Shri Rama Charita Manasa - Kishkindhakanda — Sinhala Script

ශ්රීගණේශාය නමඃ

ශ්රීජානකීවල්ලභෝ විජයතේ

ශ්රීරාමචරිතමානස

චතුර්ථ සෝපාන (කිෂ්කින්ධාකාණ්ඩ)

කුන්දේන්දීවරසුන්දරාවතිබලෞ විජ්ඤානධාමාවුභෞ

ශෝභාඪ්යෞ වරධන්විනෞ ශ්රුතිනුතෞ ගෝවිප්රවෘන්දප්රියෞ.

මායාමානුෂරූපිණෞ රඝුවරෞ සද්ධර්මවර්මෞං හිතෞ

සීතාන්වේෂණතත්පරෞ පථිගතෞ භක්තිප්රදෞ තෞ හි නඃ .. 1 ..

බ්රහ්මාම්භෝධිසමුද්භවං කලිමලප්රධ්වංසනං චාව්යයං

ශ්රීමච්ඡම්භුමුඛේන්දුසුන්දරවරේ සංශෝභිතං සර්වදා.

සංසාරාමයභේෂජං සුඛකරං ශ්රීජානකීජීවනං

ධන්යාස්තේ කෘතිනඃ පිබන්ති සතතං ශ්රීරාමනාමාමෘතම් .. 2 ..

සෝ. මුක්ති ජන්ම මහි ජානි ග්යාන ඛානි අඝ හානි කර

ජහँ බස සම්භු භවානි සෝ කාසී සේඉඅ කස න ..

ජරත සකල සුර බෘන්ද බිෂම ගරල ජේහිං පාන කිය.

තේහි න භජසි මන මන්ද කෝ කෘපාල සඞ්කර සරිස ..

ආගේං චලේ බහුරි රඝුරායා. රිෂ්යමූක පරවත නිඅරායා ..

තහँ රහ සචිව සහිත සුග්රීවා. ආවත දේඛි අතුල බල සීංවා ..

අති සභීත කහ සුනු හනුමානා. පුරුෂ ජුගල බල රූප නිධානා ..

ධරි බටු රූප දේඛු තෛං ජාඊ. කහේසු ජානි ජියँ සයන බුඣාඊ ..

පඨේ බාලි හෝහිං මන මෛලා. භාගෞං තුරත තජෞං යහ සෛලා ..

බිප්ර රූප ධරි කපි තහँ ගයූ. මාථ නාඉ පූඡත අස භයූ ..

කෝ තුම්හ ස්යාමල ගෞර සරීරා. ඡත්රී රූප ඵිරහු බන බීරා ..

කඨින භූමි කෝමල පද ගාමී. කවන හේතු බිචරහු බන ස්වාමී ..

මෘදුල මනෝහර සුන්දර ගාතා. සහත දුසහ බන ආතප බාතා ..

කී තුම්හ තීනි දේව මහँ කෝඌ. නර නාරායන කී තුම්හ දෝඌ ..

දෝ. ජග කාරන තාරන භව භඤ්ජන ධරනී භාර.

කී තුම්හ අකිල භුවන පති ලීන්හ මනුජ අවතාර .. 1 ..

කෝසලේස දසරථ කේ ජාඒ . හම පිතු බචන මානි බන ආඒ ..

නාම රාම ලඡිමන දූ භාඊ. සඞ්ග නාරි සුකුමාරි සුහාඊ ..

ඉහාँ හරි නිසිචර බෛදේහී. බිප්ර ඵිරහිං හම ඛෝජත තේහී ..

ආපන චරිත කහා හම ගාඊ. කහහු බිප්ර නිජ කථා බුඣාඊ ..

ප්රභු පහිචානි පරේඋ ගහි චරනා. සෝ සුඛ උමා නහිං බරනා ..

පුලකිත තන මුඛ ආව න බචනා. දේඛත රුචිර බේෂ කෛ රචනා ..

පුනි ධීරජු ධරි අස්තුති කීන්හී. හරෂ හෘදයँ නිජ නාථහි චීන්හී ..

මෝර න්යාඋ මෛං පූඡා සාඊං. තුම්හ පූඡහු කස නර කී නාඊම් ..

