(ku॒rvī॒ta - ja̭pi॒tvā - svāddhyāya̭dharme॒ṇa dve ca̭) (a. 32)
(bha॒dragg - smṛtiḥ̭ - sāka॒jānnā॒ - makṣya- ti̭tā॒mrā - ṇya̭tyurdhvā॒kṣa - ārogaḥ - kveda - magniśca - sa̭hasra॒vṛt - pa॒vitra̭vanta॒ -āta̭nuṣvā॒ -ṣṭayo̭nīṃ॒ - ~yo-'sā॒ - vathāditya - syāroga-syātha vāyo- rathāgne॒--r dakṣiṇapūrvasyā - mi̭ndragho॒ṣā va॒-āpa̭māpāṃ॒yo~̭-'pā - māpo॒ vai - catṷṣṭayyo - jānuda॒ghnī - ma॒gni-mpra॒ṇīye॒ - mā nṷ kaṃ॒ - ~viśī᳚rṣṇīṃ - pa॒rjanyā̭ya॒ - puna̭ - ra॒dbhyaḥ -saṃva~thsara-ndvātrigṃ̭śat)
(bha॒draṃ - jyo॒tiṣā॒ - tasmi-nrājānaṃ - ka॒śyapā᳚-thsahasra॒vṛdi̭yaṃ॒- napugṃsa̭ka - ma॒ṣṭayo̭nī॒ - mavapatantānā - mā॒yata̭navā-nbhavati - sa॒to bandhuṃ॒ - tā ṷttara॒to - vajra̭me॒va - puna̭rmāmaitu
tri॒gṃ॒śadṷttaraśa॒tam)
(bhadraṃ - tapasvī puṇyo bhavati tapasvī pṷṇyo bha॒vati)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya āraṇyake prathamaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Telugu script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.