க்ரு'ஷ்ண யஜுர்வேதீய தைத்திரீய ஆரண்யகே ப்ரதமஃ ப்ரபாடகஃ - அருணகேதுகசயநம்
ஓ-ந்நமஃ பரமாத்மநே, ஶ்ரீ மஹாகணபதயே நமஃ,
ஶ்ரீ குருப்யோ நமஃ । ஹ॒ரிஃ॒ ஓம் ॥
அநுவாகம் 1
ப॒த்ர-ங்கர்ணே॑பி-ஶ்ஶ்ரு'ணு॒யாம॑ தேவாஃ ।
ப॒த்ர-ம்ப॑ஶ்யேமா॒க்ஷபி॒-ர்யஜ॑த்ராஃ ।
ஸ்தி॒ரைரங்கை᳚ஸ்துஷ்டு॒வாக்ம் ஸ॑ஸ்த॒நூபிஃ॑ । வ்யஶே॑ம தே॒வஹி॑தம்॒-யँதாயுஃ॑ ॥
ஸ்வ॒ஸ்தி ந॒ இந்த்ரோ॑ வ்ரு'॒த்தஶ்ர॑வாஃ ।
ஸ்வ॒ஸ்தி நஃ॑ பூ॒ஷா வி॒ஶ்வவே॑தாஃ ।
ஸ்வ॒ஸ்தி ந॒ஸ்தார்க்ஷ்யோ॒ அரி॑ஷ்டநேமிஃ ।
ஸ்வ॒ஸ்தி நோ॒ ப்ரு'ஹ॒ஸ்பதி॑-ர்ததாது ॥
ஆப॑மாபாம॒ப-ஸ்ஸர்வாஃ᳚ ।
அ॒ஸ்மா-த॒ஸ்மா-தி॒தோ-ऽமுதஃ॑ ॥ 1 ॥
அ॒க்நிர்வா॒யுஶ்ச॒ ஸூர்ய॑ஶ்ச । ஸ॒ஹ ஸ॑ஞ்ச-ஸ்க॒ரர்தி॑யா ॥ வா॒ய்வஶ்வா॑ ரஶ்மி॒பத॑யஃ । மரீ᳚ச்யாத்மாநோ॒ அத்ரு॑ஹஃ । தே॒வீ-ர்பு॑வந॒ ஸூவ॑ரீஃ । பு॒த்ர॒வ॒த்த்வாய॑ மே ஸுத ॥ மஹாநாம்நீ-ர்ம॑ஹாமா॒நாஃ । ம॒ஹ॒ஸோ ம॑ஹஸ॒-ஸ்ஸ்வஃ॑ ।
தே॒வீஃ ப॑ர்ஜந்ய॒ ஸூவ॑ரீஃ । பு॒த்ர॒வ॒த்த்வாய॑ மே ஸுத ॥ 2 ॥
அ॒பாஶ்ந்யு॑ஷ்ணி-ம॒பா ரக்ஷஃ॑ । அ॒பாஶ்ந்யு॑ஷ்ணி-ம॒பா ரக᳚ம் । அபா᳚க்ரா॒மப॑ சா॒வர்தி᳚ம் । அப॑ தே॒வீரி॒தோ ஹி॑த ॥ வஜ்ர॑-ந்தே॒வீரஜீ॑தாக்ஶ்ச ।
புவ॑ந-ந்தேவ॒ஸூவ॑ரீஃ । ஆ॒தி॒த்யாநதி॑தி-ந்தே॒வீம் । யோநி॑நோர்த்வ-மு॒தீஷ॑த ॥ ஶி॒வா ந॒-ஶ்ஶந்த॑மா பவந்து । தி॒வ்யா ஆப॒ ஓஷ॑தயஃ( ) ।
ஸு॒ம்ரு'॒டீ॒கா ஸர॑ஸ்வதி । மா தே॒ வ்யோ॑ம ஸ॒ந்த்ரு'ஶி॑ ॥ 3 ॥
(அ॒முதஃ॑ - ஸு॒ - தௌஷ॑தயோ॒ த்வே ச॑ ) (அ. 1)
அநுவாகம் 2
ஸ்ம்ரு'திஃ॑ ப்ர॒த்யக்ஷ॑-மைதி॒ஹ்ய᳚ம் । அநு॑மாந-ஶ்சதுஷ்ட॒யம் । ஏ॒தைராதி॑த்ய மண்டலம் ।
ஸர்வை॑ரேவ॒ விதா᳚ஸ்யதே ॥ ஸூர்யோ॒ மரீ॑சி॒மாத॑த்தே । ஸர்வஸ்மா᳚-த்புவ॑நாத॒தி । தஸ்யாஃ பாக வி॑ஶேஷே॒ண । ஸ்ம்ரு'॒த-ங்கா॑ல வி॒ஶேஷ॑ணம் ॥
ந॒தீவ॒ ப்ரப॑வா-த்கா॒சித் । அ॒க்ஷய்யா᳚-த்ஸ்யந்த॒தே ய॑தா ॥ 4 ॥
தாந்நத்யோ-ऽபி ஸ॑மாய॒ந்தி । ஸோ॒ரு-ஸ்ஸதீ॑ ந நி॒வர்த॑தே ॥
ஏ॒வந்நா॒நா ஸ॑முத்தா॒நாஃ । கா॒லா-ஸ்ஸம்॑வँத்ஸ॒ரக்க் ஶ்ரி॑தாஃ । அணுஶஶ்ச ம॑ஹஶ॒ஶ்ச । ஸர்வே॑ ஸமவ॒யந்த்ரி॑ தம் ॥ ஸ தை᳚-ஸ்ஸ॒ர்வை-ஸ்ஸ॑மாவி॒ஷ்டஃ । ஊ॒ரு-ஸ்ஸ॑ந்ந நி॒வர்த॑தே । அதி ஸம்வँத்ஸ॑ரம்-விँ॒த்யாத் ।
ததேவ॑ லக்ஷ॒ணே ॥ 5 ॥
அணுபிஶ்ச ம॑ஹத்பி॒ஶ்ச । ஸ॒மாரூ॑டஃ ப்ர॒த்ரு'ஶ்ய॑தே । ஸம்வँத்ஸரஃ ப்ர॑த்யக்ஷே॒ண ।
நா॒திஸ॑த்த்வஃ ப்ர॒த்ரு'ஶ்ய॑தே ॥ ப॒டரோ॑ விக்லி॑தஃ பி॒ங்கஃ । ஏ॒த-த்வ॑ருண॒ லக்ஷ॑ணம் । யத்ரைத॑-துப॒த்ரு'ஶ்ய॑தே । ஸ॒ஹஸ்ர॑-ந்தத்ர॒ நீய॑தே ॥
ஏகக்ம் ஹி ஶிரோ நா॑நா மு॒கே । க்ரு'॒த்ஸ்ந-ந்த॑த்ரு'த॒ லக்ஷ॑ணம் ॥ 6 ॥
உபயத-ஸ்ஸப்தே᳚ந்த்ரியா॒ணி । ஜ॒ல்பித॑-ந்த்வேவ॒ திஹ்ய॑தே ॥
ஶுக்லக்ரு'ஷ்ணே ஸம்வँ॑த்ஸர॒ஸ்ய । தக்ஷிண வாம॑யோஃ பா॒ர்ஶ்வயோஃ । தஸ்யை॒ஷா பவ॑தி ॥ ஶு॒க்ர-ந்தே॑ அ॒ந்யத்ய॑ஜ॒த-ந்தே॑ அ॒ந்யத் ।
விஷு॑ரூபே॒ அஹ॑நீ॒ த்யௌரி॑வாஸி । விஶ்வா॒ ஹி மா॒யா அவ॑ஸி ஸ்வதாவஃ । ப॒த்ரா தே॑ பூஷந்நி॒ஹ ரா॒திர॒ஸ்த்விதி॑ ॥
நாத்ர॒ புவ॑நம் । ந பூ॒ஷா । ந ப॒ஶவஃ॑ ।
நாதித்ய-ஸ்ஸம்வँத்ஸர ஏவ ப்ரத்யக்ஷேண ப்ரியத॑மம்-விँ॒த்யாத் । ஏதத்வை ஸம்வँத்ஸரஸ்ய ப்ரியத॑மக்ம் ரூ॒பம் । யோ-ऽஸ்ய மஹாநர்த உத்பத்ஸ்யமா॑நோ ப॒வதி । இத-ம்புண்ய-ங்கு॑ருஷ்வே॒தி । தமாஹர॑ண-ந்த॒த்யாத் ॥ 7 ॥
(ய॒தா॒ - ல॒க்ஷ॒ண - ரு'॑து॒லக்ஷ॑ணம்॒ - புவ॑நக்ம் ஸ॒ப்த ச॑) (அ. 2)
அநுவாகம் 3
ஸா॒க॒ஞ்ஜாநாக்ம்॑ ஸ॒ப்தத॑மாஹு-ரேக॒ஜம் । ஷடு॑த்ய॒மா ரு'ஷ॑யோ தேவ॒ஜா இதி॑ ।
தேஷா॑மி॒ஷ்டாநி॒ விஹி॑தாநி தாம॒ஶஃ । ஸ்தா॒த்ரே ரே॑ஜந்தே॒ விக்ரு'॑தாநி ரூப॒ஶஃ ॥ கோநு॑ மர்யா॒ அமி॑திதஃ । ஸகா॒ ஸகா॑யமப்ரவீத் । ஜஹா॑கோ அ॒ஸ்மதீ॑ஷதே ॥
யஸ்தி॒த்யாஜ॑ ஸகி॒வித॒க்ம்॒ ஸகா॑யம் ।
ந தஸ்ய॑ வா॒ச்யபி॑ பா॒கோ அ॑ஸ்தி ।
யதீக்ம்॑ ஶ்ரு'॒ணோத்ய॒லகக்ம்॑ ஶ்ரு'ணோதி ॥ 8 ॥
ந ஹி ப்ர॒வேத॑ ஸுக்ரு'॒தஸ்ய॒ பந்தா॒மிதி॑ ॥
ரு'॒துர்-ரு'॑துநா நு॒த்யமா॑நஃ ।
விந॑நாதா॒பிதா॑வஃ । ஷஷ்டிஶ்ச த்ரிக்ம்ஶ॑கா வ॒ல்காஃ ।
ஶு॒க்லக்ரு'॑ஷ்ணௌ ச॒ ஷாஷ்டி॑கௌ ॥
ஸா॒ரா॒க॒வ॒ஸ்த்ரை-ர்ஜ॒ரத॑க்ஷஃ ।
வ॒ஸ॒ந்தோ வஸு॑பி-ஸ்ஸ॒ஹ । ஸம்॒வँ॒த்ஸ॒ரஸ்ய॑ ஸவி॒துஃ । ப்ரை॒ஷ॒க்ரு'-த்ப்ர॑த॒ம-ஸ்ஸ்ம்ரு'॑தஃ ॥ அ॒மூநா॒தய॑-தேத்ய॒ந்யாந் ॥ 9 ॥
அ॒மூக்ஶ்ச॑ பரி॒ரக்ஷ॑தஃ । ஏ॒தா வா॒சஃ ப்ர॑யுஜ்ய॒ந்தே । யத்ரை த॑துப॒த்ரு'ஶ்ய॑தே ॥ ஏ॒ததே॒வ வி॑ஜாநீ॒யாத் । ப்ர॒மாண॑-ங்கால॒பர்ய॑யே । வி॒ஶே॒ஷ॒ண-ந்து॑ வக்ஷ்யா॒மஃ । ரு'॒தூநா᳚-ந்தந்நி॒போத॑த ॥ ஶுக்லவாஸா॑ ருத்ர॒கணஃ । க்ரீ॒ஷ்மேணா॑வர்த॒தே ஸ॑ஹ ।
நி॒ஜஹ॑-ந்ப்ரு'தி॑வீக்ம் ஸ॒ர்வாம் ॥ 10 ॥
ஜ்யோ॒திஷா᳚ ऽப்ரதி॒க்யேந॑ ஸஃ ॥ வி॒ஶ்வ॒ரூ॒பாணி॑ வாஸா॒க்ம்॒ஸி । ஆ॒தி॒த்யாநா᳚-ந்நி॒போத॑த । ஸம்வँத்ஸரீண॑-ங்கர்ம॒பலம் । வர்ஷாபி-ர்த॑ததா॒க்ம்॒ ஸஹ ॥ அதுஃகோ॑ துஃக ச॑க்ஷுரி॒வ । தத்மா॑ பீத இவ॒ த்ரு'ஶ்ய॑தே । ஶீதேநா᳚ வ்யத॑யந்நி॒வ । ரு॒ருத॑க்ஷ இவ॒ த்ரு'ஶ்ய॑தே ॥ ஹ்லாதயதே᳚ ஜ்வல॑தஶ்சை॒வ ।
ஶா॒ம்யத॑ஶ்சாஸ்ய॒ சக்ஷு॑ஷீ । யாவை ப்ரஜா ப்ரக்க்॑ஶ்ய॒ந்தே । ஸம்வँத்ஸராத்தா ப்ரக்க்॑ஶ்ய॒ந்தே ॥ யாஃ॒ ப்ரதி॑திஷ்ட॒ந்தி । ஸம்வँத்ஸரே தாஃ ப்ரதி॑திஷ்ட॒ந்தி । வ॒ர்॒ஷாப்ய॑ இத்ய॒ர்தஃ ॥ 11 ॥
(ஶ்ரு'॒ணோ॒ - த்ய॒ந்யாந்த் - ஸ॒ர்வா - மே॒வ ஷட்ச॑) (அ. 3)
அநுவாகம் 4
அக்ஷி॑துஃ॒கோத்தி॑தஸ்யை॒வ । வி॒ப்ரஸ॑ந்நே க॒நீநி॑கே । ஆங்க்தே சாத்க॑ண-ந்நா॒ஸ்தி । ரு'॒பூணா᳚-ந்தந்நி॒போத॑த ॥ க॒ந॒கா॒பாநி॑ வாஸா॒க்ம்॒ஸி । அ॒ஹதா॑நி நி॒போத॑த ।
அந்நமஶ்ர்நீத॑ ம்ரு'ஜ்மீ॒த । அ॒ஹம்-வோँ॑ ஜீவ॒நப்ர॑தஃ ॥ ஏ॒தா வா॒சஃ ப்ர॑யுஜ்ய॒ந்தே ।
ஶ॒ரத்ய॑த்ரோப॒ த்ரு'ஶ்ய॑தே ॥ 12 ॥
அபிதூந்வந்தோ-ऽபிக்ந॑ந்த இ॒வ । வா॒தவ॑ந்தோ ம॒ருத்க॑ணாஃ ॥ அமுதோ ஜேதுமிஷுமு॑கமி॒வ । ஸந்நத்தா-ஸ்ஸஹ த॑த்ரு'ஶே॒ ஹ । அபத்த்வஸ்தை-ர்வஸ்திவ॑ர்ணைரி॒வ । வி॒ஶி॒காஸஃ॑ கப॒ர்திநஃ ॥ அக்ருத்தஸ்ய யோத்ஸ்ய॑மாந॒ஸ்ய । க்ரு'॒த்தஸ்யே॑வ॒ லோஹி॑நீ । ஹேமதஶ்சக்ஷு॑ஷீ வி॒த்யாத் । அ॒க்ஷ்ணயோஃ᳚, க்ஷிப॒ணோரி॑வ ॥ 13 ॥
துர்பிக்ஷ-ந்தேவ॑லோகே॒ஷு । ம॒நூநா॑முத॒க-ங்க்ரு'॑ஹே । ஏ॒தா வா॒சஃ ப்ர॑வத॒ந்தீஃ । வை॒த்யுதோ॑ யாந்தி॒ ஶைஶி॑ரீஃ ॥ தா அ॒க்நிஃ பவ॑மாநா॒ அந்வை᳚க்ஷத । இ॒ஹ ஜீ॑வி॒காம-ப॑ரிபஶ்யந்ந் । தஸ்யை॒ஷா பவ॑தி ॥ இ॒ஹேஹ வஃ॑ ஸ்வத॒பஸஃ । மரு॑த॒-ஸ்ஸூர்ய॑த்வசஃ । ஶர்ம॑ ஸ॒ப்ரதா॒ ஆவ்ரு'॑ணே ॥ 14 ॥
(த்ரு'ஶ்ய॑த - இ॒வா - வ்ரு'॑ணே) (அ. 4)
அநுவாகம் 5
அதி॑ தா॒ம்ராணி॑ வாஸா॒க்ம்॒ஸி । அ॒ஷ்டிவ॑ஜ்ரி ஶ॒தக்நி॑ ச ।
விஶ்வே தேவா விப்ர॑ஹர॒ந்தி । அ॒க்நிஜி॑ஹ்வ அ॒ஸஶ்ச॑த ॥ நைவ தேவோ॑ ந ம॒ர்த்யஃ । ந ராஜா வ॑ருணோ॒ விபுஃ । நாக்நி-ர்நேந்த்ரோ ந ப॑வமா॒நஃ । மா॒த்ரு'க்க॑ச்ச ந॒ வித்ய॑தே ॥ தி॒வ்யஸ்யைகா॒ தநு॑ரார்த்நிஃ ।
ப்ரு'॒தி॒வ்யாமப॑ரா ஶ்ரி॒தா ॥ 15 ॥
தஸ்யேந்த்ரோ வம்ரி॑ரூபே॒ண । த॒நுர்ஜ்யா॑-மசி॒நத்ஸ்வ॑யம் ॥ ததி॑ந்த்ர॒தநு॑ரித்ய॒ஜ்யம் । அ॒ப்ரவ॑ர்ணேஷு॒ சக்ஷ॑தே । ஏததேவ ஶம்யோँ-ர்பார்ஹ॑ஸ்பத்ய॒ஸ்ய । ஏ॒த-த்ரு॑த்ரஸ்ய॒ தநுஃ ॥ ரு॒த்ரஸ்ய॑ த்வேவ॒ தநு॑ரார்த்நிஃ । ஶிர॒ உத்பி॑பேஷ ।
ஸ ப்ர॑வ॒ர்க்யோ॑-ऽபவத் । தஸ்மா॒-த்ய-ஸ்ஸப்ர॑வ॒ர்க்யேண॑ ய॒ஜ்ஞேந॒ யஜ॑தே ।
ரு॒த்ரஸ்ய॒ ஸ ஶிரஃ॒ ப்ரதி॑ததாதி । நைநக்ம்॑ ரு॒த்ர ஆரு॑கோ பவதி । ய ஏ॒வம்-வேँத॑ ॥ 16 ॥
(ஶ்ரி॒தா - யஜ॑தே॒ த்ரீணி॑ ச) (அ. 5)
அநுவாகம் 6
அ॒த்யூ॒ர்த்வா॒க்ஷோ-ऽதி॑ரஶ்சாத் । ஶிஶி॑ரஃ ப்ர॒த்ரு'ஶ்ய॑தே ।
நைவ ரூப-ந்ந॑ வாஸா॒க்ம்॒ஸி । ந சக்ஷுஃ॑ ப்ரதி॒த்ரு'ஶ்ய॑தே ॥ அ॒ந்யோந்ய॒-ந்து ந॑ ஹிக்க்ஸ்ரா॒தஃ । ஸ॒த ஸ்த॑-த்தேவ॒லக்ஷ॑ணம் । லோஹிதோ-ऽக்ஷ்ணி ஶா॑ரஶீ॒ர்ஷ்ணிஃ ।
ஸூ॒ர்யஸ்யோ॑தய॒ந-ம்ப்ர॑தி ॥ த்வ-ங்கரோஷி॑ ந்யஞ்ஜ॒லிகாம் । த்வ॒-ங்கரோ॑ஷி நி॒ஜாநு॑காம் ॥ 17 ॥
நிஜாநுகாமே᳚ ந்யஞ்ஜ॒லிகா । அமீ வாச-முபாஸ॑தாமி॒தி ॥
தஸ்மை ஸர்வ ரு'தவோ॑ நம॒ந்தே । மர்யாதா கரத்வா-த்ப்ர॑புரோ॒தாம் । ப்ராஹ்மண॑ ஆப்நோ॒தி । ய ஏ॑வம்-வேँ॒த ।
ஸ கலு ஸம்வँத்ஸர ஏதை-ஸ்ஸேநாநீ॑பி-ஸ்ஸ॒ஹ ।
இந்த்ராய ஸர்வாந்-காமாந॑பிவ॒ஹதி । ஸ த்ர॒ப்ஸஃ ।
தஸ்யை॒ஷா பவ॑தி ॥ 18 ॥
அவ॑ த்ர॒ப்ஸோ அக்ம்॑ஶ॒மதீ॑மதிஷ்டத் । இ॒யா॒நஃ க்ரு'॒ஷ்ணோ த॒ஶபிஃ॑ ஸ॒ஹஸ்ரைஃ᳚ ।
ஆவ॒ர்த-மிந்த்ர॒-ஶ்ஶச்யா॒ தம॑ந்தம் । உபஸ்நுஹி த-ந்ந்ரு'மணா-மத॑த்ராமி॒தி ॥ ஏதயை வேந்த்ர-ஸ்ஸலா வ்ரு'॑க்யா ஸ॒ஹ । அஸுரா-ந்ப॑ரிவ்ரு'॒ஶ்சதி । ப்ரு'தி॑வ்ய॒க்ம்॒ ஶும॑தீ । தாம॒ந்வ-வ॑ஸ்தித-ஸ்ஸம்வँத்ஸ॒ரோ தி॒வஞ்ச॑ ।
நைவம்-விँதுஷா-ऽऽசார்யா᳚-ந்தேவா॒ஸிநௌ । அந்யோந்யஸ்மை᳚ த்ருஹ்யா॒தாம் । யோ த்ரு॒ஹ்யதி । ப்ரஶ்யதே ஸ்வ॑ர்கா-ல்லோ॒காத் । இத்யது ம॑ண்டலா॒நி । ஸூர்ய மண்டலா᳚ ந்யாக்யா॒யிகாஃ । அத ஊர்த்வக்ம்ஸ॑நிர்வ॒சநாஃ ॥ 19 ॥
(நி॒ஜாநு॑காம்॒ - பவ॑தி - த்ருஹ்யா॒தா-ம்பஞ்ச॑ ச) (அ. 6)
அநுவாகம் 7
ஆரோகோ ப்ராஜஃ படரஃ॑ பத॒ங்கஃ । ஸ்வர்ணரோ ஜ்யோதிஷீமாந்॑. விபா॒ஸஃ । தே அஸ்மை ஸர்வே திவமா॑தப॒ந்தி । ஊர்ஜ-ந்துஹாநா அநபஸ்புர॑ந்த இ॒தி ॥ கஶ்ய॑போ-ऽஷ்ட॒மஃ । ஸ மஹாமேரு-ந்ந॑ ஜஹா॒தி । தஸ்யை॒ஷா பவ॑தி ॥ யத்தே॒ ஶில்ப॑-ங்கஶ்யப ரோச॒நாவ॑த் । இ॒ந்த்ரி॒யாவ॑-த்புஷ்க॒ல-ஞ்சி॒த்ரபா॑நு ।
யஸ்மி॒-ந்த்ஸூர்யா॒ அர்பி॑தா-ஸ்ஸ॒ப்த ஸா॒கம் ॥ 20 ॥
தஸ்மி-ந்ராஜாந-மதிவிஶ்ரயே॑மமி॒தி ॥ தே அஸ்மை ஸர்வே கஶ்யபா-ஜ்ஜ்யோதி॑--ர்லப॒ந்தே । தாந்த்ஸோமஃ கஶ்யபாததி॑ நிர்த॒மதி । ப்ரஸ்தா கர்ம க்ரு'॑திவை॒வம் ॥
ப்ராணோ ஜீவாநீந்த்ரிய॑ ஜீவா॒நி । ஸப்த ஶீர்ஷ॑ண்யாஃ ப்ரா॒ணாஃ ।
ஸூர்யா இ॑த்யாசா॒ர்யாஃ ॥ அபஶ்யமஹ மேதாந்-த்ஸப்த ஸூ᳚ர்யாநி॒தி । பஞ்சகர்ணோ॑ வாத்ஸ்யா॒யநஃ । ஸப்தகர்ண॑ஶ்ச ப்லா॒க்ஷிஃ ॥ 21 ॥
ஆநுஶ்ரவிக ஏவ நௌ கஶ்ய॑ப இ॒தி । உபௌ॑ வேத॒யிதே ।
ந ஹி ஶேகுமிவ மஹாமே॑ரு-ங்க॒ந்தும் ॥
அபஶ்யமஹமேத-த்ஸூர்யமண்டல-ம்பரிவ॑ர்தமா॒நம் ।
கா॒ர்க்யஃ ப்ரா॑ணத்ரா॒தஃ । கச்சந்த ம॑ஹாமே॒ரும் । ஏக॑ஞ்சாஜ॒ஹதம் ॥ ப்ராஜபடர பத॑ங்கா நி॒ஹநே । திஷ்டந்நா॑தப॒ந்தி । தஸ்மா॑தி॒ஹ தப்த்ரி॑ தபாஃ ॥ 22 ॥
அ॒முத்ரே॒தரே । தஸ்மா॑தி॒ஹா தப்த்ரி॑ தபாஃ ॥ தேஷா॑மேஷா॒ பவ॑தி ॥ ஸ॒ப்த ஸூர்யா॒ திவ॒-மநு॒ ப்ரவி॑ஷ்டாஃ । தாந॒ந்வேதி॑ ப॒திபி॑-ர்தக்ஷி॒ணாவாந்॑ । தே அஸ்மை ஸர்வே க்ரு'தமா॑தப॒ந்தி । ஊர்ஜ-ந்துஹாநா அநபஸ்புர॑ந்த இ॒தி ॥
ஸப்தர்த்விஜ-ஸ்ஸூர்யா இ॑த்யாசா॒ர்யாஃ ॥ தேஷா॑மேஷா॒ பவ॑தி ॥
ஸ॒ப்த திஶோ॒ நாநா॑ ஸூர்யாஃ ॥ 23 ॥
ஸ॒ப்த ஹோதா॑ர ரு'॒த்விஜஃ॑ । தேவா ஆதித்யா॑ யே ஸ॒ப்த ।
தேபி-ஸ்ஸோமாபீ ரக்ஷ॑ண இ॒தி ॥ தத॑ப்யாம்நா॒யஃ । திக்ப்ராஜ ரு'தூ᳚ந் கரோ॒தி ॥ ஏத॑யைவா॒வ்ரு'தா ऽऽஸஹஸ்ரஸூர்யதாயா இதி வை॑ஶம்பா॒யநஃ ॥ தஸ்யை॒ஷா பவ॑தி ॥
யத்த்யாவ॑ இந்த்ர தே ஶ॒தக்ம் ஶ॒த-ம்பூமீஃ᳚ । உ॒த ஸ்யுஃ ।
ந த்வா॑ வஜ்ரிந்-த்ஸ॒ஹஸ்ர॒க்ம்॒ ஸூர்யாஃ᳚ ॥ 24 ॥
அநு ந ஜாதமஷ்ட ரோத॑ஸீ இ॒தி ॥ நாநா லிங்கத்வா-த்ரு'தூநா-ந்நாநா॑ ஸூர்ய॒த்வம் ॥ அஷ்டௌ து வ்யவஸி॑தா இ॒தி ॥ ஸூர்யமண்டலா-ந்யஷ்டா॑த ஊ॒ர்த்வம் ॥
தேஷா॑மேஷா॒ பவ॑தி ॥ சி॒த்ர-ந்தே॒வாநா॒-முத॑கா॒தநீ॑கம் । சக்ஷு॑-ர்மி॒த்ரஸ்ய॒ வரு॑ணஸ்யா॒க்நேஃ । ஆ-ऽப்ரா॒ த்யாவா॑ ப்ரு'தி॒வீ அ॒ந்தரி॑க்ஷம் ।
ஸூர்ய ஆத்மா ஜகதஸ்தஸ்து॑ஷஶ்சே॒தி ॥ 25 ॥
(ஸா॒கம் - ப்லா॒க்ஷி - ஸ்தப்த்ரி॑தபா॒ - நாநா॑ஸூர்யாஃ॒ - ஸூர்யா॒ - +நவ॑ ச) (அ. 7)
அநுவாகம் 8
க்வேதமப்ர॑-ந்நிவி॒ஶதே । க்வாயக்ம்॑ ஸம்வँத்ஸ॒ரோ மி॑தஃ । க்வாஹஃ க்வேய-ந்தே॑வ ரா॒த்ரீ । க்வ மாஸா ரு'॑தவ॒-ஶ்ஶ்ரிதாஃ ॥ அர்தமாஸா॑ முஹூ॒ர்தாஃ । நிமேஷாஸ்து॑டிபிஃ॒ (நிமேஷாஸ்த்ர॑டிபிஃ॒) ஸஹ । க்வேமா ஆபோ நி॑விஶ॒ந்தே । ய॒தீதோ॑ யாந்தி॒ ஸம்ப்ர॑தி ॥ காலா அப்ஸு நி॑விஶ॒ந்தே । ஆ॒ப-ஸ்ஸூர்யே॑ ஸ॒மாஹி॑தாஃ ॥ 26 ॥
அப்ரா᳚ண்ய॒பஃ ப்ர॑பத்ய॒ந்தே । வி॒த்யுத்ஸூர்யே॑ ஸ॒மாஹி॑தா ॥ அநவர்ணே இ॑மே பூ॒மீ । இ॒யஞ்சா॑ஸௌ ச॒ ரோத॑ஸீ ॥ கிக்க் ஸ்விதத்ராந்த॑ரா பூ॒தம் । யே॒நேமே வி॑த்ரு'தே॒ உபே ।
வி॒ஷ்ணுநா॑ வித்ரு'॑தே பூ॒மீ । இ॒தி வ॑த்ஸஸ்ய॒ வேத॑நா ॥
இரா॑வதீ தேநு॒மதீ॒ ஹி பூ॒தம் । ஸூ॒ய॒வ॒ஸிநீ॒ மநு॑ஷே தஶ॒ஸ்யே᳚ ॥ 27 ॥
வ்ய॑ஷ்டப்நா॒-த்ரோத॑ஸீ॒ விஷ்ண॑வே॒தே । தா॒தர்த॑ ப்ரு'தி॒வீ-ம॒பிதோ॑ ம॒யூகைஃ᳚ ॥
கிந்த-த்விஷ்ணோ ர்பல॑மா॒ஹுஃ । கா॒ தீப்திஃ॑ கி-ம்ப॒ராய॑ணம் ।
ஏகோ॑ ய॒த்தா-ர॑ய த்தே॒வஃ । ரே॒ஜதீ॑ ரோத॒ஸீ உ॑பே ॥ வாதாத்விஷ்ணோ-ர்ப॑ல மா॒ஹுஃ । அ॒க்ஷரா᳚-த்தீப்தி॒ ருச்ய॑தே । த்ரி॒பதா॒த்தார॑ய-த்தே॒வஃ । யத்விஷ்ணோ॑ரேக॒-முத்த॑மம் ॥ 28 ॥
அ॒க்நயோ॑ வாய॑வஶ்சை॒வ । ஏ॒தத॑ஸ்ய ப॒ராய॑ணம் ॥ ப்ரு'ச்சாமி த்வா ப॑ர-ம்ம்ரு'॒த்யும் । அ॒வம॑-ம்மத்த்ய॒மஞ்ச॑தும் । லோ॒கஞ்ச॒ புண்ய॑பாபா॒நாம் ।
ஏ॒த-த்ப்ரு'॑ச்சாமி॒ ஸம்ப்ர॑தி ॥ அ॒முமா॑ஹுஃ ப॑ர-ம்ம்ரு'॒த்யும் । ப॒வமா॑ந-ந்து॒ மத்த்ய॑மம் । அ॒க்நிரே॒வாவ॑மோ ம்ரு'॒த்யுஃ । ச॒ந்த்ரமா᳚-ஶ்சது॒ருச்ய॑தே ॥ 29 ॥
அ॒நா॒போ॒காஃ ப॑ர-ம்ம்ரு'॒த்யும் । பா॒பா-ஸ்ஸம்॑யँந்தி॒ ஸர்வ॑தா । ஆபோகாஸ்த்வேவ॑ ஸம்யँ॒ந்தி । ய॒த்ர பு॑ண்யக்ரு'॒தோ ஜ॑நாஃ ॥ ததோ॑ ம॒த்த்யம॑மாய॒ந்தி । ச॒தும॑க்நிஞ்ச॒ ஸம்ப்ர॑தி ॥ ப்ரு'ச்சாமி த்வா॑ பாப॒க்ரு'தஃ । ய॒த்ர யா॑தய॒தே ய॑மஃ । த்வந்நஸ்த--த்ப்ரஹ்ம॑-ந்ப்ரப்ரூ॒ஹி । ய॒தி வே᳚த்தா-ऽஸ॒தோ க்ரு'॑ஹாந் ॥ 30 ॥
க॒ஶ்யபா॑ துதி॑தா-ஸ்ஸூ॒ர்யாஃ । பா॒பாந்நி॑ர்க்நந்தி॒ ஸர்வ॑தா ।
ரோதஸ்யோரந்த॑-ர்தேஶே॒ஷு । தத்ர ந்யஸ்யந்தே॑ வாஸ॒வைஃ ॥
தே ऽஶரீராஃ ப்ர॑பத்ய॒ந்தே ।
ய॒தா ऽபு॑ண்யஸ்ய॒ கர்ம॑ணஃ । அபா᳚ண்ய॒பாத॑ கேஶா॒ஸஃ । த॒த்ர தே॑-ऽயோநி॒ஜா ஜ॑நாஃ ॥ ம்ரு'த்வா புநர்ம்ரு'த்யு-மா॑பத்ய॒ந்தே । அ॒த்யமா॑நா-ஸ்ஸ்வ॒கர்ம॑பிஃ ॥ 31 ॥
ஆஶாதிகாஃ க்ரிம॑ய இ॒வ । ததஃ பூயந்தே॑ வாஸ॒வைஃ ॥
அபை॑த-ம்ம்ரு'॒த்யு-ஞ்ஜ॑யதி । ய ஏ॒வம்-வேँத॑ । ஸ கல்வைவம்॑-விँத்ப்ரா॒ஹ்மணஃ । தீ॒ர்கஶ்ரு॑த்தமோ॒ பவ॑தி । கஶ்ய॑ப॒ஸ்யாதி॑தி॒-ஸ்ஸித்தக॑மந॒-ஸ்ஸித்தாக॑மநஃ ॥
தஸ்யை॒ஷா பவ॑தி ॥ ஆயஸ்மிந᳚-த்ஸ॒ப்த வா॑ஸ॒வாஃ ।
ரோஹ॑ந்தி பூ॒ர்வ்யா॑ ருஹஃ॑ ॥ 32 ॥
ரு'ஷி॑ர்ஹ தீர்க॒ஶ்ருத்த॑மஃ । இந்த்ரஸ்ய கர்மோ அதி॑திரி॒தி ॥
கஶ்யபஃ பஶ்ய॑கோ ப॒வதி । யத்ஸர்வ-ம்பரிபஶ்யதீ॑தி ஸௌ॒க்ஷ்ம்யாத் ॥ அதாக்நே॑ரஷ்டபு॑ருஷ॒ஸ்ய । தஸ்யை॒ஷா பவ॑தி ॥ அக்நே॒ நய॑ ஸு॒பதா॑ ரா॒யே அ॒ஸ்மாந் ।
விஶ்வா॑நி தேவ வ॒யுநா॑நி வி॒த்வாந் । யு॒யோ॒த்த்ய॑ஸ்ம-ஜ்ஜு॑ஹுரா॒ணமேநஃ॑ । பூயிஷ்டாந்தே நம உக்திம்-விँ॑தேமே॒தி ॥ 33 ॥
ஸ॒மாஹி॑தா - தஶ॒ஸ்யே॑ - உத்த॑ம॒-முச்ய॑தே-க்ரு'ஹாந்-த்ஸ்வ॒கர்ம॑பிஃ-பூ॒ர்வ்யா॑ ருஹ॑-இ॒தி) (அ. 8)
அநுவாகம் 9
அக்நிஶ்ச ஜாத॑வேதா॒ஶ்ச । ஸஹோஜா அ॑ஜிரா॒ப்ரபுஃ । வைஶ்வாநரோ ந॑ர்யாபா॒ஶ்ச । ப॒ங்க்திரா॑தாஶ்ச॒ ஸப்த॑மஃ ।
விஸர்பே வாஷ்ட॑மோ-ऽக்நீ॒நாம் । ஏதே-ऽஷ்டௌ வஸவஃ, க்ஷி॑தா இ॒தி ॥ யதர்த்வே-வாக்நே-ரர்சிர்வர்ண॑ விஶே॒ஷாஃ ।
நீலார்சிஶ்ச பீதகா᳚ர்சிஶ்சே॒தி ॥ அத வாயோ-ரேகாதஶ-புருஷஸ்யைகாதஶ॑ஸ்த்ரீக॒ஸ்ய ॥
ப்ரப்ராஜமாநா வ்ய॑வதா॒தாஃ ॥ 34 ॥
யாஶ்ச வாஸு॑கி வை॒த்யுதாஃ । ரஜதாஃ பரு॑ஷா-ஶ்ஶ்யா॒மாஃ ।
கபிலா அ॑திலோ॒ஹிதாஃ । ஊர்த்வா அவப॑தந்தா॒ஶ்ச । வைத்யுத இ॑த்யேகா॒தஶ ॥ நைநம்-வைँத்யுதோ॑ ஹிந॒ஸ்தி । ய ஏ॑வம்-வேँ॒த ॥ ஸ ஹோவாச வ்யாஸஃ பா॑ராஶ॒ர்யஃ ।
வித்யுத்வதமேவாஹ-ம்ம்ரு'த்யுமை᳚ச்சமி॒தி ॥
ந த்வகா॑மக்ம் ஹ॒ந்தி ॥ 35 ॥
ய ஏ॑வம்-வேँ॒த ॥ அத க॑ந்தர்வ॒கணாஃ । ஸ்வாந॒ ப்ராட் । அங்கா॑ரி॒-ர்பம்பா॑ரிஃ । ஹஸ்த॒-ஸ்ஸுஹ॑ஸ்தஃ । க்ரு'ஶா॑நு-ர்வி॒ஶ்வாவ॑ஸுஃ । மூர்தந்வாந்-த்ஸூ᳚ர்யவ॒ர்சாஃ ।
க்ரு'திரித்யேகாதஶ க॑ந்தர்வ॒கணாஃ ॥ தேவாஶ்ச ம॑ஹாதே॒வாஃ । ரஶ்மயஶ்ச தேவா॑ கர॒கிரஃ ॥ 36 ॥
நைந-ங்கரோ॑ ஹிந॒ஸ்தி । ய ஏ॑வம்-வேँ॒த ॥ கௌ॒ரீ மி॑மாய ஸலி॒லாநி॒ தக்ஷ॑தீ । ஏக॑பதீ த்வி॒பதீ॒ ஸா சது॑ஷ்பதீ । அ॒ஷ்டாப॑தீ॒ நவ॑பதீ பபூ॒வுஷீ᳚ । ஸஹஸ்ராக்ஷரா பரமே வ்யோ॑மந்நி॒தி ॥ வாசோ॑ விஶே॒ஷணம் ॥
அத நிகத॑வ்யாக்யா॒தாஃ । தாநநுக்ர॑மிஷ்யா॒மஃ ॥
வ॒ராஹவஃ॑-ஸ்வத॒பஸஃ ॥ 37 ॥
வி॒த்யு-ந்ம॑ஹஸோ॒ தூப॑யஃ । ஶ்வாபயோ க்ரு'ஹமேதா᳚ஶ்சேத்யே॒தே । யே॒ சேமே-ऽஶி॑மிவி॒த்விஷஃ ॥ பர்ஜந்யா-ஸ்ஸப்த ப்ரு'திவீமபிவ॑ர்ஷ॒ந்தி ।
வ்ரு'ஷ்டி॑பிரி॒தி । ஏதயைவ விபக்தி வி॑பரீ॒தாஃ । ஸ॒ப்தபி॒ர்வாதை॑ ருதீ॒ரிதாஃ । அமூம்-லோँகா-நபிவ॑ர்ஷ॒ந்தி । தேஷா॑மேஷா॒ பவ॑தி ॥ ஸ॒மா॒ந-மே॒ததுத॑கம் ॥ 38 ॥
உ॒ச்சைத்ய॑வ॒ சாஹ॑பிஃ । பூமி॑-ம்ப॒ர்ஜந்யா॒ ஜிந்வ॑ந்தி ।
திவ-ஞ்ஜிந்வந்-த்யக்ந॑ய இ॒தி ॥ யதக்ஷ॑ர-ம்பூ॒தக்ரு'॑தம் ।
விஶ்வே॑ தேவா உ॒பாஸ॑தே । ம॒ஹர்ஷி॑மஸ்ய கோ॒ப்தார᳚ம் । ஜ॒மத॑க்நி॒-மகு॑ர்வத ॥ ஜ॒மத॑க்நி॒-ராப்யா॑யதே । சந்தோ॑பி-ஶ்சதுருத்த॒ரைஃ । ராஜ்ஞ॒-ஸ்ஸோம॑ஸ்ய த்ரு'॒ப்தாஸஃ॑ ॥ 39 ॥
ப்ரஹ்ம॑ணா வீ॒ர்யா॑வதா । ஶி॒வா நஃ॑ ப்ர॒திஶோ॒ திஶஃ॑ ॥ தச்சம்॒யோँரா வ்ரு'॑ணீமஹே । கா॒தும்-யँ॒ஜ்ஞாய॑ । கா॒தும்-யँ॒ஜ்ஞப॑தயே । தைவீ᳚ ஸ்வ॒ஸ்திர॑ஸ்து நஃ ।
ஸ்வ॒ஸ்தி-ர்மாநு॑ஷேப்யஃ । ஊ॒ர்த்வ-ஞ்ஜி॑காது பேஷ॒ஜம் ।
ஶந்நோ॑ அஸ்து த்வி॒பதே᳚ । ஶஞ்சது॑ஷ்பதே ॥
ஸோமபா(3) அஸோமபா(3) இதி நிகத॑வ்யாக்யா॒தாஃ ॥ 40 ॥
(வ்ய॒வ॒தா॒தா - ஹ॒ந்தி - க॑ர॒கிர - ஸ்த॒பஸ - உத॑கம் - த்ரு'ப்தாஸ॒ - ஶ்வது॑ஷ்பத॒ ஏக॑-ஞ்ச) (அ. 9)
அநுவாகம் 10
ஸ॒ஹ॒ஸ்ர॒வ்ரு'தி॑ய-ம்பூ॒மிஃ । ப॒ரம்-வ்யோँ॑ம ஸ॒ஹஸ்ர॑வ்ரு'த் । அ॒ஶ்விநா॑ புஜ்யூ॑ நாஸ॒த்யா । வி॒ஶ்வஸ்ய॑ ஜக॒தஸ்ப॑தீ ॥ ஜாயா பூமிஃ ப॑திர்வ்யோ॒ம । மி॒துந॑ந்தா அ॒துர்ய॑துஃ । புத்ரோ ப்ரு'ஹஸ்ப॑தீ ரு॒த்ரஃ । ஸ॒ரமா॑ இதி॑ ஸ்த்ரீபு॒மம் ॥ ஶு॒க்ரம்-வாँ॑ம॒ந்யத்ய॑ஜ॒தம்-வாँ॑ம॒ந்யத் । விஷு॑ரூபே॒ அஹ॑நீ॒ த்யௌரி॑வ ஸ்தஃ ॥ 41 ॥
விஶ்வா॒ ஹி மா॒யா அவ॑த-ஸ்ஸ்வதாவந்தௌ । ப॒த்ரா வா᳚-ம்பூஷணாவி॒ஹ ரா॒திர॑ஸ்து ॥ வாஸா᳚த்யௌ சி॒த்ரௌ ஜக॑தோ நி॒தாநௌ᳚ । த்யாவா॑பூமீ ச॒ரதஃ॑ ஸ॒க்ம்॒ ஸகா॑யௌ ।
தாவ॒ஶ்விநா॑ ரா॒ஸபா᳚ஶ்வா॒ ஹவ॑-ம்மே । ஶு॒ப॒ஸ்ப॒தீ॒ ஆ॒கதக்ம்॑ ஸூ॒ர்யயா॑ ஸ॒ஹ ॥ த்யுக்ரோ॑ ஹ பு॒ஜ்யு-ம॑ஶ்விநோத மே॒கே । ர॒யிந்ந கஶ்சி॑-ந்மம்ரு'॒வாँ(2) அவா॑ஹாஃ । தமூ॑ஹது-ர்நௌ॒பிரா᳚த்ம॒ந்-வதீ॑பிஃ ।
அ॒ந்த॒ரி॒க்ஷ॒ ப்ருட்பி॒ர-போ॑தகாபிஃ ॥ 42 ॥
தி॒ஸ்ரஃ, க்ஷப॒ஸ்த்ரிரஹா॑ ऽதி॒வ்ரஜ॑த்பிஃ । நாஸ॑த்யா பு॒ஜ்யுமூ॑ஹதுஃ பத॒ங்கைஃ । ஸ॒மு॒த்ரஸ்ய॒ தந்வ॑ந்நா॒ர்த்ரஸ்ய॑ பா॒ரே । த்ரி॒பீ ரதை᳚-ஶ்ஶ॒தப॑த்பி॒-ஷ்ஷட॑ஶ்வைஃ ॥ ஸ॒வி॒தாரம்॒-விँத॑ந்வந்தம் । அநு॑பத்த்நாதி ஶாம்ப॒ரஃ । ஆபபூர்ஷம்-ப॑ரஶ்சை॒வ ।
ஸ॒விதா॑ ऽரேப॒ஸோ॑ ऽபவத் ॥ த்யக்ம் ஸுத்ரு'ப்தம்-விँ॑தித்வை॒வ । ப॒ஹுஸோ॑ம கி॒ரம்-வँ॑ஶீ ॥ 43 ॥
அந்வேதி துக்ரோ வ॑க்ரியா॒ந்தம் । ஆயஸூயாந்-த்ஸோம॑த்ரு'ப்ஸு॒ஷு ॥
ஸ ஸங்க்ராம-ஸ்தமோ᳚த்யோ-ऽத்யோ॒தஃ । வாசோ காஃ பி॑பாதி॒ தத் ।
ஸ தத்கோபி-ஸ்ஸ்தவா᳚ ऽத்யேத்ய॒ந்யே । ர॒க்ஷஸா॑ ऽநந்வி॒தாஶ்ச॑ யே ॥ அ॒ந்வேதி॒ பரி॑வ்ரு'த்த்யா॒-ऽஸ்தஃ । ஏ॒வமே॒தௌ ஸ்தோ॑ அஶ்விநா । தே ஏ॒தே த்யுஃ॑ ப்ரு'தி॒வ்யோஃ । அஹ॑ரஹ॒-ர்கர்ப॑ந்ததாதே ॥ 44 ॥
தயோ॑ ரே॒தௌ வ॒த்ஸா வ॑ஹோரா॒த்ரே । ப்ரு'॒தி॒வ்யா அஹஃ॑ । தி॒வோ ராத்ரிஃ॑ । தா அவி॑ஸ்ரு'ஷ்டௌ । தம்ப॑தீ ஏ॒வ ப॑வதஃ ॥ தயோ॑ ரே॒தௌ வ॒த்ஸௌ । அ॒க்நிஶ்சா॑-தி॒த்யஶ்ச॑ । ரா॒த்ரேர்வ॒த்ஸஃ । ஶ்வே॒த ஆ॑தி॒த்யஃ । அஹ்நோ॒-ऽக்நிஃ ॥ 45 ॥
தா॒ம்ரோ அ॑ரு॒ணஃ । தா அவி॑ஸ்ரு'ஷ்டௌ । தம்ப॑தீ ஏ॒வ ப॑வதஃ ॥ தயோ॑ ரே॒தௌ வ॒த்ஸௌ । வ்ரு'॒த்ரஶ்ச॑ வைத்யு॒தஶ்ச॑ । அ॒க்நேர்வ்ரு'॒த்ரஃ । வை॒த்யுத॑ ஆதி॒த்யஸ்ய॑ ।
தா அவி॑ஸ்ரு'ஷ்டௌ । தம்ப॑தீ ஏ॒வ ப॑வதஃ ॥ தயோ॑ ரே॒தௌ வ॒த்ஸௌ ॥ 46 ॥
உ॒ஷ்மா ச॑ நீஹா॒ரஶ்ச॑ । வ்ரு'॒த்ரஸ்யோ॒ஷ்மா । வை॒த்யு॒தஸ்ய॑ நீஹா॒ரஃ । தௌ தாவே॒வ ப்ரதி॑பத்யேதே ॥ ஸேயக்ம் ராத்ரீ॑ க॒ர்பிணீ॑ பு॒த்ரேண॒ ஸம்வँ॑ஸதி ।
தஸ்யா॒ வா ஏ॒தது॒ல்பண᳚ம் । யத்ராத்ரௌ॑ ர॒ஶ்மயஃ॑ । யதா॒ கோர்க॒ர்பிண்யா॑ உ॒ல்பண᳚ம் । ஏ॒வமே॒தஸ்யா॑ உ॒ல்பண᳚ம் ॥ ப்ரஜயிஷ்ணுஃ ப்ரஜயா ச பஶுபி॑ஶ்ச ப॒வதி ।
ய ஏ॑வம்-வேँ॒த । ஏதமுத்யந்த-மபிய॑ந்தஞ்சே॒தி । ஆதித்யஃ புண்ய॑ஸ்ய வ॒த்ஸஃ । அத பவி॑த்ராங்கி॒ரஸஃ ॥ 47 ॥
(ஸ்தோ - ऽபோ॑தகாபி--ர் வஶீ - ததாதே - அ॒க்நி - ஸ்தயோ॑ ரே॒தௌ வ॒த்ஸௌ - ப॒வதி ச॒த்வாரி॑ ச) (அ. 10)
அநுவாகம் 11
ப॒வித்ர॑வந்தஃ॒ பரி॒வாஜ॒மாஸ॑தே । பி॒தைஷா᳚-ம்ப்ர॒த்நோ அ॒பிர॑க்ஷதி வ்ர॒தம் । ம॒ஹஸ்ஸ॑மு॒த்ரம்-வँரு॑ண ஸ்தி॒ரோத॑தே । தீரா॑ இச்சேகு॒ர்தரு॑ணேஷ்வா॒ரப᳚ம் ॥
ப॒வித்ர॑-ந்தே॒ வித॑த॒-ம்ப்ரஹ்ம॑ண॒ஸ்பதே᳚ । ப்ரபு॒ர்காத்ரா॑ணி॒ பர்யே॑ஷி வி॒ஶ்வதஃ॑ ।
அத॑ப்ததநூ॒-ர்ந ததா॒மோ அ॑ஶ்நுதே । ஶ்ரு'॒தாஸ॒ இத்வஹ॑ந்-த॒ஸ்த-த்ஸமா॑ஶத ॥ ப்ர॒ஹ்மா தே॒வாநா᳚-ம்பத॒வீஃ க॑வீ॒நாம்ரு'ஷி॒ர்விப்ரா॑ணா-ம்மஹி॒ஷோ ம்ரு'॒காணா᳚ம் । ஶ்யே॒நோ க்ரு'த்ரா॑ணா॒க்॒ ஸ்வதி॑தி॒-ர்வநா॑நா॒க்ம்॒ ஸோமஃ॑ ப॒வித்ர॒மத்யே॑தி॒ ரேபந்ந்॑ ॥ அஸ॑த-ஸ்ஸ॒த்யே தத॑க்ஷுஃ ॥ 48 ॥
ரு'ஷ॑ய-ஸ்ஸ॒ப்தாத்ரி॑ஶ்ச॒ யத் । ஸர்வே-ऽத்ரயோ அ॑கஸ்த்ய॒ஶ்ச ।
நக்ஷ॑த்ரை॒-ஶ்ஶங்க்ரு'॑தோ ऽவஸந்ந் ॥ அத॑ ஸவிது॒-ஶ்ஶ்யாவாஶ்வ॒ஸ்யா ऽவர்தி॑காமஸ்ய ॥ அ॒மீ ய ரு'க்ஷா॒ நிஹி॑தா ஸ உ॒ச்சா । நக்த॒-ந்தத்ரு'॑ஶ்ரே॒ குஹ॑சி॒த்திவே॑யுஃ ।
அத॑ப்தாநி॒ வரு॑ணஸ்ய வ்ர॒தாநி॑ । வி॒சா॒கஶ॑-ச்ச॒ந்த்ரமா॒ நக்ஷ॑த்ரமேதி ॥
த-த்ஸ॑வி॒து-ர்வரே᳚ண்யம் । பர்கோ॑ தே॒வஸ்ய॑ தீமஹி ॥ 49 ॥
தியோ॒ யோ நஃ॑ ப்ரசோ॒தயா᳚த் ॥ தத்ஸ॑வி॒து-ர்வ்ரு'॑ணீமஹே ।
வ॒ய-ந்தே॒வஸ்ய॒ போஜ॑நம் । ஶ்ரேஷ்டக்ம்॑ ஸர்வ॒தாத॑மம் । துர॒-ம்பக॑ஸ்ய தீமஹி ॥
அபா॑கூஹத ஸவிதா॒ த்ரு'பீந்॑ । ஸர்வா᳚-ந்தி॒வோ அந்த॑ஸஃ ।
நக்த॑006ச்;॒தாந்ய॑பவ-ந்த்ரு'॒ஶே । அஸ்த்ய॒ஸ்த்நா ஸம்ப॑விஷ்யாமஃ ॥ நாம॒ நாமை॒வ நா॒ம மே᳚ ॥ 50 ॥
நபுக்ம்ஸ॑க॒-ம்புமா॒க்॒ஸ்த்ர்ய॑ஸ்மி । ஸ்தாவ॑ரோ-ऽஸ்ம்யத॒ ஜங்க॑மஃ ।
ய॒ஜே-ऽயக்ஷி॒ யஷ்டா॒ஹே ச॑ ॥ மயா॑ பூ॒தாந்ய॑யக்ஷத । ப॒ஶவோ॑ மம॑ பூதா॒நி । அநூபந்த்யோ ऽஸ்ம்ய॑ஹம்-விँ॒புஃ ॥ ஸ்த்ரியஃ॑ ஸ॒தீஃ । தா உ॑ மே பு॒க்ம்॒ஸ ஆ॑ஹுஃ ।
பஶ்ய॑தக்ஷ॒ண்வாந்ந-விசே॑தத॒ந்தஃ । க॒விர்யஃ பு॒த்ர-ஸ்ஸ இ॒மா சி॑கேத ॥ 51 ॥
யஸ்தா வி॑ஜா॒நா-த்ஸ॑வி॒துஃ பி॒தா-ऽஸ॑த் ॥ அ॒ந்தோ மணிம॑விந்தத் । தம॑நங்குலி॒-ராவ॑யத் । அ॒க்ரீ॒வஃ ப்ரத்ய॑முஞ்சத் । தமஜி॑ஹ்வ அ॒ஸஶ்ச॑த ॥
ஊர்த்வமூல-ம॑வாக்சா॒கம் । வ்ரு'॒க்ஷம்-யாँ॑ வேத॒ ஸம்ப்ர॑தி । ந ஸ ஜாது ஜநஃ॑ ஶ்ரத்த॒த்த்யாத் । ம்ரு'॒த்யுர்மா॑ மார॒யாதி॑திஃ ॥ ஹஸிதக்ம் ருதி॑தங்கீ॒தம் ॥ 52 ॥
வீணா॑ பண வ॒லாஸி॑தம் । ம்ரு'॒தஞ்ஜீ॒வஞ்ச॑ யத்கி॒ஞ்சித் ।
அ॒ங்காநி॑ ஸ்நேவ॒ வித்தி॑ தத் ॥ அத்ரு'॑ஷ்ய॒க்க்॒ஸ்த்ரு'ஷ்ய॑ த்யாயத் । அ॒ஸ்மாஜ்ஜா॒தா மே॑ மிதூ॒ சரந்ந்॑ । புத்ரோ நிர்-ரு'த்யா॑ வைதே॒ஹஃ । அ॒சேதா॑ யஶ்ச॒ சேத॑நஃ ॥ ஸ॒ த-ம்மணிம॑விந்தத் । ஸோ॑-ऽநங்குலி॒ராவ॑யத் ।
ஸோ॒-ऽக்ரீ॒வஃ ப்ரத்ய॑முந்சத் ॥ 53 ॥
ஸோ-ऽஜி॑ஹ்வோ அ॒ஸஶ்ச॑த ॥ நைதம்ரு'ஷிம்-விँதித்வா நக॑ர-ம்ப்ர॒விஶேத் । ய॑தி ப்ர॒விஶேத் । மி॒தௌ சரி॑த்வா ப்ர॒விஶேத் । தத்ஸம்பவ॑ஸ்ய வ்ர॒தம் ॥ ஆ॒ தம॑க்நே ர॒தந்தி॑ஷ்ட । ஏகா᳚ஶ்வமேக॒ யோஜ॑நம் । ஏகசக்ர॑-மேக॒துரம் ।
வா॒த த்ரா॑ஜி க॒திம்-விँ॑போ ॥ ந॒ ரி॒ஷ்யதி॑ ந வ்ய॒ததே ॥ 54 ॥
நா॒ஸ்யாக்ஷோ॑ யாது॒ ஸஜ்ஜ॑தி । யச்ச்வேதா᳚-ந்ரோஹி॑தாக்ஶ்சா॒க்நேஃ । ர॒தே யு॑க்த்வா-ऽதி॒திஷ்ட॑தி ॥ ஏகயா ச தஶபிஶ்ச॑ ஸ்வபூ॒தே । த்வாப்யா மிஷ்டயே விக்ம்॑ஶத்யா॒ ச । திஸ்ரு'பிஶ்ச வஹஸே த்ரிக்ம்॑ஶதா॒ ச ।
நியுத்பி-ர்வாயவிஹ தா॑ விமு॒ஞ்ச ॥ 55 ॥
(தத॑க்ஷு--ர் தீமஹி - நா॒ம மே॑ - சிகேத - கீ॒தம் - ப்ரத்ய॑முஞ்ச-த்- வ்ய॒ததே - +ஸ॒ப்த ச॑) (அ. 11)
அநுவாகம் 12
ஆத॑நுஷ்வ॒ ப்ரத॑நுஷ்வ । உ॒த்தமாத॑ம॒ ஸந்த॑ம । ஆதித்யே சந்த்ர॑வர்ணா॒நாம் । கர்ப॒ மா தே॑ஹி॒ யஃ புமாந்॑ ॥ இ॒த-ஸ்ஸி॒க்தக்ம் ஸூர்ய॑கதம் ।
ச॒ந்த்ரம॑ஸே॒ ரஸ॑ங்க்ரு'தி ।
வாராத-ஞ்ஜந॑யா-க்ரே॒-ऽக்நிம் । ய ஏகோ॑ ருத்ர॒ உச்ய॑தே ॥
அ॒ஸ॒-ங்க்யா॒தா-ஸ்ஸ॑ஹஸ்ரா॒ணி ।
ஸ்ம॒ர்யதே॑ ந ச॒ த்ரு'ஶ்ய॑தே ॥ 56 ॥
ஏ॒வமே॒தந்நி॑போதத ॥ ஆ ம॒ந்த்ரை-ரி॑ந்த்ர॒ ஹரி॑பிஃ । யா॒ ஹி ம॒யூர॑-ரோமபிஃ । மாத்வா கேசிந்நியே முரி॑ந்ந பா॒ஶிநஃ । த॒த॒ந்வேவ॒ தா இ॑ஹி ॥ மா ம॒ந்த்ரை-ரி॑ந்த்ர॒ ஹரி॑பிஃ । யா॒மி ம॒யூர॑ ரோமபிஃ । மா மா கேசிந்நியே முரி॑ந்ந பா॒ஶிநஃ । நி॒த॒ந்வேவ॒ தாँ(2) இ॑மி ॥
அணுபிஶ்ச ம॑ஹத்பி॒ஶ்ச ॥ 57 ॥
நி॒க்ரு'ஷ்வை॑ ரஸ॒மாயு॑தைஃ । காலைர்-ஹரித்வ॑மாப॒ந்நைஃ । இந்த்ராயா॑ஹி ஸ॒ஹஸ்ர॑ யுக் ॥ அ॒க்நி-ர்வி॒ப்ராஷ்டி॑ வஸநஃ । வா॒யு-ஶ்ஶ்வேத॑ஸிகத்ரு॒கஃ । ஸம்॒வँ॒த்ஸ॒ரோ வி॑ஷூ॒ வர்ணைஃ᳚ । நித்யா॒ஸ்தே ऽநுச॑ராஸ்த॒வ ॥
ஸுப்ரஹ்மண்யோக்ம் ஸுப்ரஹ்மண்யோக்ம் ஸு॑ப்ரஹ்ம॒ண்யோம் ।
இந்த்ராகச்ச ஹரிவ ஆகச்ச மே॑தாதி॒தேஃ । மேஷ வ்ரு'ஷணஶ்வ॑ஸ்ய மே॒நே ॥ 58 ॥
கௌராவஸ்கந்திந்ந-ஹல்யா॑யை ஜா॒ர । கௌஶிக-ப்ராஹ்மண கௌதம॑ப்ருவா॒ண ॥ அ॒ரு॒ணாஶ்வா॑ இ॒ஹாக॑தாஃ । வஸ॑வஃ ப்ரு'திவி॒ க்ஷிதஃ॑ । அ॒ஷ்டௌ தி॒க்வாஸ॑ஸோ॒ ऽக்நயஃ॑ । அக்நிஶ்ச ஜாதவேதா᳚ஶ்சேத்யே॒தே ॥ தாம்ராஶ்வா᳚-ஸ்தாம்ர॒ரதாஃ । தாம்ரவர்ணா᳚ ஸ்ததா॒-ऽஸிதாஃ । தண்டஹஸ்தாஃ᳚ காத॒க்ததஃ । இதோ ருத்ராஃ᳚ பரா॒ங்கதாஃ ॥ 59 ॥
உக்தக்க் ஸ்தாந-ம்ப்ரமாணஞ்ச॑ புர॒ இத ॥ ப்ரு'ஹ॒ஸ்பதி॑ஶ்ச ஸவி॒தா ச॑ । வி॒ஶ்வரூ॑பை-ரி॒ஹாக॑தாம் । ரதே॑நோதக॒வர்த்ம॑நா । அ॒ப்ஸுஷா॑ இதி॒ தத்த்வ॑யோஃ ॥
உக்தோ வேஷோ॑ வாஸா॒க்ம்॒ஸி ச । காலாவயவாநா-மிதஃ॑ ப்ரதீ॒ஜ்யா । வாஸாத்யா॑ இத்ய॒ஶ்விநோஃ । கோ-ऽந்தரிக்ஷே ஶப்தங்க॑ரோதீ॒தி । வாஸிஷ்டோ ரௌஹிணோ மீமாக்ம்॑ஸா-ஞ்ச॒க்ரே । தஸ்யை॒ஷா பவ॑தி ॥
வா॒ஶ்ரேவ॑ வி॒த்யுந்மி॑மாதி வ॒த்ஸ-ந்ந மா॒தா ஸி॑ஷக்தி । யதே॑ஷாம்-வ்ரு'ँ॒ஷ்டிரஸ॑ர்ஜி ॥ திதி॑ ॥ ப்ரஹ்ம॑ண உ॒தர॑ணமஸி । ப்ரஹ்ம॑ண உதீ॒ரண॑மஸி । ப்ரஹ்ம॑ண ஆ॒ஸ்தர॑ணமஸி । ப்ரஹ்ம॑ண உப॒ஸ்தர॑ணமஸி ॥ 60 ॥
(த்ரு'ஶ்ய॑தே॒ - ச - மே॒நே - ப॑ரா॒-ங்கதா - ஶ்ச॒க்ரே ஷட் ச॑) (அ. 12)
அநுவாகம் 13
அ॒ஷ்டயோ॑நீ-ம॒ஷ்டபு॑த்ராம் । அ॒ஷ்டப॑த்நீ-மி॒மா-ம்மஹீ᳚ம் । அ॒ஹம்-வேँத॒ ந மே॑ ம்ரு'த்யுஃ ।
ந சாம்ரு'॑த்யுர॒காஹ॑ரத் ॥ அ॒ஷ்டயோ᳚ந்ய॒ஷ்ட பு॑த்ரம் । அ॒ஷ்டப॑தி॒த-ம॒ந்தரி॑க்ஷம் । அ॒ஹம்-வேँத॒ ந மே॑ ம்ரு'த்யுஃ । ந சாம்ரு'॑த்யுர॒காஹ॑ரத் । அ॒ஷ்டயோ॑நீ-ம॒ஷ்டபு॑த்ராம் । அ॒ஷ்டப॑த்நீ-ம॒மூந்திவ᳚ம் ॥ 61 ॥
அ॒ஹம்-வேँத॒ ந மே॑ ம்ரு'த்யுஃ ।
ந சாம்ரு'॑த்யுர॒காஹ॑ரத் ॥ ஸு॒த்ராமா॑ண-ம்ப்ரு'தி॒வீ-ந்த்யாம॑நே॒ஹஸக்ம்॑ ஸு॒ஶர்மா॑ண॒ மதி॑திக்ம் ஸு॒ப்ரணீ॑திம் । தைவீ॒-ந்நாவக்க்॑ ஸ்வரி॒த்ராமநா॑கஸ॒மஸ்ர॑வந்தீ॒மா ரு॑ஹேமா ஸ்வ॒ஸ்தயே᳚ ॥ ம॒ஹீமூ॒ஷும॒ஹீமூ॒ ஷு மா॒தரக்ம்॑ ஸுவ்ர॒தாநா॑ம்ரு'॒தஸ்ய॒ பத்நீ॒மவ॑ஸே ஹுவேம । து॒வி॒க்ஷ॒த்ராம॒ஜர॑ந்தீமுரூ॒சீக்ம் ஸு॒ஶர்மா॑ண॒மதி॑திக்ம் ஸு॒ப்ரணீ॑திம் ॥ அதி॑தி॒ர்த்யௌ-ரதி॑தி-ர॒ந்தரி॑க்ஷம் ।
அதி॑தி ர்மா॒தா ஸ பி॒தா ஸ பு॒த்ரஃ । விஶ்வே॑ தே॒வா அதி॑திஃ॒ பஞ்ச॒ ஜநாஃ᳚ । அதி॑தி-ர்ஜா॒த-மதி॑தி॒-ர்ஜநி॑த்வம் ॥ அ॒ஷ்டௌ பு॒த்ராஸோ॒ அதி॑தேஃ । யே ஜா॒தா ஸ்த॒ந்வஃ॑ பரி॑ । தே॒வாँ (2) உப॑ப்ரை-த்ஸ॒ப்தபிஃ॑ ॥ 62 ॥
ப॒ரா॒ மா॒ர்தா॒ண்டமாஸ்ய॑த் ॥ ஸ॒ப்தபிஃ॑ பு॒த்ரை-ரதி॑திஃ । உப॒ ப்ரை-த்பூ॒ர்வ்யம்॑-யுँக᳚ம் । ப்ர॒ஜாயை॑ ம்ரு'॒த்யவே த॑த் । ப॒ரா॒ மா॒ர்தா॒ண்ட-மாப॑ர॒திதி॑ ॥ தாநநுக்ர॑மிஷ்யா॒மஃ ॥ மி॒த்ரஶ்ச॒ வரு॑ணஶ்ச । தா॒தா சா᳚ர்ய॒மா ச॑ । அக்ம்ஶ॑ஶ்ச॒ பக॑ஶ்ச । இந்த்ரஶ்ச விவஸ்வாக்॑ஶ்சேத்யே॒தே ॥ ஹி॒ர॒ண்ய॒க॒ர்ப-ஸ்ஸம॑வர்த॒தாக்ரே॑ பூ॒தஸ்ய॑ ஜா॒தஃ பதி॒ரேக॑ ஆஸீத் । ஸ தா॑தார ப்ரு'தி॒வீ-ந்த்யா மு॒தேமா-ங்கஸ்மை॑ தே॒வாய॑ ஹ॒விஷா॑ விதேம ॥ ஹ॒க்ம்॒ஸ-ஶ்ஶு॑சி॒ஷ-த்வஸு॑ரந்தரிக்ஷ॒-ஸத்தோதா॑ வேதி॒ஷததி॑தி ர்துரோண॒ஸத் । ந்ரு'॒ஷ-த்வ॑ர॒ஸத்ரு'॑த॒ஸ-த்வ்யோ॑ம॒ஸத॒ப்ஜா கோ॒ஜா ரு'॑த॒ஜா அ॑த்ரி॒ஜா ரு'॒தம்-ப்ரு'॒ஹத் ॥
ப்ரஹ்ம॑ ஜஜ்ஞா॒ந-ம்ப்ர॑த॒ம-ம்பு॒ரஸ்தா॒த்வி ஸீ॑ம॒த-ஸ்ஸு॒ருசோ॑ வே॒ந ஆ॑வஃ । ஸ பு॒த்நியா॑ உப॒மா அ॑ஸ்ய வி॒ஷ்டா-ஸ்ஸ॒தஶ்ச॒ யோநி॒மஸ॑தஶ்ச॒ விவஃ॑ ॥ ததித்ப॒த-ந்ந விசி॑கேத வி॒த்வாந் । யந்ம்ரு'॒தஃ புந॑ர॒ப்யேதி॑ ஜீ॒வாந் । த்ரி॒வ்ரு'த்ய-த்புவ॑நஸ்ய ரத॒வ்ரு'த் । ஜீ॒வோ கர்போ॒ ந ம்ரு'॒த-ஸ்ஸ ஜீ॑வாத் ॥ மிதி॑ ॥
க॒ர்பஃ ப்ரா॑ஜாப॒த்யஃ । அத॒ புரு॑ஷ-ஸ்ஸ॒ப்தபுரு॑ஷஃ ॥ 63 ॥
(அ॒மூ-ந்திவக்ம்॑ - ஸ॒ப்தபி॑ - ரே॒தே ச॒த்வாரி॑ ச) (அ. 13)
அநுவாகம் 14
[ ய॒தா॒ஸ்தா॒ந-ங்க॑ர்பி॒ண்யஃ॑ ]
யோ-ऽஸௌ॑ த॒பந்நு॒தேதி॑ । ஸ ஸர்வே॑ஷா-ம்பூ॒தாநா᳚-ம்ப்ரா॒ணாநா॒தாயோ॒தேதி॑ । மா மே᳚ ப்ர॒ஜாயா॒ மா ப॑ஶூ॒நாம் । மா மம॑ ப்ரா॒ணாநா॒தாயோத॑காஃ ॥
அ॒ஸௌ யோ᳚ ऽஸ்த॒மேதி॑ । ஸ ஸர்வே॑ஷா-ம்பூ॒தாநா᳚-ம்ப்ரா॒ணாநா॒தாயா॒ஸ்தமேதி॑ । மா மே᳚ ப்ர॒ஜாயா॒ மா ப॑ஶூ॒நாம் । மா மம॑ ப்ரா॒ணாநா॒தாயா ஸ்த॑ங்காஃ ॥
அ॒ஸௌ ய ஆ॒பூர்ய॑தி । ஸ ஸர்வே॑ஷா-ம்பூ॒தாநா᳚-ம்ப்ரா॒ணை ரா॒பூர்ய॑தி ॥ 64 ॥
மா மே᳚ ப்ர॒ஜாயா॒ மா ப॑ஶூ॒நாம் । மா மம॑ ப்ரா॒ணை-ரா॒பூரி॑ஷ்டாஃ ॥ அ॒ஸௌ யோ॑-ऽப॒க்ஷீய॑தி । ஸ ஸர்வே॑ஷா-ம்பூ॒தாநா᳚-ம்ப்ரா॒ணை-ரப॑க்ஷீயதி । மா மே᳚ ப்ர॒ஜாயா॒ மா ப॑ஶூ॒நாம் । மா மம॑ ப்ரா॒ணை-ரப॑க்ஷேஷ்டாஃ ॥ அ॒மூநி॒ நக்ஷ॑த்ராணி । ஸர்வே॑ஷா-ம்பூ॒தாநா᳚-ம்ப்ரா॒ணைரப॑ ப்ரஸர்பந்தி॒ சோத்ஸ॑ர்பந்தி ச ।
மா மே᳚ ப்ர॒ஜாயா॒ மா ப॑ஶூ॒நாம் ।
மா மம॑ ப்ரா॒ணைரப॑ ப்ரஸ்ரு'பத॒ மோத்ஸ்ரு'॑பத ॥ 65 ॥
இ॒மே மாஸா᳚-ஶ்சார்தமா॒ஸாஶ்ச॑ ।
ஸர்வே॑ஷா-ம்பூ॒தாநா᳚-ம்ப்ரா॒ணைரப॑ ப்ரஸர்பந்தி॒ சோத்ஸ॑ர்பந்தி ச । மா மே᳚ ப்ர॒ஜாயா॒ மா ப॑ஶூ॒நாம் ।
மா மம॑ ப்ரா॒ணைரப॑ ப்ரஸ்ரு'பத॒ மோத்ஸ்ரு'॑பத । இ॒ம ரு'॒தவஃ॑ । ஸர்வே॑ஷா-ம்பூ॒தாநா᳚-ம்ப்ரா॒ணைரப॑ ப்ரஸர்பந்தி॒ சோத்ஸ॑ர்பந்தி ச ।
மா மே᳚ ப்ர॒ஜாயா॒ மா ப॑ஶூ॒நாம் ।
மா மம॑ ப்ரா॒ணைரப॑ ப்ரஸ்ரு'பத॒ மோத்ஸ்ரு'॑பத ॥ அ॒யக்ம் ஸம்॑வँத்ஸ॒ரஃ ।
ஸர்வே॑ஷா-ம்பூ॒தாநா᳚-ம்ப்ரா॒ணைரப॑ ப்ரஸர்பதி॒ சோத்ஸ॑ர்பதி ச ॥ 66 ॥
மா மே᳚ ப்ர॒ஜாயா॒ மா ப॑ஶூ॒நாம் । மா மம॑ ப்ரா॒ணைரப॑ ப்ரஸ்ரு'ப॒ மோத்ஸ்ரு'॑ப ॥
இ॒தமஹஃ॑ । ஸர்வே॑ஷா-ம்பூ॒தாநா᳚-ம்ப்ரா॒ணை-ரப॑ ப்ரஸர்பதி॒ சோத்ஸ॑ர்பதி ச ।
மா மே᳚ ப்ர॒ஜாயா॒ மா ப॑ஶூ॒நாம் । மா மம॑ ப்ரா॒ணைரப॑ ப்ரஸ்ரு'ப॒ மோத்ஸ்ரு'॑ப ।
இ॒யக்ம் ராத்ரிஃ॑ । ஸர்வே॑ஷா-ம்பூ॒தாநா᳚-ம்ப்ரா॒ணை-ரப॑ ப்ரஸர்பதி॒ சோத்ஸ॑ர்பதி ச ।
மா மே᳚ ப்ர॒ஜாயா॒ மா ப॑ஶூ॒நாம் । மா மம॑ ப்ரா॒ணைரப॑ ப்ரஸ்ரு'ப॒ மோத்ஸ்ரு'॑ப ॥
ஔ-ம்பூர்புவ॒ஸ்ஸ்வஃ॑ ॥ ஏதத்வோ மிதுந-ம்மா நோ மிது॑நக்ம் ரீ॒ட்வம் ॥ 67 ॥
(ப்ரா॒ணைரா॒பூர்ய॑தி॒-மோத்ஸ்ரு'॑பத॒-சோத்ஸ॑ர்பதி ச॒ - மோத்ஸ்ரு'॑ப॒ த்வே ச॑) (அ. 14)
(யோஸௌ॒ ஷோட॑ஶா॒மூநி॒ த்வாத॑ஶா॒ய-ஞ்சது॑ர்தஶ)
(உ॒தேத்ய॑ஸ்த॒மேத்யா॒பூர்ய॑த்யப॒க்ஷீய॑த்ய॒மூநி॒ நக்ஷ॑த்ராணீ॒ மே மாஸா॑ இ॒ம ரு'॒தவோ॒-ऽயக்ம் ஸம்॑வँத்ஸ॒ர இ॒தமஹ॑ரி॒யக்ம் ராத்ரி॒ர்தஶ॑)
அநுவாகம் 15
அதாதித்யஸ்யாஷ்ட பு॑ருஷ॒ஸ்ய ॥
வஸூநா மாதித்யாநாக் ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி ॥
ருத்ராணா-மாதித்யாநாக் ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி ॥
ஆதித்யாநா-மாதித்யாநாக் ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி ॥ ஸதாக்ம்॑ஸத்யா॒நாம் । ஆதித்யாநாக் ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி ॥ அபிதூந்வதா॑-மபி॒க்நதாம் । வாதவ॑தா-ம்ம॒ருதாம் । ஆதித்யாநாக் ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி ॥
ரு'பூணா-மாதித்யாநாக் ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி ॥
விஶ்வேஷா᳚-ந்தேவா॒நாம் । ஆதித்யாநாக் ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி ॥ ஸம்வँத்ஸர॑ஸ்ய ஸ॒விதுஃ । ஆதித்யஸ்ய ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி ॥ ஔ-ம்பூர்புவ॒ஸ்ஸ்வஃ॑ ।
ரஶ்மயோ வோ மிதுந-ம்மா நோ மிது॑நக்ம் ரீ॒ட்வம் ॥ 68 ॥
(ரு'பூணாமாதித்யாநாக் ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி ஷட்ச॑) (அ. 15)
அநுவாகம் 16
ஆரோகஸ்ய ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி । ப்ராஜஸ்ய ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி । படரஸ்ய ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி । பதங்கஸ்ய ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி ।
ஸ்வர்ணரஸ்ய ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி ।
ஜ்யோதிஷீமதஸ்ய ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி ।
விபாஸஸ்ய ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி ।
கஶ்யபஸ்ய ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி । ஔ-ம்பூர்புவ॒ஸ்ஸ்வஃ॑ । ஆபோ வோ மிதுந-ம்மா நோ மிது॑நக்ம் ரீ॒ட்வம் ॥ 69 ॥
(ஆரோகஸ்ய தஶ॑) (அ. 16)
அநுவாகம் 17
அத வாயோ-ரேகாதஶ-புருஷஸ்யைகாதஶ॑-ஸ்த்ரீக॒ஸ்ய ॥