තව මායා බස ඵිරුँ භුලානා. තා තේ මෛං නහිං ප්රභු පහිචානා ..

දෝ. ඒකු මෛං මන්ද මෝහබස කුටිල හෘදය අග්යාන.

පුනි ප්රභු මෝහි බිසාරේඋ දීනබන්ධු භගවාන .. 2 ..

ජදපි නාථ බහු අවගුන මෝරේං. සේවක ප්රභුහි පරෛ ජනි භෝරේම් ..

නාථ ජීව තව මායාँ මෝහා. සෝ නිස්තරි තුම්හාරේහිං ඡෝහා ..

තා පර මෛං රඝුබීර දෝහාඊ. ජානුँ නහිං කඡු භජන උපාඊ ..

සේවක සුත පති මාතු භරෝසේං. රහි අසෝච බනි ප්රභු පෝසේම් ..

අස කහි පරේඋ චරන අකුලාඊ. නිජ තනු ප්රගටි ප්රීති උර ඡාඊ ..

තබ රඝුපති උඨාඉ උර ලාවා. නිජ ලෝචන ජල සීඤ්චි ජුඩ़ආවා ..

සුනු කපි ජියँ මානසි ජනි ඌනා. තෛං මම ප්රිය ලඡිමන තේ දූනා ..

සමදරසී මෝහි කහ සබ කෝඌ. සේවක ප්රිය අනන්යගති සෝඌ ..

දෝ. සෝ අනන්ය ජාකේං අසි මති න ටරි හනුමන්ත.

මෛං සේවක සචරාචර රූප ස්වාමි භගවන්ත .. 3 ..

දේඛි පවන සුත පති අනුකූලා. හෘදයँ හරෂ බීතී සබ සූලා ..

නාථ සෛල පර කපිපති රහී. සෝ සුග්රීව දාස තව අහී ..

තේහි සන නාථ මයත්රී කීජේ. දීන ජානි තේහි අභය කරීජේ ..

සෝ සීතා කර ඛෝජ කරාඉහි. ජහँ තහँ මරකට කෝටි පඨාඉහි ..

ඒහි බිධි සකල කථා සමුඣාඊ. ලිඒ දුඖ ජන පීඨි චඪ़ආඊ ..

ජබ සුග්රීවँ රාම කහුँ දේඛා. අතිසය ජන්ම ධන්ය කරි ලේඛා ..

සාදර මිලේඋ නාඉ පද මාථා. භෛණ්ටේඋ අනුජ සහිත රඝුනාථා ..

කපි කර මන බිචාර ඒහි රීතී. කරිහහිං බිධි මෝ සන ඒ ප්රීතී ..

දෝ. තබ හනුමන්ත උභය දිසි කී සබ කථා සුනාඉ ..

පාවක සාඛී දේඉ කරි ජෝරී ප්රීතී දෘඪ़ආඉ .. 4 ..

කීන්හී ප්රීති කඡු බීච න රාඛා. ලඡමින රාම චරිත සබ භාෂා ..

කහ සුග්රීව නයන භරි බාරී. මිලිහි නාථ මිථිලේසකුමාරී ..

මන්ත්රින්හ සහිත ඉහාँ ඒක බාරා. බෛඨ රහේඋँ මෛං කරත බිචාරා ..

ගගන පන්ථ දේඛී මෛං ජාතා. පරබස පරී බහුත බිලපාතා ..

රාම රාම හා රාම පුකාරී. හමහි දේඛි දීන්හේඋ පට ඩාරී ..

මාගා රාම තුරත තේහිං දීන්හා. පට උර ලාඉ සෝච අති කීන්හා ..

කහ සුග්රීව සුනහු රඝුබීරා. තජහු සෝච මන ආනහු ධීරා ..

සබ ප්රකාර කරිහුँ සේවකාඊ. ජේහි බිධි මිලිහි ජානකී ආඊ ..

දෝ. සඛා බචන සුනි හරෂේ කෘපාසිධු බලසීංව.

කාරන කවන බසහු බන මෝහි කහහු සුග්රීව .. 5 ..