ப்ரப்ராஜமாநாநாக்ம் ருத்ராணாக் ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி ।
வ்யவதாதாநாக்ம் ருத்ராணாக் ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி ।
வாஸுகிவைத்யுதாநாக்ம் ருத்ராணாக் ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி ।
ரஜதாநாக்ம் ருத்ராணாக் ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி ।
பருஷாணாக்ம் ருத்ராணாக் ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி ।
ஶ்யாமாநாக்ம் ருத்ராணாக் ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி ।
கபிலாநாக்ம் ருத்ராணாக் ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி ।
அதிலோஹிதாநாக்ம் ருத்ராணாக் ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி ।
ஊர்த்வாநாக்ம் ருத்ராணாக் ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி ॥ 70 ॥
அவபதந்தாநாக்ம் ருத்ராணாக் ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி ।
வைத்யுதாநாக்ம் ருத்ராணாக் ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி ।
ப்ரப்ராஜமாநீநாக்ம் ருத்ராணீநாக் ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி ।
வ்யவதாதீநாக்ம் ருத்ராணீநாக் ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி ।
வாஸுகிவைத்யுதீநாக்ம் ருத்ராணீநாக் ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி ।
ரஜதாநாக்ம் ருத்ராணீநாக் ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி ।
பருஷாணாக்ம் ருத்ராணீநாக் ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி ।
ஶ்யாமாநாக்ம் ருத்ராணீநாக் ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி ।
கபிலாநாக்ம் ருத்ராணீநாக் ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி ।
அதிலோஹிதீநாக்ம் ருத்ராணீநாக் ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி ।
ஊர்த்வாநாக்ம் ருத்ராணீநாக் ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி ।
அவபதந்தீநாக்ம் ருத்ராணீநாக் ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி ।
வைத்யுதீநாக்ம் ருத்ராணீநாக் ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி ।
ஔ-ம்பூர்புவ॒ஸ்ஸ்வஃ॑ ।
ரூபாணி வோ மிதுந-ம்மா நோ மிது॑நக்ம் ரீ॒ட்வம் ॥ 71 ॥
(ஊர்த்வாநாக்ம் ருத்ராணாக் ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒ - ந்யதிலோஹிதீநாக்ம் ருத்ராணீநாக் ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி பஞ்ச॑ ச) (அ. 17)
அநுவாகம் 18
அதாக்நே॑ரஷ்ட பு॑ருஷ॒ஸ்ய ॥ அக்நேஃ பூர்வ-திஶ்யஸ்ய ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி ।
ஜாதவேதஸ உபதிஶ்யஸ்ய ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி ।
ஸஹோஜஸோ தக்ஷிண-திஶ்யஸ்ய ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி ।
அஜிராப்ரபவ உபதிஶ்யஸ்ய ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி ।
வைஶ்வாநரஸ்யாபரதிஶ்யஸ்ய ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி ।
நர்யாபஸ உபதிஶ்யஸ்ய ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி ।
பங்க்திராதஸ உதக்திஶ்யஸ்ய ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி ।
விஸர்பிண உபதிஶ்யஸ்ய ஸ்தாநே ஸ்வதேஜ॑ஸா பா॒நி ।
ஔ-ம்பூர்புவ॒ஸ்ஸ்வஃ॑( ) । திஶோ வோ மிதுந-ம்மா நோ மிது॑நக்ம் ரீ॒ட்வம் ॥ 72 ॥
(ஸ்வ॑ரேக॑-ஞ்ச) (அ. 18)
(ஏத-த்ரஶ்மய ஆபோ ரூபாணி திஶஃ பஞ்ச॑)
அநுவாகம் 19
தக்ஷிணபூர்வ-ஸ்யாந்திஶி விஸ॑ர்பீ ந॒ரகஃ । தஸ்மாந்நஃ ப॑ரிபா॒ஹி ॥
தக்ஷிணா-பரஸ்யா-ந்திஶ்ய விஸ॑ர்பீ ந॒ரகஃ ।
தஸ்மாந்நஃ ப॑ரிபா॒ஹி ॥
உத்தர-பூர்வஸ்யா-ந்திஶி விஷா॑தீ ந॒ரகஃ ।
தஸ்மாந்நஃ ப॑ரிபா॒ஹி ॥
உத்தரா-பரஸ்யா-ந்திஶ்ய விஷா॑தீ ந॒ரகஃ ।
தஸ்மாந்நஃ ப॑ரிபா॒ஹி ॥
ஆயஸ்மிந்᳚ த்ஸ॒ப்தவா॑ஸ॒வா ஸ்திஷ்ட॑ந்தி ஸ்வா॒ருஹோ॑ யதா । ரு'ஷி॑ர்ஹ தீர்க॒ஶ்ருத்த॑ம॒ இந்த்ர॑ஸ்ய க॒ர்மோ அதி॑திஃ ॥ இ॒ந்த்ரி॒யாணி॑ ஶதக்ரதோ॒ யா தே॒ ஜநே॑ஷு ப॒ஞ்சஸு॑ । இந்த்ர॒ தாநி॑ த॒ ஆ வ்ரு'॑ணே ॥ வித்யே॒தே ॥ 73 ॥
(தக்ஷிணபூர்வஸ்யா-ந்நவ॑) (அ. 19)
அநுவாகம் 20
இ॒ந்த்ர॒ கோ॒ஷா வோ॒ வஸு॑பிஃ பு॒ரஸ்தா॒-துப॑தததாம் ।
மநோ॑ஜவஸோ வஃ பி॒த்ரு'பி॑-ர்தக்ஷிண॒த உப॑தததாம் ।
ப்ரசே॑தா வோ ரு॒த்ரைஃ ப॒ஶ்சா-துப॑தததாம் ।
வி॒ஶ்வக॑ர்மா வ ஆதி॒த்யை-ரு॑த்தர॒த உப॑தததாம் ।
த்வஷ்டா॑ வோ ரூ॒பை-ரு॒பரி॑ஷ்டா॒-துப॑தததாம் । ஸஞ்ஜ்ஞாநம்-வஃ ँப॑ஶ்சாதி॒தி ॥ ஆ॒தி॒த்ய-ஸ்ஸர்வோ॒-ऽக்நிஃ ப்ரு'॑தி॒வ்யாம் । வா॒யுர॒ந்தரி॑க்ஷே । ஸூர்யோ॑ தி॒வி ।
ச॒ந்த்ரமா॑ தி॒க்ஷு । நக்ஷ॑த்ராணி॒ ஸ்வலோ॒கே ॥ ஏ॒வா ஹ்யே॑வ । ஏ॒வா ஹ்ய॑க்நே । ஏ॒வா ஹி வா॑யோ । ஏ॒வா ஹீ᳚ந்த்ர । ஏ॒வா ஹி பூ॑ஷந்ந் । ஏ॒வா ஹி தே॑வாஃ ॥ 74 ॥
தி॒க்ஷு ஸ॒ப்த ச॑) (அ. 20)
அநுவாகம் 21
ஆப॑மாபாம॒ப-ஸ்ஸர்வாஃ᳚ । அ॒ஸ்மா-த॒ஸ்மாதி॒தோ-ऽமுதஃ॑ ।
அ॒க்நிர்வா॒யுஶ்ச॒ ஸூர்ய॑ஶ்ச । ஸ॒ஹ ஸ॑ஞ்சஸ்க॒ரர்தி॑யா ॥
வா॒ய்வஶ்வா॑ ரஶ்மி॒ பத॑யஃ । மரீ᳚ச்யாத்மாநோ॒ அத்ரு॑ஹஃ ।
தே॒வீ ர்பு॑வந॒ ஸூவ॑ரீஃ । பு॒த்ர॒வ॒த்த்வாய॑ மே ஸுத ॥
மஹாநாம்நீ-ர்ம॑ஹாமா॒நாஃ । ம॒ஹ॒ஸோ ம॑ஹஸ॒ஸ்ஸ்வஃ॑ ॥ 75 ॥
தே॒வீஃ ப॑ர்ஜந்ய॒ ஸூவ॑ரீஃ । பு॒த்ர॒வ॒த்த்வாய॑ மே ஸுத ॥
அ॒பாஶ்ந்யு॑ஷ்ணி-ம॒பா ரக்ஷஃ॑ । அ॒பாஶ்ந்யு॑ஷ்ணி-ம॒பா ரக᳚ம் । அபா᳚க்ரா॒மப॑ சா॒வர்தி᳚ம் । அப॑ தே॒வீரி॒தோ ஹி॑த ॥
வஜ்ர॑-ந்தே॒வீரஜீ॑தாக்ஶ்ச । புவ॑ந-ந்தேவ॒ ஸூவ॑ரீஃ । ஆ॒தி॒த்யாநதி॑தி-ந்தே॒வீம் । யோநி॑நோர்த்வ-மு॒தீஷ॑த ॥ 76 ॥
ப॒த்ர-ங்கர்ணே॑பி-ஶ்ஶ்ரு'ணு॒யாம॑ தேவாஃ ।
ப॒த்ர-ம்ப॑ஶ்யேமா॒க்ஷபி॒-ர்யஜ॑த்ராஃ ।
ஸ்தி॒ரைரங்கை᳚ ஸ்துஷ்டு॒வாக்ம் ஸ॑ஸ்த॒நூபிஃ॑ ।
வ்யஶே॑ம தே॒வஹி॑தம்॒-யँதாயுஃ॑ ॥
ஸ்வ॒ஸ்தி ந॒ இந்த்ரோ॑ வ்ரு'॒த்தஶ்ர॑வாஃ । ஸ்வ॒ஸ்தி நஃ॑ பூ॒ஷா வி॒ஶ்வவே॑தாஃ । ஸ்வ॒ஸ்தி ந॒ஸ்தார்க்ஷ்யோ॒ அரி॑ஷ்டநேமிஃ । ஸ்வ॒ஸ்தி நோ॒ ப்ரு'ஹ॒ஸ்பதி॑-ர்ததாது ॥ கே॒தவோ॒ அரு॑ணாஸஶ்ச । ரு'॒ஷ॒யோ வாத॑ரஶ॒நாஃ( ) । ப்ர॒தி॒ஷ்டாக்ம் ஶ॒ததா॑ ஹி । ஸ॒மாஹி॑தாஸோ ஸஹஸ்ர॒தாய॑ஸம் ॥ ஶி॒வா ந॒-ஶ்ஶந்த॑மா பவந்து । தி॒வ்யா ஆப॒ ஓஷ॑தயஃ ॥ ஸு॒ம்ரு'॒டீ॒கா ஸர॑ஸ்வதி । மாதே॒ வ்யோ॑ம ஸ॒ந்த்ரு'ஶி॑ ॥ 77 ॥
(ஸ்வ॑ - ரு॒தீஷ॑த॒ - வாத॑ரஶ॒நா-ஷ்ஷட்ச॑) (அ. 21)
அநுவாகம் 22
யோ॑-ऽபா-ம்புஷ்பம்॒-வேँத॑ । புஷ்ப॑வா-ந்ப்ர॒ஜாவா᳚-ந்பஶு॒மா-ந்ப॑வதி । ச॒ந்த்ரமா॒ வா அ॒பா-ம்புஷ்ப᳚ம் । புஷ்ப॑வா-ந்ப்ர॒ஜாவா᳚-ந்பஶு॒மா-ந்ப॑வதி ।
ய ஏ॒வம்-வேँத॑ ॥ யோ॑-ऽபாமா॒யத॑நம்॒-வேँத॑ । ஆ॒யத॑நவா-ந்பவதி । அ॒க்நிர்வா அ॒பாமா॒யத॑நம் । ஆ॒யத॑நவா-ந்பவதி । யோ᳚-ऽக்நேரா॒யத॑நம்॒-வேँத॑ ॥ 78 ॥
ஆ॒யத॑நவா-ந்பவதி । ஆபோ॒ வா அ॒க்நேரா॒யத॑நம் । ஆ॒யத॑நவா-ந்பவதி । ய ஏ॒வம்-வேँத॑ ॥ யோ॑-ऽபாமா॒யத॑நம்॒-வேँத॑ । ஆ॒யத॑நவா-ந்பவதி ।
வா॒யுர்வா அ॒பாமா॒யத॑நம் । ஆ॒யத॑நவா-ந்பவதி ।
யோ வா॒யோரா॒யத॑நம்॒-வேँத॑ । ஆ॒யத॑நவா-ந்பவதி ॥ 79 ॥
ஆபோ॒ வை வா॒யோரா॒யத॑நம் । ஆ॒யத॑நவா-ந்பவதி । ய ஏ॒வம்-வேँத॑ ॥ யோ॑-ऽபாமா॒யத॑நம்॒-வேँத॑ । ஆ॒யத॑நவா-ந்பவதி । அ॒ஸௌ வை தப॑ந்ந॒பா-மா॒யத॑நம் । ஆ॒யத॑நவா-ந்பவதி । யோ॑-ऽமுஷ்ய॒-தப॑த ஆ॒யத॑நம்॒-வேँத॑ । ஆ॒யத॑நவா-ந்பவதி । ஆபோ॒வா அ॒முஷ்ய॒-தப॑த ஆ॒யத॑நம் ॥ 80 ॥
ஆ॒யத॑நவா-ந்பவதி । ய ஏ॒வம்-வேँத॑ ॥ யோ॑-ऽபாமா॒யத॑நம்॒-வேँத॑ । ஆ॒யத॑நவா-ந்பவதி । ச॒ந்த்ரமா॒ வா அ॒பாமா॒யத॑நம் । ஆ॒யத॑நவா-ந்பவதி ।
யஶ்ச॒ந்த்ரம॑ஸ ஆ॒யத॑நம்॒-வேँத॑ । ஆ॒யத॑நவா-ந்பவதி । ஆபோ॒ வை ச॒ந்த்ரம॑ஸ ஆ॒யத॑நம் । ஆ॒யத॑நவா-ந்பவதி ॥ 81 ॥
ய ஏ॒வம்-வேँத॑ ॥ யோ॑-ऽபாமா॒யத॑நம்॒-வேँத॑ । ஆ॒யத॑நவா-ந்பவதி । நக்ஷ॑த்ராணி॒ வா அ॒பாமா॒யத॑நம் । ஆ॒யத॑நவா-ந்பவதி । யோ நக்ஷ॑த்ராணா-மா॒யத॑நம்॒-வேँத॑ । ஆ॒யத॑நவா-ந்பவதி । ஆபோ॒ வை நக்ஷ॑த்ராணா-மா॒யத॑நம் । ஆ॒யத॑நவா-ந்பவதி ।
ய ஏ॒வம்-வேँத॑ ॥ 82 ॥
யோ॑-ऽபாமா॒யத॑நம்॒-வேँத॑ । ஆ॒யத॑நவா-ந்பவதி । ப॒ர்ஜந்யோ॒ வா அ॒பாமா॒யத॑நம் । ஆ॒யத॑நவா-ந்பவதி ।
யஃ ப॒ர்ஜந்ய॑-ஸ்யா॒யத॑நம்॒-வேँத॑ ।
ஆ॒யத॑நவா-ந்பவதி । ஆபோ॒ வை ப॒ர்ஜந்ய॑-ஸ்யா॒யத॑நம் ।
ஆ॒யத॑நவா-ந்பவதி । ய ஏ॒வம்-வேँத॑ ॥ யோ॑-ऽபாமா॒யத॑நம்॒-வேँத॑ ॥ 83 ॥
ஆ॒யத॑நவா-ந்பவதி । ஸம்॒வँ॒த்ஸ॒ரோ வா அ॒பாமா॒யத॑நம் । ஆ॒யத॑நவா-ந்பவதி । ய-ஸ்ஸம்॑வँத்ஸ॒ர-ஸ்யா॒யத॑நம்॒-வேँத॑ ।
ஆ॒யத॑நவா-ந்பவதி । ஆபோ॒ வை ஸம்॑வँத்ஸ॒ர-ஸ்யா॒யத॑நம் । ஆ॒யத॑நவா-ந்பவதி । ய ஏ॒வம்-வேँத॑ ॥
யோ᳚-ऽப்ஸு நாவ॒-ம்ப்ரதி॑ஷ்டிதாம்॒-வேँத॑ । ப்ரத்யே॒வ தி॑ஷ்டதி ॥ 84 ॥
இ॒மே வை லோ॒கா அ॒ப்ஸு ப்ரதி॑ஷ்டிதாஃ । ததே॒ஷா-ऽப்யநூ᳚க்தா ॥
அ॒பாக்ம் ரஸ॒முத॑யக்ம்ஸந்ந் । ஸூர்யே॑ ஶு॒க்ரக்ம் ஸ॒மாப்ரு'॑தம் । அ॒பாக்ம் ரஸ॑ஸ்ய॒ யோ ரஸஃ॑ । தம்-வோँ॑ க்ரு'ஹ்ணா-ம்யுத்த॒மமிதி॑ ॥ இ॒மே வை லோ॒கா அ॒பாக்ம் ரஸஃ॑ । தே॑-ऽமுஷ்மி॑-ந்நாதி॒த்யே ஸ॒மாப॑தாஃ ॥
ஜா॒நு॒த॒க்நீ-மு॑த்தர-வே॒தீங்கா॒த்வா । அ॒பா-ம்பூ॑ரயி॒த்வா கு॑ல்பத॒க்நம் ॥ 85 ॥
புஷ்கரபர்ணைஃ புஷ்கரதண்டைஃ புஷ்கரைஶ்ச॑ ஸக்க்ஸ்தீ॒ர்ய । தஸ்மி॑ந் விஹா॒யஸே । அ॒க்நி-ம்ப்ர॒ணீயோ॑ப-ஸமா॒தாய॑ ॥ ப்ர॒ஹ்ம॒வா॒திநோ॑ வதந்தி ।
கஸ்மா᳚-த்ப்ரணீ॒தே-ऽய-ம॒க்நிஶ்சீ॒யதே᳚ । ஸாஃ ப்ர॑ணீ॒தே-ऽயம॒ப்ஸு ஹ்யய॑ஞ்சீ॒யதே᳚ ।
அ॒ஸௌ புவ॑நே॒-ऽப்ய-நா॑ஹிதாக்நி-ரே॒தாஃ ।
தம॒பித॑ ஏ॒தா அ॒பீஷ்ட॑கா॒ உப॑ததாதி ॥
அ॒க்நி॒ஹோ॒த்ரே த॑ர்ஶபூர்ண-மா॒ஸயோஃ᳚ ।
ப॒ஶு॒ப॒ந்தே சா॑துர்மா॒ஸ்யேஷு॑ ॥ 86 ॥
அதோ॑ ஆஹுஃ । ஸர்வே॑ஷு யஜ்ஞக்ர॒துஷ்விதி॑ ॥
ஏ॒தத்த॑ ஸ்ம॒ வா ஆ॑ஹு-ஶ்ஶண்டி॒லாஃ । கம॒க்நிஞ்சி॑நுதே ॥ ஸ॒த்ரி॒ய-ம॒க்நிஞ்சி॑ந்வா॒நஃ ।
ஸம்॒வँ॒த்ஸ॒ர-ம்ப்ர॒த்யக்ஷே॑ண ॥ கம॒க்நிஞ்சி॑நுதே । ஸா॒வி॒த்ர-ம॒க்நிஞ்சி॑ந்வா॒நஃ । அ॒முமா॑தி॒த்ய-ம்ப்ர॒த்யக்ஷே॑ண ॥ கம॒க்நிஞ்சி॑நுதே ॥ 87 ॥
நா॒சி॒கே॒த-ம॒க்நிஞ்சி॑ந்வா॒நஃ । ப்ரா॒ணா-ந்ப்ர॒த்யக்ஷே॑ண ॥ கம॒க்நிஞ்சி॑நுதே । சா॒து॒ர்॒ஹோ॒த்ரி॒ய-ம॒க்நிஞ்சி॑ந்வா॒நஃ । ப்ரஹ்ம॑ ப்ர॒த்யக்ஷே॑ண ॥ கம॒க்நிஞ்சி॑நுதே ।
வை॒ஶ்வ॒ஸ்ரு'॒ஜ-ம॒க்நிஞ்சி॑ந்வா॒நஃ । ஶரீ॑ர-ம்ப்ர॒த்யக்ஷே॑ண ॥ கம॒க்நிஞ்சி॑நுதே ।
உ॒பா॒நு॒வா॒க்ய॑மா॒ஶு-ம॒க்நிஞ்சி॑ந்வா॒நஃ ॥ 88 ॥
இ॒மாந் ँலோ॒கா-ந்ப்ர॒த்யக்ஷே॑ண ॥ கம॒க்நிஞ்சி॑நுதே ।
இ॒மமா॑ருண-கேதுக-ம॒க்நிஞ்சி॑ந்வா॒ந இதி॑ । ய ஏ॒வாஸௌ ।
இ॒தஶ்சா॒-முத॑ஶ்சா-வ்யதீபா॒தீ । தமிதி॑ ॥ யோ᳚-ऽக்நேர்மி॑தூ॒யா வேத॑ । மி॒து॒ந॒வா-ந்ப॑வதி । ஆபோ॒ வா அ॒க்நேர்மி॑தூ॒யாஃ ।
மி॒து॒ந॒வா-ந்ப॑வதி । ய ஏ॒வம்-வேँத॑ ॥ 89 ॥
(வேத॑ - பவ - த்யா॒யத॑நம் - பவதி॒ - வேத॒ - வேத॑ - திஷ்டதி - குல்பத॒க்நம் - சா॑துர்மா॒ஸ்யே - ஷ்வ॒முமா॑தி॒த்ய-ம்ப்ர॒த்யக்ஷே॑ண॒ கம॒க்நி-ஞ்சி॑நுத - உபாநுவா॒க்ய॑மா॒ஶும॒க்நி-ஞ்சி॑ந்வா॒நோ - மி॑தூ॒யா மி॑துந॒வா-ந்ப॑வ॒த்யேக॑-ஞ்ச) (அ. 22)
(புஷ்ப॑ம॒க்நிர்வா॒யுர॒ஸௌ வை தப॑ஞ்ச॒ந்த்ரமா॒ நக்ஷ॑த்ராணி ப॒ர்ஜந்யஃ॑ ஸம்வँத்ஸ॒ரோ யோ᳚-ऽப்ஸு நாவ॑மே॒தத்த॑ ஸ்ம॒ வை ஸ॑த்ரி॒யக்ம் ஸம்॑வँத்ஸ॒ரக்ம் ஸா॑வி॒த்ரம॒மு-ந்நா॑சிகே॒த-ம்ப்ரா॒ணாக்ஶ்சா॑துர்ஹோத்ரி॒ய-ம்ப்ரஹ்ம॑ வைஶ்வஸ்ரு'॒ஜக்ம் ஶரீ॑ரமுபாநுவா॒க்ய॑மா॒ஶுமி॒மாந் ँலோ॒காநி॒மமா॑ருணகேதுகம்॒-யँ ஏ॒வாஸௌ)
அநுவாகம் 23
ஆபோ॒ வா இ॒தமா॑ஸந்-த்ஸலி॒லமே॒வ ।
ஸ ப்ர॒ஜாப॑தி॒ரேகஃ॑ புஷ்கரப॒ர்ணே ஸம॑பவத் ।
தஸ்யாந்த॒-ர்மந॑ஸி காம॒-ஸ்ஸம॑வர்தத । இ॒தக்ம் ஸ்ரு'॑ஜேய॒மிதி॑ । தஸ்மா॒த்ய-த்புரு॑ஷோ॒ மந॑ஸா-ऽபி॒கச்ச॑தி । தத்வா॒சா வ॑ததி ।
தத்கர்ம॑ணா கரோதி । ததே॒ஷா ऽப்யநூ᳚க்தா ॥ காம॒ஸ்ததக்ரே॒ ஸம॑வர்த॒தாதி॑ । மந॑ஸோ॒ ரேதஃ॑ ப்ரத॒மம்-யँதாஸீ᳚த் ॥ 90 ॥
ஸ॒தோ பந்து॒மஸ॑தி॒ நிர॑விந்தந்ந் । ஹ்ரு'॒தி ப்ர॒தீஷ்யா॑ க॒வயோ॑ மநீ॒ஷேதி॑ ॥ உபை॑ந॒ந்ததுப॑நமதி । ய-த்கா॑மோ॒ பவ॑தி । ய ஏ॒வம்-வேँத॑ ॥ ஸ தபோ॑-ऽதப்யத ।
ஸ தப॑ஸ்த॒ப்த்வா । ஶரீ॑ரமதூநுத । தஸ்ய॒ ய-ந்மா॒க்ம்॒ஸமாஸீ᳚த் । ததோ॑-ऽரு॒ணாஃ கே॒தவோ॒ வாத॑ரஶ॒நா ரு'ஷ॑ய॒ உத॑திஷ்டந்ந் ॥ 91 ॥
யே நகாஃ᳚ । தே வை॑காந॒ஸாஃ । யே வாலாஃ᳚ । தே வா॑லகி॒ல்யாஃ । யோ ரஸஃ॑ । ஸோ॑-ऽபாம் ॥ அ॒ந்த॒ர॒தஃ கூ॒ர்ம-ம்பூ॒தக்ம் ஸர்ப॑ந்தம் । தம॑ப்ரவீத் । மம॒ வை த்வம்-மா॒க்ம்॒ஸா । ஸம॑பூத் ॥ 92 ॥
நேத்ய॑ப்ரவீத் । பூர்வ॑மே॒வாஹ-மி॒ஹாஸ॒மிதி॑ । தத்புரு॑ஷஸ்ய புருஷ॒த்வம் । ஸ ஸ॒ஹஸ்ர॑ஶீர்ஷா॒ புரு॑ஷஃ । ஸ॒ஹ॒ஸ்ரா॒க்ஷ-ஸ்ஸ॒ஹஸ்ர॑பாத் । பூ॒த்வோத॑திஷ்டத் । தம॑ப்ரவீத் । த்வம்-வைँ பூர்வக்ம்॑ ஸம॑பூஃ ।
த்வமி॒த-ம்பூர்வஃ॑ குரு॒ஷ்வேதி॑ ॥ ஸ இ॒த ஆ॒தாயாபஃ॑ ॥ 93 ॥
அ॒ஞ்ஜ॒லிநா॑ பு॒ரஸ்தா॑-து॒பாத॑தாத் । ஏ॒வா ஹ்யே॒வேதி॑ ।
தத॑ ஆதி॒த்ய உத॑திஷ்டத் । ஸா ப்ராசீ॒ திக் ॥
அதா॑ரு॒ணஃ கே॒து-ர்த॑க்ஷிண॒த உ॒பாத॑தாத் । ஏ॒வா ஹ்யக்ந॒ இதி॑ । ததோ॒ வா அ॒க்நிருத॑திஷ்டத் । ஸா த॑க்ஷி॒ணா திக் । அதா॑ரு॒ணஃ கே॒துஃ ப॒ஶ்சாது॒பாத॑தாத் ।
ஏ॒வா ஹி வாயோ॒ இதி॑ ॥ 94 ॥
ததோ॑ வா॒யுருத॑திஷ்டத் । ஸா ப்ர॒தீசீ॒ திக் ।
அதா॑ரு॒ணஃ கே॒து-ரு॑த்தர॒த உ॒பாத॑தாத் । ஏ॒வா ஹீந்த்ரேதி॑ ।
ததோ॒ வா இந்த்ர॒ உத॑திஷ்டத் । ஸோதீ॑சீ॒ திக் ।
அதா॑ரு॒ணஃ கே॒து-ர்மத்த்ய॑ உ॒பாத॑தாத் । ஏ॒வா ஹி பூஷ॒ந்நிதி॑ । ததோ॒ வை பூ॒ஷோத॑திஷ்டத் । ஸேயந்திக் ॥ 95 ॥
அதா॑ரு॒ணஃ கே॒துரு॒பரி॑ஷ்டா-து॒பாத॑தாத் । ஏ॒வா ஹி தேவா॒ இதி॑ । ததோ॑ தேவ மநு॒ஷ்யாஃ பி॒தரஃ॑ । க॒ந்த॒ர்வா॒-ப்ஸ॒ரஸ॒ ஶ்சோத॑-திஷ்டந்ந் ।
ஸோர்த்வா திக் ॥ யா வி॒ப்ருஷோ॑ வி॒பரா॑பதந்ந் ।
தாப்யோ-ऽஸு॑ரா॒ ரக்ஷாக்ம்॑ஸி பிஶா॒சாஶ்சோ-த॑திஷ்டந்ந் । தஸ்மா॒த்தே பரா॑பவந்ந் । வி॒ப்ருட்ப்யோ॒ ஹி தே ஸம॑பவந்ந் ॥ ததே॒ஷா-ऽப்யநூ᳚க்தா ॥ 96 ॥
ஆபோ॑ ஹ॒ ய-த்ப்ரு'॑ஹ॒தீ-ர்கர்ப॒மாயந்ந்॑ । தக்ஷ॒-ந்ததா॑நா ஜ॒நய॑ந்தீ-ஸ்ஸ்வய॒ம்பும் । தத॑ இ॒மே-ऽத்த்ய-ஸ்ரு'॑ஜ்யந்த॒ ஸர்காஃ᳚ । அத்ப்யோ॒ வா இ॒தக்ம் ஸம॑பூத் ।
தஸ்மா॑தி॒தக்ம் ஸர்வ॒-ம்ப்ரஹ்ம॑ ஸ்வய॒ப்விந்தி॑ ॥
தஸ்மா॑தி॒தக்ம் ஸர்வ॒க்ம்॒ ஶிதி॑ல-மி॒வா த்ருவ॑-மிவாபவத் ॥ ப்ர॒ஜாப॑தி॒-ர்வாவ தத் । ஆ॒த்மநா॒-ऽऽத்மாநம்॑-விँ॒தாய॑ ।
ததே॒வாநு॒ ப்ராவி॑ஶத் ॥ ததே॒ஷா-ऽப்யநூ᳚க்தா ॥ 97 ॥
வி॒தாய॑ லோ॒காந். வி॒தாய॑ பூ॒தாநி॑ । வி॒தாய॒ ஸர்வாஃ᳚ ப்ர॒திஶோ॒ திஶ॑ஶ்ச । ப்ர॒ஜாப॑திஃ ப்ரதம॒ஜா ரு'॒தஸ்ய॑ । ஆ॒த்மநா॒-ऽऽத்மா-ந॑ம॒பி-ஸம்விँ॑வே॒ஶேதி॑ ॥
ஸர்வ॑மே॒வேதமா॒ப்த்வா । ஸர்வ॑-மவ॒ருத்த்ய॑ । ததே॒வாநு॒ ப்ரவி॑ஶதி । ய ஏ॒வம்-வேँத॑ ॥ 98 ॥
(ஆஸீ॑ - ததிஷ்டந் - நபூ॒ - தபோ॒ - வாயோ॒ இதி - ஸேய-ந்திக॒ - ப்யநூ᳚க்தா॒ - ऽப்யநூ᳚க்தா॒ -+-ऽஷ்டௌ ச॑) (அ. 23)
அநுவாகம் 24
சது॑ஷ்டய்ய॒ ஆபோ॑ க்ரு'ஹ்ணாதி । ச॒த்வாரி॒ வா அ॒பாக்ம் ரூ॒பாணி॑ । மேகோ॑ வி॒த்யுத் । ஸ்த॒ந॒யி॒த்நு-ர்வ்ரு'॒ஷ்டிஃ । தாந்யே॒வா வ॑ருந்தே ॥ ஆ॒தப॑தி॒ வர்ஷ்யா॑ க்ரு'ஹ்ணாதி ।
தாஃ பு॒ரஸ்தா॒-துப॑ததாதி । ஏ॒தா வை ப்ர॑ஹ்மவர்ச॒ஸ்யா ஆபஃ॑ । மு॒க॒த ஏ॒வ ப்ர॑ஹ்மவர்ச॒ஸ-மவ॑ருந்தே ।
தஸ்மா᳚-ந்முக॒தோ ப்ர॑ஹ்மவர்ச॒ஸித॑ரஃ ॥ 99 ॥
கூப்யா॑ க்ரு'ஹ்ணாதி । தா த॑க்ஷிண॒த உப॑ததாதி । ஏ॒தா வை தே॑ஜ॒ஸ்விநீ॒ராபஃ॑ । தேஜ॑ ஏ॒வாஸ்ய॑ தக்ஷிண॒தோ த॑தாதி । தஸ்மா॒-த்தக்ஷி॒ணோர்த॑ ऽஸ்தேஜ॒ஸ்வித॑ரஃ ॥
ஸ்தா॒வ॒ரா க்ரு'॑ஹ்ணாதி । தாஃ ப॒ஶ்சாதுப॑ததாதி । ப்ரதி॑ஷ்டிதா॒ வை ஸ்தா॑வ॒ராஃ ।
ப॒ஶ்சாதே॒வ ப்ரதி॑திஷ்டதி ॥ வஹ॑ந்தீ-ர்க்ரு'ஹ்ணாதி ॥ 100 ॥
தா உ॑த்தர॒த உப॑ததாதி । ஓஜ॑ஸா॒ வா ஏ॒தா வஹ॑ந்தீரி॒வோ-த்க॑தீரி॒வ ஆகூஜ॑தீரி॒வ தாவ॑ந்தீஃ । ஓஜ॑ ஏ॒வாஸ்யோ᳚த்தர॒தோ த॑தாதி । தஸ்மா॒துத்த॒ரோ-ऽத்த॑ ஓஜ॒ஸ்வித॑ரஃ ॥ ஸ॒பாம்॒ர்யா க்ரு'॑ஹ்ணாதி ।
தா மத்த்ய॒ உப॑ததாதி । இ॒யம்-வைँ ஸ॑பாம்॒ர்யாஃ । அ॒ஸ்யாமே॒வ ப்ரதி॑திஷ்டதி ॥ ப॒ல்வ॒ல்யா க்ரு'॑ஹ்ணாதி । தா உ॒பரி॑ஷ்டா-து॒பாத॑தாதி ॥ 101 ॥
அ॒ஸௌ வை ப॑ல்வ॒ல்யாஃ । அ॒முஷ்யா॑மே॒வ ப்ரதி॑திஷ்டதி ॥ தி॒க்ஷூப॑ததாதி । தி॒க்ஷு வா ஆபஃ॑ । அந்நம்॒-வாँ ஆபஃ॑ । அ॒த்ப்யோ வா அந்ந॑ஞ்ஜாயதே । யதே॒வாத்ப்யோ-ऽந்ந॒-ஞ்ஜாய॑தே । ததவ॑ருந்தே ॥ தம்-வாँ ஏ॒தம॑ரு॒ணாஃ கே॒தவோ॒ வாத॑ரஶ॒நா ரு'ஷ॑யோ-ऽசிந்வந்ந் । தஸ்மா॑-தாருண கே॒துகஃ॑ ॥ ததே॒ஷா-ऽப்யநூ᳚க்தா ॥ கே॒தவோ॒ அரு॑ணாஸஶ்ச । ரு'॒ஷ॒யோ வாத॑ரஶ॒நாஃ ।
ப்ர॒தி॒ஷ்டாக்ம் ஶ॒ததா॑ ஹி । ஸ॒மாஹி॑தாஸோ ஸஹஸ்ர॒தாய॑ஸ॒மிதி॑ ॥ ஶ॒தஶ॑ஶ்சை॒வ ऽஸ॒ஹஸ்ர॑ஶஶ்ச॒ ப்ரதி॑திஷ்டதி । ய ஏ॒தம॒க்நிஞ்சி॑நு॒தே ।
ய உ॑சைநமே॒வம்-வேँத॑ ॥ 102 ॥
(ப்ர॒ஹ்ம॒வ॒ர்ச॒ஸித॑ரோ॒ - வஹ॑ந்தீ-ர்க்ரு'ஹ்ணாதி॒ - தா உ॒பரி॑ஷ்டாது॒பாத॑தா - த்யாருணகே॒துகோ॒-ऽஷ்டௌ ச॑) (அ. 24)
அநுவாகம் 25
ஜா॒நு॒த॒க்நீ-மு॑த்தரவே॒தீங்கா॒த்வா । அ॒பா-ம்பூ॑ரயதி । அ॒பாக்ம் ஸ॑ர்வ॒த்வாய॑ । பு॒ஷ்க॒ர॒ப॒ர்ணக்ம் ரு॒க்ம-ம்புரு॑ஷ॒-மித்யுப॑ததாதி । தபோ॒ வை பு॑ஷ்கரப॒ர்ணம் ।
ஸ॒த்யக்ம் ரு॒க்மஃ । அ॒ம்ரு'த॒-ம்புரு॑ஷஃ । ஏ॒தாவ॒த்வா வா᳚ஸ்தி । யாவ॑தே॒தத் । யாவ॑தே॒வாஸ்தி॑ ॥ 103 ॥
ததவ॑ருந்தே ॥ கூ॒ர்மமுப॑ததாதி । அ॒பாமே॒வ மேத॒மவ॑ருந்தே । அதோ᳚ ஸ்வ॒ர்கஸ்ய॑ லோ॒கஸ்ய॒ ஸம॑ஷ்ட்யை ॥ ஆப॑மாபாம॒ப-ஸ்ஸர்வாஃ᳚ ।
அ॒ஸ்மாத॒ஸ்மா தி॒தோ-ऽமுதஃ॑ । அ॒க்நிர்வா॒யுஶ்ச॒ ஸூர்ய॑ஶ்ச ।
ஸ॒ஹ ஸ॑ஞ்சஸ்க॒ரர்தி॑யா॒ இதி॑ । வா॒ய்வஶ்வா॑ ரஶ்மி॒பத॑யஃ । மரீ᳚ச்யாத்மாநோ॒ அத்ரு॑ஹஃ । தே॒வீ-ர்பு॑வந॒ ஸூவ॑ரீஃ । பு॒த்ர॒வ॒த்வாய॑ மே ஸுத ॥ லோ॒க-ம்ப்ரு'॑ணச்சி॒த்ர-ம்ப்ரு'॑ண ॥ 104 ॥
யாஸ்தி॒ஸ்ரஃ ப॑ரம॒ஜாஃ ॥ ) (ஶோர்த் அந்-த்லோந்க்fஒரம் அரே தே ஸமெ இ-ந்தி॑ ॥ பஞ்ச॒ சித॑ய॒ உப॑ததாதி । பாங்க்த॒-ऽக்நிஃ । யாவா॑நே॒வாக்நிஃ । தஞ்சி॑நுதே ॥
லோ॒க-ம்ப்ரு'॑ணயா த்வி॒தீயா॒-முப॑ததாதி ।
பஞ்ச॑பதா॒ வை வி॒ராட் । தஸ்யா॒ வா இ॒ய-ம்பாதஃ॑ । அ॒ந்தரி॑க்ஷ॒-ம்பாதஃ॑ । த்யௌஃ பாதஃ॑ । திஶஃ॒ பாதஃ॑ । ப॒ரோர॑ஜாஃ॒ பாதஃ॑ ॥ வி॒ராஜ்யே॒வ ப்ரதி॑திஷ்டதி ।
ய ஏ॒தம॒க்நிஞ்சி॑நு॒தே । ய உ॑சைநமே॒வம்-வேँத॑ ॥ 105 ॥
(அஸ்தி॑ - ப்ரு'ணா॒ - ந்தரி॑க்ஷ॒-ம்பாத॒-ஷ்ஷட்ச॑) (அ. 25)
அநுவாகம் 26
அ॒க்நி-ம்ப்ர॒ணீயோ॑ப-ஸமா॒தாய॑ । தம॒பித॑ ஏ॒தா அ॒பீஷ்ட॑கா॒ உப॑ததாதி । அ॒க்நி॒ஹோ॒த்ரே த॑ர்ஶபூர்ண-மா॒ஸயோஃ᳚ । ப॒ஶு॒ப॒ந்தே சா॑துர்மா॒ஸ்யேஷு॑ ।
அதோ॑ ஆஹுஃ । ஸர்வே॑ஷு யஜ்ஞக்ர॒துஷ்விதி॑ ॥
அத॑ ஹஸ்மா ஹாரு॒ண-ஸ்ஸ்வா॑ய॒ம்புவஃ॑ ।
ஸா॒வி॒த்ர-ஸ்ஸர்வோ॒-ऽக்நி-ரித்யந॑நுஷங்க-ம்மந்யாமஹே ।
நாநா॒ வா ஏ॒தேஷாம்᳚-வீँ॒ர்யா॑ணி ॥ கம॒க்நிஞ்சி॑நுதே ॥ 106 ॥
ஸ॒த்ரி॒ய ம॒க்நிஞ்சி॑ந்வா॒நஃ । கம॒க்நிஞ்சி॑நுதே ।
ஸா॒வி॒த்ர ம॒க்நிஞ்சி॑ந்வா॒நஃ । கம॒க்நிஞ்சி॑நுதே । நா॒சி॒கே॒த ம॒க்நிஞ்சி॑ந்வா॒நஃ । கம॒க்நிஞ்சி॑நுதே ।
சா॒து॒ர்॒ ஹோ॒த்ரி॒ய-ம॒க்நிஞ்சி॑ந்வா॒நஃ । கம॒க்நிஞ்சி॑நுதே ।
வை॒ஶ்வ॒ஸ்ரு'॒ஜ ம॒க்நிஞ்சி॑ந்வா॒நஃ । கம॒க்நிஞ்சி॑நுதே ॥ 107 ॥
உ॒பா॒நு॒வா॒க்ய॑-மா॒ஶு ம॒க்நிஞ்சி॑ந்வா॒நஃ । கம॒க்நிஞ்சி॑நுதே । இ॒மமா॑ருண-கேதுக ம॒க்நிஞ்சி॑ந்வா॒ந இதி॑ ॥ வ்ரு'ஷா॒ வா அ॒க்நிஃ । வ்ரு'ஷா॑ணௌ॒ ஸக்க்ஸ்பா॑லயேத் । ஹ॒ந்யேதா᳚ஸ்ய ய॒ஜ்ஞஃ । தஸ்மா॒ந்நாநு॒ஷஜ்யஃ॑ ॥
ஸோத்த॑ரவே॒திஷு॑ க்ர॒துஷு॑ சிந்வீத । உ॒த்த॒ர॒வே॒த்யாக் ஹ்ய॑க்நிஶ்சீ॒யதே᳚ ॥ ப்ர॒ஜாகா॑மஶ்சிந்வீத ॥ 108 ॥
ப்ரா॒ஜா॒ப॒த்யோ வா ஏ॒ஷோ᳚-ऽக்நிஃ । ப்ரா॒ஜா॒ப॒த்யாஃ ப்ர॒ஜாஃ । ப்ர॒ஜாவா᳚-ந்பவதி । ய ஏ॒வம்-வேँத॑ ॥ ப॒ஶுகா॑மஶ்சிந்வீத । ஸ॒ஞ்ஜ்ஞாநம்॒-வாँ ஏ॒த-த்ப॑ஶூ॒நாம் । யதாபஃ॑ ।
ப॒ஶூ॒நாமே॒வ ஸ॒ஜ்ஞாந்நே॒ ऽக்நிஞ்சி॑நுதே । ப॒ஶு॒மா-ந்ப॑வதி । ய ஏ॒வம்-வேँத॑ ॥ 109 ॥
வ்ரு'ஷ்டி॑காமஶ்சிந்வீத । ஆபோ॒ வை வ்ரு'ஷ்டிஃ॑ । ப॒ர்ஜந்யோ॒ வர்ஷு॑கோ பவதி । ய ஏ॒வம்-வேँத॑ ॥ ஆ॒ம॒யா॒வீ சி॑ந்வீத । ஆபோ॒ வை பே॑ஷ॒ஜம் । பே॒ஷ॒ஜ-மே॒வாஸ்மை॑ கரோதி । ஸர்வ॒மாயு॑ரேதி ॥ அ॒பி॒சரக்க்॑ ஶ்சிந்வீத । வஜ்ரோ॒ வா ஆபஃ॑ ॥ 110 ॥
வஜ்ர॑மே॒வ ப்ராத்ரு'॑வ்யேப்யஃ॒ ப்ரஹ॑ரதி । ஸ்த்ரு'॒ணு॒த ஏ॑நம் ॥ தேஜ॑ஸ்காமோ॒ யஶ॑ஸ்காமஃ ।
ப்ர॒ஹ்ம॒வ॒ர்ச॒ஸகா॑ம-ஸ்ஸ்வ॒ர்ககா॑மஶ்சிந்வீத । ஏ॒தா வ॒த்வா வா᳚ஸ்தி । யாவ॑தே॒தத் । யாவ॑தே॒வாஸ்தி॑ । ததவ॑ருந்தே ॥ தஸ்யை॒ தத்வ்ர॒தம் । வர்ஷ॑தி॒ ந தா॑வேத் ॥ 111 ॥
அ॒ம்ரு'தம்॒-வாँ ஆபஃ॑ । அ॒ம்ரு'த॒ஸ்யா-ந॑ந்தரித்யை ॥
நாப்ஸு-மூத்ர॑புரீ॒ஷங்கு॑ர்யாத் । ந நிஷ்டீ॑வேத் । ந வி॒வஸ॑ந-ஸ்ஸ்நாயாத் । குஹ்யோ॒ வா ஏ॒ஷோ᳚-ऽக்நிஃ ।
ஏ॒தஸ்யா॒க்நே ரந॑தி தாஹாய ॥ ந பு॑ஷ்கரப॒ர்ணாநி॒ ஹிர॑ண்யம்॒-வாँ-ऽதி॒திஷ்டே᳚த் । ஏ॒தஸ்யா॒க்நே-ரந॑ப்யாரோஹாய ॥ ந கூர்ம॒ஸ்யாஶ்ஞீ॑யாத் ।
நோத॒கஸ்யா॒-காது॑கா॒ந்யேந॑-மோத॒காநி॑ பவந்தி । அ॒காது॑கா॒ ஆபஃ॑ । ய ஏ॒தம॒க்நிஞ்சி॑நு॒தே । ய உ॑சைநமே॒வம்-வேँத॑ ॥ 112 ॥
(சி॒நு॒தே॒ - சி॒நு॒தே॒ - ப்ர॒ஜாகா॑மஶ்சிந்வீத॒ - ய ஏ॒வம்-வேँதா - போ॑ - தாவே॒ - தஶ்ஞீ॑யாச்ச॒த்வாரி॑ ச) (அ. 26)
அநுவாகம் 27
இ॒மா நு॑க॒-ம்புவ॑நா ஸீஷதேம । இந்த்ர॑ஶ்ச॒ விஶ்வே॑ச தே॒வாஃ ॥ ய॒ஜ்ஞஞ்ச॑ நஸ்த॒ந்வஞ்ச॑ ப்ர॒ஜாஞ்ச॑ । ஆ॒தி॒த்யைரிந்தஃ॑ ஸ॒ஹ ஸீ॑ஷதாது ॥
ஆ॒தி॒த்யைரிந்த்ர॒-ஸ்ஸக॑ணோ-ம॒ருத்பிஃ॑ । அ॒ஸ்மாக॑-ம்பூத்வவி॒தா த॒நூநா᳚ம் ॥ ஆப்ல॑வஸ்வ॒ ப்ரப்ல॑வஸ்வ । ஆ॒ண்டீ ப॑வ ஜ॒ மா மு॒ஹுஃ । ஸுகாதீந்துஃ॑ கநி॒தநாம் । ப்ரதி॑முஞ்சஸ்வ॒ ஸ்வா-ம்பு॒ரம் ॥ 113 ॥
மரீ॑சய-ஸ்ஸ்வாயம்பு॒வாஃ । யே ஶ॑ரீ॒ராண்ய॑ கல்பயந்ந் ।
தே தே॑ தே॒ஹங்க॑ல்பயந்து । மா ச॑ தே॒ க்யா ஸ்ம॑ தீரிஷத் ॥ உத்தி॑ஷ்டத॒ மா ஸ்வ॑ப்த । அ॒க்நி-மி॑ச்சத்த்வ॒-ம்பார॑தாஃ । ராஜ்ஞ॒-ஸ்ஸோம॑ஸ்ய த்ரு'॒ப்தாஸஃ॑ । ஸூர்யே॑ண ஸ॒யுஜோ॑ஷஸஃ ॥ யுவா॑ ஸு॒வாஸாஃ॒ பரி॑வீத॒ ஆகா᳚த் । ஸ உ॒ ஶ்ரேயா᳚-ந்பவதி॒ ஜாய॑மாநஃ । த-ந்தீரா॑ஸஃ க॒வய॒ உந்ந॑யந்தி । ஸ்வா॒தியோ॒ மந॑ஸா தேவ॒யந்தஃ॑ ॥
அ॒ஷ்டாச॑க்ரா॒ நவ॑த்வாரா ॥ 114 ॥
தே॒வாநா॒-ம்பூர॑யோ॒த்த்யா । தஸ்யாக்ம்॑ ஹிரண்ம॑யஃ கோ॒ஶஃ । ஸ்வ॒ர்கோ லோ॒கோ ஜ்யோதி॒ஷா ऽऽவ்ரு'॑தஃ ॥ யோ வை தா᳚-ம்ப்ரஹ்ம॑ணோ வே॒த । அ॒ம்ரு'தே॑நாவ்ரு'॒தா-ம்பு॑ரீம் । தஸ்மை᳚ ப்ரஹ்ம ச॑ ப்ரஹ்மா॒ ச । ஆ॒யுஃ கீர்தி॑-ம்ப்ர॒ஜாந்த॑துஃ ॥ வி॒ப்ராஜ॑மாநா॒க்ம்॒ ஹரி॑ணீம் । ய॒ஶஸா॑ ஸம்ப॒ரீவ்ரு'॑தாம் । புரக்ம்॑ ஹிரண்ம॑யீ-ம்ப்ர॒ஹ்மா ॥ 115 ॥
வி॒வேஶா॑ப॒ராஜி॑தா ॥ பராங்கேத்ய॑ (பராம்அத்ய॑) ஜ்யாம॒யீ ।
பராங்கேத்ய॑ (பராம்அத்ய॑) நாஶ॒கீ । இ॒ஹ சா॑முத்ர॑ சாந்வே॒தி । வி॒த்வா-ந்தே॑வாஸு॒ராநு॑ப॒யாந் ॥
யத்கு॑மா॒ரீ ம॒ந்த்ரய॑தே । ய॒த்யோ॒ஷித்ய-த்ப॑தி॒வ்ரதா᳚ । அரி॑ஷ்டம்॒-யँத்கிஞ்ச॑ க்ரி॒யதே᳚ ।
அ॒க்நி-ஸ்ததநு॑ வேததி ॥ அ॒ஶ்ரு'தா॑ஸ-ஶ்ஶ்ரு'॑தாஸ॒ஶ்ச ॥ 116 ॥
ய॒ஜ்வாநோ॒ யே-ऽப்ய॑ய॒ஜ்வநஃ॑ । ஸ்வ॑ர்யந்தோ॒ நாபே᳚க்ஷந்தே ।
இந்த்ர॑-ம॒க்நிஞ்ச॑ யே வி॒துஃ ॥ ஸிக॑தா இவ ஸம்॒யँந்தி॑ ।
ர॒ஶ்மிபிஃ॑-ஸமு॒தீரி॑தாஃ । அ॒ஸ்மா-ல்லோ॒காத॑-முஷ்மா॒ச்ச । ரு'॒ஷிபி॑-ரதாத்-ப்ரு'॒ஶ்நிபிஃ॑ ॥ அபே॑த॒ வீத॒ வி ச॑ ஸர்ப॒தாதஃ॑ । யே-ऽத்ர॒ ஸ்த பு॑ரா॒ணா யே ச॒ நூத॑நாஃ ।
அஹோ॑பி-ர॒த்பி-ர॒க்துபி॒-ர்வ்ய॑க்தம் ॥ 117 ॥
ய॒மோ த॑தாத்வ-வ॒ஸாந॑மஸ்மை ॥ ந்ரு' மு॑ணந்து ந்ரு' பா॒த்வர்யஃ॑ । அ॒க்ரு'॒ஷ்டா யே ச॒ க்ரு'ஷ்ட॑ஜாஃ । கு॒மாரீ॑ஷு க॒நீநீ॑ஷு । ஜா॒ரிணீ॑ஷு ச॒ யே ஹி॒தாஃ ॥ ரேதஃ॑ பீதா॒ ஆண்ட॑பீதாஃ । அங்கா॑ரேஷு ச॒ யே ஹு॒தாஃ । உ॒பயா᳚-ந்புத்ர॑ பௌத்ர॒காந் । யு॒வே॒-ऽஹம்-யँ॒மராஜ॑காந் ॥ ஶ॒தமிந்நு ஶ॒ரதோ॒ அந்தி॑ தேவா॒ யத்ரா॑ நஶ்ச॒க்ரா ஜ॒ரஸ॑-ந்த॒நூநா᳚ம் । பு॒த்ராஸோ॒ யத்ர॑ பி॒தரோ॒ பவ॑ந்தி॒ மா நோ॑ ம॒த்யா ரீ॑ரிஷ॒தாயு॒ர்கந்தோஃ᳚ ॥
அதோ॒ யத்ப்ரஹ்ம॑ வில॒பம் । பி॒த்ரு'॒ணாஞ்ச॑ ய॒மஸ்ய॑ ச ।
வரு॑ண॒-ஸ்யாஶ்வி॑நோ-ர॒க்நேஃ । ம॒ருதா᳚ஞ்ச வி॒ஹாய॑ஸாம் ॥
கா॒ம॒ப்ர॒யவ॑ண-ம்மே அஸ்து । ஸ ஹ்யே॑வாஸ்மி॑ ஸ॒நாத॑நஃ । இதி நாகோ ப்ரஹ்மிஶ்ரவோ॑ ராயோ॒ தநம் । பு॒த்ராநாபோ॑ தே॒வீரி॒ஹாஹி॑தா ॥ 118 ॥
(பு॒ரம் - நவ॑த்வாரா - ப்ர॒ஹ்மா - ச - வ்ய॑க்தக்ம் - ஶ॒ரதோ॒-ऽஷ்டௌ ச॑) (அ. 27)
அநுவாகம் 28
விஶீ᳚ர்ஷ்ணீ॒-ங்க்ரு'த்த்ர॑-ஶீர்ஷ்ணீஞ்ச । அபேதோ॑ நிர்-ரு'॒திக்ம் ஹ॑தஃ । பரிபாதக்க் ஶ்வே॑தகு॒க்ஷம் । நி॒ஜங்கக்ம்॑ ஶப॒லோத॑ரம் ॥ ஸ॒ தாந். வா॒ச்யாய॑யா ஸ॒ஹ । அக்நே॒ நாஶ॑ய ஸ॒ந்த்ரு'ஶஃ॑ । ஈ॒ர்ஷ்யா॒ஸூ॒யே பு॑பு॒க்ஷாம் । ம॒ந்யு-ங்க்ரு'॒த்யா-ஞ்ச॑ தீதிரே । ரதே॑ந கிக்ம்ஶு॒காவ॑தா । அக்நே॒ நாஶ॑ய ஸ॒ந்த்ரு'ஶஃ॑ ॥ 119 ॥
(விஶீ᳚ர்ஷ்ணீ॒-ந்தஶ॑) (அ. 28)
அநுவாகம் 29
ப॒ர்ஜந்யா॑ய॒ ப்ரகா॑யத । தி॒வஸ்பு॒த்ராய॑ மீ॒டுஷே᳚ । ஸ நோ॑ ய॒வஸ॑மிச்சது ॥ இ॒தம்-வँசஃ॑ ப॒ர்ஜந்யா॑ய ஸ்வ॒ராஜே᳚ । ஹ்ரு'॒தோ அ॒ஸ்த்வந்த॑ர॒ந்த-த்யு॑யோத ।
ம॒யோ॒பூர்வாதோ॑ வி॒ஶ்வக்ரு'॑ஷ்டய-ஸ்ஸந்த்வ॒ஸ்மே । ஸு॒பி॒ப்ப॒லா ஓஷ॑தீ-ர்தே॒வகோ॑பாஃ ॥
யோ கர்ப॒-மோஷ॑தீநாம் । கவா᳚ங்க்ரு'॒ணோத்யர்வ॑தாம் । ப॒ர்ஜந்யஃ॑ புரு॒ஷீணா᳚ம் ॥ 120 ॥
(ப॒ர்ஜந்யா॑ய॒ தஶ॑) (அ. 29)
அநுவாகம் 30
புந॑ர்மாமைத்விந்த்ரி॒யம் । புந॒ராயுஃ॒ புந॒ர்பகஃ॑ । புந॒-ர்ப்ராஹ்ம॑ண-மைது மா । புந॒-ர்த்ரவி॑ண மைது மா ॥ யந்மே॒-ऽத்ய ரேதஃ॑ ப்ரு'தி॒வீமஸ்காந்॑ ।
யதோஷ॑தீர॒ப்யஸ॑ர॒-த்யதாபஃ॑ । இ॒தந்த-த்புந॒ராத॑தே । தீ॒ர்கா॒யு॒த்வாய॒ வர்ச॑ஸே ॥ யந்மே॒ ரேதஃ॒ ப்ரஸி॑ச்யதே । யந்ம॒ ஆஜா॑யதே॒ புநஃ॑( ) । தேந॑ மாம॒ம்ரு'த॑-ங்குரு । தேந॑ ஸுப்ர॒ஜஸ॑ங்குரு ॥ 121 ॥
(புந॒ர்த்வே ச॑) (அ. 30)
அநுவாகம் 31
அ॒த்பய-ஸ்திரோ॒தா ஜா॑யத । தவ॑ வைஶ்ரவ॒ண-ஸ்ஸ॑தா । திரோ॑ தேஹி ஸப॒த்நாந்நஃ॑ । யே அபோ॒-ऽஶ்நந்தி॑ கேச॒ந ॥ த்வா॒ஷ்ட்ரீ-ம்மா॒யாம்-வँ᳚ஶ்ரவ॒ணஃ ।
ரதக்ம்॑ ஸஹஸ்ர॒ வந்து॑ரம் । பு॒ரு॒ஶ்ச॒க்ரக்ம் ஸஹ॑ஸ்ராஶ்வம் । ஆஸ்தா॒ யாயா॑ஹி நோ ப॒லிம் ॥ யஸ்மை॑ பூ॒தாநி॑ ப॒லிமாவ॑ஹந்தி । தந॒ங்காவோ॒ ஹஸ்தி॒ ஹிர॑ண்ய॒மஶ்வாந்॑ ॥ 122 ॥
அஸா॑ம ஸும॒தௌ ய॒ஜ்ஞிய॑ஸ்ய । ஶ்ரிய॒-ம்பிப்ர॒தோ ऽந்ந॑முகீம்-விँ॒ராஜ᳚ம் ॥ ஸு॒த॒ர்॒ஶ॒நே ச॑ க்ரௌ॒ஞ்சே ச॑ । மை॒நா॒கே ச॑ ம॒ஹாகி॑ரௌ । ஶ॒தத்வா॒ட்டர॑கம॒ந்தா (ஸ॒தத்வா॒ட்டர॑கம॒ந்தா) ।
ஸ॒க்ம்॒ஹார்ய॒-ந்நக॑ர॒-ந்தவ॑ ॥
இதி மந்த்ராஃ᳚ । கல்போ॑-ऽத ஊ॒ர்த்வம் ॥
யதி॒ பலி॒க்ம்॒ ஹரே᳚த் । ஹி॒ர॒ண்ய॒நா॒பயே॑ விது॒தயே॑ கௌபே॒ராயா॒ய-ம்ப॑லிஃ ॥ 123 ॥
ஸர்வபூதாதிபதயே ந॑ம இ॒தி । அத பலிக்ம் ஹ்ரு'த்வோப॑திஷ்டே॒த ॥ க்ஷ॒த்ர-ங்க்ஷ॒த்ரம்-வைँ᳚ஶ்ரவ॒ணஃ । ப்ராஹ்மணா॑ வய॒க்க்॒ ஸ்மஃ ।
நம॑ஸ்தே அஸ்து॒ மா மா॑ ஹிக்ம்ஸீஃ । அஸ்மா-த்ப்ரவிஶ்யாந்ந॑மத்தீ॒தி ॥ அத தமக்நி-மா॑ததீ॒த । யஸ்மிந்நே தத்கர்ம ப்ர॑யுஞ்ஜீ॒த ॥
தி॒ரோதா॒ பூஃ । தி॒ரோதா॒ புவஃ॑ ॥ 124 ॥
தி॒ரோதா॒-ஸ்ஸ்வஃ॑ । தி॒ரோதா॒ பூர்புவ॒ஸ்ஸ்வஃ॑ ।
ஸர்வேஷாம்-லோँகாநா-மாதிபத்யே॑ ஸீதே॒தி ॥ அத தமக்நி॑-மிந்தீ॒த । யஸ்மிந்நே தத்கர்ம ப்ர॑யுஞ்ஜீ॒த ॥ தி॒ரோதா॒ பூ-ஸ்ஸ்வாஹா᳚ । தி॒ரோதா॒ புவ॒-ஸ்ஸ்வாஹா᳚ । தி॒ரோதா॒-ஸ்ஸ்வஃ॑ ஸ்வாஹா᳚ । தி॒ரோதா॒ பூர்புவ॒ஸ்ஸ்வ॑ஸ்ஸ்வாஹா᳚ ॥
யஸ்மிந்நஸ்ய காலே ஸர்வா ஆஹுதீர்-ஹுதா॑ பவே॒யுஃ ॥ 125 ॥
அபி ப்ராஹ்மண॑முகீ॒நாஃ । தஸ்மிந்நஹ்நஃ காலே ப்ர॑யுஞ்ஜீ॒த ।
பரஃ॑ ஸு॒ப்தஜ॑நாத்வே॒பி ॥ மா ஸ்ம ப்ரமாத்யந்த॑ மாத்த்யா॒பயேத் । ஸர்வார்தா᳚-ஸ்ஸித்த்ய॒ந்தே । ய ஏ॑வம்-வேँ॒த । க்ஷுத்த்ய-ந்நித॑மஜா॒நதாம் ।
ஸர்வார்தா ந॑ ஸித்த்ய॒ந்தே ॥ யஸ்தே॑ வி॒காது॑கோ ப்ரா॒தா ।
மமாந்தர்-ஹ்ரு'॑தயே॒ ஶ்ரிதஃ ॥ 126 ॥
தஸ்மா॑ இ॒மமக்ர॒ பிண்ட॑ஞ்ஜுஹோமி । ஸ மே᳚-ऽர்தா॒-ந்மா விவ॑தீத் । மயி॒ ஸ்வாஹா᳚ ॥ ரா॒ஜா॒தி॒ரா॒ஜாய॑ ப்ரஸஹ்ய ஸா॒ஹிநே᳚ । நமோ॑ வ॒யம்-வைँ᳚ஶ்ரவ॒ணாய॑ குர்மஹே ।
ஸ மே॒ காமா॒ந் காம॒ காமா॑ய॒ மஹ்ய᳚ம் । கா॒மே॒ஶ்வ॒ரோ வை᳚ஶ்ரவ॒ணோ த॑தாது । கு॒பே॒ராய॑ வைஶ்ரவ॒ணாய॑ । ம॒ஹா॒ரா॒ஜாய॒ நமஃ॑ । கே॒தவோ॒ அரு॑ணாஸஶ்ச ।
ரு'॒ஷ॒யோ வாத॑ரஶ॒நாஃ । ப்ர॒தி॒ஷ்டாக்ம் ஶ॒ததா॑ ஹி ।
ஸ॒மாஹி॑தாஸோ ஸஹஸ்ர॒தாய॑ஸம் । ஶி॒வா ந॒-ஶ்ஶந்த॑மா பவந்து । தி॒வ்யா ஆப॒ ஓஷ॑தயஃ । ஸு॒ம்ரு'॒டீ॒கா ஸர॑ஸ்வதி । மா தே॒ வ்யோ॑ம ஸ॒ந்த்ரு'ஶி॑ ॥ 127 ॥
(அஶ்வா᳚ந்-பலி॒-ர்புவோ॑ - பவே॒யுஃ - ஶ்ரித - ஶ்ச॑ ஸ॒ப்த ச॑) (அ. 31)
அநுவாகம் 32
ஸம்வँத்ஸரமேத॑-த்வ்ரத॒ஞ்சரேத் । த்வௌ॑ வா மா॒ஸௌ ॥ நியம-ஸ்ஸ॑மாஸே॒ந ॥ தஸ்மி-ந்நியம॑ விஶே॒ஷாஃ । த்ரிஷவண-முதகோ॑பஸ்ப॒ர்॒ஶீ । சதுர்த காலபாந॑பக்த॒-ஸ்ஸ்யாத் । அஹரஹர்வா பைக்ஷ॑மஶ்ந॒யாத் ।
ஔதும்பரீபி-ஸ்ஸமித்பி-ரக்நி॑-ம்பரி॒சரேத் ।
புநர்மா மைத்விந்த்ரிய-மித்யேதேநா-ऽநு॑வாகே॒ந ।
உத்த்ரு'த பரிபூதாபிரத்பிஃ கார்ய॑-ங்குர்வீ॒த ॥ 128 ॥
அ॑ஸஞ்ச॒யவாந் । அக்நயே வாயவே॑ ஸூர்யா॒ய । ப்ரஹ்மணே ப்ர॑ஜாப॒தயே । சந்த்ரமஸே ந॑க்ஷத்ரே॒ப்யஃ । ரு'துப்ய-ஸ்ஸம்வँ॑த்ஸரா॒ய । வருணா-யாருணாயேதி வ்ர॑தஹோ॒மாஃ । ப்ர॒வ॒ர்க்யவ॑தாதே॒ஶஃ । அருணாஃ கா᳚ண்ட ரு'॒ஷயஃ ॥ அரண்யே॑-ऽதீயீ॒ரந்ந் । பத்ரங்கர்ணேபிரிதி த்வே॑ ஜபி॒த்வா ॥ 129 ॥
மஹாநாம்நீபி-ருதகக்ம் ஸக்க்॑ஸ்ப॒ர்ஶ்ய । தமாசா᳚ர்யோ த॒த்யாத் । ஶிவாந-ஶ்ஶந்தமே-த்யோஷதீ॑ரால॒பதே । ஸும்ரு'டீகே॑தி பூ॒மிம் । ஏவம॑பவ॒ர்கே ।
தே॑நு-ர்த॒க்ஷிணா । கக்ம் ஸம்வாँஸ॑ஶ்ச க்ஷௌ॒மம் । அந்ய॑த்வா ஶு॒க்லம் । ய॑தா ஶ॒க்தி வா । ஏவக்க் ஸ்வாத்த்யாய॑ தர்மே॒ண । அரண்யே॑-ऽதீயீ॒த । தபஸ்வீ புண்யோ பவதி தபஸ்வீ பு॑ண்யோ ப॒வதி ॥ 130 ॥
(கு॒ர்வீ॒த - ஜ॑பி॒த்வா - ஸ்வாத்த்யாய॑தர்மே॒ண த்வே ச॑) (அ. 32)
(ப॒த்ரக்க் - ஸ்ம்ரு'திஃ॑ - ஸாக॒ஜாந்நா॒ - மக்ஷ்ய- தி॑தா॒ம்ரா - ண்ய॑த்யுர்த்வா॒க்ஷ - ஆரோகஃ - க்வேத - மக்நிஶ்ச - ஸ॑ஹஸ்ர॒வ்ரு'த் - ப॒வித்ர॑வந்த॒ -ஆத॑நுஷ்வா॒ -ஷ்டயோ॑நீம்॒ - ँயோ-ऽஸா॒ - வதாதித்ய - ஸ்யாரோக-ஸ்யாத வாயோ- ரதாக்நே॒--ர் தக்ஷிணபூர்வஸ்யா - மி॑ந்த்ரகோ॒ஷா வ॒-ஆப॑மாபாம்॒யோँ॑-ऽபா - மாபோ॒ வை - சது॑ஷ்டய்யோ - ஜாநுத॒க்நீ - ம॒க்நி-ம்ப்ர॒ணீயே॒ - மா நு॑ கம்॒ - ँவிஶீ᳚ர்ஷ்ணீம் - ப॒ர்ஜந்யா॑ய॒ - புந॑ - ர॒த்ப்யஃ -ஸம்வँத்ஸர-ந்த்வாத்ரிக்ம்॑ஶத்)
(ப॒த்ரம் - ஜ்யோ॒திஷா॒ - தஸ்மி-ந்ராஜாநம் - க॒ஶ்யபா᳚-த்ஸஹஸ்ர॒வ்ரு'தி॑யம்॒- நபுக்ம்ஸ॑க - ம॒ஷ்டயோ॑நீ॒ - மவபதந்தாநா - மா॒யத॑நவா-ந்பவதி - ஸ॒தோ பந்தும்॒ - தா உ॑த்தர॒தோ - வஜ்ர॑மே॒வ - புந॑ர்மாமைது
த்ரி॒க்ம்॒ஶது॑த்தரஶ॒தம்)
(பத்ரம் - தபஸ்வீ புண்யோ பவதி தபஸ்வீ பு॑ண்யோ ப॒வதி)
॥ ஹரிஃ॑ ஓம் ॥
॥ க்ரு'ஷ்ண யஜுர்வேதீய தைத்திரீய ஆரண்யகே ப்ரதமஃ ப்ரபாடக-ஸ்ஸமாப்தஃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya āraṇyake prathamaḥ prapāṭhakaḥ - aruṇaketukacayanaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
anuvākaṃ 1
bha॒dra-ṅkarṇḙbhi-śśṛṇu॒yāma̭ devāḥ |
bha॒dra-mpa̭śyemā॒kṣabhi॒-ryaja̭trāḥ |
sthi॒rairaṅgai᳚stuṣṭu॒vāgṃ sa̭sta॒nūbhiḥ̭ | vyaśḙma de॒vahi̭taṃ॒-ya~dāyuḥ̭ ||
sva॒sti na॒ indro̭ vṛ॒ddhaśra̭vāḥ |
sva॒sti naḥ̭ pū॒ṣā vi॒śvavḙdāḥ |
sva॒sti na॒stārkṣyo॒ ari̭ṣṭanemiḥ |
sva॒sti no॒ bṛha॒spati̭-rdadhātu ||
āpa̭māpāma॒pa-ssarvāḥ᳚ |
a॒smā-da॒smā-di॒to-'mutaḥ̭ || 1 ||
a॒gnirvā॒yuśca॒ sūrya̭śca | sa॒ha sa̭ñca-ska॒rardhi̭yā || vā॒yvaśvā̭ raśmi॒pata̭yaḥ | marī᳚cyātmāno॒ adrṷhaḥ | de॒vī-rbhṷvana॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒ttvāya̭ me suta || mahānāmnī-rma̭hāmā॒nāḥ | ma॒ha॒so ma̭hasa॒-ssvaḥ̭ |
de॒vīḥ pa̭rjanya॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒ttvāya̭ me suta || 2 ||
a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā rakṣaḥ̭ | a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā ragha᳚m | apā᳚ghrā॒mapa̭ cā॒varti᳚m | apa̭ de॒vīri॒to hi̭ta || vajra̭-nde॒vīrajī̭tāgśca |
bhuva̭na-ndeva॒sūva̭rīḥ | ā॒di॒tyānadi̭ti-nde॒vīm | yoni̭nordhva-mu॒dīṣa̭ta || śi॒vā na॒-śśanta̭mā bhavantu | di॒vyā āpa॒ oṣa̭dhayaḥ( ) |
su॒mṛ॒ḍī॒kā sara̭svati | mā te॒ vyo̭ma sa॒ndṛśi̭ || 3 ||
(a॒mutaḥ̭ - su॒ - tauṣa̭dhayo॒ dve ca̭ ) (a. 1)
anuvākaṃ 2
smṛtiḥ̭ pra॒tyakṣa̭-maiti॒hya᳚m | anṷmāna-ścatuṣṭa॒yam | e॒tairādi̭tya maṇḍalam |
sarvai̭reva॒ vidhā᳚syate || sūryo॒ marī̭ci॒māda̭tte | sarvasmā᳚-dbhuva̭nāda॒dhi | tasyāḥ pāka vi̭śeṣe॒ṇa | smṛ॒ta-ṅkā̭la vi॒śeṣa̭ṇam ||
na॒dīva॒ prabha̭vā-tkā॒cit | a॒kṣayyā᳚-thsyanda॒te ya̭thā || 4 ||
tānnadyo-'bhi sa̭māya॒nti | so॒ru-ssatī̭ na ni॒varta̭te ||
e॒vannā॒nā sa̭mutthā॒nāḥ | kā॒lā-ssaṃ̭va~thsa॒ragg śri̭tāḥ | aṇuśaśca ma̭haśa॒śca | sarvḙ samava॒yantri̭ tam || sa tai᳚-ssa॒rvai-ssa̭māvi॒ṣṭaḥ | ū॒ru-ssa̭nna ni॒varta̭te | adhi saṃva~thsa̭raṃ-vi~॒dyāt |