නාත බාලි අරු මෛං ද්වෞ භාඊ. ප්රීති රහී කඡු බරනි න ජාඊ ..

මය සුත මායාවී තේහි න්AUँ. ආවා සෝ ප්රභු හමරේං ග්AUँ ..

අර්ධ රාති පුර ද්වාර පුකාරා. බාලී රිපු බල සහෛ න පාරා ..

ධාවා බාලි දේඛි සෝ භාගා. මෛං පුනි ගයුँ බන්ධු සँග ලාගා ..

ගිරිබර ගුහාँ පෛඨ සෝ ජාඊ. තබ බාලීං මෝහි කහා බුඣාඊ ..

පරිඛේසු මෝහි ඒක පඛවාරා. නහිං ආවෞං තබ ජානේසු මාරා ..

මාස දිවස තහँ රහේඋँ ඛරාරී. නිසරී රුධිර ධාර තහँ භාරී ..

බාලි හතේසි මෝහි මාරිහි ආඊ. සිලා දේඉ තහँ චලේඋँ පරාඊ ..

මන්ත්රින්හ පුර දේඛා බිනු සාඊං. දීන්හේඋ මෝහි රාජ බරිආඊ ..

බාලි තාහි මාරි ගෘහ ආවා. දේඛි මෝහි ජියँ භේද බඪ़ආවා ..

රිපු සම මෝහි මාරේසි අති භාරී. හරි ලීන්හේසි සර්බසු අරු නාරී ..

තාකේං භය රඝුබීර කෘපාලා. සකල භුවන මෛං ඵිරේඋँ බිහාලා ..

ඉහාँ සාප බස ආවත නාහීං. තදපි සභීත රහුँ මන මාහීँ ..

සුනි සේවක දුඛ දීනදයාලා. ඵරකි උඨීං ද්වෛ භුජා බිසාලා ..

දෝ. සුනු සුග්රීව මාරිහුँ බාලිහි ඒකහිං බාන.

බ්රහ්ම රුද්ර සරනාගත ගේँ න උබරිහිං ප්රාන .. 6 ..

ජේ න මිත්ර දුඛ හෝහිං දුඛාරී. තින්හහි බිලෝකත පාතක භාරී ..

නිජ දුඛ ගිරි සම රජ කරි ජානා. මිත්රක දුඛ රජ මේරු සමානා ..

ජින්හ කේං අසි මති සහජ න ආඊ. තේ සඨ කත හඨි කරත මිතාඊ ..

කුපථ නිවාරි සුපන්ථ චලාවා. ගුන ප්රගටේ අවගුනන්හි දුරාවා ..

දේත ලේත මන සඞ්ක න ධරී. බල අනුමාන සදා හිත කරී ..

බිපති කාල කර සතගුන නේහා. ශ්රුති කහ සන්ත මිත්ර ගුන ඒහා ..

ආගේං කහ මෘදු බචන බනාඊ. පාඡේං අනහිත මන කුටිලාඊ ..

ජා කර චිත අහි ගති සම භාඊ. අස කුමිත්ර පරිහරේහි භලාඊ ..

සේවක සඨ නෘප කෘපන කුනාරී. කපටී මිත්ර සූල සම චාරී ..

සඛා සෝච ත්යාගහු බල මෝරේං. සබ බිධි ඝටබ කාජ මෛං තෝරේම් ..

කහ සුග්රීව සුනහු රඝුබීරා. බාලි මහාබල අති රනධීරා ..

දුන්දුභී අස්ථි තාල දේඛරාඒ. බිනු ප්රයාස රඝුනාථ ඪහාඒ ..

දේඛි අමිත බල බාඪ़ඊ ප්රීතී. බාලි බධබ ඉන්හ භි පරතීතී ..

බාර බාර නාවි පද සීසා. ප්රභුහි ජානි මන හරෂ කපීසා ..

උපජා ග්යාන බචන තබ බෝලා. නාථ කෘපාँ මන භයු අලෝලා ..

සුඛ සම්පති පරිවාර බඩ़ආඊ. සබ පරිහරි කරිහුँ සේවකාඊ ..

ඒ සබ රාමභගති කේ බාධක. කහහිං සන්ත තබ පද අවරාධක ..