tadeva̭ lakṣa॒ṇe || 5 ||
aṇubhiśca ma̭hadbhi॒śca | sa॒mārṷ̄ḍhaḥ pra॒dṛśya̭te | saṃva~thsaraḥ pra̭tyakṣe॒ṇa |
nā॒dhisa̭ttvaḥ pra॒dṛśya̭te || pa॒ṭaro̭ vikli̭dhaḥ pi॒ṅgaḥ | e॒ta-dva̭ruṇa॒ lakṣa̭ṇam | yatraita̭-dupa॒dṛśya̭te | sa॒hasra̭-ntatra॒ nīya̭te ||
ekagṃ hi śiro nā̭nā mu॒khe | kṛ॒thsna-nta̭dṛta॒ lakṣa̭ṇam || 6 ||
ubhayata-ssapte᳚ndriyā॒ṇi | ja॒lpita̭-ntveva॒ dihya̭te ||
śuklakṛṣṇe saṃva~̭thsara॒sya | dakṣiṇa vāma̭yoḥ pā॒rśvayoḥ | tasyai॒ṣā bhava̭ti || śu॒kra-ntḙ a॒nyadya̭ja॒ta-ntḙ a॒nyat |
viṣṷrūpe॒ aha̭nī॒ dyauri̭vāsi | viśvā॒ hi mā॒yā ava̭si svadhāvaḥ | bha॒drā tḙ pūṣanni॒ha rā॒tira॒stviti̭ ||
nātra॒ bhuva̭nam | na pū॒ṣā | na pa॒śavaḥ̭ |
nāditya-ssaṃva~thsara eva pratyakṣeṇa priyata̭maṃ-vi~॒dyāt | etadvai saṃva~thsarasya priyata̭magṃ rū॒pam | yo-'sya mahānartha utpathsyamā̭no bha॒vati | ida-mpuṇya-ṅkṷruṣve॒ti | tamāhara̭ṇa-nda॒dyāt || 7 ||
(ya॒thā॒ - la॒kṣa॒ṇa - ṛ̭tu॒lakṣa̭ṇaṃ॒ - bhuva̭nagṃ sa॒pta ca̭) (a. 2)
anuvākaṃ 3
sā॒ka॒ñjānāgṃ̭ sa॒ptatha̭māhu-reka॒jam | ṣaḍṷdya॒mā ṛṣa̭yo deva॒jā iti̭ |
teṣā̭mi॒ṣṭāni॒ vihi̭tāni dhāma॒śaḥ | sthā॒tre rḙjante॒ vikṛ̭tāni rūpa॒śaḥ || konṷ maryā॒ ami̭thitaḥ | sakhā॒ sakhā̭yamabravīt | jahā̭ko a॒smadī̭ṣate ||
yasti॒tyāja̭ sakhi॒vida॒gṃ॒ sakhā̭yam |
na tasya̭ vā॒cyapi̭ bhā॒go a̭sti |
yadīgṃ̭ śṛ॒ṇotya॒lakagṃ̭ śṛṇoti || 8 ||
na hi pra॒veda̭ sukṛ॒tasya॒ panthā॒miti̭ ||
ṛ॒tur-ṛ̭tunā nu॒dyamā̭naḥ |
vina̭nādā॒bhidhā̭vaḥ | ṣaṣṭiśca trigṃśa̭kā va॒lgāḥ |
śu॒klakṛ̭ṣṇau ca॒ ṣāṣṭi̭kau ||
sā॒rā॒ga॒va॒strai-rja॒rada̭kṣaḥ |
va॒sa॒nto vasṷbhi-ssa॒ha | saṃ॒va~॒thsa॒rasya̭ savi॒tuḥ | prai॒ṣa॒kṛ-tpra̭tha॒ma-ssmṛ̭taḥ || a॒mūnā॒daya̭-tetya॒nyān || 9 ||
a॒mūgśca̭ pari॒rakṣa̭taḥ | e॒tā vā॒caḥ pra̭yujya॒nte | yatrai ta̭dupa॒dṛśya̭te || e॒tade॒va vi̭jānī॒yāt | pra॒māṇa̭-ṅkāla॒parya̭ye | vi॒śe॒ṣa॒ṇa-ntṷ vakṣyā॒maḥ | ṛ॒tūnā᳚-ntanni॒bodha̭ta || śuklavāsā̭ rudra॒gaṇaḥ | grī॒ṣmeṇā̭varta॒te sa̭ha |
ni॒jaha̭-npṛthi̭vīgṃ sa॒rvām || 10 ||
jyo॒tiṣā᳚ 'prati॒khyena̭ saḥ || vi॒śva॒rū॒pāṇi̭ vāsā॒gṃ॒si | ā॒di॒tyānā᳚-nni॒bodha̭ta | saṃva~thsarīṇa̭-ṅkarma॒phalam | varṣābhi-rda̭datā॒gṃ॒ saha || aduḥkho̭ duḥkha ca̭kṣuri॒va | tadmā̭ pīta iva॒ dṛśya̭te | śītenā᳚ vyatha̭yanni॒va | ru॒ruda̭kṣa iva॒ dṛśya̭te || hlādayate᳚ jvala̭taścai॒va |
śā॒myata̭ścāsya॒ cakṣṷṣī | yāvai prajā bhragg̭śya॒nte | saṃva~thsarāttā bhragg̭śya॒nte || yāḥ॒ prati̭tiṣṭha॒nti | saṃva~thsare tāḥ prati̭tiṣṭha॒nti | va॒r॒ṣābhya̭ itya॒rthaḥ || 11 ||
(śṛ॒ṇo॒ - tya॒nyānth - sa॒rvā - me॒va ṣaṭca̭) (a. 3)
anuvākaṃ 4
akṣi̭duḥ॒khotthi̭tasyai॒va | vi॒prasa̭nne ka॒nīni̭ke | āṅkte cādga̭ṇa-nnā॒sti | ṛ॒bhūṇā᳚-ntanni॒bodha̭ta || ka॒na॒kā॒bhāni̭ vāsā॒gṃ॒si | a॒hatā̭ni ni॒bodha̭ta |
annamaśrnīta̭ mṛjmī॒ta | a॒haṃ-vo~̭ jīva॒napra̭daḥ || e॒tā vā॒caḥ pra̭yujya॒nte |
śa॒radya̭tropa॒ dṛśya̭te || 12 ||
abhidhūnvanto-'bhighna̭nta i॒va | vā॒tava̭nto ma॒rudga̭ṇāḥ || amuto jetumiṣumṷkhami॒va | sannaddhā-ssaha da̭dṛśe॒ ha | apaddhvastai-rvastiva̭rṇairi॒va | vi॒śi॒khāsaḥ̭ kapa॒rdinaḥ || akruddhasya yothsya̭māna॒sya | kṛ॒ddhasyḙva॒ lohi̭nī | hemataścakṣṷṣī vi॒dyāt | a॒kṣṇayoḥ᳚, kṣipa॒ṇori̭va || 13 ||
durbhikṣa-ndeva̭loke॒ṣu | ma॒nūnā̭muda॒ka-ṅgṛ̭he | e॒tā vā॒caḥ pra̭vada॒ntīḥ | vai॒dyuto̭ yānti॒ śaiśi̭rīḥ || tā a॒gniḥ pava̭mānā॒ anvai᳚kṣata | i॒ha jī̭vi॒kāma-pa̭ripaśyann | tasyai॒ṣā bhava̭ti || i॒heha vaḥ̭ svata॒pasaḥ | marṷta॒-ssūrya̭tvacaḥ | śarma̭ sa॒prathā॒ āvṛ̭ṇe || 14 ||
(dṛśya̭ta - i॒vā - vṛ̭ṇe) (a. 4)
anuvākaṃ 5
ati̭ tā॒mrāṇi̭ vāsā॒gṃ॒si | a॒ṣṭiva̭jri śa॒taghni̭ ca |
viśve devā vipra̭hara॒nti | a॒gniji̭hva a॒saśca̭ta || naiva devo̭ na ma॒rtyaḥ | na rājā va̭ruṇo॒ vibhuḥ | nāgni-rnendro na pa̭vamā॒naḥ | mā॒tṛkka̭cca na॒ vidya̭te || di॒vyasyaikā॒ dhanṷrārtniḥ |
pṛ॒thi॒vyāmapa̭rā śri॒tā || 15 ||
tasyendro vamri̭rūpe॒ṇa | dha॒nurjyā̭-machi॒nathsva̭yam || tadi̭ndra॒dhanṷritya॒jyam | a॒bhrava̭rṇeṣu॒ cakṣa̭te | etadeva śaṃyo~-rbārha̭spatya॒sya | e॒ta-drṷdrasya॒ dhanuḥ || ru॒drasya̭ tveva॒ dhanṷrārtniḥ | śira॒ utpi̭peṣa |
sa pra̭va॒rgyo̭-'bhavat | tasmā॒-dya-ssapra̭va॒rgyeṇa̭ ya॒jñena॒ yaja̭te |
ru॒drasya॒ sa śiraḥ॒ prati̭dadhāti | nainagṃ̭ ru॒dra ārṷko bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 16 ||
(śri॒tā - yaja̭te॒ trīṇi̭ ca) (a. 5)
anuvākaṃ 6
a॒tyū॒rdhvā॒kṣo-'ti̭raścāt | śiśi̭raḥ pra॒dṛśya̭te |
naiva rūpa-nna̭ vāsā॒gṃ॒si | na cakṣuḥ̭ prati॒dṛśya̭te || a॒nyonya॒-ntu na̭ higgsrā॒taḥ | sa॒ta sta̭-ddeva॒lakṣa̭ṇam | lohito-'kṣṇi śā̭raśī॒rṣṇiḥ |
sū॒ryasyo̭daya॒na-mpra̭ti || tva-ṅkaroṣi̭ nyañja॒likām | tva॒-ṅkaro̭ṣi ni॒jānṷkām || 17 ||
nijānukāme᳚ nyañja॒likā | amī vāca-mupāsa̭tāmi॒ti ||
tasmai sarva ṛtavo̭ nama॒nte | maryādā karatvā-tpra̭puro॒dhām | brāhmaṇa̭ āpno॒ti | ya ḙvaṃ-ve~॒da |
sa khalu saṃva~thsara etai-ssenānī̭bhi-ssa॒ha |
indrāya sarvān-kāmāna̭bhiva॒hati | sa dra॒phsaḥ |
tasyai॒ṣā bhava̭ti || 18 ||
ava̭ dra॒phso agṃ̭śa॒matī̭matiṣṭhat | i॒yā॒naḥ kṛ॒ṣṇo da॒śabhiḥ̭ sa॒hasraiḥ᳚ |
āva॒rta-mindra॒-śśacyā॒ dhama̭ntam | upasnuhi ta-nnṛmaṇā-matha̭drāmi॒ti || etayai vendra-ssalā vṛ̭kyā sa॒ha | asurā-npa̭rivṛ॒ścati | pṛthi̭vya॒gṃ॒ śuma̭tī | tāma॒nva-va̭sthita-ssaṃva~thsa॒ro di॒vañca̭ |
naivaṃ-vi~duṣā-''cāryā᳚-ntevā॒sinau | anyonyasmai᳚ druhyā॒tām | yo dru॒hyati | bhraśyate sva̭rgā-llo॒kāt | ityatu ma̭ṇḍalā॒ni | sūrya maṇḍalā᳚ nyākhyā॒yikāḥ | ata ūrdhvagṃsa̭nirva॒canāḥ || 19 ||
(ni॒jānṷkāṃ॒ - bhava̭ti - druhyā॒tā-mpañca̭ ca) (a. 6)
anuvākaṃ 7
ārogo bhrājaḥ paṭaraḥ̭ pata॒ṅgaḥ | svarṇaro jyotiṣīmāṋ. vibhā॒saḥ | te asmai sarve divamā̭tapa॒nti | ūrja-nduhānā anapasphura̭nta i॒ti || kaśya̭po-'ṣṭa॒maḥ | sa mahāmeru-nna̭ jahā॒ti | tasyai॒ṣā bhava̭ti || yatte॒ śilpa̭-ṅkaśyapa roca॒nāva̭t | i॒ndri॒yāva̭-tpuṣka॒la-ñci॒trabhā̭nu |
yasmi॒-nthsūryā॒ arpi̭tā-ssa॒pta sā॒kam || 20 ||
tasmi-nrājāna-madhiviśrayḙmami॒ti || te asmai sarve kaśyapā-jjyoti̭--rlabha॒nte | tānthsomaḥ kaśyapādadhi̭ nirdha॒mati | bhrastā karma kṛ̭divai॒vam ||
prāṇo jīvānīndriya̭ jīvā॒ni | sapta śīrṣa̭ṇyāḥ prā॒ṇāḥ |
sūryā i̭tyācā॒ryāḥ || apaśyamaha metān-thsapta sū᳚ryāni॒ti | pañcakarṇo̭ vāthsyā॒yanaḥ | saptakarṇa̭śca plā॒kṣiḥ || 21 ||
ānuśravika eva nau kaśya̭pa i॒ti | ubhaṷ veda॒yite |
na hi śekumiva mahāmḙru-ṅga॒ntum ||
apaśyamahameta-thsūryamaṇḍala-mpariva̭rtamā॒nam |
gā॒rgyaḥ prā̭ṇatrā॒taḥ | gacchanta ma̭hāme॒rum | eka̭ñcāja॒hatam || bhrājapaṭara pata̭ṅgā ni॒hane | tiṣṭhannā̭tapa॒nti | tasmā̭di॒ha taptri̭ tapāḥ || 22 ||
a॒mutre॒tare | tasmā̭di॒hā taptri̭ tapāḥ || teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti || sa॒pta sūryā॒ diva॒-manu॒ pravi̭ṣṭāḥ | tāna॒nveti̭ pa॒thibhi̭-rdakṣi॒ṇāvāṋ | te asmai sarve ghṛtamā̭tapa॒nti | ūrja-nduhānā anapasphura̭nta i॒ti ||
saptartvija-ssūryā i̭tyācā॒ryāḥ || teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti ||
sa॒pta diśo॒ nānā̭ sūryāḥ || 23 ||
sa॒pta hotā̭ra ṛ॒tvijaḥ̭ | devā ādityā̭ ye sa॒pta |
tebhi-ssomābhī rakṣa̭ṇa i॒ti || tada̭pyāmnā॒yaḥ | digbhrāja ṛtū᳚n karo॒ti || eta̭yaivā॒vṛtā ''sahasrasūryatāyā iti vai̭śampā॒yanaḥ || tasyai॒ṣā bhava̭ti ||
yaddyāva̭ indra te śa॒tagṃ śa॒ta-mbhūmīḥ᳚ | u॒ta syuḥ |
na tvā̭ vajrin-thsa॒hasra॒gṃ॒ sūryāḥ᳚ || 24 ||
anu na jātamaṣṭa roda̭sī i॒ti || nānā liṅgatvā-dṛtūnā-nnānā̭ sūrya॒tvam || aṣṭau tu vyavasi̭tā i॒ti || sūryamaṇḍalā-nyaṣṭā̭ta ū॒rdhvam ||
teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti || ci॒tra-nde॒vānā॒-muda̭gā॒danī̭kam | cakṣṷ-rmi॒trasya॒ varṷṇasyā॒gneḥ | ā-'prā॒ dyāvā̭ pṛthi॒vī a॒ntari̭kṣam |
sūrya ātmā jagatastasthṷṣaśce॒ti || 25 ||
(sā॒kaṃ - plā॒kṣi - staptri̭tapā॒ - nānā̭sūryāḥ॒ - sūryā॒ - +nava̭ ca) (a. 7)
anuvākaṃ 8
kvedamabhra̭-nnivi॒śate | kvāyagṃ̭ saṃva~thsa॒ro mi̭thaḥ | kvāhaḥ kveya-ndḙva rā॒trī | kva māsā ṛ̭tava॒-śśritāḥ || ardhamāsā̭ muhū॒rtāḥ | nimeṣāstṷṭibhiḥ॒ (nimeṣāstra̭ṭibhiḥ॒) saha | kvemā āpo ni̭viśa॒nte | ya॒dīto̭ yānti॒ sampra̭ti || kālā aphsu ni̭viśa॒nte | ā॒pa-ssūryḙ sa॒māhi̭tāḥ || 26 ||
abhrā᳚ṇya॒paḥ pra̭padya॒nte | vi॒dyuthsūryḙ sa॒māhi̭tā || anavarṇe i̭me bhū॒mī | i॒yañcā̭sau ca॒ roda̭sī || kigg svidatrānta̭rā bhū॒tam | ye॒neme vi̭dhṛte॒ ubhe |
vi॒ṣṇunā̭ vidhṛ̭te bhū॒mī | i॒ti va̭thsasya॒ veda̭nā ||
irā̭vatī dhenu॒matī॒ hi bhū॒tam | sū॒ya॒va॒sinī॒ manṷṣe daśa॒sye᳚ || 27 ||
vya̭ṣṭabhnā॒-droda̭sī॒ viṣṇa̭ve॒te | dā॒dhartha̭ pṛthi॒vī-ma॒bhito̭ ma॒yūkhaiḥ᳚ ||
kinta-dviṣṇo rbala̭mā॒huḥ | kā॒ dīptiḥ̭ ki-mpa॒rāya̭ṇam |
eko̭ ya॒ddhā-ra̭ya dde॒vaḥ | re॒jatī̭ roda॒sī ṷbhe || vātādviṣṇo-rba̭la mā॒huḥ | a॒kṣarā᳚-ddīpti॒ rucya̭te | tri॒padā॒ddhāra̭ya-dde॒vaḥ | yadviṣṇo̭reka॒-mutta̭mam || 28 ||
a॒gnayo̭ vāya̭vaścai॒va | e॒tada̭sya pa॒rāya̭ṇam || pṛcchāmi tvā pa̭ra-mmṛ॒tyum | a॒vama̭-mmaddhya॒mañca̭tum | lo॒kañca॒ puṇya̭pāpā॒nām |
e॒ta-tpṛ̭cchāmi॒ sampra̭ti || a॒mumā̭huḥ pa̭ra-mmṛ॒tyum | pa॒vamā̭na-ntu॒ maddhya̭mam | a॒gnire॒vāva̭mo mṛ॒tyuḥ | ca॒ndramā᳚-ścatu॒rucya̭te || 29 ||
a॒nā॒bho॒gāḥ pa̭ra-mmṛ॒tyum | pā॒pā-ssaṃ̭ya~nti॒ sarva̭dā | ābhogāstveva̭ saṃya~॒nti | ya॒tra pṷṇyakṛ॒to ja̭nāḥ || tato̭ ma॒ddhyama̭māya॒nti | ca॒tuma̭gniñca॒ sampra̭ti || pṛcchāmi tvā̭ pāpa॒kṛtaḥ | ya॒tra yā̭taya॒te ya̭maḥ | tvannasta--dbrahma̭-nprabrū॒hi | ya॒di ve᳚tthā-'sa॒to gṛ̭hān || 30 ||
ka॒śyapā̭ dudi̭tā-ssū॒ryāḥ | pā॒pānni̭rghnanti॒ sarva̭dā |
rodasyoranta̭-rdeśe॒ṣu | tatra nyasyantḙ vāsa॒vaiḥ ||
te 'śarīrāḥ pra̭padya॒nte |
ya॒thā 'pṷṇyasya॒ karma̭ṇaḥ | apā᳚ṇya॒pāda̭ keśā॒saḥ | ta॒tra tḙ-'yoni॒jā ja̭nāḥ || mṛtvā punarmṛtyu-mā̭padya॒nte | a॒dyamā̭nā-ssva॒karma̭bhiḥ || 31 ||
āśātikāḥ krima̭ya i॒va | tataḥ pūyantḙ vāsa॒vaiḥ ||
apai̭ta-mmṛ॒tyu-ñja̭yati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sa khalvaivaṃ̭-vi~dbrā॒hmaṇaḥ | dī॒rghaśrṷttamo॒ bhava̭ti | kaśya̭pa॒syāti̭thi॒-ssiddhaga̭mana॒-ssiddhāga̭manaḥ ||
tasyai॒ṣā bhava̭ti || āyasmina᳚-thsa॒pta vā̭sa॒vāḥ |
roha̭nti pū॒rvyā̭ ruhaḥ̭ || 32 ||
ṛṣi̭rha dīrgha॒śrutta̭maḥ | indrasya gharmo ati̭thiri॒ti ||
kaśyapaḥ paśya̭ko bha॒vati | yathsarva-mparipaśyatī̭ti sau॒kṣmyāt || athāgnḙraṣṭapṷruṣa॒sya | tasyai॒ṣā bhava̭ti || agne॒ naya̭ su॒pathā̭ rā॒ye a॒smān |
viśvā̭ni deva va॒yunā̭ni vi॒dvān | yu॒yo॒ddhya̭sma-jjṷhurā॒ṇamenaḥ̭ | bhūyiṣṭhānte nama uktiṃ-vi~̭dheme॒ti || 33 ||
sa॒māhi̭tā - daśa॒syḙ - utta̭ma॒-mucya̭te-gṛhān-thsva॒karma̭bhiḥ-pū॒rvyā̭ ruha̭-i॒ti) (a. 8)
anuvākaṃ 9
agniśca jāta̭vedā॒śca | sahojā a̭jirā॒prabhuḥ | vaiśvānaro na̭ryāpā॒śca | pa॒ṅktirā̭dhāśca॒ sapta̭maḥ |
visarpe vāṣṭa̭mo-'gnī॒nām | ete-'ṣṭau vasavaḥ, kṣi̭tā i॒ti || yathartve-vāgne-rarcirvarṇa̭ viśe॒ṣāḥ |
nīlārciśca pītakā᳚rciśce॒ti || atha vāyo-rekādaśa-puruṣasyaikādaśa̭strīka॒sya ||
prabhrājamānā vya̭vadā॒tāḥ || 34 ||
yāśca vāsṷki vai॒dyutāḥ | rajatāḥ parṷṣā-śśyā॒māḥ |
kapilā a̭tilo॒hitāḥ | ūrdhvā avapa̭tantā॒śca | vaidyuta i̭tyekā॒daśa || nainaṃ-vai~dyuto̭ hina॒sti | ya ḙvaṃ-ve~॒da || sa hovāca vyāsaḥ pā̭rāśa॒ryaḥ |
vidyudvadhamevāha-mmṛtyumai᳚cchami॒ti ||
na tvakā̭magṃ ha॒nti || 35 ||
ya ḙvaṃ-ve~॒da || atha ga̭ndharva॒gaṇāḥ | svāna॒ bhrāṭ | aṅghā̭ri॒-rbambhā̭riḥ | hasta॒-ssuha̭staḥ | kṛśā̭nu-rvi॒śvāva̭suḥ | mūrdhanvān-thsū᳚ryava॒rcāḥ |
kṛtirityekādaśa ga̭ndharva॒gaṇāḥ || devāśca ma̭hāde॒vāḥ | raśmayaśca devā̭ gara॒giraḥ || 36 ||
naina-ṅgaro̭ hina॒sti | ya ḙvaṃ-ve~॒da || gau॒rī mi̭māya sali॒lāni॒ takṣa̭tī | eka̭padī dvi॒padī॒ sā catṷṣpadī | a॒ṣṭāpa̭dī॒ nava̭padī babhū॒vuṣī᳚ | sahasrākṣarā parame vyo̭manni॒ti || vāco̭ viśe॒ṣaṇam ||
atha nigada̭vyākhyā॒tāḥ | tānanukra̭miṣyā॒maḥ ||
va॒rāhavaḥ̭-svata॒pasaḥ || 37 ||
vi॒dyu-nma̭haso॒ dhūpa̭yaḥ | śvāpayo gṛhamedhā᳚ścetye॒te | ye॒ ceme-'śi̭mivi॒dviṣaḥ || parjanyā-ssapta pṛthivīmabhiva̭rṣa॒nti |
vṛṣṭi̭bhiri॒ti | etayaiva vibhakti vi̭parī॒tāḥ | sa॒ptabhi॒rvātai̭ rudī॒ritāḥ | amūṃ-lo~kā-nabhiva̭rṣa॒nti | teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti || sa॒mā॒na-me॒taduda̭kam || 38 ||
u॒ccaitya̭va॒ cāha̭bhiḥ | bhūmi̭-mpa॒rjanyā॒ jinva̭nti |
diva-ñjinvan-tyagna̭ya i॒ti || yadakṣa̭ra-mbhū॒takṛ̭tam |
viśvḙ devā u॒pāsa̭te | ma॒harṣi̭masya go॒ptāra᳚m | ja॒mada̭gni॒-makṷrvata || ja॒mada̭gni॒-rāpyā̭yate | chando̭bhi-ścaturutta॒raiḥ | rājña॒-ssoma̭sya tṛ॒ptāsaḥ̭ || 39 ||
brahma̭ṇā vī॒ryā̭vatā | śi॒vā naḥ̭ pra॒diśo॒ diśaḥ̭ || tacchaṃ॒yo~rā vṛ̭ṇīmahe | gā॒tuṃ-ya~॒jñāya̭ | gā॒tuṃ-ya~॒jñapa̭taye | daivī᳚ sva॒stira̭stu naḥ |
sva॒sti-rmānṷṣebhyaḥ | ū॒rdhva-ñji̭gātu bheṣa॒jam |
śanno̭ astu dvi॒pade᳚ | śañcatṷṣpade ||
somapā(3) asomapā(3) iti nigada̭vyākhyā॒tāḥ || 40 ||
(vya॒va॒dā॒tā - ha॒nti - ga̭ra॒gira - sta॒pasa - uda̭kaṃ - tṛptāsa॒ - śvatṷṣpada॒ eka̭-ñca) (a. 9)
anuvākaṃ 10
sa॒ha॒sra॒vṛdi̭ya-mbhū॒miḥ | pa॒raṃ-vyo~̭ma sa॒hasra̭vṛt | a॒śvinā̭ bhujyṷ̄ nāsa॒tyā | vi॒śvasya̭ jaga॒taspa̭tī || jāyā bhūmiḥ pa̭tirvyo॒ma | mi॒thuna̭ntā a॒turya̭thuḥ | putro bṛhaspa̭tī ru॒draḥ | sa॒ramā̭ iti̭ strīpu॒mam || śu॒kraṃ-vā~̭ma॒nyadya̭ja॒taṃ-vā~̭ma॒nyat | viṣṷrūpe॒ aha̭nī॒ dyauri̭va sthaḥ || 41 ||
viśvā॒ hi mā॒yā ava̭tha-ssvadhāvantau | bha॒drā vā᳚-mpūṣaṇāvi॒ha rā॒tira̭stu || vāsā᳚tyau ci॒trau jaga̭to ni॒dhānau᳚ | dyāvā̭bhūmī ca॒rathaḥ̭ sa॒gṃ॒ sakhā̭yau |
tāva॒śvinā̭ rā॒sabhā᳚śvā॒ hava̭-mme | śu॒bha॒spa॒tī॒ ā॒gatagṃ̭ sū॒ryayā̭ sa॒ha || tyugro̭ ha bhu॒jyu-ma̭śvinoda me॒ghe | ra॒yinna kaści̭-nmamṛ॒vā~(2) avā̭hāḥ | tamṷ̄hathu-rnau॒bhirā᳚tma॒n-vatī̭bhiḥ |
a॒nta॒ri॒kṣa॒ pruḍbhi॒ra-po̭dakābhiḥ || 42 ||
ti॒sraḥ, kṣapa॒strirahā̭ 'ti॒vraja̭dbhiḥ | nāsa̭tyā bhu॒jyumṷ̄hathuḥ pata॒ṅgaiḥ | sa॒mu॒drasya॒ dhanva̭nnā॒rdrasya̭ pā॒re | tri॒bhī rathai᳚-śśa॒tapa̭dbhi॒-ṣṣaḍa̭śvaiḥ || sa॒vi॒tāraṃ॒-vi~ta̭nvantam | anṷbaddhnāti śāmba॒raḥ | āpapūrṣaṃ-ba̭raścai॒va |
sa॒vitā̭ 'repa॒so̭ 'bhavat || tyagṃ sutṛptaṃ-vi~̭ditvai॒va | ba॒huso̭ma gi॒raṃ-va~̭śī || 43 ||
anveti tugro va̭kriyā॒ntam | āyasūyān-thsoma̭tṛphsu॒ṣu ||
sa saṅgrāma-stamo᳚dyo-'tyo॒taḥ | vāco gāḥ pi̭pāti॒ tat |
sa tadgobhi-sstavā᳚ 'tyetya॒nye | ra॒kṣasā̭ 'nanvi॒tāśca̭ ye || a॒nveti॒ pari̭vṛttyā॒-'staḥ | e॒vame॒tau stho̭ aśvinā | te e॒te dyuḥ̭ pṛthi॒vyoḥ | aha̭raha॒-rgarbha̭ndadhāthe || 44 ||
tayo̭ re॒tau va॒thsā va̭horā॒tre | pṛ॒thi॒vyā ahaḥ̭ | di॒vo rātriḥ̭ | tā avi̭sṛṣṭau | dampa̭tī e॒va bha̭vataḥ || tayo̭ re॒tau va॒thsau | a॒gniścā̭-di॒tyaśca̭ | rā॒trerva॒thsaḥ | śve॒ta ā̭di॒tyaḥ | ahno॒-'gniḥ || 45 ||
tā॒mro a̭ru॒ṇaḥ | tā avi̭sṛṣṭau | dampa̭tī e॒va bha̭vataḥ || tayo̭ re॒tau va॒thsau | vṛ॒traśca̭ vaidyu॒taśca̭ | a॒gnervṛ॒traḥ | vai॒dyuta̭ ādi॒tyasya̭ |
tā avi̭sṛṣṭau | dampa̭tī e॒va bha̭vataḥ || tayo̭ re॒tau va॒thsau || 46 ||
u॒ṣmā ca̭ nīhā॒raśca̭ | vṛ॒trasyo॒ṣmā | vai॒dyu॒tasya̭ nīhā॒raḥ | tau tāve॒va prati̭padyete || seyagṃ rātrī̭ ga॒rbhiṇī̭ pu॒treṇa॒ saṃva~̭sati |
tasyā॒ vā e॒tadu॒lbaṇa᳚m | yadrātraṷ ra॒śmayaḥ̭ | yathā॒ gorga॒rbhiṇyā̭ u॒lbaṇa᳚m | e॒vame॒tasyā̭ u॒lbaṇa᳚m || prajayiṣṇuḥ prajayā ca paśubhi̭śca bha॒vati |
ya ḙvaṃ-ve~॒da | etamudyanta-mapiya̭ntañce॒ti | ādityaḥ puṇya̭sya va॒thsaḥ | atha pavi̭trāṅgi॒rasaḥ || 47 ||
(stho - 'po̭dakābhi--r vaśī - dadhāthe - a॒gni - stayo̭ re॒tau va॒thsau - bha॒vati ca॒tvāri̭ ca) (a. 10)
anuvākaṃ 11
pa॒vitra̭vantaḥ॒ pari॒vāja॒māsa̭te | pi॒taiṣā᳚-mpra॒tno a॒bhira̭kṣati vra॒tam | ma॒hassa̭mu॒draṃ-va~rṷṇa sti॒roda̭dhe | dhīrā̭ iccheku॒rdharṷṇeṣvā॒rabha᳚m ||
pa॒vitra̭-nte॒ vita̭ta॒-mbrahma̭ṇa॒spate᳚ | prabhu॒rgātrā̭ṇi॒ paryḙṣi vi॒śvataḥ̭ |
ata̭ptatanū॒-rna tadā॒mo a̭śnute | śṛ॒tāsa॒ idvaha̭n-ta॒sta-thsamā̭śata || bra॒hmā de॒vānā᳚-mpada॒vīḥ ka̭vī॒nāmṛṣi॒rviprā̭ṇā-mmahi॒ṣo mṛ॒gāṇā᳚m | śye॒no gṛdhrā̭ṇā॒g॒ svadhi̭ti॒-rvanā̭nā॒gṃ॒ somaḥ̭ pa॒vitra॒matyḙti॒ rebhanṋ || asa̭ta-ssa॒dye tata̭kṣuḥ || 48 ||
ṛṣa̭ya-ssa॒ptātri̭śca॒ yat | sarve-'trayo a̭gastya॒śca |
nakṣa̭trai॒-śśaṅkṛ̭to 'vasann || atha̭ savitu॒-śśyāvāśva॒syā 'varti̭kāmasya || a॒mī ya ṛkṣā॒ nihi̭tā sa u॒ccā | nakta॒-ndadṛ̭śre॒ kuha̭ci॒ddivḙyuḥ |
ada̭bdhāni॒ varṷṇasya vra॒tāni̭ | vi॒cā॒kaśa̭-cca॒ndramā॒ nakṣa̭trameti ||
ta-thsa̭vi॒tu-rvare᳚ṇyam | bhargo̭ de॒vasya̭ dhīmahi || 49 ||
dhiyo॒ yo naḥ̭ praco॒dayā᳚t || tathsa̭vi॒tu-rvṛ̭ṇīmahe |
va॒ya-nde॒vasya॒ bhoja̭nam | śreṣṭhagṃ̭ sarva॒dhāta̭mam | tura॒-mbhaga̭sya dhīmahi ||
apā̭gūhata savitā॒ tṛbhīṋ | sarvā᳚-ndi॒vo andha̭saḥ |
nakta̭006ch;॒tānya̭bhava-ndṛ॒śe | asthya॒sthnā sambha̭viṣyāmaḥ || nāma॒ nāmai॒va nā॒ma me᳚ || 50 ||
napugṃsa̭ka॒-mpumā॒g॒strya̭smi | sthāva̭ro-'smyatha॒ jaṅga̭maḥ |
ya॒je-'yakṣi॒ yaṣṭā॒he ca̭ || mayā̭ bhū॒tānya̭yakṣata | pa॒śavo̭ mama̭ bhūtā॒ni | anūbandhyo 'smya̭haṃ-vi~॒bhuḥ || striyaḥ̭ sa॒tīḥ | tā ṷ me pu॒gṃ॒sa ā̭huḥ |
paśya̭dakṣa॒ṇvānna-vicḙtada॒ndhaḥ | ka॒viryaḥ pu॒tra-ssa i॒mā ci̭keta || 51 ||
yastā vi̭jā॒nā-thsa̭vi॒tuḥ pi॒tā-'sa̭t || a॒ndho maṇima̭vindat | tama̭naṅguli॒-rāva̭yat | a॒grī॒vaḥ pratya̭muñcat | tamaji̭hva a॒saśca̭ta ||
ūrdhvamūla-ma̭vākchā॒kham | vṛ॒kṣaṃ-yā~̭ veda॒ sampra̭ti | na sa jātu janaḥ̭ śradda॒ddhyāt | mṛ॒tyurmā̭ māra॒yādi̭tiḥ || hasitagṃ rudi̭taṅgī॒tam || 52 ||
vīṇā̭ paṇa va॒lāsi̭tam | mṛ॒tañjī॒vañca̭ yatki॒ñcit |
a॒ṅgāni̭ sneva॒ viddhi̭ tat || atṛ̭ṣya॒gg॒stṛṣya̭ dhyāyat | a॒smājjā॒tā mḙ mithū॒ caranṋ | putro nir-ṛtyā̭ vaide॒haḥ | a॒cetā̭ yaśca॒ ceta̭naḥ || sa॒ ta-mmaṇima̭vindat | so̭-'naṅguli॒rāva̭yat |
so॒-'grī॒vaḥ pratya̭muncat || 53 ||
so-'ji̭hvo a॒saśca̭ta || naitamṛṣiṃ-vi~ditvā naga̭ra-mpra॒viśet | ya̭di pra॒viśet | mi॒thau cari̭tvā pra॒viśet | tathsambhava̭sya vra॒tam || ā॒ tama̭gne ra॒thanti̭ṣṭha | ekā᳚śvameka॒ yoja̭nam | ekacakra̭-meka॒dhuram |
vā॒ta dhrā̭ji ga॒tiṃ-vi~̭bho || na॒ ri॒ṣyati̭ na vya॒thate || 54 ||
nā॒syākṣo̭ yātu॒ sajja̭ti | yacchvetā᳚-nrohi̭tāgścā॒gneḥ | ra॒the yṷktvā-'dhi॒tiṣṭha̭ti || ekayā ca daśabhiśca̭ svabhū॒te | dvābhyā miṣṭaye vigṃ̭śatyā॒ ca | tisṛbhiśca vahase trigṃ̭śatā॒ ca |
niyudbhi-rvāyaviha tā̭ vimu॒ñca || 55 ||
(tata̭kṣu--r dhīmahi - nā॒ma mḙ - ciketa - gī॒taṃ - pratya̭muñca-d- vya॒thate - +sa॒pta ca̭) (a. 11)
anuvākaṃ 12
āta̭nuṣva॒ prata̭nuṣva | u॒ddhamādha̭ma॒ sandha̭ma | āditye candra̭varṇā॒nām | garbha॒ mā dhḙhi॒ yaḥ pumāṋ || i॒ta-ssi॒ktagṃ sūrya̭gatam |
ca॒ndrama̭se॒ rasa̭ṅkṛdhi |
vārāda-ñjana̭yā-gre॒-'gnim | ya eko̭ rudra॒ ucya̭te ||
a॒sa॒-ṅkhyā॒tā-ssa̭hasrā॒ṇi |
sma॒ryatḙ na ca॒ dṛśya̭te || 56 ||
e॒vame॒tanni̭bodhata || ā ma॒ndrai-ri̭ndra॒ hari̭bhiḥ | yā॒ hi ma॒yūra̭-romabhiḥ | mātvā kecinniye muri̭nna pā॒śinaḥ | da॒dha॒nveva॒ tā i̭hi || mā ma॒ndrai-ri̭ndra॒ hari̭bhiḥ | yā॒mi ma॒yūra̭ romabhiḥ | mā mā kecinniye muri̭nna pā॒śinaḥ | ni॒dha॒nveva॒ tā~(2) i̭mi ||
aṇubhiśca ma̭hadbhi॒śca || 57 ||
ni॒ghṛṣvai̭ rasa॒māyṷtaiḥ | kālair-haritva̭māpa॒nnaiḥ | indrāyā̭hi sa॒hasra̭ yuk || a॒gni-rvi॒bhrāṣṭi̭ vasanaḥ | vā॒yu-śśveta̭sikadru॒kaḥ | saṃ॒va~॒thsa॒ro vi̭ṣū॒ varṇaiḥ᳚ | nityā॒ste 'nuca̭rāsta॒va ||
subrahmaṇyogṃ subrahmaṇyogṃ sṷbrahma॒ṇyom |
indrāgaccha hariva āgaccha mḙdhāti॒theḥ | meṣa vṛṣaṇaśva̭sya me॒ne || 58 ||
gaurāvaskandinna-halyā̭yai jā॒ra | kauśika-brāhmaṇa gautama̭bruvā॒ṇa || a॒ru॒ṇāśvā̭ i॒hāga̭tāḥ | vasa̭vaḥ pṛthivi॒ kṣitaḥ̭ | a॒ṣṭau di॒gvāsa̭so॒ 'gnayaḥ̭ | agniśca jātavedā᳚ścetye॒te || tāmrāśvā᳚-stāmra॒rathāḥ | tāmravarṇā᳚ stathā॒-'sitāḥ | daṇḍahastāḥ᳚ khāda॒gdataḥ | ito rudrāḥ᳚ parā॒ṅgatāḥ || 59 ||
uktagg sthāna-mpramāṇañca̭ pura॒ ita || bṛha॒spati̭śca savi॒tā ca̭ | vi॒śvarṷ̄pai-ri॒hāga̭tām | rathḙnodaka॒vartma̭nā | a॒phsuṣā̭ iti॒ taddva̭yoḥ ||
ukto veṣo̭ vāsā॒gṃ॒si ca | kālāvayavānā-mitaḥ̭ pratī॒jyā | vāsātyā̭ itya॒śvinoḥ | ko-'ntarikṣe śabdaṅka̭rotī॒ti | vāsiṣṭho rauhiṇo mīmāgṃ̭sā-ñca॒kre | tasyai॒ṣā bhava̭ti ||
vā॒śreva̭ vi॒dyunmi̭māti va॒thsa-nna mā॒tā si̭ṣakti | yadḙṣāṃ-vṛ~॒ṣṭirasa̭rji || diti̭ || brahma̭ṇa u॒dara̭ṇamasi | brahma̭ṇa udī॒raṇa̭masi | brahma̭ṇa ā॒stara̭ṇamasi | brahma̭ṇa upa॒stara̭ṇamasi || 60 ||
(dṛśya̭te॒ - ca - me॒ne - pa̭rā॒-ṅgatā - śca॒kre ṣaṭ ca̭) (a. 12)
anuvākaṃ 13
a॒ṣṭayo̭nī-ma॒ṣṭapṷtrām | a॒ṣṭapa̭tnī-mi॒mā-mmahī᳚m | a॒haṃ-ve~da॒ na mḙ mṛtyuḥ |
na cāmṛ̭tyura॒ghāha̭rat || a॒ṣṭayo᳚nya॒ṣṭa pṷtram | a॒ṣṭapa̭di॒da-ma॒ntari̭kṣam | a॒haṃ-ve~da॒ na mḙ mṛtyuḥ | na cāmṛ̭tyura॒ghāha̭rat | a॒ṣṭayo̭nī-ma॒ṣṭapṷtrām | a॒ṣṭapa̭tnī-ma॒mūndiva᳚m || 61 ||
a॒haṃ-ve~da॒ na mḙ mṛtyuḥ |
na cāmṛ̭tyura॒ghāha̭rat || su॒trāmā̭ṇa-mpṛthi॒vī-ndyāma̭ne॒hasagṃ̭ su॒śarmā̭ṇa॒ madi̭tigṃ su॒praṇī̭tim | daivī॒-nnāvagg̭ svari॒trāmanā̭gasa॒masra̭vantī॒mā rṷhemā sva॒staye᳚ || ma॒hīmū॒ṣuma॒hīmū॒ ṣu mā॒taragṃ̭ suvra॒tānā̭mṛ॒tasya॒ patnī॒mava̭se huvema | tu॒vi॒kṣa॒trāma॒jara̭ntīmurū॒cīgṃ su॒śarmā̭ṇa॒madi̭tigṃ su॒praṇī̭tim || adi̭ti॒rdyau-radi̭ti-ra॒ntari̭kṣam |
adi̭ti rmā॒tā sa pi॒tā sa pu॒traḥ | viśvḙ de॒vā adi̭tiḥ॒ pañca॒ janāḥ᳚ | adi̭ti-rjā॒ta-madi̭ti॒-rjani̭tvam || a॒ṣṭau pu॒trāso॒ adi̭teḥ | ye jā॒tā sta॒nvaḥ̭ pari̭ | de॒vā~ (2) upa̭prai-thsa॒ptabhiḥ̭ || 62 ||
pa॒rā॒ mā॒rtā॒ṇḍamāsya̭t || sa॒ptabhiḥ̭ pu॒trai-radi̭tiḥ | upa॒ prai-tpū॒rvyaṃ̭-yu~ga᳚m | pra॒jāyai̭ mṛ॒tyave ta̭t | pa॒rā॒ mā॒rtā॒ṇḍa-mābha̭ra॒diti̭ || tānanukra̭miṣyā॒maḥ || mi॒traśca॒ varṷṇaśca | dhā॒tā cā᳚rya॒mā ca̭ | agṃśa̭śca॒ bhaga̭śca | indraśca vivasvāg̭ścetye॒te || hi॒ra॒ṇya॒ga॒rbha-ssama̭varta॒tāgrḙ bhū॒tasya̭ jā॒taḥ pati॒reka̭ āsīt | sa dā̭dhāra pṛthi॒vī-ndyā mu॒temā-ṅkasmai̭ de॒vāya̭ ha॒viṣā̭ vidhema || ha॒gṃ॒sa-śśṷci॒ṣa-dvasṷrantarikṣa॒-saddhotā̭ vedi॒ṣadati̭thi rduroṇa॒sat | nṛ॒ṣa-dva̭ra॒sadṛ̭ta॒sa-dvyo̭ma॒sada॒bjā go॒jā ṛ̭ta॒jā a̭dri॒jā ṛ॒taṃ-bṛ॒hat ||
brahma̭ jajñā॒na-mpra̭tha॒ma-mpu॒rastā॒dvi sī̭ma॒ta-ssu॒ruco̭ ve॒na ā̭vaḥ | sa bu॒dhniyā̭ upa॒mā a̭sya vi॒ṣṭhā-ssa॒taśca॒ yoni॒masa̭taśca॒ vivaḥ̭ || taditpa॒da-nna vici̭keta vi॒dvān | yanmṛ॒taḥ puna̭ra॒pyeti̭ jī॒vān | tri॒vṛdya-dbhuva̭nasya ratha॒vṛt | jī॒vo garbho॒ na mṛ॒ta-ssa jī̭vāt || miti̭ ||
ga॒rbhaḥ prā̭jāpa॒tyaḥ | atha॒ purṷṣa-ssa॒ptapurṷṣaḥ || 63 ||
(a॒mū-ndivagṃ̭ - sa॒ptabhi̭ - re॒te ca॒tvāri̭ ca) (a. 13)
anuvākaṃ 14
[ ya॒thā॒sthā॒na-ṅga̭rbhi॒ṇyaḥ̭ ]
yo-'saṷ ta॒pannu॒deti̭ | sa sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇānā॒dāyo॒deti̭ | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇānā॒dāyoda̭gāḥ ||
a॒sau yo᳚ 'sta॒meti̭ | sa sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇānā॒dāyā॒stameti̭ | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇānā॒dāyā sta̭ṅgāḥ ||
a॒sau ya ā॒pūrya̭ti | sa sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai rā॒pūrya̭ti || 64 ||
mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇai-rā॒pūri̭ṣṭhāḥ || a॒sau yo̭-'pa॒kṣīya̭ti | sa sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai-rapa̭kṣīyati | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇai-rapa̭kṣeṣṭhāḥ || a॒mūni॒ nakṣa̭trāṇi | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpanti॒ cothsa̭rpanti ca |
mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām |
mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpata॒ mothsṛ̭pata || 65 ||
i॒me māsā᳚-ścārdhamā॒sāśca̭ |
sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpanti॒ cothsa̭rpanti ca | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām |
mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpata॒ mothsṛ̭pata | i॒ma ṛ॒tavaḥ̭ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpanti॒ cothsa̭rpanti ca |
mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām |
mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpata॒ mothsṛ̭pata || a॒yagṃ saṃ̭va~thsa॒raḥ |
sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpati॒ cothsa̭rpati ca || 66 ||
mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpa॒ mothsṛ̭pa ||
i॒damahaḥ̭ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai-rapa̭ prasarpati॒ cothsa̭rpati ca |
mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpa॒ mothsṛ̭pa |
i॒yagṃ rātriḥ̭ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai-rapa̭ prasarpati॒ cothsa̭rpati ca |
mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpa॒ mothsṛ̭pa ||
au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ || etadvo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 67 ||
(prā॒ṇairā॒pūrya̭ti॒-mothsṛ̭pata॒-cothsa̭rpati ca॒ - mothsṛ̭pa॒ dve ca̭) (a. 14)
(yosau॒ ṣoḍa̭śā॒mūni॒ dvāda̭śā॒ya-ñcatṷrdaśa)
(u॒detya̭sta॒metyā॒pūrya̭tyapa॒kṣīya̭tya॒mūni॒ nakṣa̭trāṇī॒ me māsā̭ i॒ma ṛ॒tavo॒-'yagṃ saṃ̭va~thsa॒ra i॒damaha̭ri॒yagṃ rātri॒rdaśa̭)
anuvākaṃ 15
athādityasyāṣṭa pṷruṣa॒sya ||
vasūnā mādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni ||
rudrāṇā-mādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni ||
ādityānā-mādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni || satāgṃ̭satyā॒nām | ādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni || abhidhūnvatā̭-mabhi॒ghnatām | vātava̭tā-mma॒rutām | ādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni ||
ṛbhūṇā-mādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni ||
viśveṣā᳚-ndevā॒nām | ādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni || saṃva~thsara̭sya sa॒vituḥ | ādityasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni || au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ |
raśmayo vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 68 ||
(ṛbhūṇāmādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni ṣaṭca̭) (a. 15)
anuvākaṃ 16
ārogasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | bhrājasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | paṭarasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | pataṅgasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
svarṇarasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
jyotiṣīmatasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vibhāsasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
kaśyapasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ | āpo vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 69 ||
(ārogasya daśa̭) (a. 16)
anuvākaṃ 17
atha vāyo-rekādaśa-puruṣasyaikādaśa̭-strīka॒sya ||
prabhrājamānānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vyavadātānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vāsukivaidyutānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
rajatānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
paruṣāṇāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
śyāmānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
kapilānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
atilohitānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
ūrdhvānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni || 70 ||
avapatantānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vaidyutānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
prabhrājamānīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vyavadātīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vāsukivaidyutīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
rajatānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
paruṣāṇāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
śyāmānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
kapilānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
atilohitīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
ūrdhvānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
avapatantīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vaidyutīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ |
rūpāṇi vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 71 ||
(ūrdhvānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ - nyatilohitīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni pañca̭ ca) (a. 17)
anuvākaṃ 18
athāgnḙraṣṭa pṷruṣa॒sya || agneḥ pūrva-diśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
jātavedasa upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
sahojaso dakṣiṇa-diśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
ajirāprabhava upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vaiśvānarasyāparadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
naryāpasa upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
paṅktirādhasa udagdiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
visarpiṇa upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭( ) | diśo vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 72 ||
(sva̭reka̭-ñca) (a. 18)
(eta-draśmaya āpo rūpāṇi diśaḥ pañca̭)
anuvākaṃ 19
dakṣiṇapūrva-syāndiśi visa̭rpī na॒rakaḥ | tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi ||
dakṣiṇā-parasyā-ndiśya visa̭rpī na॒rakaḥ |
tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi ||
uttara-pūrvasyā-ndiśi viṣā̭dī na॒rakaḥ |
tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi ||
uttarā-parasyā-ndiśya viṣā̭dī na॒rakaḥ |
tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi ||
āyasmin᳚ thsa॒ptavā̭sa॒vā stiṣṭha̭nti svā॒ruho̭ yathā | ṛṣi̭rha dīrgha॒śrutta̭ma॒ indra̭sya gha॒rmo ati̭thiḥ || i॒ndri॒yāṇi̭ śatakrato॒ yā te॒ janḙṣu pa॒ñcasṷ | indra॒ tāni̭ ta॒ ā vṛ̭ṇe || vitye॒te || 73 ||
(dakṣiṇapūrvasyā-nnava̭) (a. 19)
anuvākaṃ 20
i॒ndra॒ gho॒ṣā vo॒ vasṷbhiḥ pu॒rastā॒-dupa̭dadhatām |
mano̭javaso vaḥ pi॒tṛbhi̭-rdakṣiṇa॒ta upa̭dadhatām |
pracḙtā vo ru॒draiḥ pa॒ścā-dupa̭dadhatām |
vi॒śvaka̭rmā va ādi॒tyai-rṷttara॒ta upa̭dadhatām |
tvaṣṭā̭ vo rū॒pai-ru॒pari̭ṣṭā॒-dupa̭dadhatām | sañjñānaṃ-vaḥ ~pa̭ścādi॒ti || ā॒di॒tya-ssarvo॒-'gniḥ pṛ̭thi॒vyām | vā॒yura॒ntari̭kṣe | sūryo̭ di॒vi |
ca॒ndramā̭ di॒kṣu | nakṣa̭trāṇi॒ svalo॒ke || e॒vā hyḙva | e॒vā hya̭gne | e॒vā hi vā̭yo | e॒vā hī᳚ndra | e॒vā hi pṷ̄ṣann | e॒vā hi dḙvāḥ || 74 ||
di॒kṣu sa॒pta ca̭) (a. 20)
anuvākaṃ 21
āpa̭māpāma॒pa-ssarvāḥ᳚ | a॒smā-da॒smādi॒to-'mutaḥ̭ |
a॒gnirvā॒yuśca॒ sūrya̭śca | sa॒ha sa̭ñcaska॒rardhi̭yā ||
vā॒yvaśvā̭ raśmi॒ pata̭yaḥ | marī᳚cyātmāno॒ adrṷhaḥ |
de॒vī rbhṷvana॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒ttvāya̭ me suta ||
mahānāmnī-rma̭hāmā॒nāḥ | ma॒ha॒so ma̭hasa॒ssvaḥ̭ || 75 ||
de॒vīḥ pa̭rjanya॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒ttvāya̭ me suta ||
a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā rakṣaḥ̭ | a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā ragha᳚m | apā᳚ghrā॒mapa̭ cā॒varti᳚m | apa̭ de॒vīri॒to hi̭ta ||
vajra̭-nde॒vīrajī̭tāgśca | bhuva̭na-ndeva॒ sūva̭rīḥ | ā॒di॒tyānadi̭ti-nde॒vīm | yoni̭nordhva-mu॒dīṣa̭ta || 76 ||
bha॒dra-ṅkarṇḙbhi-śśṛṇu॒yāma̭ devāḥ |
bha॒dra-mpa̭śyemā॒kṣabhi॒-ryaja̭trāḥ |
sthi॒rairaṅgai᳚ stuṣṭu॒vāgṃ sa̭sta॒nūbhiḥ̭ |
vyaśḙma de॒vahi̭taṃ॒-ya~dāyuḥ̭ ||
sva॒sti na॒ indro̭ vṛ॒ddhaśra̭vāḥ | sva॒sti naḥ̭ pū॒ṣā vi॒śvavḙdāḥ | sva॒sti na॒stārkṣyo॒ ari̭ṣṭanemiḥ | sva॒sti no॒ bṛha॒spati̭-rdadhātu || ke॒tavo॒ arṷṇāsaśca | ṛ॒ṣa॒yo vāta̭raśa॒nāḥ( ) | pra॒ti॒ṣṭhāgṃ śa॒tadhā̭ hi | sa॒māhi̭tāso sahasra॒dhāya̭sam || śi॒vā na॒-śśanta̭mā bhavantu | di॒vyā āpa॒ oṣa̭dhayaḥ || su॒mṛ॒ḍī॒kā sara̭svati | māte॒ vyo̭ma sa॒ndṛśi̭ || 77 ||
(sva̭ - ru॒dīṣa̭ta॒ - vāta̭raśa॒nā-ṣṣaṭca̭) (a. 21)
anuvākaṃ 22
yo̭-'pā-mpuṣpaṃ॒-ve~da̭ | puṣpa̭vā-npra॒jāvā᳚-npaśu॒mā-nbha̭vati | ca॒ndramā॒ vā a॒pā-mpuṣpa᳚m | puṣpa̭vā-npra॒jāvā᳚-npaśu॒mā-nbha̭vati |
ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | a॒gnirvā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yo᳚-'gnerā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ || 78 ||
ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vā a॒gnerā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati |
vā॒yurvā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati |
yo vā॒yorā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati || 79 ||
āpo॒ vai vā॒yorā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | a॒sau vai tapa̭nna॒pā-mā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yo̭-'muṣya॒-tapa̭ta ā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒vā a॒muṣya॒-tapa̭ta ā॒yata̭nam || 80 ||
ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | ca॒ndramā॒ vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati |
yaśca॒ndrama̭sa ā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai ca॒ndrama̭sa ā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati || 81 ||
ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | nakṣa̭trāṇi॒ vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yo nakṣa̭trāṇā-mā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai nakṣa̭trāṇā-mā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati |
ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 82 ||
yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | pa॒rjanyo॒ vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati |
yaḥ pa॒rjanya̭-syā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ |
ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai pa॒rjanya̭-syā॒yata̭nam |
ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ || 83 ||
ā॒yata̭navā-nbhavati | saṃ॒va~॒thsa॒ro vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya-ssaṃ̭va~thsa॒ra-syā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ |
ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai saṃ̭va~thsa॒ra-syā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ ||
yo᳚-'phsu nāva॒-mprati̭ṣṭhitāṃ॒-ve~da̭ | pratye॒va ti̭ṣṭhati || 84 ||
i॒me vai lo॒kā a॒phsu prati̭ṣṭhitāḥ | tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā ||
a॒pāgṃ rasa॒muda̭yagṃsann | sūryḙ śu॒kragṃ sa॒mābhṛ̭tam | a॒pāgṃ rasa̭sya॒ yo rasaḥ̭ | taṃ-vo~̭ gṛhṇā-myutta॒mamiti̭ || i॒me vai lo॒kā a॒pāgṃ rasaḥ̭ | tḙ-'muṣmi̭-nnādi॒tye sa॒mābha̭tāḥ ||
jā॒nu॒da॒ghnī-mṷttara-ve॒dīṅkhā॒tvā | a॒pā-mpṷ̄rayi॒tvā gṷlphada॒ghnam || 85 ||
puṣkaraparṇaiḥ puṣkaradaṇḍaiḥ puṣkaraiśca̭ saggstī॒rya | tasmi̭n vihā॒yase | a॒gni-mpra॒ṇīyo̭pa-samā॒dhāya̭ || bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti |
kasmā᳚-tpraṇī॒te-'ya-ma॒gniścī॒yate᳚ | sāḥ pra̭ṇī॒te-'yama॒phsu hyaya̭ñcī॒yate᳚ |
a॒sau bhuva̭ne॒-'pya-nā̭hitāgni-re॒tāḥ |
tama॒bhita̭ e॒tā a॒bhīṣṭa̭kā॒ upa̭dadhāti ||
a॒gni॒ho॒tre da̭rśapūrṇa-mā॒sayoḥ᳚ |
pa॒śu॒ba॒ndhe cā̭turmā॒syeṣṷ || 86 ||
atho̭ āhuḥ | sarvḙṣu yajñakra॒tuṣviti̭ ||
e॒taddha̭ sma॒ vā ā̭hu-śśaṇḍi॒lāḥ | kama॒gniñci̭nute || sa॒tri॒ya-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ |
saṃ॒va~॒thsa॒ra-mpra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute | sā॒vi॒tra-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | a॒mumā̭di॒tya-mpra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute || 87 ||
nā॒ci॒ke॒ta-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | prā॒ṇā-npra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute | cā॒tu॒r॒ho॒tri॒ya-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | brahma̭ pra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute |
vai॒śva॒sṛ॒ja-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | śarī̭ra-mpra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute |
u॒pā॒nu॒vā॒kya̭mā॒śu-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ || 88 ||
i॒mān ~lo॒kā-npra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute |
i॒mamā̭ruṇa-ketuka-ma॒gniñci̭nvā॒na iti̭ | ya e॒vāsau |
i॒taścā॒-muta̭ścā-vyatīpā॒tī | tamiti̭ || yo᳚-'gnermi̭thū॒yā veda̭ | mi॒thu॒na॒vā-nbha̭vati | āpo॒ vā a॒gnermi̭thū॒yāḥ |
mi॒thu॒na॒vā-nbha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 89 ||
(veda̭ - bhava - tyā॒yata̭naṃ - bhavati॒ - veda॒ - veda̭ - tiṣṭhati - gulphada॒ghnaṃ - cā̭turmā॒sye - ṣva॒mumā̭di॒tya-mpra॒tyakṣḙṇa॒ kama॒gni-ñci̭nuta - upānuvā॒kya̭mā॒śuma॒gni-ñci̭nvā॒no - mi̭thū॒yā mi̭thuna॒vā-nbha̭va॒tyeka̭-ñca) (a. 22)
(puṣpa̭ma॒gnirvā॒yura॒sau vai tapa̭ñca॒ndramā॒ nakṣa̭trāṇi pa॒rjanyaḥ̭ saṃva~thsa॒ro yo᳚-'phsu nāva̭me॒taddha̭ sma॒ vai sa̭tri॒yagṃ saṃ̭va~thsa॒ragṃ sā̭vi॒trama॒mu-nnā̭cike॒ta-mprā॒ṇāgścā̭turhotri॒ya-mbrahma̭ vaiśvasṛ॒jagṃ śarī̭ramupānuvā॒kya̭mā॒śumi॒mān ~lo॒kāni॒mamā̭ruṇaketukaṃ॒-ya~ e॒vāsau)
anuvākaṃ 23
āpo॒ vā i॒damā̭san-thsali॒lame॒va |
sa pra॒jāpa̭ti॒rekaḥ̭ puṣkarapa॒rṇe sama̭bhavat |
tasyānta॒-rmana̭si kāma॒-ssama̭vartata | i॒dagṃ sṛ̭jeya॒miti̭ | tasmā॒dya-tpurṷṣo॒ mana̭sā-'bhi॒gaccha̭ti | tadvā॒cā va̭dati |
tatkarma̭ṇā karoti | tade॒ṣā 'bhyanū᳚ktā || kāma॒stadagre॒ sama̭varta॒tādhi̭ | mana̭so॒ retaḥ̭ pratha॒maṃ-ya~dāsī᳚t || 90 ||
sa॒to bandhu॒masa̭ti॒ nira̭vindann | hṛ॒di pra॒tīṣyā̭ ka॒vayo̭ manī॒ṣeti̭ || upai̭na॒ntadupa̭namati | ya-tkā̭mo॒ bhava̭ti | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || sa tapo̭-'tapyata |
sa tapa̭sta॒ptvā | śarī̭ramadhūnuta | tasya॒ ya-nmā॒gṃ॒samāsī᳚t | tato̭-'ru॒ṇāḥ ke॒tavo॒ vāta̭raśa॒nā ṛṣa̭ya॒ uda̭tiṣṭhann || 91 ||
ye nakhāḥ᳚ | te vai̭khāna॒sāḥ | ye vālāḥ᳚ | te vā̭lakhi॒lyāḥ | yo rasaḥ̭ | so̭-'pām || a॒nta॒ra॒taḥ kū॒rma-mbhū॒tagṃ sarpa̭ntam | tama̭bravīt | mama॒ vai tvaṃ-mā॒gṃ॒sā | sama̭bhūt || 92 ||
netya̭bravīt | pūrva̭me॒vāha-mi॒hāsa॒miti̭ | tatpurṷṣasya puruṣa॒tvam | sa sa॒hasra̭śīrṣā॒ purṷṣaḥ | sa॒ha॒srā॒kṣa-ssa॒hasra̭pāt | bhū॒tvoda̭tiṣṭhat | tama̭bravīt | tvaṃ-vai~ pūrvagṃ̭ sama̭bhūḥ |
tvami॒da-mpūrvaḥ̭ kuru॒ṣveti̭ || sa i॒ta ā॒dāyāpaḥ̭ || 93 ||
a॒ñja॒linā̭ pu॒rastā̭-du॒pāda̭dhāt | e॒vā hye॒veti̭ |
tata̭ ādi॒tya uda̭tiṣṭhat | sā prācī॒ dik ||
athā̭ru॒ṇaḥ ke॒tu-rda̭kṣiṇa॒ta u॒pāda̭dhāt | e॒vā hyagna॒ iti̭ | tato॒ vā a॒gniruda̭tiṣṭhat | sā da̭kṣi॒ṇā dik | athā̭ru॒ṇaḥ ke॒tuḥ pa॒ścādu॒pāda̭dhāt |
e॒vā hi vāyo॒ iti̭ || 94 ||
tato̭ vā॒yuruda̭tiṣṭhat | sā pra॒tīcī॒ dik |
athā̭ru॒ṇaḥ ke॒tu-rṷttara॒ta u॒pāda̭dhāt | e॒vā hīndreti̭ |
tato॒ vā indra॒ uda̭tiṣṭhat | sodī̭cī॒ dik |
athā̭ru॒ṇaḥ ke॒tu-rmaddhya̭ u॒pāda̭dhāt | e॒vā hi pūṣa॒nniti̭ | tato॒ vai pū॒ṣoda̭tiṣṭhat | seyandik || 95 ||
athā̭ru॒ṇaḥ ke॒turu॒pari̭ṣṭā-du॒pāda̭dhāt | e॒vā hi devā॒ iti̭ | tato̭ deva manu॒ṣyāḥ pi॒taraḥ̭ | ga॒ndha॒rvā॒-phsa॒rasa॒ ścoda̭-tiṣṭhann |
sordhvā dik || yā vi॒pruṣo̭ vi॒parā̭patann |
tābhyo-'sṷrā॒ rakṣāgṃ̭si piśā॒cāśco-da̭tiṣṭhann | tasmā॒tte parā̭bhavann | vi॒pruḍbhyo॒ hi te sama̭bhavann || tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā || 96 ||
āpo̭ ha॒ ya-dbṛ̭ha॒tī-rgarbha॒māyanṋ | dakṣa॒-ndadhā̭nā ja॒naya̭ntī-ssvaya॒mbhum | tata̭ i॒me-'ddhya-sṛ̭jyanta॒ sargāḥ᳚ | adbhyo॒ vā i॒dagṃ sama̭bhūt |
tasmā̭di॒dagṃ sarva॒-mbrahma̭ svaya॒bhvinti̭ ||
tasmā̭di॒dagṃ sarva॒gṃ॒ śithi̭la-mi॒vā dhruva̭-mivābhavat || pra॒jāpa̭ti॒-rvāva tat | ā॒tmanā॒-''tmānaṃ̭-vi~॒dhāya̭ |
tade॒vānu॒ prāvi̭śat || tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā || 97 ||
vi॒dhāya̭ lo॒kān. vi॒dhāya̭ bhū॒tāni̭ | vi॒dhāya॒ sarvāḥ᳚ pra॒diśo॒ diśa̭śca | pra॒jāpa̭tiḥ prathama॒jā ṛ॒tasya̭ | ā॒tmanā॒-''tmā-na̭ma॒bhi-saṃvi~̭ve॒śeti̭ ||
sarva̭me॒vedamā॒ptvā | sarva̭-mava॒ruddhya̭ | tade॒vānu॒ pravi̭śati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 98 ||
(āsī̭ - datiṣṭhan - nabhū॒ - dapo॒ - vāyo॒ iti - seya-ndiga॒ - bhyanū᳚ktā॒ - 'bhyanū᳚ktā॒ -+-'ṣṭau ca̭) (a. 23)
anuvākaṃ 24
catṷṣṭayya॒ āpo̭ gṛhṇāti | ca॒tvāri॒ vā a॒pāgṃ rū॒pāṇi̭ | megho̭ vi॒dyut | sta॒na॒yi॒tnu-rvṛ॒ṣṭiḥ | tānye॒vā va̭rundhe || ā॒tapa̭ti॒ varṣyā̭ gṛhṇāti |
tāḥ pu॒rastā॒-dupa̭dadhāti | e॒tā vai bra̭hmavarca॒syā āpaḥ̭ | mu॒kha॒ta e॒va bra̭hmavarca॒sa-mava̭rundhe |
tasmā᳚-nmukha॒to bra̭hmavarca॒sita̭raḥ || 99 ||
kūpyā̭ gṛhṇāti | tā da̭kṣiṇa॒ta upa̭dadhāti | e॒tā vai tḙja॒svinī॒rāpaḥ̭ | teja̭ e॒vāsya̭ dakṣiṇa॒to da̭dhāti | tasmā॒-ddakṣi॒ṇordha̭ 'steja॒svita̭raḥ ||
sthā॒va॒rā gṛ̭hṇāti | tāḥ pa॒ścādupa̭dadhāti | prati̭ṣṭhitā॒ vai sthā̭va॒rāḥ |
pa॒ścāde॒va prati̭tiṣṭhati || vaha̭ntī-rgṛhṇāti || 100 ||
tā ṷttara॒ta upa̭dadhāti | oja̭sā॒ vā e॒tā vaha̭ntīri॒vo-dga̭tīri॒va ākūja̭tīri॒va dhāva̭ntīḥ | oja̭ e॒vāsyo᳚ttara॒to da̭dhāti | tasmā॒dutta॒ro-'ddha̭ oja॒svita̭raḥ || sa॒bhāṃ॒ryā gṛ̭hṇāti |
tā maddhya॒ upa̭dadhāti | i॒yaṃ-vai~ sa̭bhāṃ॒ryāḥ | a॒syāme॒va prati̭tiṣṭhati || pa॒lva॒lyā gṛ̭hṇāti | tā u॒pari̭ṣṭā-du॒pāda̭dhāti || 101 ||
a॒sau vai pa̭lva॒lyāḥ | a॒muṣyā̭me॒va prati̭tiṣṭhati || di॒kṣūpa̭dadhāti | di॒kṣu vā āpaḥ̭ | annaṃ॒-vā~ āpaḥ̭ | a॒dbhyo vā anna̭ñjāyate | yade॒vādbhyo-'nna॒-ñjāya̭te | tadava̭rundhe || taṃ-vā~ e॒tama̭ru॒ṇāḥ ke॒tavo॒ vāta̭raśa॒nā ṛṣa̭yo-'cinvann | tasmā̭-dāruṇa ke॒tukaḥ̭ || tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā || ke॒tavo॒ arṷṇāsaśca | ṛ॒ṣa॒yo vāta̭raśa॒nāḥ |
pra॒ti॒ṣṭhāgṃ śa॒tadhā̭ hi | sa॒māhi̭tāso sahasra॒dhāya̭sa॒miti̭ || śa॒taśa̭ścai॒va 'sa॒hasra̭śaśca॒ prati̭tiṣṭhati | ya e॒tama॒gniñci̭nu॒te |
ya ṷcainame॒vaṃ-ve~da̭ || 102 ||
(bra॒hma॒va॒rca॒sita̭ro॒ - vaha̭ntī-rgṛhṇāti॒ - tā u॒pari̭ṣṭādu॒pāda̭dhā - tyāruṇake॒tuko॒-'ṣṭau ca̭) (a. 24)
anuvākaṃ 25
jā॒nu॒da॒ghnī-mṷttarave॒dīṅkhā॒tvā | a॒pā-mpṷ̄rayati | a॒pāgṃ sa̭rva॒tvāya̭ | pu॒ṣka॒ra॒pa॒rṇagṃ ru॒kma-mpurṷṣa॒-mityupa̭dadhāti | tapo॒ vai pṷṣkarapa॒rṇam |
sa॒tyagṃ ru॒kmaḥ | a॒mṛta॒-mpurṷṣaḥ | e॒tāva॒dvā vā᳚sti | yāva̭de॒tat | yāva̭de॒vāsti̭ || 103 ||
tadava̭rundhe || kū॒rmamupa̭dadhāti | a॒pāme॒va medha॒mava̭rundhe | atho᳚ sva॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || āpa̭māpāma॒pa-ssarvāḥ᳚ |
a॒smāda॒smā di॒to-'mutaḥ̭ | a॒gnirvā॒yuśca॒ sūrya̭śca |
sa॒ha sa̭ñcaska॒rardhi̭yā॒ iti̭ | vā॒yvaśvā̭ raśmi॒pata̭yaḥ | marī᳚cyātmāno॒ adrṷhaḥ | de॒vī-rbhṷvana॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒tvāya̭ me suta || lo॒ka-mpṛ̭ṇacchi॒dra-mpṛ̭ṇa || 104 ||
yāsti॒sraḥ pa̭rama॒jāḥ || ) (śort an-dlongfòraṃ are the samè i-nti̭ || pañca॒ cita̭ya॒ upa̭dadhāti | pāṅkta॒-'gniḥ | yāvā̭ne॒vāgniḥ | tañci̭nute ||
lo॒ka-mpṛ̭ṇayā dvi॒tīyā॒-mupa̭dadhāti |
pañca̭padā॒ vai vi॒rāṭ | tasyā॒ vā i॒ya-mpādaḥ̭ | a॒ntari̭kṣa॒-mpādaḥ̭ | dyauḥ pādaḥ̭ | diśaḥ॒ pādaḥ̭ | pa॒rora̭jāḥ॒ pādaḥ̭ || vi॒rājye॒va prati̭tiṣṭhati |
ya e॒tama॒gniñci̭nu॒te | ya ṷcainame॒vaṃ-ve~da̭ || 105 ||
(asti̭ - pṛṇā॒ - ntari̭kṣa॒-mpāda॒-ṣṣaṭca̭) (a. 25)
anuvākaṃ 26
a॒gni-mpra॒ṇīyo̭pa-samā॒dhāya̭ | tama॒bhita̭ e॒tā a॒bhīṣṭa̭kā॒ upa̭dadhāti | a॒gni॒ho॒tre da̭rśapūrṇa-mā॒sayoḥ᳚ | pa॒śu॒ba॒ndhe cā̭turmā॒syeṣṷ |
atho̭ āhuḥ | sarvḙṣu yajñakra॒tuṣviti̭ ||
atha̭ hasmā hāru॒ṇa-ssvā̭ya॒mbhuvaḥ̭ |
sā॒vi॒tra-ssarvo॒-'gni-rityana̭nuṣaṅga-mmanyāmahe |
nānā॒ vā e॒teṣāṃ᳚-vī~॒ryā̭ṇi || kama॒gniñci̭nute || 106 ||
sa॒tri॒ya ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute |
sā॒vi॒tra ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | nā॒ci॒ke॒ta ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute |
cā॒tu॒r॒ ho॒tri॒ya-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute |
vai॒śva॒sṛ॒ja ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute || 107 ||
u॒pā॒nu॒vā॒kya̭-mā॒śu ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | i॒mamā̭ruṇa-ketuka ma॒gniñci̭nvā॒na iti̭ || vṛṣā॒ vā a॒gniḥ | vṛṣā̭ṇau॒ saggsphā̭layet | ha॒nyetā᳚sya ya॒jñaḥ | tasmā॒nnānu॒ṣajyaḥ̭ ||
sotta̭rave॒diṣṷ kra॒tuṣṷ cinvīta | u॒tta॒ra॒ve॒dyāg hya̭gniścī॒yate᳚ || pra॒jākā̭maścinvīta || 108 ||
prā॒jā॒pa॒tyo vā e॒ṣo᳚-'gniḥ | prā॒jā॒pa॒tyāḥ pra॒jāḥ | pra॒jāvā᳚-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || pa॒śukā̭maścinvīta | sa॒ñjñānaṃ॒-vā~ e॒ta-tpa̭śū॒nām | yadāpaḥ̭ |
pa॒śū॒nāme॒va sa॒jñānne॒ 'gniñci̭nute | pa॒śu॒mā-nbha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 109 ||
vṛṣṭi̭kāmaścinvīta | āpo॒ vai vṛṣṭiḥ̭ | pa॒rjanyo॒ varṣṷko bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || ā॒ma॒yā॒vī ci̭nvīta | āpo॒ vai bhḙṣa॒jam | bhe॒ṣa॒ja-me॒vāsmai̭ karoti | sarva॒māyṷreti || a॒bhi॒caragg̭ ścinvīta | vajro॒ vā āpaḥ̭ || 110 ||
vajra̭me॒va bhrātṛ̭vyebhyaḥ॒ praha̭rati | stṛ॒ṇu॒ta ḙnam || teja̭skāmo॒ yaśa̭skāmaḥ |
bra॒hma॒va॒rca॒sakā̭ma-ssva॒rgakā̭maścinvīta | e॒tā va॒dvā vā᳚sti | yāva̭de॒tat | yāva̭de॒vāsti̭ | tadava̭rundhe || tasyai॒ tadvra॒tam | varṣa̭ti॒ na dhā̭vet || 111 ||
a॒mṛtaṃ॒-vā~ āpaḥ̭ | a॒mṛta॒syā-na̭ntarityai ||
nāphsu-mūtra̭purī॒ṣaṅkṷryāt | na niṣṭhī̭vet | na vi॒vasa̭na-ssnāyāt | guhyo॒ vā e॒ṣo᳚-'gniḥ |
e॒tasyā॒gne rana̭ti dāhāya || na pṷṣkarapa॒rṇāni॒ hira̭ṇyaṃ॒-vā~-'dhi॒tiṣṭhe᳚t | e॒tasyā॒gne-rana̭bhyārohāya || na kūrma॒syāśñī̭yāt |
noda॒kasyā॒-ghātṷkā॒nyena̭-moda॒kāni̭ bhavanti | a॒ghātṷkā॒ āpaḥ̭ | ya e॒tama॒gniñci̭nu॒te | ya ṷcainame॒vaṃ-ve~da̭ || 112 ||
(ci॒nu॒te॒ - ci॒nu॒te॒ - pra॒jākā̭maścinvīta॒ - ya e॒vaṃ-ve~dā - po̭ - dhāve॒ - daśñī̭yācca॒tvāri̭ ca) (a. 26)
anuvākaṃ 27
i॒mā nṷka॒-mbhuva̭nā sīṣadhema | indra̭śca॒ viśvḙca de॒vāḥ || ya॒jñañca̭ nasta॒nvañca̭ pra॒jāñca̭ | ā॒di॒tyairindaḥ̭ sa॒ha sī̭ṣadhātu ||
ā॒di॒tyairindra॒-ssaga̭ṇo-ma॒rudbhiḥ̭ | a॒smāka̭-mbhūtvavi॒tā ta॒nūnā᳚m || āpla̭vasva॒ prapla̭vasva | ā॒ṇḍī bha̭va ja॒ mā mu॒huḥ | sukhādīnduḥ̭ khani॒dhanām | prati̭muñcasva॒ svā-mpu॒ram || 113 ||
marī̭caya-ssvāyambhu॒vāḥ | ye śa̭rī॒rāṇya̭ kalpayann |
te tḙ de॒haṅka̭lpayantu | mā ca̭ te॒ khyā sma̭ tīriṣat || utti̭ṣṭhata॒ mā sva̭pta | a॒gni-mi̭cchaddhva॒-mbhāra̭tāḥ | rājña॒-ssoma̭sya tṛ॒ptāsaḥ̭ | sūryḙṇa sa॒yujo̭ṣasaḥ || yuvā̭ su॒vāsāḥ॒ pari̭vīta॒ āgā᳚t | sa u॒ śreyā᳚-nbhavati॒ jāya̭mānaḥ | ta-ndhīrā̭saḥ ka॒vaya॒ unna̭yanti | svā॒dhiyo॒ mana̭sā deva॒yantaḥ̭ ||
a॒ṣṭāca̭krā॒ nava̭dvārā || 114 ||
de॒vānā॒-mpūra̭yo॒ddhyā | tasyāgṃ̭ hiraṇma̭yaḥ ko॒śaḥ | sva॒rgo lo॒ko jyoti॒ṣā ''vṛ̭taḥ || yo vai tā᳚-mbrahma̭ṇo ve॒da | a॒mṛtḙnāvṛ॒tā-mpṷrīm | tasmai᳚ brahma ca̭ brahmā॒ ca | ā॒yuḥ kīrti̭-mpra॒jānda̭duḥ || vi॒bhrāja̭mānā॒gṃ॒ hari̭ṇīm | ya॒śasā̭ sampa॒rīvṛ̭tām | puragṃ̭ hiraṇma̭yī-mbra॒hmā || 115 ||
vi॒veśā̭pa॒rāji̭tā || parāṅgetya̭ (parāṃatya̭) jyāma॒yī |
parāṅgetya̭ (parāṃatya̭) nāśa॒kī | i॒ha cā̭mutra̭ cānve॒ti | vi॒dvā-ndḙvāsu॒rānṷbha॒yān ||
yatkṷmā॒rī ma॒ndraya̭te | ya॒dyo॒ṣidya-tpa̭ti॒vratā᳚ | ari̭ṣṭaṃ॒-ya~tkiñca̭ kri॒yate᳚ |
a॒gni-stadanṷ vedhati || a॒śṛtā̭sa-śśṛ̭tāsa॒śca || 116 ||
ya॒jvāno॒ ye-'pya̭ya॒jvanaḥ̭ | sva̭ryanto॒ nāpe᳚kṣante |
indra̭-ma॒gniñca̭ ye vi॒duḥ || sika̭tā iva saṃ॒ya~nti̭ |
ra॒śmibhiḥ̭-samu॒dīri̭tāḥ | a॒smā-llo॒kāda̭-muṣmā॒cca | ṛ॒ṣibhi̭-radāt-pṛ॒śnibhiḥ̭ || apḙta॒ vīta॒ vi ca̭ sarpa॒tātaḥ̭ | ye-'tra॒ stha pṷrā॒ṇā ye ca॒ nūta̭nāḥ |
aho̭bhi-ra॒dbhi-ra॒ktubhi॒-rvya̭ktam || 117 ||
ya॒mo da̭dātva-va॒sāna̭masmai || nṛ mṷṇantu nṛ pā॒tvaryaḥ̭ | a॒kṛ॒ṣṭā ye ca॒ kṛṣṭa̭jāḥ | ku॒mārī̭ṣu ka॒nīnī̭ṣu | jā॒riṇī̭ṣu ca॒ ye hi॒tāḥ || retaḥ̭ pītā॒ āṇḍa̭pītāḥ | aṅgā̭reṣu ca॒ ye hu॒tāḥ | u॒bhayā᳚-nputra̭ pautra॒kān | yu॒ve॒-'haṃ-ya~॒marāja̭gān || śa॒taminnu śa॒rado॒ anti̭ devā॒ yatrā̭ naśca॒krā ja॒rasa̭-nta॒nūnā᳚m | pu॒trāso॒ yatra̭ pi॒taro॒ bhava̭nti॒ mā no̭ ma॒dhyā rī̭riṣa॒tāyu॒rgantoḥ᳚ ||
ado॒ yadbrahma̭ vila॒bam | pi॒tṛ॒ṇāñca̭ ya॒masya̭ ca |
varṷṇa॒-syāśvi̭no-ra॒gneḥ | ma॒rutā᳚ñca vi॒hāya̭sām ||
kā॒ma॒pra॒yava̭ṇa-mme astu | sa hyḙvāsmi̭ sa॒nāta̭naḥ | iti nāko brahmiśravo̭ rāyo॒ dhanam | pu॒trānāpo̭ de॒vīri॒hāhi̭tā || 118 ||
(pu॒raṃ - nava̭dvārā - bra॒hmā - ca - vya̭ktagṃ - śa॒rado॒-'ṣṭau ca̭) (a. 27)
anuvākaṃ 28
viśī᳚rṣṇī॒-ṅgṛddhra̭-śīrṣṇīñca | apeto̭ nir-ṛ॒tigṃ ha̭thaḥ | paribādhagg śvḙtaku॒kṣam | ni॒jaṅghagṃ̭ śaba॒loda̭ram || sa॒ tān. vā॒cyāya̭yā sa॒ha | agne॒ nāśa̭ya sa॒ndṛśaḥ̭ | ī॒rṣyā॒sū॒ye bṷbhu॒kṣām | ma॒nyu-ṅkṛ॒tyā-ñca̭ dīdhire | rathḙna kigṃśu॒kāva̭tā | agne॒ nāśa̭ya sa॒ndṛśaḥ̭ || 119 ||
(viśī᳚rṣṇī॒-ndaśa̭) (a. 28)
anuvākaṃ 29
pa॒rjanyā̭ya॒ pragā̭yata | di॒vaspu॒trāya̭ mī॒ḍhuṣe᳚ | sa no̭ ya॒vasa̭micchatu || i॒daṃ-va~caḥ̭ pa॒rjanyā̭ya sva॒rāje᳚ | hṛ॒do a॒stvanta̭ra॒nta-dyṷyota |
ma॒yo॒bhūrvāto̭ vi॒śvakṛ̭ṣṭaya-ssantva॒sme | su॒pi॒ppa॒lā oṣa̭dhī-rde॒vago̭pāḥ ||
yo garbha॒-moṣa̭dhīnām | gavā᳚ṅkṛ॒ṇotyarva̭tām | pa॒rjanyaḥ̭ puru॒ṣīṇā᳚m || 120 ||
(pa॒rjanyā̭ya॒ daśa̭) (a. 29)
anuvākaṃ 30
puna̭rmāmaitvindri॒yam | puna॒rāyuḥ॒ puna॒rbhagaḥ̭ | puna॒-rbrāhma̭ṇa-maitu mā | puna॒-rdravi̭ṇa maitu mā || yanme॒-'dya retaḥ̭ pṛthi॒vīmaskāṋ |
yadoṣa̭dhīra॒pyasa̭ra॒-dyadāpaḥ̭ | i॒danta-tpuna॒rāda̭de | dī॒rghā॒yu॒tvāya॒ varca̭se || yanme॒ retaḥ॒ prasi̭cyate | yanma॒ ājā̭yate॒ punaḥ̭( ) | tena̭ māma॒mṛta̭-ṅkuru | tena̭ supra॒jasa̭ṅkuru || 121 ||
(puna॒rdve ca̭) (a. 30)
anuvākaṃ 31
a॒dbhaya-stiro॒dhā jā̭yata | tava̭ vaiśrava॒ṇa-ssa̭dā | tiro̭ dhehi sapa॒tnānnaḥ̭ | ye apo॒-'śnanti̭ keca॒na || tvā॒ṣṭrī-mmā॒yāṃ-va~᳚śrava॒ṇaḥ |
rathagṃ̭ sahasra॒ vandhṷram | pu॒ru॒śca॒kragṃ saha̭srāśvam | āsthā॒ yāyā̭hi no ba॒lim || yasmai̭ bhū॒tāni̭ ba॒limāva̭hanti | dhana॒ṅgāvo॒ hasti॒ hira̭ṇya॒maśvāṋ || 122 ||
asā̭ma suma॒tau ya॒jñiya̭sya | śriya॒-mbibhra॒to 'nna̭mukhīṃ-vi~॒rāja᳚m || su॒da॒r॒śa॒ne ca̭ krau॒ñce ca̭ | mai॒nā॒ge ca̭ ma॒hāgi̭rau | śa॒tadvā॒ṭṭara̭gama॒ntā (sa॒tadvā॒ṭṭara̭gama॒ntā) |
sa॒gṃ॒hārya॒-nnaga̭ra॒-ntava̭ ||
iti mantrāḥ᳚ | kalpo̭-'ta ū॒rdhvam ||
yadi॒ bali॒gṃ॒ hare᳚t | hi॒ra॒ṇya॒nā॒bhayḙ vitu॒dayḙ kaube॒rāyā॒ya-mba̭liḥ || 123 ||
sarvabhūtādhipataye na̭ma i॒ti | atha baligṃ hṛtvopa̭tiṣṭhe॒ta || kṣa॒tra-ṅkṣa॒traṃ-vai~᳚śrava॒ṇaḥ | brāhmaṇā̭ vaya॒gg॒ smaḥ |
nama̭ste astu॒ mā mā̭ higṃsīḥ | asmā-tpraviśyānna̭maddhī॒ti || atha tamagni-mā̭dadhī॒ta | yasminne tatkarma pra̭yuñjī॒ta ||
ti॒rodhā॒ bhūḥ | ti॒rodhā॒ bhuvaḥ̭ || 124 ||
ti॒rodhā॒-ssvaḥ̭ | ti॒rodhā॒ bhūrbhuva॒ssvaḥ̭ |
sarveṣāṃ-lo~kānā-mādhipatyḙ sīde॒ti || atha tamagni̭-mindhī॒ta | yasminne tatkarma pra̭yuñjī॒ta || ti॒rodhā॒ bhū-ssvāhā᳚ | ti॒rodhā॒ bhuva॒-ssvāhā᳚ | ti॒rodhā॒-ssvaḥ̭ svāhā᳚ | ti॒rodhā॒ bhūrbhuva॒ssva̭ssvāhā᳚ ||
yasminnasya kāle sarvā āhutīr-hutā̭ bhave॒yuḥ || 125 ||
api brāhmaṇa̭mukhī॒nāḥ | tasminnahnaḥ kāle pra̭yuñjī॒ta |
paraḥ̭ su॒ptaja̭nādve॒pi || mā sma pramādyanta̭ māddhyā॒payet | sarvārthā᳚-ssiddhya॒nte | ya ḙvaṃ-ve~॒da | kṣuddhya-nnida̭majā॒natām |
sarvārthā na̭ siddhya॒nte || yastḙ vi॒ghātṷko bhrā॒tā |
mamāntar-hṛ̭daye॒ śritaḥ || 126 ||
tasmā̭ i॒mamagra॒ piṇḍa̭ñjuhomi | sa me᳚-'rthā॒-nmā viva̭dhīt | mayi॒ svāhā᳚ || rā॒jā॒dhi॒rā॒jāya̭ prasahya sā॒hine᳚ | namo̭ va॒yaṃ-vai~᳚śrava॒ṇāya̭ kurmahe |
sa me॒ kāmā॒n kāma॒ kāmā̭ya॒ mahya᳚m | kā॒me॒śva॒ro vai᳚śrava॒ṇo da̭dātu | ku॒be॒rāya̭ vaiśrava॒ṇāya̭ | ma॒hā॒rā॒jāya॒ namaḥ̭ | ke॒tavo॒ arṷṇāsaśca |
ṛ॒ṣa॒yo vāta̭raśa॒nāḥ | pra॒ti॒ṣṭhāgṃ śa॒tadhā̭ hi |
sa॒māhi̭tāso sahasra॒dhāya̭sam | śi॒vā na॒-śśanta̭mā bhavantu | di॒vyā āpa॒ oṣa̭dhayaḥ | su॒mṛ॒ḍī॒kā sara̭svati | mā te॒ vyo̭ma sa॒ndṛśi̭ || 127 ||
(aśvā᳚n-bali॒-rbhuvo̭ - bhave॒yuḥ - śrita - śca̭ sa॒pta ca̭) (a. 31)
anuvākaṃ 32
saṃva~thsarameta̭-dvrata॒ñcaret | dvaṷ vā mā॒sau || niyama-ssa̭māse॒na || tasmi-nniyama̭ viśe॒ṣāḥ | triṣavaṇa-mudako̭paspa॒r॒śī | caturtha kālapāna̭bhakta॒-ssyāt | aharaharvā bhaikṣa̭maśna॒yāt |
audumbarībhi-ssamidbhi-ragni̭-mpari॒caret |
punarmā maitvindriya-mityetenā-'nṷvāke॒na |
uddhṛta paripūtābhiradbhiḥ kārya̭-ṅkurvī॒ta || 128 ||
a̭sañca॒yavān | agnaye vāyavḙ sūryā॒ya | brahmaṇe pra̭jāpa॒taye | candramase na̭kṣatre॒bhyaḥ | ṛtubhya-ssaṃva~̭thsarā॒ya | varuṇā-yāruṇāyeti vra̭taho॒māḥ | pra॒va॒rgyava̭dāde॒śaḥ | aruṇāḥ kā᳚ṇḍa ṛ॒ṣayaḥ || araṇyḙ-'dhīyī॒rann | bhadraṅkarṇebhiriti dvḙ japi॒tvā || 129 ||
mahānāmnībhi-rudakagṃ sagg̭spa॒rśya | tamācā᳚ryo da॒dyāt | śivāna-śśantame-tyoṣadhī̭rāla॒bhate | sumṛḍīkḙti bhū॒mim | evama̭pava॒rge |
dhḙnu-rda॒kṣiṇā | kagṃ saṃvā~sa̭śca kṣau॒mam | anya̭dvā śu॒klam | ya̭thā śa॒kti vā | evagg svāddhyāya̭ dharme॒ṇa | araṇyḙ-'dhīyī॒ta | tapasvī puṇyo bhavati tapasvī pṷṇyo bha॒vati || 130 ||
(ku॒rvī॒ta - ja̭pi॒tvā - svāddhyāya̭dharme॒ṇa dve ca̭) (a. 32)
(bha॒dragg - smṛtiḥ̭ - sāka॒jānnā॒ - makṣya- ti̭tā॒mrā - ṇya̭tyurdhvā॒kṣa - ārogaḥ - kveda - magniśca - sa̭hasra॒vṛt - pa॒vitra̭vanta॒ -āta̭nuṣvā॒ -ṣṭayo̭nīṃ॒ - ~yo-'sā॒ - vathāditya - syāroga-syātha vāyo- rathāgne॒--r dakṣiṇapūrvasyā - mi̭ndragho॒ṣā va॒-āpa̭māpāṃ॒yo~̭-'pā - māpo॒ vai - catṷṣṭayyo - jānuda॒ghnī - ma॒gni-mpra॒ṇīye॒ - mā nṷ kaṃ॒ - ~viśī᳚rṣṇīṃ - pa॒rjanyā̭ya॒ - puna̭ - ra॒dbhyaḥ -saṃva~thsara-ndvātrigṃ̭śat)
(bha॒draṃ - jyo॒tiṣā॒ - tasmi-nrājānaṃ - ka॒śyapā᳚-thsahasra॒vṛdi̭yaṃ॒- napugṃsa̭ka - ma॒ṣṭayo̭nī॒ - mavapatantānā - mā॒yata̭navā-nbhavati - sa॒to bandhuṃ॒ - tā ṷttara॒to - vajra̭me॒va - puna̭rmāmaitu
tri॒gṃ॒śadṷttaraśa॒tam)
(bhadraṃ - tapasvī puṇyo bhavati tapasvī pṷṇyo bha॒vati)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya āraṇyake prathamaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय आरण्यके प्रथमः प्रपाठकः - अरुणकेतुकचयनं
ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,
श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥
अनुवाकं 1
भ॒द्र-ङ्कर्णे॑भि-श्शृणु॒याम॑ देवाः ।
भ॒द्र-म्प॑श्येमा॒क्षभि॒-र्यज॑त्राः ।
स्थि॒रैरङ्गै᳚स्तुष्टु॒वाग्ं स॑स्त॒नूभिः॑ । व्यशे॑म दे॒वहि॑तं॒-यँदायुः॑ ॥
स्व॒स्ति न॒ इन्द्रो॑ वृ॒द्धश्र॑वाः ।
स्व॒स्ति नः॑ पू॒षा वि॒श्ववे॑दाः ।
स्व॒स्ति न॒स्तार्क्ष्यो॒ अरि॑ष्टनेमिः ।
स्व॒स्ति नो॒ बृह॒स्पति॑-र्दधातु ॥
आप॑मापाम॒प-स्सर्वाः᳚ ।
अ॒स्मा-द॒स्मा-दि॒तो-ऽमुतः॑ ॥ 1 ॥
अ॒ग्निर्वा॒युश्च॒ सूर्य॑श्च । स॒ह स॑ञ्च-स्क॒रर्धि॑या ॥ वा॒य्वश्वा॑ रश्मि॒पत॑यः । मरी᳚च्यात्मानो॒ अद्रु॑हः । दे॒वी-र्भु॑वन॒ सूव॑रीः । पु॒त्र॒व॒त्त्वाय॑ मे सुत ॥ महानाम्नी-र्म॑हामा॒नाः । म॒ह॒सो म॑हस॒-स्स्वः॑ ।
दे॒वीः प॑र्जन्य॒ सूव॑रीः । पु॒त्र॒व॒त्त्वाय॑ मे सुत ॥ 2 ॥
अ॒पाश्न्यु॑ष्णि-म॒पा रक्षः॑ । अ॒पाश्न्यु॑ष्णि-म॒पा रघ᳚म् । अपा᳚घ्रा॒मप॑ चा॒वर्ति᳚म् । अप॑ दे॒वीरि॒तो हि॑त ॥ वज्र॑-न्दे॒वीरजी॑ताग्श्च ।
भुव॑न-न्देव॒सूव॑रीः । आ॒दि॒त्यानदि॑ति-न्दे॒वीम् । योनि॑नोर्ध्व-मु॒दीष॑त ॥ शि॒वा न॒-श्शन्त॑मा भवन्तु । दि॒व्या आप॒ ओष॑धयः( ) ।
सु॒मृ॒डी॒का सर॑स्वति । मा ते॒ व्यो॑म स॒न्दृशि॑ ॥ 3 ॥
(अ॒मुतः॑ - सु॒ - तौष॑धयो॒ द्वे च॑ ) (अ. 1)
अनुवाकं 2
स्मृतिः॑ प्र॒त्यक्ष॑-मैति॒ह्य᳚म् । अनु॑मान-श्चतुष्ट॒यम् । ए॒तैरादि॑त्य मण्डलम् ।
सर्वै॑रेव॒ विधा᳚स्यते ॥ सूर्यो॒ मरी॑चि॒माद॑त्ते । सर्वस्मा᳚-द्भुव॑नाद॒धि । तस्याः पाक वि॑शेषे॒ण । स्मृ॒त-ङ्का॑ल वि॒शेष॑णम् ॥
न॒दीव॒ प्रभ॑वा-त्का॒चित् । अ॒क्षय्या᳚-थ्स्यन्द॒ते य॑था ॥ 4 ॥
तान्नद्यो-ऽभि स॑माय॒न्ति । सो॒रु-स्सती॑ न नि॒वर्त॑ते ॥
ए॒वन्ना॒ना स॑मुत्था॒नाः । का॒ला-स्सं॑वँथ्स॒रग्ग् श्रि॑ताः । अणुशश्च म॑हश॒श्च । सर्वे॑ समव॒यन्त्रि॑ तम् ॥ स तै᳚-स्स॒र्वै-स्स॑मावि॒ष्टः । ऊ॒रु-स्स॑न्न नि॒वर्त॑ते । अधि संवँथ्स॑रं-विँ॒द्यात् ।
तदेव॑ लक्ष॒णे ॥ 5 ॥
अणुभिश्च म॑हद्भि॒श्च । स॒मारू॑ढः प्र॒दृश्य॑ते । संवँथ्सरः प्र॑त्यक्षे॒ण ।
ना॒धिस॑त्त्वः प्र॒दृश्य॑ते ॥ प॒टरो॑ विक्लि॑धः पि॒ङ्गः । ए॒त-द्व॑रुण॒ लक्ष॑णम् । यत्रैत॑-दुप॒दृश्य॑ते । स॒हस्र॑-न्तत्र॒ नीय॑ते ॥
एकग्ं हि शिरो ना॑ना मु॒खे । कृ॒थ्स्न-न्त॑दृत॒ लक्ष॑णम् ॥ 6 ॥
उभयत-स्सप्ते᳚न्द्रिया॒णि । ज॒ल्पित॑-न्त्वेव॒ दिह्य॑ते ॥
शुक्लकृष्णे संवँ॑थ्सर॒स्य । दक्षिण वाम॑योः पा॒र्श्वयोः । तस्यै॒षा भव॑ति ॥ शु॒क्र-न्ते॑ अ॒न्यद्य॑ज॒त-न्ते॑ अ॒न्यत् ।
विषु॑रूपे॒ अह॑नी॒ द्यौरि॑वासि । विश्वा॒ हि मा॒या अव॑सि स्वधावः । भ॒द्रा ते॑ पूषन्नि॒ह रा॒तिर॒स्त्विति॑ ॥
नात्र॒ भुव॑नम् । न पू॒षा । न प॒शवः॑ ।
नादित्य-स्संवँथ्सर एव प्रत्यक्षेण प्रियत॑मं-विँ॒द्यात् । एतद्वै संवँथ्सरस्य प्रियत॑मग्ं रू॒पम् । यो-ऽस्य महानर्थ उत्पथ्स्यमा॑नो भ॒वति । इद-म्पुण्य-ङ्कु॑रुष्वे॒ति । तमाहर॑ण-न्द॒द्यात् ॥ 7 ॥
(य॒था॒ - ल॒क्ष॒ण - ऋ॑तु॒लक्ष॑णं॒ - भुव॑नग्ं स॒प्त च॑) (अ. 2)
अनुवाकं 3
सा॒क॒ञ्जानाग्ं॑ स॒प्तथ॑माहु-रेक॒जम् । षडु॑द्य॒मा ऋष॑यो देव॒जा इति॑ ।
तेषा॑मि॒ष्टानि॒ विहि॑तानि धाम॒शः । स्था॒त्रे रे॑जन्ते॒ विकृ॑तानि रूप॒शः ॥ कोनु॑ मर्या॒ अमि॑थितः । सखा॒ सखा॑यमब्रवीत् । जहा॑को अ॒स्मदी॑षते ॥
यस्ति॒त्याज॑ सखि॒विद॒ग्ं॒ सखा॑यम् ।
न तस्य॑ वा॒च्यपि॑ भा॒गो अ॑स्ति ।
यदीग्ं॑ शृ॒णोत्य॒लकग्ं॑ शृणोति ॥ 8 ॥
न हि प्र॒वेद॑ सुकृ॒तस्य॒ पन्था॒मिति॑ ॥
ऋ॒तुर्-ऋ॑तुना नु॒द्यमा॑नः ।
विन॑नादा॒भिधा॑वः । षष्टिश्च त्रिग्ंश॑का व॒ल्गाः ।
शु॒क्लकृ॑ष्णौ च॒ षाष्टि॑कौ ॥
सा॒रा॒ग॒व॒स्त्रै-र्ज॒रद॑क्षः ।
व॒स॒न्तो वसु॑भि-स्स॒ह । सं॒वँ॒थ्स॒रस्य॑ सवि॒तुः । प्रै॒ष॒कृ-त्प्र॑थ॒म-स्स्मृ॑तः ॥ अ॒मूना॒दय॑-तेत्य॒न्यान् ॥ 9 ॥
अ॒मूग्श्च॑ परि॒रक्ष॑तः । ए॒ता वा॒चः प्र॑युज्य॒न्ते । यत्रै त॑दुप॒दृश्य॑ते ॥ ए॒तदे॒व वि॑जानी॒यात् । प्र॒माण॑-ङ्काल॒पर्य॑ये । वि॒शे॒ष॒ण-न्तु॑ वक्ष्या॒मः । ऋ॒तूना᳚-न्तन्नि॒बोध॑त ॥ शुक्लवासा॑ रुद्र॒गणः । ग्री॒ष्मेणा॑वर्त॒ते स॑ह ।
नि॒जह॑-न्पृथि॑वीग्ं स॒र्वाम् ॥ 10 ॥
ज्यो॒तिषा᳚ ऽप्रति॒ख्येन॑ सः ॥ वि॒श्व॒रू॒पाणि॑ वासा॒ग्ं॒सि । आ॒दि॒त्याना᳚-न्नि॒बोध॑त । संवँथ्सरीण॑-ङ्कर्म॒फलम् । वर्षाभि-र्द॑दता॒ग्ं॒ सह ॥ अदुःखो॑ दुःख च॑क्षुरि॒व । तद्मा॑ पीत इव॒ दृश्य॑ते । शीतेना᳚ व्यथ॑यन्नि॒व । रु॒रुद॑क्ष इव॒ दृश्य॑ते ॥ ह्लादयते᳚ ज्वल॑तश्चै॒व ।
शा॒म्यत॑श्चास्य॒ चक्षु॑षी । यावै प्रजा भ्रग्ग्॑श्य॒न्ते । संवँथ्सरात्ता भ्रग्ग्॑श्य॒न्ते ॥ याः॒ प्रति॑तिष्ठ॒न्ति । संवँथ्सरे ताः प्रति॑तिष्ठ॒न्ति । व॒र्॒षाभ्य॑ इत्य॒र्थः ॥ 11 ॥
(शृ॒णो॒ - त्य॒न्यान्थ् - स॒र्वा - मे॒व षट्च॑) (अ. 3)
अनुवाकं 4
अक्षि॑दुः॒खोत्थि॑तस्यै॒व । वि॒प्रस॑न्ने क॒नीनि॑के । आङ्क्ते चाद्ग॑ण-न्ना॒स्ति । ऋ॒भूणा᳚-न्तन्नि॒बोध॑त ॥ क॒न॒का॒भानि॑ वासा॒ग्ं॒सि । अ॒हता॑नि नि॒बोध॑त ।
अन्नमश्र्नीत॑ मृज्मी॒त । अ॒हं-वोँ॑ जीव॒नप्र॑दः ॥ ए॒ता वा॒चः प्र॑युज्य॒न्ते ।
श॒रद्य॑त्रोप॒ दृश्य॑ते ॥ 12 ॥
अभिधून्वन्तो-ऽभिघ्न॑न्त इ॒व । वा॒तव॑न्तो म॒रुद्ग॑णाः ॥ अमुतो जेतुमिषुमु॑खमि॒व । सन्नद्धा-स्सह द॑दृशे॒ ह । अपद्ध्वस्तै-र्वस्तिव॑र्णैरि॒व । वि॒शि॒खासः॑ कप॒र्दिनः ॥ अक्रुद्धस्य योथ्स्य॑मान॒स्य । कृ॒द्धस्ये॑व॒ लोहि॑नी । हेमतश्चक्षु॑षी वि॒द्यात् । अ॒क्ष्णयोः᳚, क्षिप॒णोरि॑व ॥ 13 ॥
दुर्भिक्ष-न्देव॑लोके॒षु । म॒नूना॑मुद॒क-ङ्गृ॑हे । ए॒ता वा॒चः प्र॑वद॒न्तीः । वै॒द्युतो॑ यान्ति॒ शैशि॑रीः ॥ ता अ॒ग्निः पव॑माना॒ अन्वै᳚क्षत । इ॒ह जी॑वि॒काम-प॑रिपश्यन्न् । तस्यै॒षा भव॑ति ॥ इ॒हेह वः॑ स्वत॒पसः । मरु॑त॒-स्सूर्य॑त्वचः । शर्म॑ स॒प्रथा॒ आवृ॑णे ॥ 14 ॥
(दृश्य॑त - इ॒वा - वृ॑णे) (अ. 4)
अनुवाकं 5
अति॑ ता॒म्राणि॑ वासा॒ग्ं॒सि । अ॒ष्टिव॑ज्रि श॒तघ्नि॑ च ।
विश्वे देवा विप्र॑हर॒न्ति । अ॒ग्निजि॑ह्व अ॒सश्च॑त ॥ नैव देवो॑ न म॒र्त्यः । न राजा व॑रुणो॒ विभुः । नाग्नि-र्नेन्द्रो न प॑वमा॒नः । मा॒तृक्क॑च्च न॒ विद्य॑ते ॥ दि॒व्यस्यैका॒ धनु॑रार्त्निः ।
पृ॒थि॒व्यामप॑रा श्रि॒ता ॥ 15 ॥
तस्येन्द्रो वम्रि॑रूपे॒ण । ध॒नुर्ज्या॑-मछि॒नथ्स्व॑यम् ॥ तदि॑न्द्र॒धनु॑रित्य॒ज्यम् । अ॒भ्रव॑र्णेषु॒ चक्ष॑ते । एतदेव शंयोँ-र्बार्ह॑स्पत्य॒स्य । ए॒त-द्रु॑द्रस्य॒ धनुः ॥ रु॒द्रस्य॑ त्वेव॒ धनु॑रार्त्निः । शिर॒ उत्पि॑पेष ।
स प्र॑व॒र्ग्यो॑-ऽभवत् । तस्मा॒-द्य-स्सप्र॑व॒र्ग्येण॑ य॒ज्ञेन॒ यज॑ते ।
रु॒द्रस्य॒ स शिरः॒ प्रति॑दधाति । नैनग्ं॑ रु॒द्र आरु॑को भवति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 16 ॥
(श्रि॒ता - यज॑ते॒ त्रीणि॑ च) (अ. 5)
अनुवाकं 6
अ॒त्यू॒र्ध्वा॒क्षो-ऽति॑रश्चात् । शिशि॑रः प्र॒दृश्य॑ते ।
नैव रूप-न्न॑ वासा॒ग्ं॒सि । न चक्षुः॑ प्रति॒दृश्य॑ते ॥ अ॒न्योन्य॒-न्तु न॑ हिग्ग्स्रा॒तः । स॒त स्त॑-द्देव॒लक्ष॑णम् । लोहितो-ऽक्ष्णि शा॑रशी॒र्ष्णिः ।
सू॒र्यस्यो॑दय॒न-म्प्र॑ति ॥ त्व-ङ्करोषि॑ न्यञ्ज॒लिकाम् । त्व॒-ङ्करो॑षि नि॒जानु॑काम् ॥ 17 ॥
निजानुकामे᳚ न्यञ्ज॒लिका । अमी वाच-मुपास॑तामि॒ति ॥
तस्मै सर्व ऋतवो॑ नम॒न्ते । मर्यादा करत्वा-त्प्र॑पुरो॒धाम् । ब्राह्मण॑ आप्नो॒ति । य ए॑वं-वेँ॒द ।
स खलु संवँथ्सर एतै-स्सेनानी॑भि-स्स॒ह ।
इन्द्राय सर्वान्-कामान॑भिव॒हति । स द्र॒फ्सः ।
तस्यै॒षा भव॑ति ॥ 18 ॥
अव॑ द्र॒फ्सो अग्ं॑श॒मती॑मतिष्ठत् । इ॒या॒नः कृ॒ष्णो द॒शभिः॑ स॒हस्रैः᳚ ।
आव॒र्त-मिन्द्र॒-श्शच्या॒ धम॑न्तम् । उपस्नुहि त-न्नृमणा-मथ॑द्रामि॒ति ॥ एतयै वेन्द्र-स्सला वृ॑क्या स॒ह । असुरा-न्प॑रिवृ॒श्चति । पृथि॑व्य॒ग्ं॒ शुम॑ती । ताम॒न्व-व॑स्थित-स्संवँथ्स॒रो दि॒वञ्च॑ ।
नैवं-विँदुषा-ऽऽचार्या᳚-न्तेवा॒सिनौ । अन्योन्यस्मै᳚ द्रुह्या॒ताम् । यो द्रु॒ह्यति । भ्रश्यते स्व॑र्गा-ल्लो॒कात् । इत्यतु म॑ण्डला॒नि । सूर्य मण्डला᳚ न्याख्या॒यिकाः । अत ऊर्ध्वग्ंस॑निर्व॒चनाः ॥ 19 ॥
(नि॒जानु॑कां॒ - भव॑ति - द्रुह्या॒ता-म्पञ्च॑ च) (अ. 6)
अनुवाकं 7
आरोगो भ्राजः पटरः॑ पत॒ङ्गः । स्वर्णरो ज्योतिषीमान्॑. विभा॒सः । ते अस्मै सर्वे दिवमा॑तप॒न्ति । ऊर्ज-न्दुहाना अनपस्फुर॑न्त इ॒ति ॥ कश्य॑पो-ऽष्ट॒मः । स महामेरु-न्न॑ जहा॒ति । तस्यै॒षा भव॑ति ॥ यत्ते॒ शिल्प॑-ङ्कश्यप रोच॒नाव॑त् । इ॒न्द्रि॒याव॑-त्पुष्क॒ल-ञ्चि॒त्रभा॑नु ।
यस्मि॒-न्थ्सूर्या॒ अर्पि॑ता-स्स॒प्त सा॒कम् ॥ 20 ॥
तस्मि-न्राजान-मधिविश्रये॑ममि॒ति ॥ ते अस्मै सर्वे कश्यपा-ज्ज्योति॑--र्लभ॒न्ते । तान्थ्सोमः कश्यपादधि॑ निर्ध॒मति । भ्रस्ता कर्म कृ॑दिवै॒वम् ॥
प्राणो जीवानीन्द्रिय॑ जीवा॒नि । सप्त शीर्ष॑ण्याः प्रा॒णाः ।
सूर्या इ॑त्याचा॒र्याः ॥ अपश्यमह मेतान्-थ्सप्त सू᳚र्यानि॒ति । पञ्चकर्णो॑ वाथ्स्या॒यनः । सप्तकर्ण॑श्च प्ला॒क्षिः ॥ 21 ॥
आनुश्रविक एव नौ कश्य॑प इ॒ति । उभौ॑ वेद॒यिते ।
न हि शेकुमिव महामे॑रु-ङ्ग॒न्तुम् ॥
अपश्यमहमेत-थ्सूर्यमण्डल-म्परिव॑र्तमा॒नम् ।
गा॒र्ग्यः प्रा॑णत्रा॒तः । गच्छन्त म॑हामे॒रुम् । एक॑ञ्चाज॒हतम् ॥ भ्राजपटर पत॑ङ्गा नि॒हने । तिष्ठन्ना॑तप॒न्ति । तस्मा॑दि॒ह तप्त्रि॑ तपाः ॥ 22 ॥
अ॒मुत्रे॒तरे । तस्मा॑दि॒हा तप्त्रि॑ तपाः ॥ तेषा॑मेषा॒ भव॑ति ॥ स॒प्त सूर्या॒ दिव॒-मनु॒ प्रवि॑ष्टाः । तान॒न्वेति॑ प॒थिभि॑-र्दक्षि॒णावान्॑ । ते अस्मै सर्वे घृतमा॑तप॒न्ति । ऊर्ज-न्दुहाना अनपस्फुर॑न्त इ॒ति ॥
सप्तर्त्विज-स्सूर्या इ॑त्याचा॒र्याः ॥ तेषा॑मेषा॒ भव॑ति ॥
स॒प्त दिशो॒ नाना॑ सूर्याः ॥ 23 ॥
स॒प्त होता॑र ऋ॒त्विजः॑ । देवा आदित्या॑ ये स॒प्त ।
तेभि-स्सोमाभी रक्ष॑ण इ॒ति ॥ तद॑प्याम्ना॒यः । दिग्भ्राज ऋतू᳚न् करो॒ति ॥ एत॑यैवा॒वृता ऽऽसहस्रसूर्यताया इति वै॑शम्पा॒यनः ॥ तस्यै॒षा भव॑ति ॥
यद्द्याव॑ इन्द्र ते श॒तग्ं श॒त-म्भूमीः᳚ । उ॒त स्युः ।
न त्वा॑ वज्रिन्-थ्स॒हस्र॒ग्ं॒ सूर्याः᳚ ॥ 24 ॥
अनु न जातमष्ट रोद॑सी इ॒ति ॥ नाना लिङ्गत्वा-दृतूना-न्नाना॑ सूर्य॒त्वम् ॥ अष्टौ तु व्यवसि॑ता इ॒ति ॥ सूर्यमण्डला-न्यष्टा॑त ऊ॒र्ध्वम् ॥
तेषा॑मेषा॒ भव॑ति ॥ चि॒त्र-न्दे॒वाना॒-मुद॑गा॒दनी॑कम् । चक्षु॑-र्मि॒त्रस्य॒ वरु॑णस्या॒ग्नेः । आ-ऽप्रा॒ द्यावा॑ पृथि॒वी अ॒न्तरि॑क्षम् ।
सूर्य आत्मा जगतस्तस्थु॑षश्चे॒ति ॥ 25 ॥
(सा॒कं - प्ला॒क्षि - स्तप्त्रि॑तपा॒ - नाना॑सूर्याः॒ - सूर्या॒ - +नव॑ च) (अ. 7)
अनुवाकं 8
क्वेदमभ्र॑-न्निवि॒शते । क्वायग्ं॑ संवँथ्स॒रो मि॑थः । क्वाहः क्वेय-न्दे॑व रा॒त्री । क्व मासा ऋ॑तव॒-श्श्रिताः ॥ अर्धमासा॑ मुहू॒र्ताः । निमेषास्तु॑टिभिः॒ (निमेषास्त्र॑टिभिः॒) सह । क्वेमा आपो नि॑विश॒न्ते । य॒दीतो॑ यान्ति॒ सम्प्र॑ति ॥ काला अफ्सु नि॑विश॒न्ते । आ॒प-स्सूर्ये॑ स॒माहि॑ताः ॥ 26 ॥
अभ्रा᳚ण्य॒पः प्र॑पद्य॒न्ते । वि॒द्युथ्सूर्ये॑ स॒माहि॑ता ॥ अनवर्णे इ॑मे भू॒मी । इ॒यञ्चा॑सौ च॒ रोद॑सी ॥ किग्ग् स्विदत्रान्त॑रा भू॒तम् । ये॒नेमे वि॑धृते॒ उभे ।
वि॒ष्णुना॑ विधृ॑ते भू॒मी । इ॒ति व॑थ्सस्य॒ वेद॑ना ॥
इरा॑वती धेनु॒मती॒ हि भू॒तम् । सू॒य॒व॒सिनी॒ मनु॑षे दश॒स्ये᳚ ॥ 27 ॥
व्य॑ष्टभ्ना॒-द्रोद॑सी॒ विष्ण॑वे॒ते । दा॒धर्थ॑ पृथि॒वी-म॒भितो॑ म॒यूखैः᳚ ॥
किन्त-द्विष्णो र्बल॑मा॒हुः । का॒ दीप्तिः॑ कि-म्प॒राय॑णम् ।
एको॑ य॒द्धा-र॑य द्दे॒वः । रे॒जती॑ रोद॒सी उ॑भे ॥ वाताद्विष्णो-र्ब॑ल मा॒हुः । अ॒क्षरा᳚-द्दीप्ति॒ रुच्य॑ते । त्रि॒पदा॒द्धार॑य-द्दे॒वः । यद्विष्णो॑रेक॒-मुत्त॑मम् ॥ 28 ॥
अ॒ग्नयो॑ वाय॑वश्चै॒व । ए॒तद॑स्य प॒राय॑णम् ॥ पृच्छामि त्वा प॑र-म्मृ॒त्युम् । अ॒वम॑-म्मद्ध्य॒मञ्च॑तुम् । लो॒कञ्च॒ पुण्य॑पापा॒नाम् ।
ए॒त-त्पृ॑च्छामि॒ सम्प्र॑ति ॥ अ॒मुमा॑हुः प॑र-म्मृ॒त्युम् । प॒वमा॑न-न्तु॒ मद्ध्य॑मम् । अ॒ग्निरे॒वाव॑मो मृ॒त्युः । च॒न्द्रमा᳚-श्चतु॒रुच्य॑ते ॥ 29 ॥
अ॒ना॒भो॒गाः प॑र-म्मृ॒त्युम् । पा॒पा-स्सं॑यँन्ति॒ सर्व॑दा । आभोगास्त्वेव॑ संयँ॒न्ति । य॒त्र पु॑ण्यकृ॒तो ज॑नाः ॥ ततो॑ म॒द्ध्यम॑माय॒न्ति । च॒तुम॑ग्निञ्च॒ सम्प्र॑ति ॥ पृच्छामि त्वा॑ पाप॒कृतः । य॒त्र या॑तय॒ते य॑मः । त्वन्नस्त--द्ब्रह्म॑-न्प्रब्रू॒हि । य॒दि वे᳚त्था-ऽस॒तो गृ॑हान् ॥ 30 ॥
क॒श्यपा॑ दुदि॑ता-स्सू॒र्याः । पा॒पान्नि॑र्घ्नन्ति॒ सर्व॑दा ।
रोदस्योरन्त॑-र्देशे॒षु । तत्र न्यस्यन्ते॑ वास॒वैः ॥
ते ऽशरीराः प्र॑पद्य॒न्ते ।
य॒था ऽपु॑ण्यस्य॒ कर्म॑णः । अपा᳚ण्य॒पाद॑ केशा॒सः । त॒त्र ते॑-ऽयोनि॒जा ज॑नाः ॥ मृत्वा पुनर्मृत्यु-मा॑पद्य॒न्ते । अ॒द्यमा॑ना-स्स्व॒कर्म॑भिः ॥ 31 ॥
आशातिकाः क्रिम॑य इ॒व । ततः पूयन्ते॑ वास॒वैः ॥
अपै॑त-म्मृ॒त्यु-ञ्ज॑यति । य ए॒वं-वेँद॑ । स खल्वैवं॑-विँद्ब्रा॒ह्मणः । दी॒र्घश्रु॑त्तमो॒ भव॑ति । कश्य॑प॒स्याति॑थि॒-स्सिद्धग॑मन॒-स्सिद्धाग॑मनः ॥
तस्यै॒षा भव॑ति ॥ आयस्मिन᳚-थ्स॒प्त वा॑स॒वाः ।
रोह॑न्ति पू॒र्व्या॑ रुहः॑ ॥ 32 ॥
ऋषि॑र्ह दीर्घ॒श्रुत्त॑मः । इन्द्रस्य घर्मो अति॑थिरि॒ति ॥
कश्यपः पश्य॑को भ॒वति । यथ्सर्व-म्परिपश्यती॑ति सौ॒क्ष्म्यात् ॥ अथाग्ने॑रष्टपु॑रुष॒स्य । तस्यै॒षा भव॑ति ॥ अग्ने॒ नय॑ सु॒पथा॑ रा॒ये अ॒स्मान् ।
विश्वा॑नि देव व॒युना॑नि वि॒द्वान् । यु॒यो॒द्ध्य॑स्म-ज्जु॑हुरा॒णमेनः॑ । भूयिष्ठान्ते नम उक्तिं-विँ॑धेमे॒ति ॥ 33 ॥
स॒माहि॑ता - दश॒स्ये॑ - उत्त॑म॒-मुच्य॑ते-गृहान्-थ्स्व॒कर्म॑भिः-पू॒र्व्या॑ रुह॑-इ॒ति) (अ. 8)
अनुवाकं 9
अग्निश्च जात॑वेदा॒श्च । सहोजा अ॑जिरा॒प्रभुः । वैश्वानरो न॑र्यापा॒श्च । प॒ङ्क्तिरा॑धाश्च॒ सप्त॑मः ।
विसर्पे वाष्ट॑मो-ऽग्नी॒नाम् । एते-ऽष्टौ वसवः, क्षि॑ता इ॒ति ॥ यथर्त्वे-वाग्ने-रर्चिर्वर्ण॑ विशे॒षाः ।
नीलार्चिश्च पीतका᳚र्चिश्चे॒ति ॥ अथ वायो-रेकादश-पुरुषस्यैकादश॑स्त्रीक॒स्य ॥
प्रभ्राजमाना व्य॑वदा॒ताः ॥ 34 ॥
याश्च वासु॑कि वै॒द्युताः । रजताः परु॑षा-श्श्या॒माः ।
कपिला अ॑तिलो॒हिताः । ऊर्ध्वा अवप॑तन्ता॒श्च । वैद्युत इ॑त्येका॒दश ॥ नैनं-वैँद्युतो॑ हिन॒स्ति । य ए॑वं-वेँ॒द ॥ स होवाच व्यासः पा॑राश॒र्यः ।
विद्युद्वधमेवाह-म्मृत्युमै᳚च्छमि॒ति ॥
न त्वका॑मग्ं ह॒न्ति ॥ 35 ॥
य ए॑वं-वेँ॒द ॥ अथ ग॑न्धर्व॒गणाः । स्वान॒ भ्राट् । अङ्घा॑रि॒-र्बम्भा॑रिः । हस्त॒-स्सुह॑स्तः । कृशा॑नु-र्वि॒श्वाव॑सुः । मूर्धन्वान्-थ्सू᳚र्यव॒र्चाः ।
कृतिरित्येकादश ग॑न्धर्व॒गणाः ॥ देवाश्च म॑हादे॒वाः । रश्मयश्च देवा॑ गर॒गिरः ॥ 36 ॥
नैन-ङ्गरो॑ हिन॒स्ति । य ए॑वं-वेँ॒द ॥ गौ॒री मि॑माय सलि॒लानि॒ तक्ष॑ती । एक॑पदी द्वि॒पदी॒ सा चतु॑ष्पदी । अ॒ष्टाप॑दी॒ नव॑पदी बभू॒वुषी᳚ । सहस्राक्षरा परमे व्यो॑मन्नि॒ति ॥ वाचो॑ विशे॒षणम् ॥
अथ निगद॑व्याख्या॒ताः । ताननुक्र॑मिष्या॒मः ॥
व॒राहवः॑-स्वत॒पसः ॥ 37 ॥
वि॒द्यु-न्म॑हसो॒ धूप॑यः । श्वापयो गृहमेधा᳚श्चेत्ये॒ते । ये॒ चेमे-ऽशि॑मिवि॒द्विषः ॥ पर्जन्या-स्सप्त पृथिवीमभिव॑र्ष॒न्ति ।
वृष्टि॑भिरि॒ति । एतयैव विभक्ति वि॑परी॒ताः । स॒प्तभि॒र्वातै॑ रुदी॒रिताः । अमूं-लोँका-नभिव॑र्ष॒न्ति । तेषा॑मेषा॒ भव॑ति ॥ स॒मा॒न-मे॒तदुद॑कम् ॥ 38 ॥
उ॒च्चैत्य॑व॒ चाह॑भिः । भूमि॑-म्प॒र्जन्या॒ जिन्व॑न्ति ।
दिव-ञ्जिन्वन्-त्यग्न॑य इ॒ति ॥ यदक्ष॑र-म्भू॒तकृ॑तम् ।
विश्वे॑ देवा उ॒पास॑ते । म॒हर्षि॑मस्य गो॒प्तार᳚म् । ज॒मद॑ग्नि॒-मकु॑र्वत ॥ ज॒मद॑ग्नि॒-राप्या॑यते । छन्दो॑भि-श्चतुरुत्त॒रैः । राज्ञ॒-स्सोम॑स्य तृ॒प्तासः॑ ॥ 39 ॥
ब्रह्म॑णा वी॒र्या॑वता । शि॒वा नः॑ प्र॒दिशो॒ दिशः॑ ॥ तच्छं॒योँरा वृ॑णीमहे । गा॒तुं-यँ॒ज्ञाय॑ । गा॒तुं-यँ॒ज्ञप॑तये । दैवी᳚ स्व॒स्तिर॑स्तु नः ।
स्व॒स्ति-र्मानु॑षेभ्यः । ऊ॒र्ध्व-ञ्जि॑गातु भेष॒जम् ।
शन्नो॑ अस्तु द्वि॒पदे᳚ । शञ्चतु॑ष्पदे ॥
सोमपा(3) असोमपा(3) इति निगद॑व्याख्या॒ताः ॥ 40 ॥
(व्य॒व॒दा॒ता - ह॒न्ति - ग॑र॒गिर - स्त॒पस - उद॑कं - तृप्तास॒ - श्वतु॑ष्पद॒ एक॑-ञ्च) (अ. 9)
अनुवाकं 10
स॒ह॒स्र॒वृदि॑य-म्भू॒मिः । प॒रं-व्योँ॑म स॒हस्र॑वृत् । अ॒श्विना॑ भुज्यू॑ नास॒त्या । वि॒श्वस्य॑ जग॒तस्प॑ती ॥ जाया भूमिः प॑तिर्व्यो॒म । मि॒थुन॑न्ता अ॒तुर्य॑थुः । पुत्रो बृहस्प॑ती रु॒द्रः । स॒रमा॑ इति॑ स्त्रीपु॒मम् ॥ शु॒क्रं-वाँ॑म॒न्यद्य॑ज॒तं-वाँ॑म॒न्यत् । विषु॑रूपे॒ अह॑नी॒ द्यौरि॑व स्थः ॥ 41 ॥
विश्वा॒ हि मा॒या अव॑थ-स्स्वधावन्तौ । भ॒द्रा वा᳚-म्पूषणावि॒ह रा॒तिर॑स्तु ॥ वासा᳚त्यौ चि॒त्रौ जग॑तो नि॒धानौ᳚ । द्यावा॑भूमी च॒रथः॑ स॒ग्ं॒ सखा॑यौ ।
ताव॒श्विना॑ रा॒सभा᳚श्वा॒ हव॑-म्मे । शु॒भ॒स्प॒ती॒ आ॒गतग्ं॑ सू॒र्यया॑ स॒ह ॥ त्युग्रो॑ ह भु॒ज्यु-म॑श्विनोद मे॒घे । र॒यिन्न कश्चि॑-न्ममृ॒वाँ(2) अवा॑हाः । तमू॑हथु-र्नौ॒भिरा᳚त्म॒न्-वती॑भिः ।
अ॒न्त॒रि॒क्ष॒ प्रुड्भि॒र-पो॑दकाभिः ॥ 42 ॥
ति॒स्रः, क्षप॒स्त्रिरहा॑ ऽति॒व्रज॑द्भिः । नास॑त्या भु॒ज्युमू॑हथुः पत॒ङ्गैः । स॒मु॒द्रस्य॒ धन्व॑न्ना॒र्द्रस्य॑ पा॒रे । त्रि॒भी रथै᳚-श्श॒तप॑द्भि॒-ष्षड॑श्वैः ॥ स॒वि॒तारं॒-विँत॑न्वन्तम् । अनु॑बद्ध्नाति शाम्ब॒रः । आपपूर्षं-ब॑रश्चै॒व ।
स॒विता॑ ऽरेप॒सो॑ ऽभवत् ॥ त्यग्ं सुतृप्तं-विँ॑दित्वै॒व । ब॒हुसो॑म गि॒रं-वँ॑शी ॥ 43 ॥
अन्वेति तुग्रो व॑क्रिया॒न्तम् । आयसूयान्-थ्सोम॑तृफ्सु॒षु ॥
स सङ्ग्राम-स्तमो᳚द्यो-ऽत्यो॒तः । वाचो गाः पि॑पाति॒ तत् ।
स तद्गोभि-स्स्तवा᳚ ऽत्येत्य॒न्ये । र॒क्षसा॑ ऽनन्वि॒ताश्च॑ ये ॥ अ॒न्वेति॒ परि॑वृत्त्या॒-ऽस्तः । ए॒वमे॒तौ स्थो॑ अश्विना । ते ए॒ते द्युः॑ पृथि॒व्योः । अह॑रह॒-र्गर्भ॑न्दधाथे ॥ 44 ॥
तयो॑ रे॒तौ व॒थ्सा व॑होरा॒त्रे । पृ॒थि॒व्या अहः॑ । दि॒वो रात्रिः॑ । ता अवि॑सृष्टौ । दम्प॑ती ए॒व भ॑वतः ॥ तयो॑ रे॒तौ व॒थ्सौ । अ॒ग्निश्चा॑-दि॒त्यश्च॑ । रा॒त्रेर्व॒थ्सः । श्वे॒त आ॑दि॒त्यः । अह्नो॒-ऽग्निः ॥ 45 ॥
ता॒म्रो अ॑रु॒णः । ता अवि॑सृष्टौ । दम्प॑ती ए॒व भ॑वतः ॥ तयो॑ रे॒तौ व॒थ्सौ । वृ॒त्रश्च॑ वैद्यु॒तश्च॑ । अ॒ग्नेर्वृ॒त्रः । वै॒द्युत॑ आदि॒त्यस्य॑ ।
ता अवि॑सृष्टौ । दम्प॑ती ए॒व भ॑वतः ॥ तयो॑ रे॒तौ व॒थ्सौ ॥ 46 ॥
उ॒ष्मा च॑ नीहा॒रश्च॑ । वृ॒त्रस्यो॒ष्मा । वै॒द्यु॒तस्य॑ नीहा॒रः । तौ तावे॒व प्रति॑पद्येते ॥ सेयग्ं रात्री॑ ग॒र्भिणी॑ पु॒त्रेण॒ संवँ॑सति ।
तस्या॒ वा ए॒तदु॒ल्बण᳚म् । यद्रात्रौ॑ र॒श्मयः॑ । यथा॒ गोर्ग॒र्भिण्या॑ उ॒ल्बण᳚म् । ए॒वमे॒तस्या॑ उ॒ल्बण᳚म् ॥ प्रजयिष्णुः प्रजया च पशुभि॑श्च भ॒वति ।
य ए॑वं-वेँ॒द । एतमुद्यन्त-मपिय॑न्तञ्चे॒ति । आदित्यः पुण्य॑स्य व॒थ्सः । अथ पवि॑त्राङ्गि॒रसः ॥ 47 ॥
(स्थो - ऽपो॑दकाभि--र् वशी - दधाथे - अ॒ग्नि - स्तयो॑ रे॒तौ व॒थ्सौ - भ॒वति च॒त्वारि॑ च) (अ. 10)
अनुवाकं 11
प॒वित्र॑वन्तः॒ परि॒वाज॒मास॑ते । पि॒तैषा᳚-म्प्र॒त्नो अ॒भिर॑क्षति व्र॒तम् । म॒हस्स॑मु॒द्रं-वँरु॑ण स्ति॒रोद॑धे । धीरा॑ इच्छेकु॒र्धरु॑णेष्वा॒रभ᳚म् ॥
प॒वित्र॑-न्ते॒ वित॑त॒-म्ब्रह्म॑ण॒स्पते᳚ । प्रभु॒र्गात्रा॑णि॒ पर्ये॑षि वि॒श्वतः॑ ।
अत॑प्ततनू॒-र्न तदा॒मो अ॑श्नुते । शृ॒तास॒ इद्वह॑न्-त॒स्त-थ्समा॑शत ॥ ब्र॒ह्मा दे॒वाना᳚-म्पद॒वीः क॑वी॒नामृषि॒र्विप्रा॑णा-म्महि॒षो मृ॒गाणा᳚म् । श्ये॒नो गृध्रा॑णा॒ग्॒ स्वधि॑ति॒-र्वना॑ना॒ग्ं॒ सोमः॑ प॒वित्र॒मत्ये॑ति॒ रेभन्न्॑ ॥ अस॑त-स्स॒द्ये तत॑क्षुः ॥ 48 ॥
ऋष॑य-स्स॒प्तात्रि॑श्च॒ यत् । सर्वे-ऽत्रयो अ॑गस्त्य॒श्च ।
नक्ष॑त्रै॒-श्शङ्कृ॑तो ऽवसन्न् ॥ अथ॑ सवितु॒-श्श्यावाश्व॒स्या ऽवर्ति॑कामस्य ॥ अ॒मी य ऋक्षा॒ निहि॑ता स उ॒च्चा । नक्त॒-न्ददृ॑श्रे॒ कुह॑चि॒द्दिवे॑युः ।
अद॑ब्धानि॒ वरु॑णस्य व्र॒तानि॑ । वि॒चा॒कश॑-च्च॒न्द्रमा॒ नक्ष॑त्रमेति ॥
त-थ्स॑वि॒तु-र्वरे᳚ण्यम् । भर्गो॑ दे॒वस्य॑ धीमहि ॥ 49 ॥
धियो॒ यो नः॑ प्रचो॒दया᳚त् ॥ तथ्स॑वि॒तु-र्वृ॑णीमहे ।
व॒य-न्दे॒वस्य॒ भोज॑नम् । श्रेष्ठग्ं॑ सर्व॒धात॑मम् । तुर॒-म्भग॑स्य धीमहि ॥
अपा॑गूहत सविता॒ तृभीन्॑ । सर्वा᳚-न्दि॒वो अन्ध॑सः ।
नक्त॑006छ्;॒तान्य॑भव-न्दृ॒शे । अस्थ्य॒स्थ्ना सम्भ॑विष्यामः ॥ नाम॒ नामै॒व ना॒म मे᳚ ॥ 50 ॥
नपुग्ंस॑क॒-म्पुमा॒ग्॒स्त्र्य॑स्मि । स्थाव॑रो-ऽस्म्यथ॒ जङ्ग॑मः ।
य॒जे-ऽयक्षि॒ यष्टा॒हे च॑ ॥ मया॑ भू॒तान्य॑यक्षत । प॒शवो॑ मम॑ भूता॒नि । अनूबन्ध्यो ऽस्म्य॑हं-विँ॒भुः ॥ स्त्रियः॑ स॒तीः । ता उ॑ मे पु॒ग्ं॒स आ॑हुः ।
पश्य॑दक्ष॒ण्वान्न-विचे॑तद॒न्धः । क॒विर्यः पु॒त्र-स्स इ॒मा चि॑केत ॥ 51 ॥
यस्ता वि॑जा॒ना-थ्स॑वि॒तुः पि॒ता-ऽस॑त् ॥ अ॒न्धो मणिम॑विन्दत् । तम॑नङ्गुलि॒-राव॑यत् । अ॒ग्री॒वः प्रत्य॑मुञ्चत् । तमजि॑ह्व अ॒सश्च॑त ॥
ऊर्ध्वमूल-म॑वाक्छा॒खम् । वृ॒क्षं-याँ॑ वेद॒ सम्प्र॑ति । न स जातु जनः॑ श्रद्द॒द्ध्यात् । मृ॒त्युर्मा॑ मार॒यादि॑तिः ॥ हसितग्ं रुदि॑तङ्गी॒तम् ॥ 52 ॥
वीणा॑ पण व॒लासि॑तम् । मृ॒तञ्जी॒वञ्च॑ यत्कि॒ञ्चित् ।
अ॒ङ्गानि॑ स्नेव॒ विद्धि॑ तत् ॥ अतृ॑ष्य॒ग्ग्॒स्तृष्य॑ ध्यायत् । अ॒स्माज्जा॒ता मे॑ मिथू॒ चरन्न्॑ । पुत्रो निर्-ऋत्या॑ वैदे॒हः । अ॒चेता॑ यश्च॒ चेत॑नः ॥ स॒ त-म्मणिम॑विन्दत् । सो॑-ऽनङ्गुलि॒राव॑यत् ।
सो॒-ऽग्री॒वः प्रत्य॑मुन्चत् ॥ 53 ॥
सो-ऽजि॑ह्वो अ॒सश्च॑त ॥ नैतमृषिं-विँदित्वा नग॑र-म्प्र॒विशेत् । य॑दि प्र॒विशेत् । मि॒थौ चरि॑त्वा प्र॒विशेत् । तथ्सम्भव॑स्य व्र॒तम् ॥ आ॒ तम॑ग्ने र॒थन्ति॑ष्ठ । एका᳚श्वमेक॒ योज॑नम् । एकचक्र॑-मेक॒धुरम् ।
वा॒त ध्रा॑जि ग॒तिं-विँ॑भो ॥ न॒ रि॒ष्यति॑ न व्य॒थते ॥ 54 ॥
ना॒स्याक्षो॑ यातु॒ सज्ज॑ति । यच्छ्वेता᳚-न्रोहि॑ताग्श्चा॒ग्नेः । र॒थे यु॑क्त्वा-ऽधि॒तिष्ठ॑ति ॥ एकया च दशभिश्च॑ स्वभू॒ते । द्वाभ्या मिष्टये विग्ं॑शत्या॒ च । तिसृभिश्च वहसे त्रिग्ं॑शता॒ च ।
नियुद्भि-र्वायविह ता॑ विमु॒ञ्च ॥ 55 ॥
(तत॑क्षु--र् धीमहि - ना॒म मे॑ - चिकेत - गी॒तं - प्रत्य॑मुञ्च-द्- व्य॒थते - +स॒प्त च॑) (अ. 11)
अनुवाकं 12
आत॑नुष्व॒ प्रत॑नुष्व । उ॒द्धमाध॑म॒ सन्ध॑म । आदित्ये चन्द्र॑वर्णा॒नाम् । गर्भ॒ मा धे॑हि॒ यः पुमान्॑ ॥ इ॒त-स्सि॒क्तग्ं सूर्य॑गतम् ।
च॒न्द्रम॑से॒ रस॑ङ्कृधि ।
वाराद-ञ्जन॑या-ग्रे॒-ऽग्निम् । य एको॑ रुद्र॒ उच्य॑ते ॥
अ॒स॒-ङ्ख्या॒ता-स्स॑हस्रा॒णि ।
स्म॒र्यते॑ न च॒ दृश्य॑ते ॥ 56 ॥
ए॒वमे॒तन्नि॑बोधत ॥ आ म॒न्द्रै-रि॑न्द्र॒ हरि॑भिः । या॒ हि म॒यूर॑-रोमभिः । मात्वा केचिन्निये मुरि॑न्न पा॒शिनः । द॒ध॒न्वेव॒ ता इ॑हि ॥ मा म॒न्द्रै-रि॑न्द्र॒ हरि॑भिः । या॒मि म॒यूर॑ रोमभिः । मा मा केचिन्निये मुरि॑न्न पा॒शिनः । नि॒ध॒न्वेव॒ ताँ(2) इ॑मि ॥
अणुभिश्च म॑हद्भि॒श्च ॥ 57 ॥
नि॒घृष्वै॑ रस॒मायु॑तैः । कालैर्-हरित्व॑माप॒न्नैः । इन्द्राया॑हि स॒हस्र॑ युक् ॥ अ॒ग्नि-र्वि॒भ्राष्टि॑ वसनः । वा॒यु-श्श्वेत॑सिकद्रु॒कः । सं॒वँ॒थ्स॒रो वि॑षू॒ वर्णैः᳚ । नित्या॒स्ते ऽनुच॑रास्त॒व ॥
सुब्रह्मण्योग्ं सुब्रह्मण्योग्ं सु॑ब्रह्म॒ण्योम् ।
इन्द्रागच्छ हरिव आगच्छ मे॑धाति॒थेः । मेष वृषणश्व॑स्य मे॒ने ॥ 58 ॥
गौरावस्कन्दिन्न-हल्या॑यै जा॒र । कौशिक-ब्राह्मण गौतम॑ब्रुवा॒ण ॥ अ॒रु॒णाश्वा॑ इ॒हाग॑ताः । वस॑वः पृथिवि॒ क्षितः॑ । अ॒ष्टौ दि॒ग्वास॑सो॒ ऽग्नयः॑ । अग्निश्च जातवेदा᳚श्चेत्ये॒ते ॥ ताम्राश्वा᳚-स्ताम्र॒रथाः । ताम्रवर्णा᳚ स्तथा॒-ऽसिताः । दण्डहस्ताः᳚ खाद॒ग्दतः । इतो रुद्राः᳚ परा॒ङ्गताः ॥ 59 ॥
उक्तग्ग् स्थान-म्प्रमाणञ्च॑ पुर॒ इत ॥ बृह॒स्पति॑श्च सवि॒ता च॑ । वि॒श्वरू॑पै-रि॒हाग॑ताम् । रथे॑नोदक॒वर्त्म॑ना । अ॒फ्सुषा॑ इति॒ तद्द्व॑योः ॥
उक्तो वेषो॑ वासा॒ग्ं॒सि च । कालावयवाना-मितः॑ प्रती॒ज्या । वासात्या॑ इत्य॒श्विनोः । को-ऽन्तरिक्षे शब्दङ्क॑रोती॒ति । वासिष्ठो रौहिणो मीमाग्ं॑सा-ञ्च॒क्रे । तस्यै॒षा भव॑ति ॥
वा॒श्रेव॑ वि॒द्युन्मि॑माति व॒थ्स-न्न मा॒ता सि॑षक्ति । यदे॑षां-वृँ॒ष्टिरस॑र्जि ॥ दिति॑ ॥ ब्रह्म॑ण उ॒दर॑णमसि । ब्रह्म॑ण उदी॒रण॑मसि । ब्रह्म॑ण आ॒स्तर॑णमसि । ब्रह्म॑ण उप॒स्तर॑णमसि ॥ 60 ॥
(दृश्य॑ते॒ - च - मे॒ने - प॑रा॒-ङ्गता - श्च॒क्रे षट् च॑) (अ. 12)
अनुवाकं 13
अ॒ष्टयो॑नी-म॒ष्टपु॑त्राम् । अ॒ष्टप॑त्नी-मि॒मा-म्मही᳚म् । अ॒हं-वेँद॒ न मे॑ मृत्युः ।
न चामृ॑त्युर॒घाह॑रत् ॥ अ॒ष्टयो᳚न्य॒ष्ट पु॑त्रम् । अ॒ष्टप॑दि॒द-म॒न्तरि॑क्षम् । अ॒हं-वेँद॒ न मे॑ मृत्युः । न चामृ॑त्युर॒घाह॑रत् । अ॒ष्टयो॑नी-म॒ष्टपु॑त्राम् । अ॒ष्टप॑त्नी-म॒मून्दिव᳚म् ॥ 61 ॥
अ॒हं-वेँद॒ न मे॑ मृत्युः ।
न चामृ॑त्युर॒घाह॑रत् ॥ सु॒त्रामा॑ण-म्पृथि॒वी-न्द्याम॑ने॒हसग्ं॑ सु॒शर्मा॑ण॒ मदि॑तिग्ं सु॒प्रणी॑तिम् । दैवी॒-न्नावग्ग्॑ स्वरि॒त्रामना॑गस॒मस्र॑वन्ती॒मा रु॑हेमा स्व॒स्तये᳚ ॥ म॒हीमू॒षुम॒हीमू॒ षु मा॒तरग्ं॑ सुव्र॒ताना॑मृ॒तस्य॒ पत्नी॒मव॑से हुवेम । तु॒वि॒क्ष॒त्राम॒जर॑न्तीमुरू॒चीग्ं सु॒शर्मा॑ण॒मदि॑तिग्ं सु॒प्रणी॑तिम् ॥ अदि॑ति॒र्द्यौ-रदि॑ति-र॒न्तरि॑क्षम् ।
अदि॑ति र्मा॒ता स पि॒ता स पु॒त्रः । विश्वे॑ दे॒वा अदि॑तिः॒ पञ्च॒ जनाः᳚ । अदि॑ति-र्जा॒त-मदि॑ति॒-र्जनि॑त्वम् ॥ अ॒ष्टौ पु॒त्रासो॒ अदि॑तेः । ये जा॒ता स्त॒न्वः॑ परि॑ । दे॒वाँ (2) उप॑प्रै-थ्स॒प्तभिः॑ ॥ 62 ॥
प॒रा॒ मा॒र्ता॒ण्डमास्य॑त् ॥ स॒प्तभिः॑ पु॒त्रै-रदि॑तिः । उप॒ प्रै-त्पू॒र्व्यं॑-युँग᳚म् । प्र॒जायै॑ मृ॒त्यवे त॑त् । प॒रा॒ मा॒र्ता॒ण्ड-माभ॑र॒दिति॑ ॥ ताननुक्र॑मिष्या॒मः ॥ मि॒त्रश्च॒ वरु॑णश्च । धा॒ता चा᳚र्य॒मा च॑ । अग्ंश॑श्च॒ भग॑श्च । इन्द्रश्च विवस्वाग्॑श्चेत्ये॒ते ॥ हि॒र॒ण्य॒ग॒र्भ-स्सम॑वर्त॒ताग्रे॑ भू॒तस्य॑ जा॒तः पति॒रेक॑ आसीत् । स दा॑धार पृथि॒वी-न्द्या मु॒तेमा-ङ्कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ ह॒ग्ं॒स-श्शु॑चि॒ष-द्वसु॑रन्तरिक्ष॒-सद्धोता॑ वेदि॒षदति॑थि र्दुरोण॒सत् । नृ॒ष-द्व॑र॒सदृ॑त॒स-द्व्यो॑म॒सद॒ब्जा गो॒जा ऋ॑त॒जा अ॑द्रि॒जा ऋ॒तं-बृ॒हत् ॥
ब्रह्म॑ जज्ञा॒न-म्प्र॑थ॒म-म्पु॒रस्ता॒द्वि सी॑म॒त-स्सु॒रुचो॑ वे॒न आ॑वः । स बु॒ध्निया॑ उप॒मा अ॑स्य वि॒ष्ठा-स्स॒तश्च॒ योनि॒मस॑तश्च॒ विवः॑ ॥ तदित्प॒द-न्न विचि॑केत वि॒द्वान् । यन्मृ॒तः पुन॑र॒प्येति॑ जी॒वान् । त्रि॒वृद्य-द्भुव॑नस्य रथ॒वृत् । जी॒वो गर्भो॒ न मृ॒त-स्स जी॑वात् ॥ मिति॑ ॥
ग॒र्भः प्रा॑जाप॒त्यः । अथ॒ पुरु॑ष-स्स॒प्तपुरु॑षः ॥ 63 ॥
(अ॒मू-न्दिवग्ं॑ - स॒प्तभि॑ - रे॒ते च॒त्वारि॑ च) (अ. 13)
अनुवाकं 14
[ य॒था॒स्था॒न-ङ्ग॑र्भि॒ण्यः॑ ]
यो-ऽसौ॑ त॒पन्नु॒देति॑ । स सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णाना॒दायो॒देति॑ । मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णाना॒दायोद॑गाः ॥
अ॒सौ यो᳚ ऽस्त॒मेति॑ । स सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णाना॒दाया॒स्तमेति॑ । मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णाना॒दाया स्त॑ङ्गाः ॥
अ॒सौ य आ॒पूर्य॑ति । स सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णै रा॒पूर्य॑ति ॥ 64 ॥
मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णै-रा॒पूरि॑ष्ठाः ॥ अ॒सौ यो॑-ऽप॒क्षीय॑ति । स सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णै-रप॑क्षीयति । मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णै-रप॑क्षेष्ठाः ॥ अ॒मूनि॒ नक्ष॑त्राणि । सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णैरप॑ प्रसर्पन्ति॒ चोथ्स॑र्पन्ति च ।
मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् ।
मा मम॑ प्रा॒णैरप॑ प्रसृपत॒ मोथ्सृ॑पत ॥ 65 ॥
इ॒मे मासा᳚-श्चार्धमा॒साश्च॑ ।
सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णैरप॑ प्रसर्पन्ति॒ चोथ्स॑र्पन्ति च । मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् ।
मा मम॑ प्रा॒णैरप॑ प्रसृपत॒ मोथ्सृ॑पत । इ॒म ऋ॒तवः॑ । सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णैरप॑ प्रसर्पन्ति॒ चोथ्स॑र्पन्ति च ।
मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् ।
मा मम॑ प्रा॒णैरप॑ प्रसृपत॒ मोथ्सृ॑पत ॥ अ॒यग्ं सं॑वँथ्स॒रः ।
सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णैरप॑ प्रसर्पति॒ चोथ्स॑र्पति च ॥ 66 ॥
मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णैरप॑ प्रसृप॒ मोथ्सृ॑प ॥
इ॒दमहः॑ । सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णै-रप॑ प्रसर्पति॒ चोथ्स॑र्पति च ।
मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णैरप॑ प्रसृप॒ मोथ्सृ॑प ।
इ॒यग्ं रात्रिः॑ । सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णै-रप॑ प्रसर्पति॒ चोथ्स॑र्पति च ।
मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णैरप॑ प्रसृप॒ मोथ्सृ॑प ॥
औ-म्भूर्भुव॒स्स्वः॑ ॥ एतद्वो मिथुन-म्मा नो मिथु॑नग्ं री॒ढ्वम् ॥ 67 ॥
(प्रा॒णैरा॒पूर्य॑ति॒-मोथ्सृ॑पत॒-चोथ्स॑र्पति च॒ - मोथ्सृ॑प॒ द्वे च॑) (अ. 14)
(योसौ॒ षोड॑शा॒मूनि॒ द्वाद॑शा॒य-ञ्चतु॑र्दश)
(उ॒देत्य॑स्त॒मेत्या॒पूर्य॑त्यप॒क्षीय॑त्य॒मूनि॒ नक्ष॑त्राणी॒ मे मासा॑ इ॒म ऋ॒तवो॒-ऽयग्ं सं॑वँथ्स॒र इ॒दमह॑रि॒यग्ं रात्रि॒र्दश॑)
अनुवाकं 15
अथादित्यस्याष्ट पु॑रुष॒स्य ॥
वसूना मादित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ॥
रुद्राणा-मादित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ॥
आदित्याना-मादित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ॥ सताग्ं॑सत्या॒नाम् । आदित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ॥ अभिधून्वता॑-मभि॒घ्नताम् । वातव॑ता-म्म॒रुताम् । आदित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ॥
ऋभूणा-मादित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ॥
विश्वेषा᳚-न्देवा॒नाम् । आदित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ॥ संवँथ्सर॑स्य स॒वितुः । आदित्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ॥ औ-म्भूर्भुव॒स्स्वः॑ ।
रश्मयो वो मिथुन-म्मा नो मिथु॑नग्ं री॒ढ्वम् ॥ 68 ॥
(ऋभूणामादित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि षट्च॑) (अ. 15)
अनुवाकं 16
आरोगस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । भ्राजस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । पटरस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । पतङ्गस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
स्वर्णरस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
ज्योतिषीमतस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
विभासस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
कश्यपस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । औ-म्भूर्भुव॒स्स्वः॑ । आपो वो मिथुन-म्मा नो मिथु॑नग्ं री॒ढ्वम् ॥ 69 ॥
(आरोगस्य दश॑) (अ. 16)
अनुवाकं 17
अथ वायो-रेकादश-पुरुषस्यैकादश॑-स्त्रीक॒स्य ॥
प्रभ्राजमानानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
व्यवदातानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
वासुकिवैद्युतानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
रजतानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
परुषाणाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
श्यामानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
कपिलानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
अतिलोहितानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
ऊर्ध्वानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ॥ 70 ॥
अवपतन्तानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
वैद्युतानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
प्रभ्राजमानीनाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
व्यवदातीनाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
वासुकिवैद्युतीनाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
रजतानाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
परुषाणाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
श्यामानाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
कपिलानाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
अतिलोहितीनाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
ऊर्ध्वानाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
अवपतन्तीनाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
वैद्युतीनाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
औ-म्भूर्भुव॒स्स्वः॑ ।
रूपाणि वो मिथुन-म्मा नो मिथु॑नग्ं री॒ढ्वम् ॥ 71 ॥
(ऊर्ध्वानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒ - न्यतिलोहितीनाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि पञ्च॑ च) (अ. 17)
अनुवाकं 18
अथाग्ने॑रष्ट पु॑रुष॒स्य ॥ अग्नेः पूर्व-दिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
जातवेदस उपदिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
सहोजसो दक्षिण-दिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
अजिराप्रभव उपदिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
वैश्वानरस्यापरदिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
नर्यापस उपदिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
पङ्क्तिराधस उदग्दिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
विसर्पिण उपदिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
औ-म्भूर्भुव॒स्स्वः॑( ) । दिशो वो मिथुन-म्मा नो मिथु॑नग्ं री॒ढ्वम् ॥ 72 ॥
(स्व॑रेक॑-ञ्च) (अ. 18)
(एत-द्रश्मय आपो रूपाणि दिशः पञ्च॑)
अनुवाकं 19
दक्षिणपूर्व-स्यान्दिशि विस॑र्पी न॒रकः । तस्मान्नः प॑रिपा॒हि ॥
दक्षिणा-परस्या-न्दिश्य विस॑र्पी न॒रकः ।
तस्मान्नः प॑रिपा॒हि ॥
उत्तर-पूर्वस्या-न्दिशि विषा॑दी न॒रकः ।
तस्मान्नः प॑रिपा॒हि ॥
उत्तरा-परस्या-न्दिश्य विषा॑दी न॒रकः ।
तस्मान्नः प॑रिपा॒हि ॥
आयस्मिन्᳚ थ्स॒प्तवा॑स॒वा स्तिष्ठ॑न्ति स्वा॒रुहो॑ यथा । ऋषि॑र्ह दीर्घ॒श्रुत्त॑म॒ इन्द्र॑स्य घ॒र्मो अति॑थिः ॥ इ॒न्द्रि॒याणि॑ शतक्रतो॒ या ते॒ जने॑षु प॒ञ्चसु॑ । इन्द्र॒ तानि॑ त॒ आ वृ॑णे ॥ वित्ये॒ते ॥ 73 ॥
(दक्षिणपूर्वस्या-न्नव॑) (अ. 19)
अनुवाकं 20
इ॒न्द्र॒ घो॒षा वो॒ वसु॑भिः पु॒रस्ता॒-दुप॑दधताम् ।
मनो॑जवसो वः पि॒तृभि॑-र्दक्षिण॒त उप॑दधताम् ।
प्रचे॑ता वो रु॒द्रैः प॒श्चा-दुप॑दधताम् ।
वि॒श्वक॑र्मा व आदि॒त्यै-रु॑त्तर॒त उप॑दधताम् ।
त्वष्टा॑ वो रू॒पै-रु॒परि॑ष्टा॒-दुप॑दधताम् । सञ्ज्ञानं-वः ँप॑श्चादि॒ति ॥ आ॒दि॒त्य-स्सर्वो॒-ऽग्निः पृ॑थि॒व्याम् । वा॒युर॒न्तरि॑क्षे । सूर्यो॑ दि॒वि ।
च॒न्द्रमा॑ दि॒क्षु । नक्ष॑त्राणि॒ स्वलो॒के ॥ ए॒वा ह्ये॑व । ए॒वा ह्य॑ग्ने । ए॒वा हि वा॑यो । ए॒वा ही᳚न्द्र । ए॒वा हि पू॑षन्न् । ए॒वा हि दे॑वाः ॥ 74 ॥
दि॒क्षु स॒प्त च॑) (अ. 20)
अनुवाकं 21
आप॑मापाम॒प-स्सर्वाः᳚ । अ॒स्मा-द॒स्मादि॒तो-ऽमुतः॑ ।
अ॒ग्निर्वा॒युश्च॒ सूर्य॑श्च । स॒ह स॑ञ्चस्क॒रर्धि॑या ॥
वा॒य्वश्वा॑ रश्मि॒ पत॑यः । मरी᳚च्यात्मानो॒ अद्रु॑हः ।
दे॒वी र्भु॑वन॒ सूव॑रीः । पु॒त्र॒व॒त्त्वाय॑ मे सुत ॥
महानाम्नी-र्म॑हामा॒नाः । म॒ह॒सो म॑हस॒स्स्वः॑ ॥ 75 ॥
दे॒वीः प॑र्जन्य॒ सूव॑रीः । पु॒त्र॒व॒त्त्वाय॑ मे सुत ॥
अ॒पाश्न्यु॑ष्णि-म॒पा रक्षः॑ । अ॒पाश्न्यु॑ष्णि-म॒पा रघ᳚म् । अपा᳚घ्रा॒मप॑ चा॒वर्ति᳚म् । अप॑ दे॒वीरि॒तो हि॑त ॥
वज्र॑-न्दे॒वीरजी॑ताग्श्च । भुव॑न-न्देव॒ सूव॑रीः । आ॒दि॒त्यानदि॑ति-न्दे॒वीम् । योनि॑नोर्ध्व-मु॒दीष॑त ॥ 76 ॥
भ॒द्र-ङ्कर्णे॑भि-श्शृणु॒याम॑ देवाः ।
भ॒द्र-म्प॑श्येमा॒क्षभि॒-र्यज॑त्राः ।
स्थि॒रैरङ्गै᳚ स्तुष्टु॒वाग्ं स॑स्त॒नूभिः॑ ।
व्यशे॑म दे॒वहि॑तं॒-यँदायुः॑ ॥
स्व॒स्ति न॒ इन्द्रो॑ वृ॒द्धश्र॑वाः । स्व॒स्ति नः॑ पू॒षा वि॒श्ववे॑दाः । स्व॒स्ति न॒स्तार्क्ष्यो॒ अरि॑ष्टनेमिः । स्व॒स्ति नो॒ बृह॒स्पति॑-र्दधातु ॥ के॒तवो॒ अरु॑णासश्च । ऋ॒ष॒यो वात॑रश॒नाः( ) । प्र॒ति॒ष्ठाग्ं श॒तधा॑ हि । स॒माहि॑तासो सहस्र॒धाय॑सम् ॥ शि॒वा न॒-श्शन्त॑मा भवन्तु । दि॒व्या आप॒ ओष॑धयः ॥ सु॒मृ॒डी॒का सर॑स्वति । माते॒ व्यो॑म स॒न्दृशि॑ ॥ 77 ॥
(स्व॑ - रु॒दीष॑त॒ - वात॑रश॒ना-ष्षट्च॑) (अ. 21)
अनुवाकं 22
यो॑-ऽपा-म्पुष्पं॒-वेँद॑ । पुष्प॑वा-न्प्र॒जावा᳚-न्पशु॒मा-न्भ॑वति । च॒न्द्रमा॒ वा अ॒पा-म्पुष्प᳚म् । पुष्प॑वा-न्प्र॒जावा᳚-न्पशु॒मा-न्भ॑वति ।
य ए॒वं-वेँद॑ ॥ यो॑-ऽपामा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । अ॒ग्निर्वा अ॒पामा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । यो᳚-ऽग्नेरा॒यत॑नं॒-वेँद॑ ॥ 78 ॥
आ॒यत॑नवा-न्भवति । आपो॒ वा अ॒ग्नेरा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ यो॑-ऽपामा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति ।
वा॒युर्वा अ॒पामा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति ।
यो वा॒योरा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति ॥ 79 ॥
आपो॒ वै वा॒योरा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ यो॑-ऽपामा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । अ॒सौ वै तप॑न्न॒पा-मा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । यो॑-ऽमुष्य॒-तप॑त आ॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । आपो॒वा अ॒मुष्य॒-तप॑त आ॒यत॑नम् ॥ 80 ॥
आ॒यत॑नवा-न्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ यो॑-ऽपामा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । च॒न्द्रमा॒ वा अ॒पामा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति ।
यश्च॒न्द्रम॑स आ॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । आपो॒ वै च॒न्द्रम॑स आ॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति ॥ 81 ॥
य ए॒वं-वेँद॑ ॥ यो॑-ऽपामा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । नक्ष॑त्राणि॒ वा अ॒पामा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । यो नक्ष॑त्राणा-मा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । आपो॒ वै नक्ष॑त्राणा-मा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति ।
य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 82 ॥
यो॑-ऽपामा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । प॒र्जन्यो॒ वा अ॒पामा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति ।
यः प॒र्जन्य॑-स्या॒यत॑नं॒-वेँद॑ ।
आ॒यत॑नवा-न्भवति । आपो॒ वै प॒र्जन्य॑-स्या॒यत॑नम् ।
आ॒यत॑नवा-न्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ यो॑-ऽपामा॒यत॑नं॒-वेँद॑ ॥ 83 ॥
आ॒यत॑नवा-न्भवति । सं॒वँ॒थ्स॒रो वा अ॒पामा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । य-स्सं॑वँथ्स॒र-स्या॒यत॑नं॒-वेँद॑ ।
आ॒यत॑नवा-न्भवति । आपो॒ वै सं॑वँथ्स॒र-स्या॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥
यो᳚-ऽफ्सु नाव॒-म्प्रति॑ष्ठितां॒-वेँद॑ । प्रत्ये॒व ति॑ष्ठति ॥ 84 ॥
इ॒मे वै लो॒का अ॒फ्सु प्रति॑ष्ठिताः । तदे॒षा-ऽभ्यनू᳚क्ता ॥
अ॒पाग्ं रस॒मुद॑यग्ंसन्न् । सूर्ये॑ शु॒क्रग्ं स॒माभृ॑तम् । अ॒पाग्ं रस॑स्य॒ यो रसः॑ । तं-वोँ॑ गृह्णा-म्युत्त॒ममिति॑ ॥ इ॒मे वै लो॒का अ॒पाग्ं रसः॑ । ते॑-ऽमुष्मि॑-न्नादि॒त्ये स॒माभ॑ताः ॥
जा॒नु॒द॒घ्नी-मु॑त्तर-वे॒दीङ्खा॒त्वा । अ॒पा-म्पू॑रयि॒त्वा गु॑ल्फद॒घ्नम् ॥ 85 ॥
पुष्करपर्णैः पुष्करदण्डैः पुष्करैश्च॑ सग्ग्स्ती॒र्य । तस्मि॑न् विहा॒यसे । अ॒ग्नि-म्प्र॒णीयो॑प-समा॒धाय॑ ॥ ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॑ वदन्ति ।
कस्मा᳚-त्प्रणी॒ते-ऽय-म॒ग्निश्ची॒यते᳚ । साः प्र॑णी॒ते-ऽयम॒फ्सु ह्यय॑ञ्ची॒यते᳚ ।
अ॒सौ भुव॑ने॒-ऽप्य-ना॑हिताग्नि-रे॒ताः ।
तम॒भित॑ ए॒ता अ॒भीष्ट॑का॒ उप॑दधाति ॥
अ॒ग्नि॒हो॒त्रे द॑र्शपूर्ण-मा॒सयोः᳚ ।
प॒शु॒ब॒न्धे चा॑तुर्मा॒स्येषु॑ ॥ 86 ॥
अथो॑ आहुः । सर्वे॑षु यज्ञक्र॒तुष्विति॑ ॥
ए॒तद्ध॑ स्म॒ वा आ॑हु-श्शण्डि॒लाः । कम॒ग्निञ्चि॑नुते ॥ स॒त्रि॒य-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः ।
सं॒वँ॒थ्स॒र-म्प्र॒त्यक्षे॑ण ॥ कम॒ग्निञ्चि॑नुते । सा॒वि॒त्र-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । अ॒मुमा॑दि॒त्य-म्प्र॒त्यक्षे॑ण ॥ कम॒ग्निञ्चि॑नुते ॥ 87 ॥
ना॒चि॒के॒त-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । प्रा॒णा-न्प्र॒त्यक्षे॑ण ॥ कम॒ग्निञ्चि॑नुते । चा॒तु॒र्॒हो॒त्रि॒य-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । ब्रह्म॑ प्र॒त्यक्षे॑ण ॥ कम॒ग्निञ्चि॑नुते ।
वै॒श्व॒सृ॒ज-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । शरी॑र-म्प्र॒त्यक्षे॑ण ॥ कम॒ग्निञ्चि॑नुते ।
उ॒पा॒नु॒वा॒क्य॑मा॒शु-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः ॥ 88 ॥
इ॒मान् ँलो॒का-न्प्र॒त्यक्षे॑ण ॥ कम॒ग्निञ्चि॑नुते ।
इ॒ममा॑रुण-केतुक-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒न इति॑ । य ए॒वासौ ।
इ॒तश्चा॒-मुत॑श्चा-व्यतीपा॒ती । तमिति॑ ॥ यो᳚-ऽग्नेर्मि॑थू॒या वेद॑ । मि॒थु॒न॒वा-न्भ॑वति । आपो॒ वा अ॒ग्नेर्मि॑थू॒याः ।
मि॒थु॒न॒वा-न्भ॑वति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 89 ॥
(वेद॑ - भव - त्या॒यत॑नं - भवति॒ - वेद॒ - वेद॑ - तिष्ठति - गुल्फद॒घ्नं - चा॑तुर्मा॒स्ये - ष्व॒मुमा॑दि॒त्य-म्प्र॒त्यक्षे॑ण॒ कम॒ग्नि-ञ्चि॑नुत - उपानुवा॒क्य॑मा॒शुम॒ग्नि-ञ्चि॑न्वा॒नो - मि॑थू॒या मि॑थुन॒वा-न्भ॑व॒त्येक॑-ञ्च) (अ. 22)
(पुष्प॑म॒ग्निर्वा॒युर॒सौ वै तप॑ञ्च॒न्द्रमा॒ नक्ष॑त्राणि प॒र्जन्यः॑ संवँथ्स॒रो यो᳚-ऽफ्सु नाव॑मे॒तद्ध॑ स्म॒ वै स॑त्रि॒यग्ं सं॑वँथ्स॒रग्ं सा॑वि॒त्रम॒मु-न्ना॑चिके॒त-म्प्रा॒णाग्श्चा॑तुर्होत्रि॒य-म्ब्रह्म॑ वैश्वसृ॒जग्ं शरी॑रमुपानुवा॒क्य॑मा॒शुमि॒मान् ँलो॒कानि॒ममा॑रुणकेतुकं॒-यँ ए॒वासौ)
अनुवाकं 23
आपो॒ वा इ॒दमा॑सन्-थ्सलि॒लमे॒व ।
स प्र॒जाप॑ति॒रेकः॑ पुष्करप॒र्णे सम॑भवत् ।
तस्यान्त॒-र्मन॑सि काम॒-स्सम॑वर्तत । इ॒दग्ं सृ॑जेय॒मिति॑ । तस्मा॒द्य-त्पुरु॑षो॒ मन॑सा-ऽभि॒गच्छ॑ति । तद्वा॒चा व॑दति ।
तत्कर्म॑णा करोति । तदे॒षा ऽभ्यनू᳚क्ता ॥ काम॒स्तदग्रे॒ सम॑वर्त॒ताधि॑ । मन॑सो॒ रेतः॑ प्रथ॒मं-यँदासी᳚त् ॥ 90 ॥
स॒तो बन्धु॒मस॑ति॒ निर॑विन्दन्न् । हृ॒दि प्र॒तीष्या॑ क॒वयो॑ मनी॒षेति॑ ॥ उपै॑न॒न्तदुप॑नमति । य-त्का॑मो॒ भव॑ति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ स तपो॑-ऽतप्यत ।
स तप॑स्त॒प्त्वा । शरी॑रमधूनुत । तस्य॒ य-न्मा॒ग्ं॒समासी᳚त् । ततो॑-ऽरु॒णाः के॒तवो॒ वात॑रश॒ना ऋष॑य॒ उद॑तिष्ठन्न् ॥ 91 ॥
ये नखाः᳚ । ते वै॑खान॒साः । ये वालाः᳚ । ते वा॑लखि॒ल्याः । यो रसः॑ । सो॑-ऽपाम् ॥ अ॒न्त॒र॒तः कू॒र्म-म्भू॒तग्ं सर्प॑न्तम् । तम॑ब्रवीत् । मम॒ वै त्वं-मा॒ग्ं॒सा । सम॑भूत् ॥ 92 ॥
नेत्य॑ब्रवीत् । पूर्व॑मे॒वाह-मि॒हास॒मिति॑ । तत्पुरु॑षस्य पुरुष॒त्वम् । स स॒हस्र॑शीर्षा॒ पुरु॑षः । स॒ह॒स्रा॒क्ष-स्स॒हस्र॑पात् । भू॒त्वोद॑तिष्ठत् । तम॑ब्रवीत् । त्वं-वैँ पूर्वग्ं॑ सम॑भूः ।
त्वमि॒द-म्पूर्वः॑ कुरु॒ष्वेति॑ ॥ स इ॒त आ॒दायापः॑ ॥ 93 ॥
अ॒ञ्ज॒लिना॑ पु॒रस्ता॑-दु॒पाद॑धात् । ए॒वा ह्ये॒वेति॑ ।
तत॑ आदि॒त्य उद॑तिष्ठत् । सा प्राची॒ दिक् ॥
अथा॑रु॒णः के॒तु-र्द॑क्षिण॒त उ॒पाद॑धात् । ए॒वा ह्यग्न॒ इति॑ । ततो॒ वा अ॒ग्निरुद॑तिष्ठत् । सा द॑क्षि॒णा दिक् । अथा॑रु॒णः के॒तुः प॒श्चादु॒पाद॑धात् ।
ए॒वा हि वायो॒ इति॑ ॥ 94 ॥
ततो॑ वा॒युरुद॑तिष्ठत् । सा प्र॒तीची॒ दिक् ।
अथा॑रु॒णः के॒तु-रु॑त्तर॒त उ॒पाद॑धात् । ए॒वा हीन्द्रेति॑ ।
ततो॒ वा इन्द्र॒ उद॑तिष्ठत् । सोदी॑ची॒ दिक् ।
अथा॑रु॒णः के॒तु-र्मद्ध्य॑ उ॒पाद॑धात् । ए॒वा हि पूष॒न्निति॑ । ततो॒ वै पू॒षोद॑तिष्ठत् । सेयन्दिक् ॥ 95 ॥
अथा॑रु॒णः के॒तुरु॒परि॑ष्टा-दु॒पाद॑धात् । ए॒वा हि देवा॒ इति॑ । ततो॑ देव मनु॒ष्याः पि॒तरः॑ । ग॒न्ध॒र्वा॒-फ्स॒रस॒ श्चोद॑-तिष्ठन्न् ।
सोर्ध्वा दिक् ॥ या वि॒प्रुषो॑ वि॒परा॑पतन्न् ।
ताभ्यो-ऽसु॑रा॒ रक्षाग्ं॑सि पिशा॒चाश्चो-द॑तिष्ठन्न् । तस्मा॒त्ते परा॑भवन्न् । वि॒प्रुड्भ्यो॒ हि ते सम॑भवन्न् ॥ तदे॒षा-ऽभ्यनू᳚क्ता ॥ 96 ॥
आपो॑ ह॒ य-द्बृ॑ह॒ती-र्गर्भ॒मायन्न्॑ । दक्ष॒-न्दधा॑ना ज॒नय॑न्ती-स्स्वय॒म्भुम् । तत॑ इ॒मे-ऽद्ध्य-सृ॑ज्यन्त॒ सर्गाः᳚ । अद्भ्यो॒ वा इ॒दग्ं सम॑भूत् ।
तस्मा॑दि॒दग्ं सर्व॒-म्ब्रह्म॑ स्वय॒भ्विन्ति॑ ॥
तस्मा॑दि॒दग्ं सर्व॒ग्ं॒ शिथि॑ल-मि॒वा ध्रुव॑-मिवाभवत् ॥ प्र॒जाप॑ति॒-र्वाव तत् । आ॒त्मना॒-ऽऽत्मानं॑-विँ॒धाय॑ ।
तदे॒वानु॒ प्रावि॑शत् ॥ तदे॒षा-ऽभ्यनू᳚क्ता ॥ 97 ॥
वि॒धाय॑ लो॒कान्. वि॒धाय॑ भू॒तानि॑ । वि॒धाय॒ सर्वाः᳚ प्र॒दिशो॒ दिश॑श्च । प्र॒जाप॑तिः प्रथम॒जा ऋ॒तस्य॑ । आ॒त्मना॒-ऽऽत्मा-न॑म॒भि-संविँ॑वे॒शेति॑ ॥
सर्व॑मे॒वेदमा॒प्त्वा । सर्व॑-मव॒रुद्ध्य॑ । तदे॒वानु॒ प्रवि॑शति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 98 ॥
(आसी॑ - दतिष्ठन् - नभू॒ - दपो॒ - वायो॒ इति - सेय-न्दिग॒ - भ्यनू᳚क्ता॒ - ऽभ्यनू᳚क्ता॒ -+-ऽष्टौ च॑) (अ. 23)
अनुवाकं 24
चतु॑ष्टय्य॒ आपो॑ गृह्णाति । च॒त्वारि॒ वा अ॒पाग्ं रू॒पाणि॑ । मेघो॑ वि॒द्युत् । स्त॒न॒यि॒त्नु-र्वृ॒ष्टिः । तान्ये॒वा व॑रुन्धे ॥ आ॒तप॑ति॒ वर्ष्या॑ गृह्णाति ।
ताः पु॒रस्ता॒-दुप॑दधाति । ए॒ता वै ब्र॑ह्मवर्च॒स्या आपः॑ । मु॒ख॒त ए॒व ब्र॑ह्मवर्च॒स-मव॑रुन्धे ।
तस्मा᳚-न्मुख॒तो ब्र॑ह्मवर्च॒सित॑रः ॥ 99 ॥
कूप्या॑ गृह्णाति । ता द॑क्षिण॒त उप॑दधाति । ए॒ता वै ते॑ज॒स्विनी॒रापः॑ । तेज॑ ए॒वास्य॑ दक्षिण॒तो द॑धाति । तस्मा॒-द्दक्षि॒णोर्ध॑ ऽस्तेज॒स्वित॑रः ॥
स्था॒व॒रा गृ॑ह्णाति । ताः प॒श्चादुप॑दधाति । प्रति॑ष्ठिता॒ वै स्था॑व॒राः ।
प॒श्चादे॒व प्रति॑तिष्ठति ॥ वह॑न्ती-र्गृह्णाति ॥ 100 ॥
ता उ॑त्तर॒त उप॑दधाति । ओज॑सा॒ वा ए॒ता वह॑न्तीरि॒वो-द्ग॑तीरि॒व आकूज॑तीरि॒व धाव॑न्तीः । ओज॑ ए॒वास्यो᳚त्तर॒तो द॑धाति । तस्मा॒दुत्त॒रो-ऽद्ध॑ ओज॒स्वित॑रः ॥ स॒भां॒र्या गृ॑ह्णाति ।
ता मद्ध्य॒ उप॑दधाति । इ॒यं-वैँ स॑भां॒र्याः । अ॒स्यामे॒व प्रति॑तिष्ठति ॥ प॒ल्व॒ल्या गृ॑ह्णाति । ता उ॒परि॑ष्टा-दु॒पाद॑धाति ॥ 101 ॥
अ॒सौ वै प॑ल्व॒ल्याः । अ॒मुष्या॑मे॒व प्रति॑तिष्ठति ॥ दि॒क्षूप॑दधाति । दि॒क्षु वा आपः॑ । अन्नं॒-वाँ आपः॑ । अ॒द्भ्यो वा अन्न॑ञ्जायते । यदे॒वाद्भ्यो-ऽन्न॒-ञ्जाय॑ते । तदव॑रुन्धे ॥ तं-वाँ ए॒तम॑रु॒णाः के॒तवो॒ वात॑रश॒ना ऋष॑यो-ऽचिन्वन्न् । तस्मा॑-दारुण के॒तुकः॑ ॥ तदे॒षा-ऽभ्यनू᳚क्ता ॥ के॒तवो॒ अरु॑णासश्च । ऋ॒ष॒यो वात॑रश॒नाः ।
प्र॒ति॒ष्ठाग्ं श॒तधा॑ हि । स॒माहि॑तासो सहस्र॒धाय॑स॒मिति॑ ॥ श॒तश॑श्चै॒व ऽस॒हस्र॑शश्च॒ प्रति॑तिष्ठति । य ए॒तम॒ग्निञ्चि॑नु॒ते ।
य उ॑चैनमे॒वं-वेँद॑ ॥ 102 ॥
(ब्र॒ह्म॒व॒र्च॒सित॑रो॒ - वह॑न्ती-र्गृह्णाति॒ - ता उ॒परि॑ष्टादु॒पाद॑धा - त्यारुणके॒तुको॒-ऽष्टौ च॑) (अ. 24)
अनुवाकं 25
जा॒नु॒द॒घ्नी-मु॑त्तरवे॒दीङ्खा॒त्वा । अ॒पा-म्पू॑रयति । अ॒पाग्ं स॑र्व॒त्वाय॑ । पु॒ष्क॒र॒प॒र्णग्ं रु॒क्म-म्पुरु॑ष॒-मित्युप॑दधाति । तपो॒ वै पु॑ष्करप॒र्णम् ।
स॒त्यग्ं रु॒क्मः । अ॒मृत॒-म्पुरु॑षः । ए॒ताव॒द्वा वा᳚स्ति । याव॑दे॒तत् । याव॑दे॒वास्ति॑ ॥ 103 ॥
तदव॑रुन्धे ॥ कू॒र्ममुप॑दधाति । अ॒पामे॒व मेध॒मव॑रुन्धे । अथो᳚ स्व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ सम॑ष्ट्यै ॥ आप॑मापाम॒प-स्सर्वाः᳚ ।
अ॒स्माद॒स्मा दि॒तो-ऽमुतः॑ । अ॒ग्निर्वा॒युश्च॒ सूर्य॑श्च ।
स॒ह स॑ञ्चस्क॒रर्धि॑या॒ इति॑ । वा॒य्वश्वा॑ रश्मि॒पत॑यः । मरी᳚च्यात्मानो॒ अद्रु॑हः । दे॒वी-र्भु॑वन॒ सूव॑रीः । पु॒त्र॒व॒त्वाय॑ मे सुत ॥ लो॒क-म्पृ॑णच्छि॒द्र-म्पृ॑ण ॥ 104 ॥
यास्ति॒स्रः प॑रम॒जाः ॥ ) (शोर्त् अन्-द्लोन्ग्fऒरं अरे थे समॆ इ-न्ति॑ ॥ पञ्च॒ चित॑य॒ उप॑दधाति । पाङ्क्त॒-ऽग्निः । यावा॑ने॒वाग्निः । तञ्चि॑नुते ॥
लो॒क-म्पृ॑णया द्वि॒तीया॒-मुप॑दधाति ।
पञ्च॑पदा॒ वै वि॒राट् । तस्या॒ वा इ॒य-म्पादः॑ । अ॒न्तरि॑क्ष॒-म्पादः॑ । द्यौः पादः॑ । दिशः॒ पादः॑ । प॒रोर॑जाः॒ पादः॑ ॥ वि॒राज्ये॒व प्रति॑तिष्ठति ।
य ए॒तम॒ग्निञ्चि॑नु॒ते । य उ॑चैनमे॒वं-वेँद॑ ॥ 105 ॥
(अस्ति॑ - पृणा॒ - न्तरि॑क्ष॒-म्पाद॒-ष्षट्च॑) (अ. 25)
अनुवाकं 26
अ॒ग्नि-म्प्र॒णीयो॑प-समा॒धाय॑ । तम॒भित॑ ए॒ता अ॒भीष्ट॑का॒ उप॑दधाति । अ॒ग्नि॒हो॒त्रे द॑र्शपूर्ण-मा॒सयोः᳚ । प॒शु॒ब॒न्धे चा॑तुर्मा॒स्येषु॑ ।
अथो॑ आहुः । सर्वे॑षु यज्ञक्र॒तुष्विति॑ ॥
अथ॑ हस्मा हारु॒ण-स्स्वा॑य॒म्भुवः॑ ।
सा॒वि॒त्र-स्सर्वो॒-ऽग्नि-रित्यन॑नुषङ्ग-म्मन्यामहे ।
नाना॒ वा ए॒तेषां᳚-वीँ॒र्या॑णि ॥ कम॒ग्निञ्चि॑नुते ॥ 106 ॥
स॒त्रि॒य म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । कम॒ग्निञ्चि॑नुते ।
सा॒वि॒त्र म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । कम॒ग्निञ्चि॑नुते । ना॒चि॒के॒त म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । कम॒ग्निञ्चि॑नुते ।
चा॒तु॒र्॒ हो॒त्रि॒य-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । कम॒ग्निञ्चि॑नुते ।
वै॒श्व॒सृ॒ज म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । कम॒ग्निञ्चि॑नुते ॥ 107 ॥
उ॒पा॒नु॒वा॒क्य॑-मा॒शु म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । कम॒ग्निञ्चि॑नुते । इ॒ममा॑रुण-केतुक म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒न इति॑ ॥ वृषा॒ वा अ॒ग्निः । वृषा॑णौ॒ सग्ग्स्फा॑लयेत् । ह॒न्येता᳚स्य य॒ज्ञः । तस्मा॒न्नानु॒षज्यः॑ ॥
सोत्त॑रवे॒दिषु॑ क्र॒तुषु॑ चिन्वीत । उ॒त्त॒र॒वे॒द्याग् ह्य॑ग्निश्ची॒यते᳚ ॥ प्र॒जाका॑मश्चिन्वीत ॥ 108 ॥
प्रा॒जा॒प॒त्यो वा ए॒षो᳚-ऽग्निः । प्रा॒जा॒प॒त्याः प्र॒जाः । प्र॒जावा᳚-न्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ प॒शुका॑मश्चिन्वीत । स॒ञ्ज्ञानं॒-वाँ ए॒त-त्प॑शू॒नाम् । यदापः॑ ।
प॒शू॒नामे॒व स॒ज्ञान्ने॒ ऽग्निञ्चि॑नुते । प॒शु॒मा-न्भ॑वति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 109 ॥
वृष्टि॑कामश्चिन्वीत । आपो॒ वै वृष्टिः॑ । प॒र्जन्यो॒ वर्षु॑को भवति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ आ॒म॒या॒वी चि॑न्वीत । आपो॒ वै भे॑ष॒जम् । भे॒ष॒ज-मे॒वास्मै॑ करोति । सर्व॒मायु॑रेति ॥ अ॒भि॒चरग्ग्॑ श्चिन्वीत । वज्रो॒ वा आपः॑ ॥ 110 ॥
वज्र॑मे॒व भ्रातृ॑व्येभ्यः॒ प्रह॑रति । स्तृ॒णु॒त ए॑नम् ॥ तेज॑स्कामो॒ यश॑स्कामः ।
ब्र॒ह्म॒व॒र्च॒सका॑म-स्स्व॒र्गका॑मश्चिन्वीत । ए॒ता व॒द्वा वा᳚स्ति । याव॑दे॒तत् । याव॑दे॒वास्ति॑ । तदव॑रुन्धे ॥ तस्यै॒ तद्व्र॒तम् । वर्ष॑ति॒ न धा॑वेत् ॥ 111 ॥
अ॒मृतं॒-वाँ आपः॑ । अ॒मृत॒स्या-न॑न्तरित्यै ॥
नाफ्सु-मूत्र॑पुरी॒षङ्कु॑र्यात् । न निष्ठी॑वेत् । न वि॒वस॑न-स्स्नायात् । गुह्यो॒ वा ए॒षो᳚-ऽग्निः ।
ए॒तस्या॒ग्ने रन॑ति दाहाय ॥ न पु॑ष्करप॒र्णानि॒ हिर॑ण्यं॒-वाँ-ऽधि॒तिष्ठे᳚त् । ए॒तस्या॒ग्ने-रन॑भ्यारोहाय ॥ न कूर्म॒स्याश्ञी॑यात् ।
नोद॒कस्या॒-घातु॑का॒न्येन॑-मोद॒कानि॑ भवन्ति । अ॒घातु॑का॒ आपः॑ । य ए॒तम॒ग्निञ्चि॑नु॒ते । य उ॑चैनमे॒वं-वेँद॑ ॥ 112 ॥
(चि॒नु॒ते॒ - चि॒नु॒ते॒ - प्र॒जाका॑मश्चिन्वीत॒ - य ए॒वं-वेँदा - पो॑ - धावे॒ - दश्ञी॑याच्च॒त्वारि॑ च) (अ. 26)
अनुवाकं 27
इ॒मा नु॑क॒-म्भुव॑ना सीषधेम । इन्द्र॑श्च॒ विश्वे॑च दे॒वाः ॥ य॒ज्ञञ्च॑ नस्त॒न्वञ्च॑ प्र॒जाञ्च॑ । आ॒दि॒त्यैरिन्दः॑ स॒ह सी॑षधातु ॥
आ॒दि॒त्यैरिन्द्र॒-स्सग॑णो-म॒रुद्भिः॑ । अ॒स्माक॑-म्भूत्ववि॒ता त॒नूना᳚म् ॥ आप्ल॑वस्व॒ प्रप्ल॑वस्व । आ॒ण्डी भ॑व ज॒ मा मु॒हुः । सुखादीन्दुः॑ खनि॒धनाम् । प्रति॑मुञ्चस्व॒ स्वा-म्पु॒रम् ॥ 113 ॥
मरी॑चय-स्स्वायम्भु॒वाः । ये श॑री॒राण्य॑ कल्पयन्न् ।
ते ते॑ दे॒हङ्क॑ल्पयन्तु । मा च॑ ते॒ ख्या स्म॑ तीरिषत् ॥ उत्ति॑ष्ठत॒ मा स्व॑प्त । अ॒ग्नि-मि॑च्छद्ध्व॒-म्भार॑ताः । राज्ञ॒-स्सोम॑स्य तृ॒प्तासः॑ । सूर्ये॑ण स॒युजो॑षसः ॥ युवा॑ सु॒वासाः॒ परि॑वीत॒ आगा᳚त् । स उ॒ श्रेया᳚-न्भवति॒ जाय॑मानः । त-न्धीरा॑सः क॒वय॒ उन्न॑यन्ति । स्वा॒धियो॒ मन॑सा देव॒यन्तः॑ ॥
अ॒ष्टाच॑क्रा॒ नव॑द्वारा ॥ 114 ॥
दे॒वाना॒-म्पूर॑यो॒द्ध्या । तस्याग्ं॑ हिरण्म॑यः को॒शः । स्व॒र्गो लो॒को ज्योति॒षा ऽऽवृ॑तः ॥ यो वै ता᳚-म्ब्रह्म॑णो वे॒द । अ॒मृते॑नावृ॒ता-म्पु॑रीम् । तस्मै᳚ ब्रह्म च॑ ब्रह्मा॒ च । आ॒युः कीर्ति॑-म्प्र॒जान्द॑दुः ॥ वि॒भ्राज॑माना॒ग्ं॒ हरि॑णीम् । य॒शसा॑ सम्प॒रीवृ॑ताम् । पुरग्ं॑ हिरण्म॑यी-म्ब्र॒ह्मा ॥ 115 ॥
वि॒वेशा॑प॒राजि॑ता ॥ पराङ्गेत्य॑ (परांअत्य॑) ज्याम॒यी ।
पराङ्गेत्य॑ (परांअत्य॑) नाश॒की । इ॒ह चा॑मुत्र॑ चान्वे॒ति । वि॒द्वा-न्दे॑वासु॒रानु॑भ॒यान् ॥
यत्कु॑मा॒री म॒न्द्रय॑ते । य॒द्यो॒षिद्य-त्प॑ति॒व्रता᳚ । अरि॑ष्टं॒-यँत्किञ्च॑ क्रि॒यते᳚ ।
अ॒ग्नि-स्तदनु॑ वेधति ॥ अ॒शृता॑स-श्शृ॑तास॒श्च ॥ 116 ॥
य॒ज्वानो॒ ये-ऽप्य॑य॒ज्वनः॑ । स्व॑र्यन्तो॒ नापे᳚क्षन्ते ।
इन्द्र॑-म॒ग्निञ्च॑ ये वि॒दुः ॥ सिक॑ता इव सं॒यँन्ति॑ ।
र॒श्मिभिः॑-समु॒दीरि॑ताः । अ॒स्मा-ल्लो॒काद॑-मुष्मा॒च्च । ऋ॒षिभि॑-रदात्-पृ॒श्निभिः॑ ॥ अपे॑त॒ वीत॒ वि च॑ सर्प॒तातः॑ । ये-ऽत्र॒ स्थ पु॑रा॒णा ये च॒ नूत॑नाः ।
अहो॑भि-र॒द्भि-र॒क्तुभि॒-र्व्य॑क्तम् ॥ 117 ॥
य॒मो द॑दात्व-व॒सान॑मस्मै ॥ नृ मु॑णन्तु नृ पा॒त्वर्यः॑ । अ॒कृ॒ष्टा ये च॒ कृष्ट॑जाः । कु॒मारी॑षु क॒नीनी॑षु । जा॒रिणी॑षु च॒ ये हि॒ताः ॥ रेतः॑ पीता॒ आण्ड॑पीताः । अङ्गा॑रेषु च॒ ये हु॒ताः । उ॒भया᳚-न्पुत्र॑ पौत्र॒कान् । यु॒वे॒-ऽहं-यँ॒मराज॑गान् ॥ श॒तमिन्नु श॒रदो॒ अन्ति॑ देवा॒ यत्रा॑ नश्च॒क्रा ज॒रस॑-न्त॒नूना᳚म् । पु॒त्रासो॒ यत्र॑ पि॒तरो॒ भव॑न्ति॒ मा नो॑ म॒ध्या री॑रिष॒तायु॒र्गन्तोः᳚ ॥
अदो॒ यद्ब्रह्म॑ विल॒बम् । पि॒तृ॒णाञ्च॑ य॒मस्य॑ च ।
वरु॑ण॒-स्याश्वि॑नो-र॒ग्नेः । म॒रुता᳚ञ्च वि॒हाय॑साम् ॥
का॒म॒प्र॒यव॑ण-म्मे अस्तु । स ह्ये॑वास्मि॑ स॒नात॑नः । इति नाको ब्रह्मिश्रवो॑ रायो॒ धनम् । पु॒त्रानापो॑ दे॒वीरि॒हाहि॑ता ॥ 118 ॥
(पु॒रं - नव॑द्वारा - ब्र॒ह्मा - च - व्य॑क्तग्ं - श॒रदो॒-ऽष्टौ च॑) (अ. 27)
अनुवाकं 28
विशी᳚र्ष्णी॒-ङ्गृद्ध्र॑-शीर्ष्णीञ्च । अपेतो॑ निर्-ऋ॒तिग्ं ह॑थः । परिबाधग्ग् श्वे॑तकु॒क्षम् । नि॒जङ्घग्ं॑ शब॒लोद॑रम् ॥ स॒ तान्. वा॒च्याय॑या स॒ह । अग्ने॒ नाश॑य स॒न्दृशः॑ । ई॒र्ष्या॒सू॒ये बु॑भु॒क्षाम् । म॒न्यु-ङ्कृ॒त्या-ञ्च॑ दीधिरे । रथे॑न किग्ंशु॒काव॑ता । अग्ने॒ नाश॑य स॒न्दृशः॑ ॥ 119 ॥
(विशी᳚र्ष्णी॒-न्दश॑) (अ. 28)
अनुवाकं 29
प॒र्जन्या॑य॒ प्रगा॑यत । दि॒वस्पु॒त्राय॑ मी॒ढुषे᳚ । स नो॑ य॒वस॑मिच्छतु ॥ इ॒दं-वँचः॑ प॒र्जन्या॑य स्व॒राजे᳚ । हृ॒दो अ॒स्त्वन्त॑र॒न्त-द्यु॑योत ।
म॒यो॒भूर्वातो॑ वि॒श्वकृ॑ष्टय-स्सन्त्व॒स्मे । सु॒पि॒प्प॒ला ओष॑धी-र्दे॒वगो॑पाः ॥
यो गर्भ॒-मोष॑धीनाम् । गवा᳚ङ्कृ॒णोत्यर्व॑ताम् । प॒र्जन्यः॑ पुरु॒षीणा᳚म् ॥ 120 ॥
(प॒र्जन्या॑य॒ दश॑) (अ. 29)
अनुवाकं 30
पुन॑र्मामैत्विन्द्रि॒यम् । पुन॒रायुः॒ पुन॒र्भगः॑ । पुन॒-र्ब्राह्म॑ण-मैतु मा । पुन॒-र्द्रवि॑ण मैतु मा ॥ यन्मे॒-ऽद्य रेतः॑ पृथि॒वीमस्कान्॑ ।
यदोष॑धीर॒प्यस॑र॒-द्यदापः॑ । इ॒दन्त-त्पुन॒राद॑दे । दी॒र्घा॒यु॒त्वाय॒ वर्च॑से ॥ यन्मे॒ रेतः॒ प्रसि॑च्यते । यन्म॒ आजा॑यते॒ पुनः॑( ) । तेन॑ माम॒मृत॑-ङ्कुरु । तेन॑ सुप्र॒जस॑ङ्कुरु ॥ 121 ॥
(पुन॒र्द्वे च॑) (अ. 30)
अनुवाकं 31
अ॒द्भय-स्तिरो॒धा जा॑यत । तव॑ वैश्रव॒ण-स्स॑दा । तिरो॑ धेहि सप॒त्नान्नः॑ । ये अपो॒-ऽश्नन्ति॑ केच॒न ॥ त्वा॒ष्ट्री-म्मा॒यां-वँ᳚श्रव॒णः ।
रथग्ं॑ सहस्र॒ वन्धु॑रम् । पु॒रु॒श्च॒क्रग्ं सह॑स्राश्वम् । आस्था॒ याया॑हि नो ब॒लिम् ॥ यस्मै॑ भू॒तानि॑ ब॒लिमाव॑हन्ति । धन॒ङ्गावो॒ हस्ति॒ हिर॑ण्य॒मश्वान्॑ ॥ 122 ॥
असा॑म सुम॒तौ य॒ज्ञिय॑स्य । श्रिय॒-म्बिभ्र॒तो ऽन्न॑मुखीं-विँ॒राज᳚म् ॥ सु॒द॒र्॒श॒ने च॑ क्रौ॒ञ्चे च॑ । मै॒ना॒गे च॑ म॒हागि॑रौ । श॒तद्वा॒ट्टर॑गम॒न्ता (स॒तद्वा॒ट्टर॑गम॒न्ता) ।
स॒ग्ं॒हार्य॒-न्नग॑र॒-न्तव॑ ॥
इति मन्त्राः᳚ । कल्पो॑-ऽत ऊ॒र्ध्वम् ॥
यदि॒ बलि॒ग्ं॒ हरे᳚त् । हि॒र॒ण्य॒ना॒भये॑ वितु॒दये॑ कौबे॒राया॒य-म्ब॑लिः ॥ 123 ॥
सर्वभूताधिपतये न॑म इ॒ति । अथ बलिग्ं हृत्वोप॑तिष्ठे॒त ॥ क्ष॒त्र-ङ्क्ष॒त्रं-वैँ᳚श्रव॒णः । ब्राह्मणा॑ वय॒ग्ग्॒ स्मः ।
नम॑स्ते अस्तु॒ मा मा॑ हिग्ंसीः । अस्मा-त्प्रविश्यान्न॑मद्धी॒ति ॥ अथ तमग्नि-मा॑दधी॒त । यस्मिन्ने तत्कर्म प्र॑युञ्जी॒त ॥
ति॒रोधा॒ भूः । ति॒रोधा॒ भुवः॑ ॥ 124 ॥
ति॒रोधा॒-स्स्वः॑ । ति॒रोधा॒ भूर्भुव॒स्स्वः॑ ।
सर्वेषां-लोँकाना-माधिपत्ये॑ सीदे॒ति ॥ अथ तमग्नि॑-मिन्धी॒त । यस्मिन्ने तत्कर्म प्र॑युञ्जी॒त ॥ ति॒रोधा॒ भू-स्स्वाहा᳚ । ति॒रोधा॒ भुव॒-स्स्वाहा᳚ । ति॒रोधा॒-स्स्वः॑ स्वाहा᳚ । ति॒रोधा॒ भूर्भुव॒स्स्व॑स्स्वाहा᳚ ॥
यस्मिन्नस्य काले सर्वा आहुतीर्-हुता॑ भवे॒युः ॥ 125 ॥
अपि ब्राह्मण॑मुखी॒नाः । तस्मिन्नह्नः काले प्र॑युञ्जी॒त ।
परः॑ सु॒प्तज॑नाद्वे॒पि ॥ मा स्म प्रमाद्यन्त॑ माद्ध्या॒पयेत् । सर्वार्था᳚-स्सिद्ध्य॒न्ते । य ए॑वं-वेँ॒द । क्षुद्ध्य-न्निद॑मजा॒नताम् ।
सर्वार्था न॑ सिद्ध्य॒न्ते ॥ यस्ते॑ वि॒घातु॑को भ्रा॒ता ।
ममान्तर्-हृ॑दये॒ श्रितः ॥ 126 ॥
तस्मा॑ इ॒ममग्र॒ पिण्ड॑ञ्जुहोमि । स मे᳚-ऽर्था॒-न्मा विव॑धीत् । मयि॒ स्वाहा᳚ ॥ रा॒जा॒धि॒रा॒जाय॑ प्रसह्य सा॒हिने᳚ । नमो॑ व॒यं-वैँ᳚श्रव॒णाय॑ कुर्महे ।
स मे॒ कामा॒न् काम॒ कामा॑य॒ मह्य᳚म् । का॒मे॒श्व॒रो वै᳚श्रव॒णो द॑दातु । कु॒बे॒राय॑ वैश्रव॒णाय॑ । म॒हा॒रा॒जाय॒ नमः॑ । के॒तवो॒ अरु॑णासश्च ।
ऋ॒ष॒यो वात॑रश॒नाः । प्र॒ति॒ष्ठाग्ं श॒तधा॑ हि ।
स॒माहि॑तासो सहस्र॒धाय॑सम् । शि॒वा न॒-श्शन्त॑मा भवन्तु । दि॒व्या आप॒ ओष॑धयः । सु॒मृ॒डी॒का सर॑स्वति । मा ते॒ व्यो॑म स॒न्दृशि॑ ॥ 127 ॥
(अश्वा᳚न्-बलि॒-र्भुवो॑ - भवे॒युः - श्रित - श्च॑ स॒प्त च॑) (अ. 31)
अनुवाकं 32
संवँथ्सरमेत॑-द्व्रत॒ञ्चरेत् । द्वौ॑ वा मा॒सौ ॥ नियम-स्स॑मासे॒न ॥ तस्मि-न्नियम॑ विशे॒षाः । त्रिषवण-मुदको॑पस्प॒र्॒शी । चतुर्थ कालपान॑भक्त॒-स्स्यात् । अहरहर्वा भैक्ष॑मश्न॒यात् ।
औदुम्बरीभि-स्समिद्भि-रग्नि॑-म्परि॒चरेत् ।
पुनर्मा मैत्विन्द्रिय-मित्येतेना-ऽनु॑वाके॒न ।
उद्धृत परिपूताभिरद्भिः कार्य॑-ङ्कुर्वी॒त ॥ 128 ॥
अ॑सञ्च॒यवान् । अग्नये वायवे॑ सूर्या॒य । ब्रह्मणे प्र॑जाप॒तये । चन्द्रमसे न॑क्षत्रे॒भ्यः । ऋतुभ्य-स्संवँ॑थ्सरा॒य । वरुणा-यारुणायेति व्र॑तहो॒माः । प्र॒व॒र्ग्यव॑दादे॒शः । अरुणाः का᳚ण्ड ऋ॒षयः ॥ अरण्ये॑-ऽधीयी॒रन्न् । भद्रङ्कर्णेभिरिति द्वे॑ जपि॒त्वा ॥ 129 ॥
महानाम्नीभि-रुदकग्ं सग्ग्॑स्प॒र्श्य । तमाचा᳚र्यो द॒द्यात् । शिवान-श्शन्तमे-त्योषधी॑राल॒भते । सुमृडीके॑ति भू॒मिम् । एवम॑पव॒र्गे ।
धे॑नु-र्द॒क्षिणा । कग्ं संवाँस॑श्च क्षौ॒मम् । अन्य॑द्वा शु॒क्लम् । य॑था श॒क्ति वा । एवग्ग् स्वाद्ध्याय॑ धर्मे॒ण । अरण्ये॑-ऽधीयी॒त । तपस्वी पुण्यो भवति तपस्वी पु॑ण्यो भ॒वति ॥ 130 ॥
(कु॒र्वी॒त - ज॑पि॒त्वा - स्वाद्ध्याय॑धर्मे॒ण द्वे च॑) (अ. 32)
(भ॒द्रग्ग् - स्मृतिः॑ - साक॒जान्ना॒ - मक्ष्य- ति॑ता॒म्रा - ण्य॑त्युर्ध्वा॒क्ष - आरोगः - क्वेद - मग्निश्च - स॑हस्र॒वृत् - प॒वित्र॑वन्त॒ -आत॑नुष्वा॒ -ष्टयो॑नीं॒ - ँयो-ऽसा॒ - वथादित्य - स्यारोग-स्याथ वायो- रथाग्ने॒--र् दक्षिणपूर्वस्या - मि॑न्द्रघो॒षा व॒-आप॑मापां॒योँ॑-ऽपा - मापो॒ वै - चतु॑ष्टय्यो - जानुद॒घ्नी - म॒ग्नि-म्प्र॒णीये॒ - मा नु॑ कं॒ - ँविशी᳚र्ष्णीं - प॒र्जन्या॑य॒ - पुन॑ - र॒द्भ्यः -संवँथ्सर-न्द्वात्रिग्ं॑शत्)
(भ॒द्रं - ज्यो॒तिषा॒ - तस्मि-न्राजानं - क॒श्यपा᳚-थ्सहस्र॒वृदि॑यं॒- नपुग्ंस॑क - म॒ष्टयो॑नी॒ - मवपतन्ताना - मा॒यत॑नवा-न्भवति - स॒तो बन्धुं॒ - ता उ॑त्तर॒तो - वज्र॑मे॒व - पुन॑र्मामैतु
त्रि॒ग्ं॒शदु॑त्तरश॒तम्)
(भद्रं - तपस्वी पुण्यो भवति तपस्वी पु॑ण्यो भ॒वति)
॥ हरिः॑ ओम् ॥
॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय आरण्यके प्रथमः प्रपाठक-स्समाप्तः ॥
kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya āraṇyake prathamaḥ prapāṭhakaḥ - aruṇaketukacayanaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
anuvākaṃ 1
bha॒dra-ṅkarṇḙbhi-śśṛṇu॒yāma̭ devāḥ |
bha॒dra-mpa̭śyemā॒kṣabhi॒-ryaja̭trāḥ |
sthi॒rairaṅgai᳚stuṣṭu॒vāgṃ sa̭sta॒nūbhiḥ̭ | vyaśḙma de॒vahi̭taṃ॒-ya~dāyuḥ̭ ||
sva॒sti na॒ indro̭ vṛ॒ddhaśra̭vāḥ |
sva॒sti naḥ̭ pū॒ṣā vi॒śvavḙdāḥ |
sva॒sti na॒stārkṣyo॒ ari̭ṣṭanemiḥ |
sva॒sti no॒ bṛha॒spati̭-rdadhātu ||
āpa̭māpāma॒pa-ssarvāḥ᳚ |
a॒smā-da॒smā-di॒to-'mutaḥ̭ || 1 ||
a॒gnirvā॒yuśca॒ sūrya̭śca | sa॒ha sa̭ñca-ska॒rardhi̭yā || vā॒yvaśvā̭ raśmi॒pata̭yaḥ | marī᳚cyātmāno॒ adrṷhaḥ | de॒vī-rbhṷvana॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒ttvāya̭ me suta || mahānāmnī-rma̭hāmā॒nāḥ | ma॒ha॒so ma̭hasa॒-ssvaḥ̭ |
de॒vīḥ pa̭rjanya॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒ttvāya̭ me suta || 2 ||
a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā rakṣaḥ̭ | a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā ragha᳚m | apā᳚ghrā॒mapa̭ cā॒varti᳚m | apa̭ de॒vīri॒to hi̭ta || vajra̭-nde॒vīrajī̭tāgśca |
bhuva̭na-ndeva॒sūva̭rīḥ | ā॒di॒tyānadi̭ti-nde॒vīm | yoni̭nordhva-mu॒dīṣa̭ta || śi॒vā na॒-śśanta̭mā bhavantu | di॒vyā āpa॒ oṣa̭dhayaḥ( ) |
su॒mṛ॒ḍī॒kā sara̭svati | mā te॒ vyo̭ma sa॒ndṛśi̭ || 3 ||
(a॒mutaḥ̭ - su॒ - tauṣa̭dhayo॒ dve ca̭ ) (a. 1)
anuvākaṃ 2
smṛtiḥ̭ pra॒tyakṣa̭-maiti॒hya᳚m | anṷmāna-ścatuṣṭa॒yam | e॒tairādi̭tya maṇḍalam |
sarvai̭reva॒ vidhā᳚syate || sūryo॒ marī̭ci॒māda̭tte | sarvasmā᳚-dbhuva̭nāda॒dhi | tasyāḥ pāka vi̭śeṣe॒ṇa | smṛ॒ta-ṅkā̭la vi॒śeṣa̭ṇam ||
na॒dīva॒ prabha̭vā-tkā॒cit | a॒kṣayyā᳚-thsyanda॒te ya̭thā || 4 ||
tānnadyo-'bhi sa̭māya॒nti | so॒ru-ssatī̭ na ni॒varta̭te ||