සත්රු මිත්ර සුඛ දුඛ ජග මාහීං. මායා කෘත පරමාරථ නාහීම් ..

බාලි පරම හිත ජාසු ප්රසාදා. මිලේහු රාම තුම්හ සමන බිෂාදා ..

සපනේං ජේහි සන හෝඉ ලරාඊ. ජාගේං සමුඣත මන සකුචාඊ ..

අබ ප්රභු කෘපා කරහු ඒහි භාँතී. සබ තජි භජනු කරෞං දින රාතී ..

සුනි බිරාග සඤ්ජුත කපි බානී. බෝලේ බිහँසි රාමු ධනුපානී ..

ජෝ කඡු කහේහු සත්ය සබ සෝඊ. සඛා බචන මම මෘෂා න හෝඊ ..

නට මරකට ඉව සබහි නචාවත. රාමු ඛගේස බේද අස ගාවත ..

ලෛ සුග්රීව සඞ්ග රඝුනාථා. චලේ චාප සායක ගහි හාථා ..

තබ රඝුපති සුග්රීව පඨාවා. ගර්ජේසි ජාඉ නිකට බල පාවා ..

සුනත බාලි ක්රෝධාතුර ධාවා. ගහි කර චරන නාරි සමුඣාවා ..

සුනු පති ජින්හහි මිලේඋ සුග්රීවා. තේ ද්වෞ බන්ධු තේජ බල සීංවා ..

කෝසලේස සුත ලඡිමන රාමා. කාලහු ජීති සකහිං සඞ්ග්රාමා ..

දෝ. කහ බාලි සුනු භීරු ප්රිය සමදරසී රඝුනාථ.

ජෞං කදාචි මෝහි මාරහිං තෞ පුනි හෞँ සනාථ .. 7 ..

අස කහි චලා මහා අභිමානී. තෘන සමාන සුග්රීවහි ජානී ..

භිරේ උභෞ බාලී අති තර්ජා . මුඨිකා මාරි මහාධුනි ගර්ජා ..

තබ සුග්රීව බිකල හෝඉ භාගා. මුෂ්ටි ප්රහාර බජ්ර සම ලාගා ..

මෛං ජෝ කහා රඝුබීර කෘපාලා. බන්ධු න හෝඉ මෝර යහ කාලා ..

ඒකරූප තුම්හ භ්රාතා දෝඌ. තේහි භ්රම තේං නහිං මාරේඋँ සෝඌ ..

කර පරසා සුග්රීව සරීරා. තනු භා කුලිස ගී සබ පීරා ..

මේලී කණ්ඨ සුමන කෛ මාලා. පඨවා පුනි බල දේඉ බිසාලා ..

පුනි නානා බිධි භී ලරාඊ. බිටප ඕට දේඛහිං රඝුරාඊ ..

දෝ. බහු ඡල බල සුග්රීව කර හියँ හාරා භය මානි.

මාරා බාලි රාම තබ හෘදය මාඣ සර තානි .. 8 ..

පරා බිකල මහි සර කේ ලාගේං. පුනි උඨි බෛඨ දේඛි ප්රභු ආගේම් ..

ස්යාම ගාත සිර ජටා බනාඒँ. අරුන නයන සර චාප චඪ़ආඒँ ..

පුනි පුනි චිති චරන චිත දීන්හා. සුඵල ජන්ම මානා ප්රභු චීන්හා ..

හෘදයँ ප්රීති මුඛ බචන කඨෝරා. බෝලා චිති රාම කී ඕරා ..

ධර්ම හේතු අවතරේහු ගෝසාඊ. මාරේහු මෝහි බ්යාධ කී නාඊ ..

මෛං බෛරී සුග්රීව පිආරා. අවගුන කබන නාථ මෝහි මාරා ..

අනුජ බධූ භගිනී සුත නාරී. සුනු සඨ කන්යා සම ඒ චාරී ..

ඉන්හහි කුද්දෂ්ටි බිලෝකි ජෝඊ. තාහි බධේං කඡු පාප න හෝඊ ..

මුඪ़ තෝහි අතිසය අභිමානා. නාරි සිඛාවන කරසි න කානා ..

මම භුජ බල ආශ්රිත තේහි ජානී. මාරා චහසි අධම අභිමානී ..

දෝ. සුනහු රාම ස්වාමී සන චල න චාතුරී මෝරි.

ප්රභු අජහූँ මෛං පාපී අන්තකාල ගති තෝරි .. 9 ..

සුනත රාම අති කෝමල බානී. බාලි සීස පරසේඋ නිජ පානී ..

අචල කරෞං තනු රාඛහු ප්රානා. බාලි කහා සුනු කෘපානිධානා ..

ජන්ම ජන්ම මුනි ජතනු කරාහීං. අන්ත රාම කහි ආවත නාහීම් ..

ජාසු නාම බල සඞ්කර කාසී. දේත සබහි සම ගති අවිනාසී ..

මම ලෝචන ගෝචර සෝඉ ආවා. බහුරි කි ප්රභු අස බනිහි බනාවා ..

ඡං. සෝ නයන ගෝචර ජාසු ගුන නිත නේති කහි ශ්රුති ගාවහීං.

ජිති පවන මන ගෝ නිරස කරි මුනි ධ්යාන කබහුँක පාවහීම් ..

මෝහි ජානි අති අභිමාන බස ප්රභු කහේඋ රාඛු සරීරහී.

අස කවන සඨ හඨි කාටි සුරතරු බාරි කරිහි බබූරහී .. 1 ..

අබ නාථ කරි කරුනා බිලෝකහු දේහු ජෝ බර මාගූँ.

ජේහිං ජෝනි ජන්මෞං කර්ම බස තහँ රාම පද අනුරාගූँ ..

යහ තනය මම සම බිනය බල කල්යානප්රද ප්රභු ලීජිඓ.

ගහි බාහँ සුර නර නාහ ආපන දාස අඞ්ගද කීජිඓ .. 2 ..

දෝ. රාම චරන දෘඪ़ ප්රීති කරි බාලි කීන්හ තනු ත්යාග.

සුමන මාල ජිමි කණ්ඨ තේ ගිරත න ජානි නාග .. 10 ..

රාම බාලි නිජ ධාම පඨාවා. නගර ලෝග සබ බ්යාකුල ධාවා ..

නානා බිධි බිලාප කර තාරා. ඡූටේ කේස න දේහ සँභාරා ..

තාරා බිකල දේඛි රඝුරායා . දීන්හ ග්යාන හරි ලීන්හී මායා ..

ඡිති ජල පාවක ගගන සමීරා. පඤ්ච රචිත අති අධම සරීරා ..

ප්රගට සෝ තනු තව ආගේං සෝවා. ජීව නිත්ය කේහි ලගි තුම්හ රෝවා ..

උපජා ග්යාන චරන තබ ලාගී. ලීන්හේසි පරම භගති බර මාගී ..

උමා දාරු ජෝෂිත කී නාඊ. සබහි නචාවත රාමු ගෝසාඊ ..

තබ සුග්රීවහි ආයසු දීන්හා. මෘතක කර්ම බිධිබත සබ කීන්හා ..

රාම කහා අනුජහි සමුඣාඊ. රාජ දේහු සුග්රීවහි ජාඊ ..

රඝුපති චරන නාඉ කරි මාථා. චලේ සකල ප්රේරිත රඝුනාථා ..

දෝ. ලඡිමන තුරත බෝලාඒ පුරජන බිප්ර සමාජ.

රාජු දීන්හ සුග්රීව කහँ අඞ්ගද කහँ ජුබරාජ .. 11 ..

උමා රාම සම හිත ජග මාහීං. ගුරු පිතු මාතු බන්ධු ප්රභු නාහීම් ..

සුර නර මුනි සබ කෛ යහ රීතී. ස්වාරථ ලාගි කරහිං සබ ප්රීතී ..

බාලි ත්රාස බ්යාකුල දින රාතී. තන බහු බ්රන චින්තාँ ජර ඡාතී ..

සෝඉ සුග්රීව කීන්හ කපිර්AU. අති කෘපාල රඝුබීර සුභ්AU ..

ජානතහුँ අස ප්රභු පරිහරහීං. කාහේ න බිපති ජාල නර පරහීම් ..