e॒vannā॒nā sa̭mutthā॒nāḥ | kā॒lā-ssaṃ̭va~thsa॒ragg śri̭tāḥ | aṇuśaśca ma̭haśa॒śca | sarvḙ samava॒yantri̭ tam || sa tai᳚-ssa॒rvai-ssa̭māvi॒ṣṭaḥ | ū॒ru-ssa̭nna ni॒varta̭te | adhi saṃva~thsa̭raṃ-vi~॒dyāt |
tadeva̭ lakṣa॒ṇe || 5 ||
aṇubhiśca ma̭hadbhi॒śca | sa॒mārṷ̄ḍhaḥ pra॒dṛśya̭te | saṃva~thsaraḥ pra̭tyakṣe॒ṇa |
nā॒dhisa̭ttvaḥ pra॒dṛśya̭te || pa॒ṭaro̭ vikli̭dhaḥ pi॒ṅgaḥ | e॒ta-dva̭ruṇa॒ lakṣa̭ṇam | yatraita̭-dupa॒dṛśya̭te | sa॒hasra̭-ntatra॒ nīya̭te ||
ekagṃ hi śiro nā̭nā mu॒khe | kṛ॒thsna-nta̭dṛta॒ lakṣa̭ṇam || 6 ||
ubhayata-ssapte᳚ndriyā॒ṇi | ja॒lpita̭-ntveva॒ dihya̭te ||
śuklakṛṣṇe saṃva~̭thsara॒sya | dakṣiṇa vāma̭yoḥ pā॒rśvayoḥ | tasyai॒ṣā bhava̭ti || śu॒kra-ntḙ a॒nyadya̭ja॒ta-ntḙ a॒nyat |
viṣṷrūpe॒ aha̭nī॒ dyauri̭vāsi | viśvā॒ hi mā॒yā ava̭si svadhāvaḥ | bha॒drā tḙ pūṣanni॒ha rā॒tira॒stviti̭ ||
nātra॒ bhuva̭nam | na pū॒ṣā | na pa॒śavaḥ̭ |
nāditya-ssaṃva~thsara eva pratyakṣeṇa priyata̭maṃ-vi~॒dyāt | etadvai saṃva~thsarasya priyata̭magṃ rū॒pam | yo-'sya mahānartha utpathsyamā̭no bha॒vati | ida-mpuṇya-ṅkṷruṣve॒ti | tamāhara̭ṇa-nda॒dyāt || 7 ||
(ya॒thā॒ - la॒kṣa॒ṇa - ṛ̭tu॒lakṣa̭ṇaṃ॒ - bhuva̭nagṃ sa॒pta ca̭) (a. 2)
anuvākaṃ 3
sā॒ka॒ñjānāgṃ̭ sa॒ptatha̭māhu-reka॒jam | ṣaḍṷdya॒mā ṛṣa̭yo deva॒jā iti̭ |
teṣā̭mi॒ṣṭāni॒ vihi̭tāni dhāma॒śaḥ | sthā॒tre rḙjante॒ vikṛ̭tāni rūpa॒śaḥ || konṷ maryā॒ ami̭thitaḥ | sakhā॒ sakhā̭yamabravīt | jahā̭ko a॒smadī̭ṣate ||
yasti॒tyāja̭ sakhi॒vida॒gṃ॒ sakhā̭yam |
na tasya̭ vā॒cyapi̭ bhā॒go a̭sti |
yadīgṃ̭ śṛ॒ṇotya॒lakagṃ̭ śṛṇoti || 8 ||
na hi pra॒veda̭ sukṛ॒tasya॒ panthā॒miti̭ ||
ṛ॒tur-ṛ̭tunā nu॒dyamā̭naḥ |
vina̭nādā॒bhidhā̭vaḥ | ṣaṣṭiśca trigṃśa̭kā va॒lgāḥ |
śu॒klakṛ̭ṣṇau ca॒ ṣāṣṭi̭kau ||
sā॒rā॒ga॒va॒strai-rja॒rada̭kṣaḥ |
va॒sa॒nto vasṷbhi-ssa॒ha | saṃ॒va~॒thsa॒rasya̭ savi॒tuḥ | prai॒ṣa॒kṛ-tpra̭tha॒ma-ssmṛ̭taḥ || a॒mūnā॒daya̭-tetya॒nyān || 9 ||
a॒mūgśca̭ pari॒rakṣa̭taḥ | e॒tā vā॒caḥ pra̭yujya॒nte | yatrai ta̭dupa॒dṛśya̭te || e॒tade॒va vi̭jānī॒yāt | pra॒māṇa̭-ṅkāla॒parya̭ye | vi॒śe॒ṣa॒ṇa-ntṷ vakṣyā॒maḥ | ṛ॒tūnā᳚-ntanni॒bodha̭ta || śuklavāsā̭ rudra॒gaṇaḥ | grī॒ṣmeṇā̭varta॒te sa̭ha |
ni॒jaha̭-npṛthi̭vīgṃ sa॒rvām || 10 ||
jyo॒tiṣā᳚ 'prati॒khyena̭ saḥ || vi॒śva॒rū॒pāṇi̭ vāsā॒gṃ॒si | ā॒di॒tyānā᳚-nni॒bodha̭ta | saṃva~thsarīṇa̭-ṅkarma॒phalam | varṣābhi-rda̭datā॒gṃ॒ saha || aduḥkho̭ duḥkha ca̭kṣuri॒va | tadmā̭ pīta iva॒ dṛśya̭te | śītenā᳚ vyatha̭yanni॒va | ru॒ruda̭kṣa iva॒ dṛśya̭te || hlādayate᳚ jvala̭taścai॒va |
śā॒myata̭ścāsya॒ cakṣṷṣī | yāvai prajā bhragg̭śya॒nte | saṃva~thsarāttā bhragg̭śya॒nte || yāḥ॒ prati̭tiṣṭha॒nti | saṃva~thsare tāḥ prati̭tiṣṭha॒nti | va॒r॒ṣābhya̭ itya॒rthaḥ || 11 ||
(śṛ॒ṇo॒ - tya॒nyānth - sa॒rvā - me॒va ṣaṭca̭) (a. 3)
anuvākaṃ 4
akṣi̭duḥ॒khotthi̭tasyai॒va | vi॒prasa̭nne ka॒nīni̭ke | āṅkte cādga̭ṇa-nnā॒sti | ṛ॒bhūṇā᳚-ntanni॒bodha̭ta || ka॒na॒kā॒bhāni̭ vāsā॒gṃ॒si | a॒hatā̭ni ni॒bodha̭ta |
annamaśrnīta̭ mṛjmī॒ta | a॒haṃ-vo~̭ jīva॒napra̭daḥ || e॒tā vā॒caḥ pra̭yujya॒nte |
śa॒radya̭tropa॒ dṛśya̭te || 12 ||
abhidhūnvanto-'bhighna̭nta i॒va | vā॒tava̭nto ma॒rudga̭ṇāḥ || amuto jetumiṣumṷkhami॒va | sannaddhā-ssaha da̭dṛśe॒ ha | apaddhvastai-rvastiva̭rṇairi॒va | vi॒śi॒khāsaḥ̭ kapa॒rdinaḥ || akruddhasya yothsya̭māna॒sya | kṛ॒ddhasyḙva॒ lohi̭nī | hemataścakṣṷṣī vi॒dyāt | a॒kṣṇayoḥ᳚, kṣipa॒ṇori̭va || 13 ||
durbhikṣa-ndeva̭loke॒ṣu | ma॒nūnā̭muda॒ka-ṅgṛ̭he | e॒tā vā॒caḥ pra̭vada॒ntīḥ | vai॒dyuto̭ yānti॒ śaiśi̭rīḥ || tā a॒gniḥ pava̭mānā॒ anvai᳚kṣata | i॒ha jī̭vi॒kāma-pa̭ripaśyann | tasyai॒ṣā bhava̭ti || i॒heha vaḥ̭ svata॒pasaḥ | marṷta॒-ssūrya̭tvacaḥ | śarma̭ sa॒prathā॒ āvṛ̭ṇe || 14 ||
(dṛśya̭ta - i॒vā - vṛ̭ṇe) (a. 4)
anuvākaṃ 5
ati̭ tā॒mrāṇi̭ vāsā॒gṃ॒si | a॒ṣṭiva̭jri śa॒taghni̭ ca |
viśve devā vipra̭hara॒nti | a॒gniji̭hva a॒saśca̭ta || naiva devo̭ na ma॒rtyaḥ | na rājā va̭ruṇo॒ vibhuḥ | nāgni-rnendro na pa̭vamā॒naḥ | mā॒tṛkka̭cca na॒ vidya̭te || di॒vyasyaikā॒ dhanṷrārtniḥ |
pṛ॒thi॒vyāmapa̭rā śri॒tā || 15 ||
tasyendro vamri̭rūpe॒ṇa | dha॒nurjyā̭-machi॒nathsva̭yam || tadi̭ndra॒dhanṷritya॒jyam | a॒bhrava̭rṇeṣu॒ cakṣa̭te | etadeva śaṃyo~-rbārha̭spatya॒sya | e॒ta-drṷdrasya॒ dhanuḥ || ru॒drasya̭ tveva॒ dhanṷrārtniḥ | śira॒ utpi̭peṣa |
sa pra̭va॒rgyo̭-'bhavat | tasmā॒-dya-ssapra̭va॒rgyeṇa̭ ya॒jñena॒ yaja̭te |
ru॒drasya॒ sa śiraḥ॒ prati̭dadhāti | nainagṃ̭ ru॒dra ārṷko bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 16 ||
(śri॒tā - yaja̭te॒ trīṇi̭ ca) (a. 5)
anuvākaṃ 6
a॒tyū॒rdhvā॒kṣo-'ti̭raścāt | śiśi̭raḥ pra॒dṛśya̭te |
naiva rūpa-nna̭ vāsā॒gṃ॒si | na cakṣuḥ̭ prati॒dṛśya̭te || a॒nyonya॒-ntu na̭ higgsrā॒taḥ | sa॒ta sta̭-ddeva॒lakṣa̭ṇam | lohito-'kṣṇi śā̭raśī॒rṣṇiḥ |
sū॒ryasyo̭daya॒na-mpra̭ti || tva-ṅkaroṣi̭ nyañja॒likām | tva॒-ṅkaro̭ṣi ni॒jānṷkām || 17 ||
nijānukāme᳚ nyañja॒likā | amī vāca-mupāsa̭tāmi॒ti ||
tasmai sarva ṛtavo̭ nama॒nte | maryādā karatvā-tpra̭puro॒dhām | brāhmaṇa̭ āpno॒ti | ya ḙvaṃ-ve~॒da |
sa khalu saṃva~thsara etai-ssenānī̭bhi-ssa॒ha |
indrāya sarvān-kāmāna̭bhiva॒hati | sa dra॒phsaḥ |
tasyai॒ṣā bhava̭ti || 18 ||
ava̭ dra॒phso agṃ̭śa॒matī̭matiṣṭhat | i॒yā॒naḥ kṛ॒ṣṇo da॒śabhiḥ̭ sa॒hasraiḥ᳚ |
āva॒rta-mindra॒-śśacyā॒ dhama̭ntam | upasnuhi ta-nnṛmaṇā-matha̭drāmi॒ti || etayai vendra-ssalā vṛ̭kyā sa॒ha | asurā-npa̭rivṛ॒ścati | pṛthi̭vya॒gṃ॒ śuma̭tī | tāma॒nva-va̭sthita-ssaṃva~thsa॒ro di॒vañca̭ |
naivaṃ-vi~duṣā-''cāryā᳚-ntevā॒sinau | anyonyasmai᳚ druhyā॒tām | yo dru॒hyati | bhraśyate sva̭rgā-llo॒kāt | ityatu ma̭ṇḍalā॒ni | sūrya maṇḍalā᳚ nyākhyā॒yikāḥ | ata ūrdhvagṃsa̭nirva॒canāḥ || 19 ||
(ni॒jānṷkāṃ॒ - bhava̭ti - druhyā॒tā-mpañca̭ ca) (a. 6)
anuvākaṃ 7
ārogo bhrājaḥ paṭaraḥ̭ pata॒ṅgaḥ | svarṇaro jyotiṣīmāṋ. vibhā॒saḥ | te asmai sarve divamā̭tapa॒nti | ūrja-nduhānā anapasphura̭nta i॒ti || kaśya̭po-'ṣṭa॒maḥ | sa mahāmeru-nna̭ jahā॒ti | tasyai॒ṣā bhava̭ti || yatte॒ śilpa̭-ṅkaśyapa roca॒nāva̭t | i॒ndri॒yāva̭-tpuṣka॒la-ñci॒trabhā̭nu |
yasmi॒-nthsūryā॒ arpi̭tā-ssa॒pta sā॒kam || 20 ||
tasmi-nrājāna-madhiviśrayḙmami॒ti || te asmai sarve kaśyapā-jjyoti̭--rlabha॒nte | tānthsomaḥ kaśyapādadhi̭ nirdha॒mati | bhrastā karma kṛ̭divai॒vam ||
prāṇo jīvānīndriya̭ jīvā॒ni | sapta śīrṣa̭ṇyāḥ prā॒ṇāḥ |
sūryā i̭tyācā॒ryāḥ || apaśyamaha metān-thsapta sū᳚ryāni॒ti | pañcakarṇo̭ vāthsyā॒yanaḥ | saptakarṇa̭śca plā॒kṣiḥ || 21 ||
ānuśravika eva nau kaśya̭pa i॒ti | ubhaṷ veda॒yite |
na hi śekumiva mahāmḙru-ṅga॒ntum ||
apaśyamahameta-thsūryamaṇḍala-mpariva̭rtamā॒nam |
gā॒rgyaḥ prā̭ṇatrā॒taḥ | gacchanta ma̭hāme॒rum | eka̭ñcāja॒hatam || bhrājapaṭara pata̭ṅgā ni॒hane | tiṣṭhannā̭tapa॒nti | tasmā̭di॒ha taptri̭ tapāḥ || 22 ||
a॒mutre॒tare | tasmā̭di॒hā taptri̭ tapāḥ || teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti || sa॒pta sūryā॒ diva॒-manu॒ pravi̭ṣṭāḥ | tāna॒nveti̭ pa॒thibhi̭-rdakṣi॒ṇāvāṋ | te asmai sarve ghṛtamā̭tapa॒nti | ūrja-nduhānā anapasphura̭nta i॒ti ||
saptartvija-ssūryā i̭tyācā॒ryāḥ || teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti ||
sa॒pta diśo॒ nānā̭ sūryāḥ || 23 ||
sa॒pta hotā̭ra ṛ॒tvijaḥ̭ | devā ādityā̭ ye sa॒pta |
tebhi-ssomābhī rakṣa̭ṇa i॒ti || tada̭pyāmnā॒yaḥ | digbhrāja ṛtū᳚n karo॒ti || eta̭yaivā॒vṛtā ''sahasrasūryatāyā iti vai̭śampā॒yanaḥ || tasyai॒ṣā bhava̭ti ||
yaddyāva̭ indra te śa॒tagṃ śa॒ta-mbhūmīḥ᳚ | u॒ta syuḥ |
na tvā̭ vajrin-thsa॒hasra॒gṃ॒ sūryāḥ᳚ || 24 ||
anu na jātamaṣṭa roda̭sī i॒ti || nānā liṅgatvā-dṛtūnā-nnānā̭ sūrya॒tvam || aṣṭau tu vyavasi̭tā i॒ti || sūryamaṇḍalā-nyaṣṭā̭ta ū॒rdhvam ||
teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti || ci॒tra-nde॒vānā॒-muda̭gā॒danī̭kam | cakṣṷ-rmi॒trasya॒ varṷṇasyā॒gneḥ | ā-'prā॒ dyāvā̭ pṛthi॒vī a॒ntari̭kṣam |
sūrya ātmā jagatastasthṷṣaśce॒ti || 25 ||
(sā॒kaṃ - plā॒kṣi - staptri̭tapā॒ - nānā̭sūryāḥ॒ - sūryā॒ - +nava̭ ca) (a. 7)
anuvākaṃ 8
kvedamabhra̭-nnivi॒śate | kvāyagṃ̭ saṃva~thsa॒ro mi̭thaḥ | kvāhaḥ kveya-ndḙva rā॒trī | kva māsā ṛ̭tava॒-śśritāḥ || ardhamāsā̭ muhū॒rtāḥ | nimeṣāstṷṭibhiḥ॒ (nimeṣāstra̭ṭibhiḥ॒) saha | kvemā āpo ni̭viśa॒nte | ya॒dīto̭ yānti॒ sampra̭ti || kālā aphsu ni̭viśa॒nte | ā॒pa-ssūryḙ sa॒māhi̭tāḥ || 26 ||
abhrā᳚ṇya॒paḥ pra̭padya॒nte | vi॒dyuthsūryḙ sa॒māhi̭tā || anavarṇe i̭me bhū॒mī | i॒yañcā̭sau ca॒ roda̭sī || kigg svidatrānta̭rā bhū॒tam | ye॒neme vi̭dhṛte॒ ubhe |
vi॒ṣṇunā̭ vidhṛ̭te bhū॒mī | i॒ti va̭thsasya॒ veda̭nā ||
irā̭vatī dhenu॒matī॒ hi bhū॒tam | sū॒ya॒va॒sinī॒ manṷṣe daśa॒sye᳚ || 27 ||
vya̭ṣṭabhnā॒-droda̭sī॒ viṣṇa̭ve॒te | dā॒dhartha̭ pṛthi॒vī-ma॒bhito̭ ma॒yūkhaiḥ᳚ ||
kinta-dviṣṇo rbala̭mā॒huḥ | kā॒ dīptiḥ̭ ki-mpa॒rāya̭ṇam |
eko̭ ya॒ddhā-ra̭ya dde॒vaḥ | re॒jatī̭ roda॒sī ṷbhe || vātādviṣṇo-rba̭la mā॒huḥ | a॒kṣarā᳚-ddīpti॒ rucya̭te | tri॒padā॒ddhāra̭ya-dde॒vaḥ | yadviṣṇo̭reka॒-mutta̭mam || 28 ||
a॒gnayo̭ vāya̭vaścai॒va | e॒tada̭sya pa॒rāya̭ṇam || pṛcchāmi tvā pa̭ra-mmṛ॒tyum | a॒vama̭-mmaddhya॒mañca̭tum | lo॒kañca॒ puṇya̭pāpā॒nām |
e॒ta-tpṛ̭cchāmi॒ sampra̭ti || a॒mumā̭huḥ pa̭ra-mmṛ॒tyum | pa॒vamā̭na-ntu॒ maddhya̭mam | a॒gnire॒vāva̭mo mṛ॒tyuḥ | ca॒ndramā᳚-ścatu॒rucya̭te || 29 ||
a॒nā॒bho॒gāḥ pa̭ra-mmṛ॒tyum | pā॒pā-ssaṃ̭ya~nti॒ sarva̭dā | ābhogāstveva̭ saṃya~॒nti | ya॒tra pṷṇyakṛ॒to ja̭nāḥ || tato̭ ma॒ddhyama̭māya॒nti | ca॒tuma̭gniñca॒ sampra̭ti || pṛcchāmi tvā̭ pāpa॒kṛtaḥ | ya॒tra yā̭taya॒te ya̭maḥ | tvannasta--dbrahma̭-nprabrū॒hi | ya॒di ve᳚tthā-'sa॒to gṛ̭hān || 30 ||
ka॒śyapā̭ dudi̭tā-ssū॒ryāḥ | pā॒pānni̭rghnanti॒ sarva̭dā |
rodasyoranta̭-rdeśe॒ṣu | tatra nyasyantḙ vāsa॒vaiḥ ||
te 'śarīrāḥ pra̭padya॒nte |
ya॒thā 'pṷṇyasya॒ karma̭ṇaḥ | apā᳚ṇya॒pāda̭ keśā॒saḥ | ta॒tra tḙ-'yoni॒jā ja̭nāḥ || mṛtvā punarmṛtyu-mā̭padya॒nte | a॒dyamā̭nā-ssva॒karma̭bhiḥ || 31 ||
āśātikāḥ krima̭ya i॒va | tataḥ pūyantḙ vāsa॒vaiḥ ||
apai̭ta-mmṛ॒tyu-ñja̭yati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sa khalvaivaṃ̭-vi~dbrā॒hmaṇaḥ | dī॒rghaśrṷttamo॒ bhava̭ti | kaśya̭pa॒syāti̭thi॒-ssiddhaga̭mana॒-ssiddhāga̭manaḥ ||
tasyai॒ṣā bhava̭ti || āyasmina᳚-thsa॒pta vā̭sa॒vāḥ |
roha̭nti pū॒rvyā̭ ruhaḥ̭ || 32 ||
ṛṣi̭rha dīrgha॒śrutta̭maḥ | indrasya gharmo ati̭thiri॒ti ||
kaśyapaḥ paśya̭ko bha॒vati | yathsarva-mparipaśyatī̭ti sau॒kṣmyāt || athāgnḙraṣṭapṷruṣa॒sya | tasyai॒ṣā bhava̭ti || agne॒ naya̭ su॒pathā̭ rā॒ye a॒smān |
viśvā̭ni deva va॒yunā̭ni vi॒dvān | yu॒yo॒ddhya̭sma-jjṷhurā॒ṇamenaḥ̭ | bhūyiṣṭhānte nama uktiṃ-vi~̭dheme॒ti || 33 ||
sa॒māhi̭tā - daśa॒syḙ - utta̭ma॒-mucya̭te-gṛhān-thsva॒karma̭bhiḥ-pū॒rvyā̭ ruha̭-i॒ti) (a. 8)
anuvākaṃ 9
agniśca jāta̭vedā॒śca | sahojā a̭jirā॒prabhuḥ | vaiśvānaro na̭ryāpā॒śca | pa॒ṅktirā̭dhāśca॒ sapta̭maḥ |
visarpe vāṣṭa̭mo-'gnī॒nām | ete-'ṣṭau vasavaḥ, kṣi̭tā i॒ti || yathartve-vāgne-rarcirvarṇa̭ viśe॒ṣāḥ |
nīlārciśca pītakā᳚rciśce॒ti || atha vāyo-rekādaśa-puruṣasyaikādaśa̭strīka॒sya ||
prabhrājamānā vya̭vadā॒tāḥ || 34 ||
yāśca vāsṷki vai॒dyutāḥ | rajatāḥ parṷṣā-śśyā॒māḥ |
kapilā a̭tilo॒hitāḥ | ūrdhvā avapa̭tantā॒śca | vaidyuta i̭tyekā॒daśa || nainaṃ-vai~dyuto̭ hina॒sti | ya ḙvaṃ-ve~॒da || sa hovāca vyāsaḥ pā̭rāśa॒ryaḥ |
vidyudvadhamevāha-mmṛtyumai᳚cchami॒ti ||
na tvakā̭magṃ ha॒nti || 35 ||
ya ḙvaṃ-ve~॒da || atha ga̭ndharva॒gaṇāḥ | svāna॒ bhrāṭ | aṅghā̭ri॒-rbambhā̭riḥ | hasta॒-ssuha̭staḥ | kṛśā̭nu-rvi॒śvāva̭suḥ | mūrdhanvān-thsū᳚ryava॒rcāḥ |
kṛtirityekādaśa ga̭ndharva॒gaṇāḥ || devāśca ma̭hāde॒vāḥ | raśmayaśca devā̭ gara॒giraḥ || 36 ||
naina-ṅgaro̭ hina॒sti | ya ḙvaṃ-ve~॒da || gau॒rī mi̭māya sali॒lāni॒ takṣa̭tī | eka̭padī dvi॒padī॒ sā catṷṣpadī | a॒ṣṭāpa̭dī॒ nava̭padī babhū॒vuṣī᳚ | sahasrākṣarā parame vyo̭manni॒ti || vāco̭ viśe॒ṣaṇam ||
atha nigada̭vyākhyā॒tāḥ | tānanukra̭miṣyā॒maḥ ||
va॒rāhavaḥ̭-svata॒pasaḥ || 37 ||
vi॒dyu-nma̭haso॒ dhūpa̭yaḥ | śvāpayo gṛhamedhā᳚ścetye॒te | ye॒ ceme-'śi̭mivi॒dviṣaḥ || parjanyā-ssapta pṛthivīmabhiva̭rṣa॒nti |
vṛṣṭi̭bhiri॒ti | etayaiva vibhakti vi̭parī॒tāḥ | sa॒ptabhi॒rvātai̭ rudī॒ritāḥ | amūṃ-lo~kā-nabhiva̭rṣa॒nti | teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti || sa॒mā॒na-me॒taduda̭kam || 38 ||
u॒ccaitya̭va॒ cāha̭bhiḥ | bhūmi̭-mpa॒rjanyā॒ jinva̭nti |
diva-ñjinvan-tyagna̭ya i॒ti || yadakṣa̭ra-mbhū॒takṛ̭tam |
viśvḙ devā u॒pāsa̭te | ma॒harṣi̭masya go॒ptāra᳚m | ja॒mada̭gni॒-makṷrvata || ja॒mada̭gni॒-rāpyā̭yate | chando̭bhi-ścaturutta॒raiḥ | rājña॒-ssoma̭sya tṛ॒ptāsaḥ̭ || 39 ||
brahma̭ṇā vī॒ryā̭vatā | śi॒vā naḥ̭ pra॒diśo॒ diśaḥ̭ || tacchaṃ॒yo~rā vṛ̭ṇīmahe | gā॒tuṃ-ya~॒jñāya̭ | gā॒tuṃ-ya~॒jñapa̭taye | daivī᳚ sva॒stira̭stu naḥ |
sva॒sti-rmānṷṣebhyaḥ | ū॒rdhva-ñji̭gātu bheṣa॒jam |
śanno̭ astu dvi॒pade᳚ | śañcatṷṣpade ||
somapā(3) asomapā(3) iti nigada̭vyākhyā॒tāḥ || 40 ||
(vya॒va॒dā॒tā - ha॒nti - ga̭ra॒gira - sta॒pasa - uda̭kaṃ - tṛptāsa॒ - śvatṷṣpada॒ eka̭-ñca) (a. 9)
anuvākaṃ 10
sa॒ha॒sra॒vṛdi̭ya-mbhū॒miḥ | pa॒raṃ-vyo~̭ma sa॒hasra̭vṛt | a॒śvinā̭ bhujyṷ̄ nāsa॒tyā | vi॒śvasya̭ jaga॒taspa̭tī || jāyā bhūmiḥ pa̭tirvyo॒ma | mi॒thuna̭ntā a॒turya̭thuḥ | putro bṛhaspa̭tī ru॒draḥ | sa॒ramā̭ iti̭ strīpu॒mam || śu॒kraṃ-vā~̭ma॒nyadya̭ja॒taṃ-vā~̭ma॒nyat | viṣṷrūpe॒ aha̭nī॒ dyauri̭va sthaḥ || 41 ||
viśvā॒ hi mā॒yā ava̭tha-ssvadhāvantau | bha॒drā vā᳚-mpūṣaṇāvi॒ha rā॒tira̭stu || vāsā᳚tyau ci॒trau jaga̭to ni॒dhānau᳚ | dyāvā̭bhūmī ca॒rathaḥ̭ sa॒gṃ॒ sakhā̭yau |
tāva॒śvinā̭ rā॒sabhā᳚śvā॒ hava̭-mme | śu॒bha॒spa॒tī॒ ā॒gatagṃ̭ sū॒ryayā̭ sa॒ha || tyugro̭ ha bhu॒jyu-ma̭śvinoda me॒ghe | ra॒yinna kaści̭-nmamṛ॒vā~(2) avā̭hāḥ | tamṷ̄hathu-rnau॒bhirā᳚tma॒n-vatī̭bhiḥ |
a॒nta॒ri॒kṣa॒ pruḍbhi॒ra-po̭dakābhiḥ || 42 ||
ti॒sraḥ, kṣapa॒strirahā̭ 'ti॒vraja̭dbhiḥ | nāsa̭tyā bhu॒jyumṷ̄hathuḥ pata॒ṅgaiḥ | sa॒mu॒drasya॒ dhanva̭nnā॒rdrasya̭ pā॒re | tri॒bhī rathai᳚-śśa॒tapa̭dbhi॒-ṣṣaḍa̭śvaiḥ || sa॒vi॒tāraṃ॒-vi~ta̭nvantam | anṷbaddhnāti śāmba॒raḥ | āpapūrṣaṃ-ba̭raścai॒va |
sa॒vitā̭ 'repa॒so̭ 'bhavat || tyagṃ sutṛptaṃ-vi~̭ditvai॒va | ba॒huso̭ma gi॒raṃ-va~̭śī || 43 ||
anveti tugro va̭kriyā॒ntam | āyasūyān-thsoma̭tṛphsu॒ṣu ||
sa saṅgrāma-stamo᳚dyo-'tyo॒taḥ | vāco gāḥ pi̭pāti॒ tat |
sa tadgobhi-sstavā᳚ 'tyetya॒nye | ra॒kṣasā̭ 'nanvi॒tāśca̭ ye || a॒nveti॒ pari̭vṛttyā॒-'staḥ | e॒vame॒tau stho̭ aśvinā | te e॒te dyuḥ̭ pṛthi॒vyoḥ | aha̭raha॒-rgarbha̭ndadhāthe || 44 ||
tayo̭ re॒tau va॒thsā va̭horā॒tre | pṛ॒thi॒vyā ahaḥ̭ | di॒vo rātriḥ̭ | tā avi̭sṛṣṭau | dampa̭tī e॒va bha̭vataḥ || tayo̭ re॒tau va॒thsau | a॒gniścā̭-di॒tyaśca̭ | rā॒trerva॒thsaḥ | śve॒ta ā̭di॒tyaḥ | ahno॒-'gniḥ || 45 ||
tā॒mro a̭ru॒ṇaḥ | tā avi̭sṛṣṭau | dampa̭tī e॒va bha̭vataḥ || tayo̭ re॒tau va॒thsau | vṛ॒traśca̭ vaidyu॒taśca̭ | a॒gnervṛ॒traḥ | vai॒dyuta̭ ādi॒tyasya̭ |
tā avi̭sṛṣṭau | dampa̭tī e॒va bha̭vataḥ || tayo̭ re॒tau va॒thsau || 46 ||
u॒ṣmā ca̭ nīhā॒raśca̭ | vṛ॒trasyo॒ṣmā | vai॒dyu॒tasya̭ nīhā॒raḥ | tau tāve॒va prati̭padyete || seyagṃ rātrī̭ ga॒rbhiṇī̭ pu॒treṇa॒ saṃva~̭sati |
tasyā॒ vā e॒tadu॒lbaṇa᳚m | yadrātraṷ ra॒śmayaḥ̭ | yathā॒ gorga॒rbhiṇyā̭ u॒lbaṇa᳚m | e॒vame॒tasyā̭ u॒lbaṇa᳚m || prajayiṣṇuḥ prajayā ca paśubhi̭śca bha॒vati |
ya ḙvaṃ-ve~॒da | etamudyanta-mapiya̭ntañce॒ti | ādityaḥ puṇya̭sya va॒thsaḥ | atha pavi̭trāṅgi॒rasaḥ || 47 ||
(stho - 'po̭dakābhi--r vaśī - dadhāthe - a॒gni - stayo̭ re॒tau va॒thsau - bha॒vati ca॒tvāri̭ ca) (a. 10)
anuvākaṃ 11
pa॒vitra̭vantaḥ॒ pari॒vāja॒māsa̭te | pi॒taiṣā᳚-mpra॒tno a॒bhira̭kṣati vra॒tam | ma॒hassa̭mu॒draṃ-va~rṷṇa sti॒roda̭dhe | dhīrā̭ iccheku॒rdharṷṇeṣvā॒rabha᳚m ||
pa॒vitra̭-nte॒ vita̭ta॒-mbrahma̭ṇa॒spate᳚ | prabhu॒rgātrā̭ṇi॒ paryḙṣi vi॒śvataḥ̭ |
ata̭ptatanū॒-rna tadā॒mo a̭śnute | śṛ॒tāsa॒ idvaha̭n-ta॒sta-thsamā̭śata || bra॒hmā de॒vānā᳚-mpada॒vīḥ ka̭vī॒nāmṛṣi॒rviprā̭ṇā-mmahi॒ṣo mṛ॒gāṇā᳚m | śye॒no gṛdhrā̭ṇā॒g॒ svadhi̭ti॒-rvanā̭nā॒gṃ॒ somaḥ̭ pa॒vitra॒matyḙti॒ rebhanṋ || asa̭ta-ssa॒dye tata̭kṣuḥ || 48 ||
ṛṣa̭ya-ssa॒ptātri̭śca॒ yat | sarve-'trayo a̭gastya॒śca |
nakṣa̭trai॒-śśaṅkṛ̭to 'vasann || atha̭ savitu॒-śśyāvāśva॒syā 'varti̭kāmasya || a॒mī ya ṛkṣā॒ nihi̭tā sa u॒ccā | nakta॒-ndadṛ̭śre॒ kuha̭ci॒ddivḙyuḥ |
ada̭bdhāni॒ varṷṇasya vra॒tāni̭ | vi॒cā॒kaśa̭-cca॒ndramā॒ nakṣa̭trameti ||
ta-thsa̭vi॒tu-rvare᳚ṇyam | bhargo̭ de॒vasya̭ dhīmahi || 49 ||
dhiyo॒ yo naḥ̭ praco॒dayā᳚t || tathsa̭vi॒tu-rvṛ̭ṇīmahe |
va॒ya-nde॒vasya॒ bhoja̭nam | śreṣṭhagṃ̭ sarva॒dhāta̭mam | tura॒-mbhaga̭sya dhīmahi ||
apā̭gūhata savitā॒ tṛbhīṋ | sarvā᳚-ndi॒vo andha̭saḥ |
nakta̭006ch;॒tānya̭bhava-ndṛ॒śe | asthya॒sthnā sambha̭viṣyāmaḥ || nāma॒ nāmai॒va nā॒ma me᳚ || 50 ||
napugṃsa̭ka॒-mpumā॒g॒strya̭smi | sthāva̭ro-'smyatha॒ jaṅga̭maḥ |
ya॒je-'yakṣi॒ yaṣṭā॒he ca̭ || mayā̭ bhū॒tānya̭yakṣata | pa॒śavo̭ mama̭ bhūtā॒ni | anūbandhyo 'smya̭haṃ-vi~॒bhuḥ || striyaḥ̭ sa॒tīḥ | tā ṷ me pu॒gṃ॒sa ā̭huḥ |
paśya̭dakṣa॒ṇvānna-vicḙtada॒ndhaḥ | ka॒viryaḥ pu॒tra-ssa i॒mā ci̭keta || 51 ||
yastā vi̭jā॒nā-thsa̭vi॒tuḥ pi॒tā-'sa̭t || a॒ndho maṇima̭vindat | tama̭naṅguli॒-rāva̭yat | a॒grī॒vaḥ pratya̭muñcat | tamaji̭hva a॒saśca̭ta ||
ūrdhvamūla-ma̭vākchā॒kham | vṛ॒kṣaṃ-yā~̭ veda॒ sampra̭ti | na sa jātu janaḥ̭ śradda॒ddhyāt | mṛ॒tyurmā̭ māra॒yādi̭tiḥ || hasitagṃ rudi̭taṅgī॒tam || 52 ||
vīṇā̭ paṇa va॒lāsi̭tam | mṛ॒tañjī॒vañca̭ yatki॒ñcit |
a॒ṅgāni̭ sneva॒ viddhi̭ tat || atṛ̭ṣya॒gg॒stṛṣya̭ dhyāyat | a॒smājjā॒tā mḙ mithū॒ caranṋ | putro nir-ṛtyā̭ vaide॒haḥ | a॒cetā̭ yaśca॒ ceta̭naḥ || sa॒ ta-mmaṇima̭vindat | so̭-'naṅguli॒rāva̭yat |
so॒-'grī॒vaḥ pratya̭muncat || 53 ||
so-'ji̭hvo a॒saśca̭ta || naitamṛṣiṃ-vi~ditvā naga̭ra-mpra॒viśet | ya̭di pra॒viśet | mi॒thau cari̭tvā pra॒viśet | tathsambhava̭sya vra॒tam || ā॒ tama̭gne ra॒thanti̭ṣṭha | ekā᳚śvameka॒ yoja̭nam | ekacakra̭-meka॒dhuram |
vā॒ta dhrā̭ji ga॒tiṃ-vi~̭bho || na॒ ri॒ṣyati̭ na vya॒thate || 54 ||
nā॒syākṣo̭ yātu॒ sajja̭ti | yacchvetā᳚-nrohi̭tāgścā॒gneḥ | ra॒the yṷktvā-'dhi॒tiṣṭha̭ti || ekayā ca daśabhiśca̭ svabhū॒te | dvābhyā miṣṭaye vigṃ̭śatyā॒ ca | tisṛbhiśca vahase trigṃ̭śatā॒ ca |
niyudbhi-rvāyaviha tā̭ vimu॒ñca || 55 ||
(tata̭kṣu--r dhīmahi - nā॒ma mḙ - ciketa - gī॒taṃ - pratya̭muñca-d- vya॒thate - +sa॒pta ca̭) (a. 11)
anuvākaṃ 12
āta̭nuṣva॒ prata̭nuṣva | u॒ddhamādha̭ma॒ sandha̭ma | āditye candra̭varṇā॒nām | garbha॒ mā dhḙhi॒ yaḥ pumāṋ || i॒ta-ssi॒ktagṃ sūrya̭gatam |
ca॒ndrama̭se॒ rasa̭ṅkṛdhi |
vārāda-ñjana̭yā-gre॒-'gnim | ya eko̭ rudra॒ ucya̭te ||
a॒sa॒-ṅkhyā॒tā-ssa̭hasrā॒ṇi |
sma॒ryatḙ na ca॒ dṛśya̭te || 56 ||
e॒vame॒tanni̭bodhata || ā ma॒ndrai-ri̭ndra॒ hari̭bhiḥ | yā॒ hi ma॒yūra̭-romabhiḥ | mātvā kecinniye muri̭nna pā॒śinaḥ | da॒dha॒nveva॒ tā i̭hi || mā ma॒ndrai-ri̭ndra॒ hari̭bhiḥ | yā॒mi ma॒yūra̭ romabhiḥ | mā mā kecinniye muri̭nna pā॒śinaḥ | ni॒dha॒nveva॒ tā~(2) i̭mi ||
aṇubhiśca ma̭hadbhi॒śca || 57 ||
ni॒ghṛṣvai̭ rasa॒māyṷtaiḥ | kālair-haritva̭māpa॒nnaiḥ | indrāyā̭hi sa॒hasra̭ yuk || a॒gni-rvi॒bhrāṣṭi̭ vasanaḥ | vā॒yu-śśveta̭sikadru॒kaḥ | saṃ॒va~॒thsa॒ro vi̭ṣū॒ varṇaiḥ᳚ | nityā॒ste 'nuca̭rāsta॒va ||
subrahmaṇyogṃ subrahmaṇyogṃ sṷbrahma॒ṇyom |
indrāgaccha hariva āgaccha mḙdhāti॒theḥ | meṣa vṛṣaṇaśva̭sya me॒ne || 58 ||
gaurāvaskandinna-halyā̭yai jā॒ra | kauśika-brāhmaṇa gautama̭bruvā॒ṇa || a॒ru॒ṇāśvā̭ i॒hāga̭tāḥ | vasa̭vaḥ pṛthivi॒ kṣitaḥ̭ | a॒ṣṭau di॒gvāsa̭so॒ 'gnayaḥ̭ | agniśca jātavedā᳚ścetye॒te || tāmrāśvā᳚-stāmra॒rathāḥ | tāmravarṇā᳚ stathā॒-'sitāḥ | daṇḍahastāḥ᳚ khāda॒gdataḥ | ito rudrāḥ᳚ parā॒ṅgatāḥ || 59 ||
uktagg sthāna-mpramāṇañca̭ pura॒ ita || bṛha॒spati̭śca savi॒tā ca̭ | vi॒śvarṷ̄pai-ri॒hāga̭tām | rathḙnodaka॒vartma̭nā | a॒phsuṣā̭ iti॒ taddva̭yoḥ ||
ukto veṣo̭ vāsā॒gṃ॒si ca | kālāvayavānā-mitaḥ̭ pratī॒jyā | vāsātyā̭ itya॒śvinoḥ | ko-'ntarikṣe śabdaṅka̭rotī॒ti | vāsiṣṭho rauhiṇo mīmāgṃ̭sā-ñca॒kre | tasyai॒ṣā bhava̭ti ||
vā॒śreva̭ vi॒dyunmi̭māti va॒thsa-nna mā॒tā si̭ṣakti | yadḙṣāṃ-vṛ~॒ṣṭirasa̭rji || diti̭ || brahma̭ṇa u॒dara̭ṇamasi | brahma̭ṇa udī॒raṇa̭masi | brahma̭ṇa ā॒stara̭ṇamasi | brahma̭ṇa upa॒stara̭ṇamasi || 60 ||
(dṛśya̭te॒ - ca - me॒ne - pa̭rā॒-ṅgatā - śca॒kre ṣaṭ ca̭) (a. 12)
anuvākaṃ 13
a॒ṣṭayo̭nī-ma॒ṣṭapṷtrām | a॒ṣṭapa̭tnī-mi॒mā-mmahī᳚m | a॒haṃ-ve~da॒ na mḙ mṛtyuḥ |
na cāmṛ̭tyura॒ghāha̭rat || a॒ṣṭayo᳚nya॒ṣṭa pṷtram | a॒ṣṭapa̭di॒da-ma॒ntari̭kṣam | a॒haṃ-ve~da॒ na mḙ mṛtyuḥ | na cāmṛ̭tyura॒ghāha̭rat | a॒ṣṭayo̭nī-ma॒ṣṭapṷtrām | a॒ṣṭapa̭tnī-ma॒mūndiva᳚m || 61 ||
a॒haṃ-ve~da॒ na mḙ mṛtyuḥ |
na cāmṛ̭tyura॒ghāha̭rat || su॒trāmā̭ṇa-mpṛthi॒vī-ndyāma̭ne॒hasagṃ̭ su॒śarmā̭ṇa॒ madi̭tigṃ su॒praṇī̭tim | daivī॒-nnāvagg̭ svari॒trāmanā̭gasa॒masra̭vantī॒mā rṷhemā sva॒staye᳚ || ma॒hīmū॒ṣuma॒hīmū॒ ṣu mā॒taragṃ̭ suvra॒tānā̭mṛ॒tasya॒ patnī॒mava̭se huvema | tu॒vi॒kṣa॒trāma॒jara̭ntīmurū॒cīgṃ su॒śarmā̭ṇa॒madi̭tigṃ su॒praṇī̭tim || adi̭ti॒rdyau-radi̭ti-ra॒ntari̭kṣam |
adi̭ti rmā॒tā sa pi॒tā sa pu॒traḥ | viśvḙ de॒vā adi̭tiḥ॒ pañca॒ janāḥ᳚ | adi̭ti-rjā॒ta-madi̭ti॒-rjani̭tvam || a॒ṣṭau pu॒trāso॒ adi̭teḥ | ye jā॒tā sta॒nvaḥ̭ pari̭ | de॒vā~ (2) upa̭prai-thsa॒ptabhiḥ̭ || 62 ||
pa॒rā॒ mā॒rtā॒ṇḍamāsya̭t || sa॒ptabhiḥ̭ pu॒trai-radi̭tiḥ | upa॒ prai-tpū॒rvyaṃ̭-yu~ga᳚m | pra॒jāyai̭ mṛ॒tyave ta̭t | pa॒rā॒ mā॒rtā॒ṇḍa-mābha̭ra॒diti̭ || tānanukra̭miṣyā॒maḥ || mi॒traśca॒ varṷṇaśca | dhā॒tā cā᳚rya॒mā ca̭ | agṃśa̭śca॒ bhaga̭śca | indraśca vivasvāg̭ścetye॒te || hi॒ra॒ṇya॒ga॒rbha-ssama̭varta॒tāgrḙ bhū॒tasya̭ jā॒taḥ pati॒reka̭ āsīt | sa dā̭dhāra pṛthi॒vī-ndyā mu॒temā-ṅkasmai̭ de॒vāya̭ ha॒viṣā̭ vidhema || ha॒gṃ॒sa-śśṷci॒ṣa-dvasṷrantarikṣa॒-saddhotā̭ vedi॒ṣadati̭thi rduroṇa॒sat | nṛ॒ṣa-dva̭ra॒sadṛ̭ta॒sa-dvyo̭ma॒sada॒bjā go॒jā ṛ̭ta॒jā a̭dri॒jā ṛ॒taṃ-bṛ॒hat ||
brahma̭ jajñā॒na-mpra̭tha॒ma-mpu॒rastā॒dvi sī̭ma॒ta-ssu॒ruco̭ ve॒na ā̭vaḥ | sa bu॒dhniyā̭ upa॒mā a̭sya vi॒ṣṭhā-ssa॒taśca॒ yoni॒masa̭taśca॒ vivaḥ̭ || taditpa॒da-nna vici̭keta vi॒dvān | yanmṛ॒taḥ puna̭ra॒pyeti̭ jī॒vān | tri॒vṛdya-dbhuva̭nasya ratha॒vṛt | jī॒vo garbho॒ na mṛ॒ta-ssa jī̭vāt || miti̭ ||
ga॒rbhaḥ prā̭jāpa॒tyaḥ | atha॒ purṷṣa-ssa॒ptapurṷṣaḥ || 63 ||
(a॒mū-ndivagṃ̭ - sa॒ptabhi̭ - re॒te ca॒tvāri̭ ca) (a. 13)
anuvākaṃ 14
[ ya॒thā॒sthā॒na-ṅga̭rbhi॒ṇyaḥ̭ ]
yo-'saṷ ta॒pannu॒deti̭ | sa sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇānā॒dāyo॒deti̭ | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇānā॒dāyoda̭gāḥ ||
a॒sau yo᳚ 'sta॒meti̭ | sa sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇānā॒dāyā॒stameti̭ | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇānā॒dāyā sta̭ṅgāḥ ||
a॒sau ya ā॒pūrya̭ti | sa sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai rā॒pūrya̭ti || 64 ||
mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇai-rā॒pūri̭ṣṭhāḥ || a॒sau yo̭-'pa॒kṣīya̭ti | sa sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai-rapa̭kṣīyati | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇai-rapa̭kṣeṣṭhāḥ || a॒mūni॒ nakṣa̭trāṇi | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpanti॒ cothsa̭rpanti ca |
mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām |
mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpata॒ mothsṛ̭pata || 65 ||
i॒me māsā᳚-ścārdhamā॒sāśca̭ |
sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpanti॒ cothsa̭rpanti ca | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām |
mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpata॒ mothsṛ̭pata | i॒ma ṛ॒tavaḥ̭ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpanti॒ cothsa̭rpanti ca |
mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām |
mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpata॒ mothsṛ̭pata || a॒yagṃ saṃ̭va~thsa॒raḥ |
sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpati॒ cothsa̭rpati ca || 66 ||
mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpa॒ mothsṛ̭pa ||
i॒damahaḥ̭ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai-rapa̭ prasarpati॒ cothsa̭rpati ca |
mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpa॒ mothsṛ̭pa |
i॒yagṃ rātriḥ̭ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai-rapa̭ prasarpati॒ cothsa̭rpati ca |
mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpa॒ mothsṛ̭pa ||
au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ || etadvo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 67 ||
(prā॒ṇairā॒pūrya̭ti॒-mothsṛ̭pata॒-cothsa̭rpati ca॒ - mothsṛ̭pa॒ dve ca̭) (a. 14)
(yosau॒ ṣoḍa̭śā॒mūni॒ dvāda̭śā॒ya-ñcatṷrdaśa)
(u॒detya̭sta॒metyā॒pūrya̭tyapa॒kṣīya̭tya॒mūni॒ nakṣa̭trāṇī॒ me māsā̭ i॒ma ṛ॒tavo॒-'yagṃ saṃ̭va~thsa॒ra i॒damaha̭ri॒yagṃ rātri॒rdaśa̭)
anuvākaṃ 15
athādityasyāṣṭa pṷruṣa॒sya ||
vasūnā mādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni ||
rudrāṇā-mādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni ||
ādityānā-mādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni || satāgṃ̭satyā॒nām | ādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni || abhidhūnvatā̭-mabhi॒ghnatām | vātava̭tā-mma॒rutām | ādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni ||
ṛbhūṇā-mādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni ||
viśveṣā᳚-ndevā॒nām | ādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni || saṃva~thsara̭sya sa॒vituḥ | ādityasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni || au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ |
raśmayo vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 68 ||
(ṛbhūṇāmādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni ṣaṭca̭) (a. 15)
anuvākaṃ 16
ārogasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | bhrājasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | paṭarasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | pataṅgasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
svarṇarasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
jyotiṣīmatasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vibhāsasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
kaśyapasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ | āpo vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 69 ||
(ārogasya daśa̭) (a. 16)
anuvākaṃ 17
atha vāyo-rekādaśa-puruṣasyaikādaśa̭-strīka॒sya ||
prabhrājamānānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vyavadātānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vāsukivaidyutānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
rajatānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
paruṣāṇāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
śyāmānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
kapilānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
atilohitānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
ūrdhvānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni || 70 ||
avapatantānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vaidyutānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
prabhrājamānīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vyavadātīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vāsukivaidyutīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
rajatānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
paruṣāṇāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
śyāmānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
kapilānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
atilohitīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
ūrdhvānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
avapatantīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vaidyutīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ |
rūpāṇi vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 71 ||
(ūrdhvānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ - nyatilohitīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni pañca̭ ca) (a. 17)
anuvākaṃ 18
athāgnḙraṣṭa pṷruṣa॒sya || agneḥ pūrva-diśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
jātavedasa upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
sahojaso dakṣiṇa-diśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
ajirāprabhava upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vaiśvānarasyāparadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
naryāpasa upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
paṅktirādhasa udagdiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
visarpiṇa upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭( ) | diśo vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 72 ||
(sva̭reka̭-ñca) (a. 18)
(eta-draśmaya āpo rūpāṇi diśaḥ pañca̭)
anuvākaṃ 19
dakṣiṇapūrva-syāndiśi visa̭rpī na॒rakaḥ | tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi ||
dakṣiṇā-parasyā-ndiśya visa̭rpī na॒rakaḥ |
tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi ||
uttara-pūrvasyā-ndiśi viṣā̭dī na॒rakaḥ |
tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi ||
uttarā-parasyā-ndiśya viṣā̭dī na॒rakaḥ |
tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi ||
āyasmin᳚ thsa॒ptavā̭sa॒vā stiṣṭha̭nti svā॒ruho̭ yathā | ṛṣi̭rha dīrgha॒śrutta̭ma॒ indra̭sya gha॒rmo ati̭thiḥ || i॒ndri॒yāṇi̭ śatakrato॒ yā te॒ janḙṣu pa॒ñcasṷ | indra॒ tāni̭ ta॒ ā vṛ̭ṇe || vitye॒te || 73 ||
(dakṣiṇapūrvasyā-nnava̭) (a. 19)
anuvākaṃ 20
i॒ndra॒ gho॒ṣā vo॒ vasṷbhiḥ pu॒rastā॒-dupa̭dadhatām |
mano̭javaso vaḥ pi॒tṛbhi̭-rdakṣiṇa॒ta upa̭dadhatām |
pracḙtā vo ru॒draiḥ pa॒ścā-dupa̭dadhatām |
vi॒śvaka̭rmā va ādi॒tyai-rṷttara॒ta upa̭dadhatām |
tvaṣṭā̭ vo rū॒pai-ru॒pari̭ṣṭā॒-dupa̭dadhatām | sañjñānaṃ-vaḥ ~pa̭ścādi॒ti || ā॒di॒tya-ssarvo॒-'gniḥ pṛ̭thi॒vyām | vā॒yura॒ntari̭kṣe | sūryo̭ di॒vi |
ca॒ndramā̭ di॒kṣu | nakṣa̭trāṇi॒ svalo॒ke || e॒vā hyḙva | e॒vā hya̭gne | e॒vā hi vā̭yo | e॒vā hī᳚ndra | e॒vā hi pṷ̄ṣann | e॒vā hi dḙvāḥ || 74 ||
di॒kṣu sa॒pta ca̭) (a. 20)
anuvākaṃ 21
āpa̭māpāma॒pa-ssarvāḥ᳚ | a॒smā-da॒smādi॒to-'mutaḥ̭ |
a॒gnirvā॒yuśca॒ sūrya̭śca | sa॒ha sa̭ñcaska॒rardhi̭yā ||
vā॒yvaśvā̭ raśmi॒ pata̭yaḥ | marī᳚cyātmāno॒ adrṷhaḥ |
de॒vī rbhṷvana॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒ttvāya̭ me suta ||
mahānāmnī-rma̭hāmā॒nāḥ | ma॒ha॒so ma̭hasa॒ssvaḥ̭ || 75 ||
de॒vīḥ pa̭rjanya॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒ttvāya̭ me suta ||
a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā rakṣaḥ̭ | a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā ragha᳚m | apā᳚ghrā॒mapa̭ cā॒varti᳚m | apa̭ de॒vīri॒to hi̭ta ||
vajra̭-nde॒vīrajī̭tāgśca | bhuva̭na-ndeva॒ sūva̭rīḥ | ā॒di॒tyānadi̭ti-nde॒vīm | yoni̭nordhva-mu॒dīṣa̭ta || 76 ||
bha॒dra-ṅkarṇḙbhi-śśṛṇu॒yāma̭ devāḥ |
bha॒dra-mpa̭śyemā॒kṣabhi॒-ryaja̭trāḥ |
sthi॒rairaṅgai᳚ stuṣṭu॒vāgṃ sa̭sta॒nūbhiḥ̭ |
vyaśḙma de॒vahi̭taṃ॒-ya~dāyuḥ̭ ||
sva॒sti na॒ indro̭ vṛ॒ddhaśra̭vāḥ | sva॒sti naḥ̭ pū॒ṣā vi॒śvavḙdāḥ | sva॒sti na॒stārkṣyo॒ ari̭ṣṭanemiḥ | sva॒sti no॒ bṛha॒spati̭-rdadhātu || ke॒tavo॒ arṷṇāsaśca | ṛ॒ṣa॒yo vāta̭raśa॒nāḥ( ) | pra॒ti॒ṣṭhāgṃ śa॒tadhā̭ hi | sa॒māhi̭tāso sahasra॒dhāya̭sam || śi॒vā na॒-śśanta̭mā bhavantu | di॒vyā āpa॒ oṣa̭dhayaḥ || su॒mṛ॒ḍī॒kā sara̭svati | māte॒ vyo̭ma sa॒ndṛśi̭ || 77 ||
(sva̭ - ru॒dīṣa̭ta॒ - vāta̭raśa॒nā-ṣṣaṭca̭) (a. 21)
anuvākaṃ 22
yo̭-'pā-mpuṣpaṃ॒-ve~da̭ | puṣpa̭vā-npra॒jāvā᳚-npaśu॒mā-nbha̭vati | ca॒ndramā॒ vā a॒pā-mpuṣpa᳚m | puṣpa̭vā-npra॒jāvā᳚-npaśu॒mā-nbha̭vati |
ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | a॒gnirvā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yo᳚-'gnerā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ || 78 ||
ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vā a॒gnerā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati |
vā॒yurvā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati |
yo vā॒yorā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati || 79 ||
āpo॒ vai vā॒yorā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | a॒sau vai tapa̭nna॒pā-mā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yo̭-'muṣya॒-tapa̭ta ā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒vā a॒muṣya॒-tapa̭ta ā॒yata̭nam || 80 ||
ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | ca॒ndramā॒ vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati |
yaśca॒ndrama̭sa ā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai ca॒ndrama̭sa ā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati || 81 ||
ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | nakṣa̭trāṇi॒ vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yo nakṣa̭trāṇā-mā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai nakṣa̭trāṇā-mā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati |
ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 82 ||
yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | pa॒rjanyo॒ vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati |
yaḥ pa॒rjanya̭-syā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ |
ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai pa॒rjanya̭-syā॒yata̭nam |
ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ || 83 ||
ā॒yata̭navā-nbhavati | saṃ॒va~॒thsa॒ro vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya-ssaṃ̭va~thsa॒ra-syā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ |
ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai saṃ̭va~thsa॒ra-syā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ ||
yo᳚-'phsu nāva॒-mprati̭ṣṭhitāṃ॒-ve~da̭ | pratye॒va ti̭ṣṭhati || 84 ||
i॒me vai lo॒kā a॒phsu prati̭ṣṭhitāḥ | tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā ||
a॒pāgṃ rasa॒muda̭yagṃsann | sūryḙ śu॒kragṃ sa॒mābhṛ̭tam | a॒pāgṃ rasa̭sya॒ yo rasaḥ̭ | taṃ-vo~̭ gṛhṇā-myutta॒mamiti̭ || i॒me vai lo॒kā a॒pāgṃ rasaḥ̭ | tḙ-'muṣmi̭-nnādi॒tye sa॒mābha̭tāḥ ||
jā॒nu॒da॒ghnī-mṷttara-ve॒dīṅkhā॒tvā | a॒pā-mpṷ̄rayi॒tvā gṷlphada॒ghnam || 85 ||
puṣkaraparṇaiḥ puṣkaradaṇḍaiḥ puṣkaraiśca̭ saggstī॒rya | tasmi̭n vihā॒yase | a॒gni-mpra॒ṇīyo̭pa-samā॒dhāya̭ || bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti |
kasmā᳚-tpraṇī॒te-'ya-ma॒gniścī॒yate᳚ | sāḥ pra̭ṇī॒te-'yama॒phsu hyaya̭ñcī॒yate᳚ |
a॒sau bhuva̭ne॒-'pya-nā̭hitāgni-re॒tāḥ |
tama॒bhita̭ e॒tā a॒bhīṣṭa̭kā॒ upa̭dadhāti ||
a॒gni॒ho॒tre da̭rśapūrṇa-mā॒sayoḥ᳚ |
pa॒śu॒ba॒ndhe cā̭turmā॒syeṣṷ || 86 ||
atho̭ āhuḥ | sarvḙṣu yajñakra॒tuṣviti̭ ||
e॒taddha̭ sma॒ vā ā̭hu-śśaṇḍi॒lāḥ | kama॒gniñci̭nute || sa॒tri॒ya-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ |
saṃ॒va~॒thsa॒ra-mpra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute | sā॒vi॒tra-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | a॒mumā̭di॒tya-mpra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute || 87 ||
nā॒ci॒ke॒ta-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | prā॒ṇā-npra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute | cā॒tu॒r॒ho॒tri॒ya-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | brahma̭ pra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute |
vai॒śva॒sṛ॒ja-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | śarī̭ra-mpra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute |
u॒pā॒nu॒vā॒kya̭mā॒śu-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ || 88 ||
i॒mān ~lo॒kā-npra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute |
i॒mamā̭ruṇa-ketuka-ma॒gniñci̭nvā॒na iti̭ | ya e॒vāsau |
i॒taścā॒-muta̭ścā-vyatīpā॒tī | tamiti̭ || yo᳚-'gnermi̭thū॒yā veda̭ | mi॒thu॒na॒vā-nbha̭vati | āpo॒ vā a॒gnermi̭thū॒yāḥ |
mi॒thu॒na॒vā-nbha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 89 ||
(veda̭ - bhava - tyā॒yata̭naṃ - bhavati॒ - veda॒ - veda̭ - tiṣṭhati - gulphada॒ghnaṃ - cā̭turmā॒sye - ṣva॒mumā̭di॒tya-mpra॒tyakṣḙṇa॒ kama॒gni-ñci̭nuta - upānuvā॒kya̭mā॒śuma॒gni-ñci̭nvā॒no - mi̭thū॒yā mi̭thuna॒vā-nbha̭va॒tyeka̭-ñca) (a. 22)
(puṣpa̭ma॒gnirvā॒yura॒sau vai tapa̭ñca॒ndramā॒ nakṣa̭trāṇi pa॒rjanyaḥ̭ saṃva~thsa॒ro yo᳚-'phsu nāva̭me॒taddha̭ sma॒ vai sa̭tri॒yagṃ saṃ̭va~thsa॒ragṃ sā̭vi॒trama॒mu-nnā̭cike॒ta-mprā॒ṇāgścā̭turhotri॒ya-mbrahma̭ vaiśvasṛ॒jagṃ śarī̭ramupānuvā॒kya̭mā॒śumi॒mān ~lo॒kāni॒mamā̭ruṇaketukaṃ॒-ya~ e॒vāsau)
anuvākaṃ 23
āpo॒ vā i॒damā̭san-thsali॒lame॒va |
sa pra॒jāpa̭ti॒rekaḥ̭ puṣkarapa॒rṇe sama̭bhavat |
tasyānta॒-rmana̭si kāma॒-ssama̭vartata | i॒dagṃ sṛ̭jeya॒miti̭ | tasmā॒dya-tpurṷṣo॒ mana̭sā-'bhi॒gaccha̭ti | tadvā॒cā va̭dati |
tatkarma̭ṇā karoti | tade॒ṣā 'bhyanū᳚ktā || kāma॒stadagre॒ sama̭varta॒tādhi̭ | mana̭so॒ retaḥ̭ pratha॒maṃ-ya~dāsī᳚t || 90 ||
sa॒to bandhu॒masa̭ti॒ nira̭vindann | hṛ॒di pra॒tīṣyā̭ ka॒vayo̭ manī॒ṣeti̭ || upai̭na॒ntadupa̭namati | ya-tkā̭mo॒ bhava̭ti | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || sa tapo̭-'tapyata |
sa tapa̭sta॒ptvā | śarī̭ramadhūnuta | tasya॒ ya-nmā॒gṃ॒samāsī᳚t | tato̭-'ru॒ṇāḥ ke॒tavo॒ vāta̭raśa॒nā ṛṣa̭ya॒ uda̭tiṣṭhann || 91 ||
ye nakhāḥ᳚ | te vai̭khāna॒sāḥ | ye vālāḥ᳚ | te vā̭lakhi॒lyāḥ | yo rasaḥ̭ | so̭-'pām || a॒nta॒ra॒taḥ kū॒rma-mbhū॒tagṃ sarpa̭ntam | tama̭bravīt | mama॒ vai tvaṃ-mā॒gṃ॒sā | sama̭bhūt || 92 ||
netya̭bravīt | pūrva̭me॒vāha-mi॒hāsa॒miti̭ | tatpurṷṣasya puruṣa॒tvam | sa sa॒hasra̭śīrṣā॒ purṷṣaḥ | sa॒ha॒srā॒kṣa-ssa॒hasra̭pāt | bhū॒tvoda̭tiṣṭhat | tama̭bravīt | tvaṃ-vai~ pūrvagṃ̭ sama̭bhūḥ |
tvami॒da-mpūrvaḥ̭ kuru॒ṣveti̭ || sa i॒ta ā॒dāyāpaḥ̭ || 93 ||
a॒ñja॒linā̭ pu॒rastā̭-du॒pāda̭dhāt | e॒vā hye॒veti̭ |
tata̭ ādi॒tya uda̭tiṣṭhat | sā prācī॒ dik ||
athā̭ru॒ṇaḥ ke॒tu-rda̭kṣiṇa॒ta u॒pāda̭dhāt | e॒vā hyagna॒ iti̭ | tato॒ vā a॒gniruda̭tiṣṭhat | sā da̭kṣi॒ṇā dik | athā̭ru॒ṇaḥ ke॒tuḥ pa॒ścādu॒pāda̭dhāt |
e॒vā hi vāyo॒ iti̭ || 94 ||
tato̭ vā॒yuruda̭tiṣṭhat | sā pra॒tīcī॒ dik |
athā̭ru॒ṇaḥ ke॒tu-rṷttara॒ta u॒pāda̭dhāt | e॒vā hīndreti̭ |
tato॒ vā indra॒ uda̭tiṣṭhat | sodī̭cī॒ dik |
athā̭ru॒ṇaḥ ke॒tu-rmaddhya̭ u॒pāda̭dhāt | e॒vā hi pūṣa॒nniti̭ | tato॒ vai pū॒ṣoda̭tiṣṭhat | seyandik || 95 ||
athā̭ru॒ṇaḥ ke॒turu॒pari̭ṣṭā-du॒pāda̭dhāt | e॒vā hi devā॒ iti̭ | tato̭ deva manu॒ṣyāḥ pi॒taraḥ̭ | ga॒ndha॒rvā॒-phsa॒rasa॒ ścoda̭-tiṣṭhann |
sordhvā dik || yā vi॒pruṣo̭ vi॒parā̭patann |
tābhyo-'sṷrā॒ rakṣāgṃ̭si piśā॒cāśco-da̭tiṣṭhann | tasmā॒tte parā̭bhavann | vi॒pruḍbhyo॒ hi te sama̭bhavann || tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā || 96 ||
āpo̭ ha॒ ya-dbṛ̭ha॒tī-rgarbha॒māyanṋ | dakṣa॒-ndadhā̭nā ja॒naya̭ntī-ssvaya॒mbhum | tata̭ i॒me-'ddhya-sṛ̭jyanta॒ sargāḥ᳚ | adbhyo॒ vā i॒dagṃ sama̭bhūt |
tasmā̭di॒dagṃ sarva॒-mbrahma̭ svaya॒bhvinti̭ ||
tasmā̭di॒dagṃ sarva॒gṃ॒ śithi̭la-mi॒vā dhruva̭-mivābhavat || pra॒jāpa̭ti॒-rvāva tat | ā॒tmanā॒-''tmānaṃ̭-vi~॒dhāya̭ |
tade॒vānu॒ prāvi̭śat || tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā || 97 ||
vi॒dhāya̭ lo॒kān. vi॒dhāya̭ bhū॒tāni̭ | vi॒dhāya॒ sarvāḥ᳚ pra॒diśo॒ diśa̭śca | pra॒jāpa̭tiḥ prathama॒jā ṛ॒tasya̭ | ā॒tmanā॒-''tmā-na̭ma॒bhi-saṃvi~̭ve॒śeti̭ ||
sarva̭me॒vedamā॒ptvā | sarva̭-mava॒ruddhya̭ | tade॒vānu॒ pravi̭śati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 98 ||
(āsī̭ - datiṣṭhan - nabhū॒ - dapo॒ - vāyo॒ iti - seya-ndiga॒ - bhyanū᳚ktā॒ - 'bhyanū᳚ktā॒ -+-'ṣṭau ca̭) (a. 23)
anuvākaṃ 24
catṷṣṭayya॒ āpo̭ gṛhṇāti | ca॒tvāri॒ vā a॒pāgṃ rū॒pāṇi̭ | megho̭ vi॒dyut | sta॒na॒yi॒tnu-rvṛ॒ṣṭiḥ | tānye॒vā va̭rundhe || ā॒tapa̭ti॒ varṣyā̭ gṛhṇāti |
tāḥ pu॒rastā॒-dupa̭dadhāti | e॒tā vai bra̭hmavarca॒syā āpaḥ̭ | mu॒kha॒ta e॒va bra̭hmavarca॒sa-mava̭rundhe |
tasmā᳚-nmukha॒to bra̭hmavarca॒sita̭raḥ || 99 ||
kūpyā̭ gṛhṇāti | tā da̭kṣiṇa॒ta upa̭dadhāti | e॒tā vai tḙja॒svinī॒rāpaḥ̭ | teja̭ e॒vāsya̭ dakṣiṇa॒to da̭dhāti | tasmā॒-ddakṣi॒ṇordha̭ 'steja॒svita̭raḥ ||
sthā॒va॒rā gṛ̭hṇāti | tāḥ pa॒ścādupa̭dadhāti | prati̭ṣṭhitā॒ vai sthā̭va॒rāḥ |
pa॒ścāde॒va prati̭tiṣṭhati || vaha̭ntī-rgṛhṇāti || 100 ||
tā ṷttara॒ta upa̭dadhāti | oja̭sā॒ vā e॒tā vaha̭ntīri॒vo-dga̭tīri॒va ākūja̭tīri॒va dhāva̭ntīḥ | oja̭ e॒vāsyo᳚ttara॒to da̭dhāti | tasmā॒dutta॒ro-'ddha̭ oja॒svita̭raḥ || sa॒bhāṃ॒ryā gṛ̭hṇāti |
tā maddhya॒ upa̭dadhāti | i॒yaṃ-vai~ sa̭bhāṃ॒ryāḥ | a॒syāme॒va prati̭tiṣṭhati || pa॒lva॒lyā gṛ̭hṇāti | tā u॒pari̭ṣṭā-du॒pāda̭dhāti || 101 ||
a॒sau vai pa̭lva॒lyāḥ | a॒muṣyā̭me॒va prati̭tiṣṭhati || di॒kṣūpa̭dadhāti | di॒kṣu vā āpaḥ̭ | annaṃ॒-vā~ āpaḥ̭ | a॒dbhyo vā anna̭ñjāyate | yade॒vādbhyo-'nna॒-ñjāya̭te | tadava̭rundhe || taṃ-vā~ e॒tama̭ru॒ṇāḥ ke॒tavo॒ vāta̭raśa॒nā ṛṣa̭yo-'cinvann | tasmā̭-dāruṇa ke॒tukaḥ̭ || tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā || ke॒tavo॒ arṷṇāsaśca | ṛ॒ṣa॒yo vāta̭raśa॒nāḥ |
pra॒ti॒ṣṭhāgṃ śa॒tadhā̭ hi | sa॒māhi̭tāso sahasra॒dhāya̭sa॒miti̭ || śa॒taśa̭ścai॒va 'sa॒hasra̭śaśca॒ prati̭tiṣṭhati | ya e॒tama॒gniñci̭nu॒te |
ya ṷcainame॒vaṃ-ve~da̭ || 102 ||
(bra॒hma॒va॒rca॒sita̭ro॒ - vaha̭ntī-rgṛhṇāti॒ - tā u॒pari̭ṣṭādu॒pāda̭dhā - tyāruṇake॒tuko॒-'ṣṭau ca̭) (a. 24)
anuvākaṃ 25
jā॒nu॒da॒ghnī-mṷttarave॒dīṅkhā॒tvā | a॒pā-mpṷ̄rayati | a॒pāgṃ sa̭rva॒tvāya̭ | pu॒ṣka॒ra॒pa॒rṇagṃ ru॒kma-mpurṷṣa॒-mityupa̭dadhāti | tapo॒ vai pṷṣkarapa॒rṇam |
sa॒tyagṃ ru॒kmaḥ | a॒mṛta॒-mpurṷṣaḥ | e॒tāva॒dvā vā᳚sti | yāva̭de॒tat | yāva̭de॒vāsti̭ || 103 ||
tadava̭rundhe || kū॒rmamupa̭dadhāti | a॒pāme॒va medha॒mava̭rundhe | atho᳚ sva॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || āpa̭māpāma॒pa-ssarvāḥ᳚ |
a॒smāda॒smā di॒to-'mutaḥ̭ | a॒gnirvā॒yuśca॒ sūrya̭śca |
sa॒ha sa̭ñcaska॒rardhi̭yā॒ iti̭ | vā॒yvaśvā̭ raśmi॒pata̭yaḥ | marī᳚cyātmāno॒ adrṷhaḥ | de॒vī-rbhṷvana॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒tvāya̭ me suta || lo॒ka-mpṛ̭ṇacchi॒dra-mpṛ̭ṇa || 104 ||
yāsti॒sraḥ pa̭rama॒jāḥ || ) (śort an-dlongfòraṃ are the samè i-nti̭ || pañca॒ cita̭ya॒ upa̭dadhāti | pāṅkta॒-'gniḥ | yāvā̭ne॒vāgniḥ | tañci̭nute ||
lo॒ka-mpṛ̭ṇayā dvi॒tīyā॒-mupa̭dadhāti |
pañca̭padā॒ vai vi॒rāṭ | tasyā॒ vā i॒ya-mpādaḥ̭ | a॒ntari̭kṣa॒-mpādaḥ̭ | dyauḥ pādaḥ̭ | diśaḥ॒ pādaḥ̭ | pa॒rora̭jāḥ॒ pādaḥ̭ || vi॒rājye॒va prati̭tiṣṭhati |
ya e॒tama॒gniñci̭nu॒te | ya ṷcainame॒vaṃ-ve~da̭ || 105 ||
(asti̭ - pṛṇā॒ - ntari̭kṣa॒-mpāda॒-ṣṣaṭca̭) (a. 25)
anuvākaṃ 26
a॒gni-mpra॒ṇīyo̭pa-samā॒dhāya̭ | tama॒bhita̭ e॒tā a॒bhīṣṭa̭kā॒ upa̭dadhāti | a॒gni॒ho॒tre da̭rśapūrṇa-mā॒sayoḥ᳚ | pa॒śu॒ba॒ndhe cā̭turmā॒syeṣṷ |
atho̭ āhuḥ | sarvḙṣu yajñakra॒tuṣviti̭ ||
atha̭ hasmā hāru॒ṇa-ssvā̭ya॒mbhuvaḥ̭ |
sā॒vi॒tra-ssarvo॒-'gni-rityana̭nuṣaṅga-mmanyāmahe |
nānā॒ vā e॒teṣāṃ᳚-vī~॒ryā̭ṇi || kama॒gniñci̭nute || 106 ||
sa॒tri॒ya ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute |
sā॒vi॒tra ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | nā॒ci॒ke॒ta ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute |
cā॒tu॒r॒ ho॒tri॒ya-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute |
vai॒śva॒sṛ॒ja ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute || 107 ||
u॒pā॒nu॒vā॒kya̭-mā॒śu ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | i॒mamā̭ruṇa-ketuka ma॒gniñci̭nvā॒na iti̭ || vṛṣā॒ vā a॒gniḥ | vṛṣā̭ṇau॒ saggsphā̭layet | ha॒nyetā᳚sya ya॒jñaḥ | tasmā॒nnānu॒ṣajyaḥ̭ ||
sotta̭rave॒diṣṷ kra॒tuṣṷ cinvīta | u॒tta॒ra॒ve॒dyāg hya̭gniścī॒yate᳚ || pra॒jākā̭maścinvīta || 108 ||
prā॒jā॒pa॒tyo vā e॒ṣo᳚-'gniḥ | prā॒jā॒pa॒tyāḥ pra॒jāḥ | pra॒jāvā᳚-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || pa॒śukā̭maścinvīta | sa॒ñjñānaṃ॒-vā~ e॒ta-tpa̭śū॒nām | yadāpaḥ̭ |
pa॒śū॒nāme॒va sa॒jñānne॒ 'gniñci̭nute | pa॒śu॒mā-nbha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 109 ||
vṛṣṭi̭kāmaścinvīta | āpo॒ vai vṛṣṭiḥ̭ | pa॒rjanyo॒ varṣṷko bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || ā॒ma॒yā॒vī ci̭nvīta | āpo॒ vai bhḙṣa॒jam | bhe॒ṣa॒ja-me॒vāsmai̭ karoti | sarva॒māyṷreti || a॒bhi॒caragg̭ ścinvīta | vajro॒ vā āpaḥ̭ || 110 ||
vajra̭me॒va bhrātṛ̭vyebhyaḥ॒ praha̭rati | stṛ॒ṇu॒ta ḙnam || teja̭skāmo॒ yaśa̭skāmaḥ |
bra॒hma॒va॒rca॒sakā̭ma-ssva॒rgakā̭maścinvīta | e॒tā va॒dvā vā᳚sti | yāva̭de॒tat | yāva̭de॒vāsti̭ | tadava̭rundhe || tasyai॒ tadvra॒tam | varṣa̭ti॒ na dhā̭vet || 111 ||
a॒mṛtaṃ॒-vā~ āpaḥ̭ | a॒mṛta॒syā-na̭ntarityai ||
nāphsu-mūtra̭purī॒ṣaṅkṷryāt | na niṣṭhī̭vet | na vi॒vasa̭na-ssnāyāt | guhyo॒ vā e॒ṣo᳚-'gniḥ |
e॒tasyā॒gne rana̭ti dāhāya || na pṷṣkarapa॒rṇāni॒ hira̭ṇyaṃ॒-vā~-'dhi॒tiṣṭhe᳚t | e॒tasyā॒gne-rana̭bhyārohāya || na kūrma॒syāśñī̭yāt |
noda॒kasyā॒-ghātṷkā॒nyena̭-moda॒kāni̭ bhavanti | a॒ghātṷkā॒ āpaḥ̭ | ya e॒tama॒gniñci̭nu॒te | ya ṷcainame॒vaṃ-ve~da̭ || 112 ||
(ci॒nu॒te॒ - ci॒nu॒te॒ - pra॒jākā̭maścinvīta॒ - ya e॒vaṃ-ve~dā - po̭ - dhāve॒ - daśñī̭yācca॒tvāri̭ ca) (a. 26)
anuvākaṃ 27
i॒mā nṷka॒-mbhuva̭nā sīṣadhema | indra̭śca॒ viśvḙca de॒vāḥ || ya॒jñañca̭ nasta॒nvañca̭ pra॒jāñca̭ | ā॒di॒tyairindaḥ̭ sa॒ha sī̭ṣadhātu ||
ā॒di॒tyairindra॒-ssaga̭ṇo-ma॒rudbhiḥ̭ | a॒smāka̭-mbhūtvavi॒tā ta॒nūnā᳚m || āpla̭vasva॒ prapla̭vasva | ā॒ṇḍī bha̭va ja॒ mā mu॒huḥ | sukhādīnduḥ̭ khani॒dhanām | prati̭muñcasva॒ svā-mpu॒ram || 113 ||
marī̭caya-ssvāyambhu॒vāḥ | ye śa̭rī॒rāṇya̭ kalpayann |
te tḙ de॒haṅka̭lpayantu | mā ca̭ te॒ khyā sma̭ tīriṣat || utti̭ṣṭhata॒ mā sva̭pta | a॒gni-mi̭cchaddhva॒-mbhāra̭tāḥ | rājña॒-ssoma̭sya tṛ॒ptāsaḥ̭ | sūryḙṇa sa॒yujo̭ṣasaḥ || yuvā̭ su॒vāsāḥ॒ pari̭vīta॒ āgā᳚t | sa u॒ śreyā᳚-nbhavati॒ jāya̭mānaḥ | ta-ndhīrā̭saḥ ka॒vaya॒ unna̭yanti | svā॒dhiyo॒ mana̭sā deva॒yantaḥ̭ ||
a॒ṣṭāca̭krā॒ nava̭dvārā || 114 ||
de॒vānā॒-mpūra̭yo॒ddhyā | tasyāgṃ̭ hiraṇma̭yaḥ ko॒śaḥ | sva॒rgo lo॒ko jyoti॒ṣā ''vṛ̭taḥ || yo vai tā᳚-mbrahma̭ṇo ve॒da | a॒mṛtḙnāvṛ॒tā-mpṷrīm | tasmai᳚ brahma ca̭ brahmā॒ ca | ā॒yuḥ kīrti̭-mpra॒jānda̭duḥ || vi॒bhrāja̭mānā॒gṃ॒ hari̭ṇīm | ya॒śasā̭ sampa॒rīvṛ̭tām | puragṃ̭ hiraṇma̭yī-mbra॒hmā || 115 ||
vi॒veśā̭pa॒rāji̭tā || parāṅgetya̭ (parāṃatya̭) jyāma॒yī |
parāṅgetya̭ (parāṃatya̭) nāśa॒kī | i॒ha cā̭mutra̭ cānve॒ti | vi॒dvā-ndḙvāsu॒rānṷbha॒yān ||
yatkṷmā॒rī ma॒ndraya̭te | ya॒dyo॒ṣidya-tpa̭ti॒vratā᳚ | ari̭ṣṭaṃ॒-ya~tkiñca̭ kri॒yate᳚ |
a॒gni-stadanṷ vedhati || a॒śṛtā̭sa-śśṛ̭tāsa॒śca || 116 ||
ya॒jvāno॒ ye-'pya̭ya॒jvanaḥ̭ | sva̭ryanto॒ nāpe᳚kṣante |
indra̭-ma॒gniñca̭ ye vi॒duḥ || sika̭tā iva saṃ॒ya~nti̭ |
ra॒śmibhiḥ̭-samu॒dīri̭tāḥ | a॒smā-llo॒kāda̭-muṣmā॒cca | ṛ॒ṣibhi̭-radāt-pṛ॒śnibhiḥ̭ || apḙta॒ vīta॒ vi ca̭ sarpa॒tātaḥ̭ | ye-'tra॒ stha pṷrā॒ṇā ye ca॒ nūta̭nāḥ |
aho̭bhi-ra॒dbhi-ra॒ktubhi॒-rvya̭ktam || 117 ||
ya॒mo da̭dātva-va॒sāna̭masmai || nṛ mṷṇantu nṛ pā॒tvaryaḥ̭ | a॒kṛ॒ṣṭā ye ca॒ kṛṣṭa̭jāḥ | ku॒mārī̭ṣu ka॒nīnī̭ṣu | jā॒riṇī̭ṣu ca॒ ye hi॒tāḥ || retaḥ̭ pītā॒ āṇḍa̭pītāḥ | aṅgā̭reṣu ca॒ ye hu॒tāḥ | u॒bhayā᳚-nputra̭ pautra॒kān | yu॒ve॒-'haṃ-ya~॒marāja̭gān || śa॒taminnu śa॒rado॒ anti̭ devā॒ yatrā̭ naśca॒krā ja॒rasa̭-nta॒nūnā᳚m | pu॒trāso॒ yatra̭ pi॒taro॒ bhava̭nti॒ mā no̭ ma॒dhyā rī̭riṣa॒tāyu॒rgantoḥ᳚ ||
ado॒ yadbrahma̭ vila॒bam | pi॒tṛ॒ṇāñca̭ ya॒masya̭ ca |
varṷṇa॒-syāśvi̭no-ra॒gneḥ | ma॒rutā᳚ñca vi॒hāya̭sām ||
kā॒ma॒pra॒yava̭ṇa-mme astu | sa hyḙvāsmi̭ sa॒nāta̭naḥ | iti nāko brahmiśravo̭ rāyo॒ dhanam | pu॒trānāpo̭ de॒vīri॒hāhi̭tā || 118 ||
(pu॒raṃ - nava̭dvārā - bra॒hmā - ca - vya̭ktagṃ - śa॒rado॒-'ṣṭau ca̭) (a. 27)
anuvākaṃ 28
viśī᳚rṣṇī॒-ṅgṛddhra̭-śīrṣṇīñca | apeto̭ nir-ṛ॒tigṃ ha̭thaḥ | paribādhagg śvḙtaku॒kṣam | ni॒jaṅghagṃ̭ śaba॒loda̭ram || sa॒ tān. vā॒cyāya̭yā sa॒ha | agne॒ nāśa̭ya sa॒ndṛśaḥ̭ | ī॒rṣyā॒sū॒ye bṷbhu॒kṣām | ma॒nyu-ṅkṛ॒tyā-ñca̭ dīdhire | rathḙna kigṃśu॒kāva̭tā | agne॒ nāśa̭ya sa॒ndṛśaḥ̭ || 119 ||
(viśī᳚rṣṇī॒-ndaśa̭) (a. 28)
anuvākaṃ 29
pa॒rjanyā̭ya॒ pragā̭yata | di॒vaspu॒trāya̭ mī॒ḍhuṣe᳚ | sa no̭ ya॒vasa̭micchatu || i॒daṃ-va~caḥ̭ pa॒rjanyā̭ya sva॒rāje᳚ | hṛ॒do a॒stvanta̭ra॒nta-dyṷyota |
ma॒yo॒bhūrvāto̭ vi॒śvakṛ̭ṣṭaya-ssantva॒sme | su॒pi॒ppa॒lā oṣa̭dhī-rde॒vago̭pāḥ ||
yo garbha॒-moṣa̭dhīnām | gavā᳚ṅkṛ॒ṇotyarva̭tām | pa॒rjanyaḥ̭ puru॒ṣīṇā᳚m || 120 ||
(pa॒rjanyā̭ya॒ daśa̭) (a. 29)
anuvākaṃ 30
puna̭rmāmaitvindri॒yam | puna॒rāyuḥ॒ puna॒rbhagaḥ̭ | puna॒-rbrāhma̭ṇa-maitu mā | puna॒-rdravi̭ṇa maitu mā || yanme॒-'dya retaḥ̭ pṛthi॒vīmaskāṋ |
yadoṣa̭dhīra॒pyasa̭ra॒-dyadāpaḥ̭ | i॒danta-tpuna॒rāda̭de | dī॒rghā॒yu॒tvāya॒ varca̭se || yanme॒ retaḥ॒ prasi̭cyate | yanma॒ ājā̭yate॒ punaḥ̭( ) | tena̭ māma॒mṛta̭-ṅkuru | tena̭ supra॒jasa̭ṅkuru || 121 ||
(puna॒rdve ca̭) (a. 30)
anuvākaṃ 31
a॒dbhaya-stiro॒dhā jā̭yata | tava̭ vaiśrava॒ṇa-ssa̭dā | tiro̭ dhehi sapa॒tnānnaḥ̭ | ye apo॒-'śnanti̭ keca॒na || tvā॒ṣṭrī-mmā॒yāṃ-va~᳚śrava॒ṇaḥ |
rathagṃ̭ sahasra॒ vandhṷram | pu॒ru॒śca॒kragṃ saha̭srāśvam | āsthā॒ yāyā̭hi no ba॒lim || yasmai̭ bhū॒tāni̭ ba॒limāva̭hanti | dhana॒ṅgāvo॒ hasti॒ hira̭ṇya॒maśvāṋ || 122 ||
asā̭ma suma॒tau ya॒jñiya̭sya | śriya॒-mbibhra॒to 'nna̭mukhīṃ-vi~॒rāja᳚m || su॒da॒r॒śa॒ne ca̭ krau॒ñce ca̭ | mai॒nā॒ge ca̭ ma॒hāgi̭rau | śa॒tadvā॒ṭṭara̭gama॒ntā (sa॒tadvā॒ṭṭara̭gama॒ntā) |
sa॒gṃ॒hārya॒-nnaga̭ra॒-ntava̭ ||
iti mantrāḥ᳚ | kalpo̭-'ta ū॒rdhvam ||
yadi॒ bali॒gṃ॒ hare᳚t | hi॒ra॒ṇya॒nā॒bhayḙ vitu॒dayḙ kaube॒rāyā॒ya-mba̭liḥ || 123 ||
sarvabhūtādhipataye na̭ma i॒ti | atha baligṃ hṛtvopa̭tiṣṭhe॒ta || kṣa॒tra-ṅkṣa॒traṃ-vai~᳚śrava॒ṇaḥ | brāhmaṇā̭ vaya॒gg॒ smaḥ |
nama̭ste astu॒ mā mā̭ higṃsīḥ | asmā-tpraviśyānna̭maddhī॒ti || atha tamagni-mā̭dadhī॒ta | yasminne tatkarma pra̭yuñjī॒ta ||
ti॒rodhā॒ bhūḥ | ti॒rodhā॒ bhuvaḥ̭ || 124 ||
ti॒rodhā॒-ssvaḥ̭ | ti॒rodhā॒ bhūrbhuva॒ssvaḥ̭ |
sarveṣāṃ-lo~kānā-mādhipatyḙ sīde॒ti || atha tamagni̭-mindhī॒ta | yasminne tatkarma pra̭yuñjī॒ta || ti॒rodhā॒ bhū-ssvāhā᳚ | ti॒rodhā॒ bhuva॒-ssvāhā᳚ | ti॒rodhā॒-ssvaḥ̭ svāhā᳚ | ti॒rodhā॒ bhūrbhuva॒ssva̭ssvāhā᳚ ||
yasminnasya kāle sarvā āhutīr-hutā̭ bhave॒yuḥ || 125 ||
api brāhmaṇa̭mukhī॒nāḥ | tasminnahnaḥ kāle pra̭yuñjī॒ta |
paraḥ̭ su॒ptaja̭nādve॒pi || mā sma pramādyanta̭ māddhyā॒payet | sarvārthā᳚-ssiddhya॒nte | ya ḙvaṃ-ve~॒da | kṣuddhya-nnida̭majā॒natām |
sarvārthā na̭ siddhya॒nte || yastḙ vi॒ghātṷko bhrā॒tā |
mamāntar-hṛ̭daye॒ śritaḥ || 126 ||
tasmā̭ i॒mamagra॒ piṇḍa̭ñjuhomi | sa me᳚-'rthā॒-nmā viva̭dhīt | mayi॒ svāhā᳚ || rā॒jā॒dhi॒rā॒jāya̭ prasahya sā॒hine᳚ | namo̭ va॒yaṃ-vai~᳚śrava॒ṇāya̭ kurmahe |
sa me॒ kāmā॒n kāma॒ kāmā̭ya॒ mahya᳚m | kā॒me॒śva॒ro vai᳚śrava॒ṇo da̭dātu | ku॒be॒rāya̭ vaiśrava॒ṇāya̭ | ma॒hā॒rā॒jāya॒ namaḥ̭ | ke॒tavo॒ arṷṇāsaśca |
ṛ॒ṣa॒yo vāta̭raśa॒nāḥ | pra॒ti॒ṣṭhāgṃ śa॒tadhā̭ hi |
sa॒māhi̭tāso sahasra॒dhāya̭sam | śi॒vā na॒-śśanta̭mā bhavantu | di॒vyā āpa॒ oṣa̭dhayaḥ | su॒mṛ॒ḍī॒kā sara̭svati | mā te॒ vyo̭ma sa॒ndṛśi̭ || 127 ||
(aśvā᳚n-bali॒-rbhuvo̭ - bhave॒yuḥ - śrita - śca̭ sa॒pta ca̭) (a. 31)
anuvākaṃ 32
saṃva~thsarameta̭-dvrata॒ñcaret | dvaṷ vā mā॒sau || niyama-ssa̭māse॒na || tasmi-nniyama̭ viśe॒ṣāḥ | triṣavaṇa-mudako̭paspa॒r॒śī | caturtha kālapāna̭bhakta॒-ssyāt | aharaharvā bhaikṣa̭maśna॒yāt |
audumbarībhi-ssamidbhi-ragni̭-mpari॒caret |
punarmā maitvindriya-mityetenā-'nṷvāke॒na |
uddhṛta paripūtābhiradbhiḥ kārya̭-ṅkurvī॒ta || 128 ||
a̭sañca॒yavān | agnaye vāyavḙ sūryā॒ya | brahmaṇe pra̭jāpa॒taye | candramase na̭kṣatre॒bhyaḥ | ṛtubhya-ssaṃva~̭thsarā॒ya | varuṇā-yāruṇāyeti vra̭taho॒māḥ | pra॒va॒rgyava̭dāde॒śaḥ | aruṇāḥ kā᳚ṇḍa ṛ॒ṣayaḥ || araṇyḙ-'dhīyī॒rann | bhadraṅkarṇebhiriti dvḙ japi॒tvā || 129 ||
mahānāmnībhi-rudakagṃ sagg̭spa॒rśya | tamācā᳚ryo da॒dyāt | śivāna-śśantame-tyoṣadhī̭rāla॒bhate | sumṛḍīkḙti bhū॒mim | evama̭pava॒rge |
dhḙnu-rda॒kṣiṇā | kagṃ saṃvā~sa̭śca kṣau॒mam | anya̭dvā śu॒klam | ya̭thā śa॒kti vā | evagg svāddhyāya̭ dharme॒ṇa | araṇyḙ-'dhīyī॒ta | tapasvī puṇyo bhavati tapasvī pṷṇyo bha॒vati || 130 ||
(ku॒rvī॒ta - ja̭pi॒tvā - svāddhyāya̭dharme॒ṇa dve ca̭) (a. 32)
(bha॒dragg - smṛtiḥ̭ - sāka॒jānnā॒ - makṣya- ti̭tā॒mrā - ṇya̭tyurdhvā॒kṣa - ārogaḥ - kveda - magniśca - sa̭hasra॒vṛt - pa॒vitra̭vanta॒ -āta̭nuṣvā॒ -ṣṭayo̭nīṃ॒ - ~yo-'sā॒ - vathāditya - syāroga-syātha vāyo- rathāgne॒--r dakṣiṇapūrvasyā - mi̭ndragho॒ṣā va॒-āpa̭māpāṃ॒yo~̭-'pā - māpo॒ vai - catṷṣṭayyo - jānuda॒ghnī - ma॒gni-mpra॒ṇīye॒ - mā nṷ kaṃ॒ - ~viśī᳚rṣṇīṃ - pa॒rjanyā̭ya॒ - puna̭ - ra॒dbhyaḥ -saṃva~thsara-ndvātrigṃ̭śat)
(bha॒draṃ - jyo॒tiṣā॒ - tasmi-nrājānaṃ - ka॒śyapā᳚-thsahasra॒vṛdi̭yaṃ॒- napugṃsa̭ka - ma॒ṣṭayo̭nī॒ - mavapatantānā - mā॒yata̭navā-nbhavati - sa॒to bandhuṃ॒ - tā ṷttara॒to - vajra̭me॒va - puna̭rmāmaitu
tri॒gṃ॒śadṷttaraśa॒tam)
(bhadraṃ - tapasvī puṇyo bhavati tapasvī pṷṇyo bha॒vati)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya āraṇyake prathamaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.