පුනි සුග්රීවහි ලීන්හ බෝලාඊ. බහු ප්රකාර නෘපනීති සිඛාඊ ..

කහ ප්රභු සුනු සුග්රීව හරීසා. පුර න ජාඋँ දස චාරි බරීසා ..

ගත ග්රීෂම බරෂා රිතු ආඊ. රහිහුँ නිකට සෛල පර ඡාඊ ..

අඞ්ගද සහිත කරහු තුම්හ රාජූ. සන්තත හෘදය ධරේහු මම කාජූ ..

ජබ සුග්රීව භවන ඵිරි ආඒ. රාමු ප්රබරෂන ගිරි පර ඡාඒ ..

දෝ. ප්රථමහිං දේවන්හ ගිරි ගුහා රාඛේඋ රුචිර බනාඉ.

රාම කෘපානිධි කඡු දින බාස කරහිඞ්ගේ ආඉ .. 12 ..

සුන්දර බන කුසුමිත අති සෝභා. ගුඤ්ජත මධුප නිකර මධු ලෝභා ..

කන්ද මූල ඵල පත්ර සුහාඒ. භේ බහුත ජබ තේ ප්රභු ආඒ ..

දේඛි මනෝහර සෛල අනූපා. රහේ තහँ අනුජ සහිත සුරභූපා ..

මධුකර ඛග මෘග තනු ධරි දේවා. කරහිං සිද්ධ මුනි ප්රභු කෛ සේවා ..

මඞ්ගලරුප භයු බන තබ තේ . කීන්හ නිවාස රමාපති ජබ තේ ..

ඵටික සිලා අති සුභ්ර සුහාඊ. සුඛ ආසීන තහාँ ද්වෞ භාඊ ..

කහත අනුජ සන කථා අනේකා. භගති බිරති නෘපනීති බිබේකා ..

බරෂා කාල මේඝ නභ ඡාඒ. ගරජත ලාගත පරම සුහාඒ ..

දෝ. ලඡිමන දේඛු මෝර ගන නාචත බාරිද පෛඛි.

ගෘහී බිරති රත හරෂ ජස බිෂ්නු භගත කහුँ දේඛි .. 13 ..

ඝන ඝමණ්ඩ නභ ගරජත ඝෝරා. ප්රියා හීන ඩරපත මන මෝරා ..

දාමිනි දමක රහ න ඝන මාහීං. ඛල කෛ ප්රීති ජථා ථිර නාහීම් ..

බරෂහිං ජලද භූමි නිඅරාඒँ. ජථා නවහිං බුධ බිද්යා පාඒँ ..

බූँද අඝාත සහහිං ගිරි කෛංසේම් . ඛල කේ බචන සන්ත සහ ජෛසේම් ..

ඡුද්ර නදීං භරි චලීං තෝරාඊ. ජස ථෝරේහුँ ධන ඛල ඉතරාඊ ..

භූමි පරත භා ඪාබර පානී. ජනු ජීවහි මායා ලපටානී ..

සමිටි සමිටි ජල භරහිං තලාවා. ජිමි සදගුන සජ්ජන පහිං ආවා ..

සරිතා ජල ජලනිධි මහුँ ජාඊ. හෝඊ අචල ජිමි ජිව හරි පාඊ ..

දෝ. හරිත භූමි තෘන සඞ්කුල සමුඣි පරහිං නහිං පන්ථ.

ජිමි පාඛණ්ඩ බාද තේං ගුප්ත හෝහිං සදග්රන්ථ .. 14 ..

දාදුර ධුනි චහු දිසා සුහාඊ. බේද පඪ़හිං ජනු බටු සමුදාඊ ..

නව පල්ලව භේ බිටප අනේකා. සාධක මන ජස මිලේං බිබේකා ..

අර්ක ජබාස පාත බිනු භයූ. ජස සුරාජ ඛල උද්යම ගයූ ..

ඛෝජත කතහුँ මිලි නහිං ධූරී. කරි ක්රෝධ ජිමි ධරමහි දූරී ..

සසි සම්පන්න සෝහ මහි කෛසී. උපකාරී කෛ සම්පති ජෛසී ..

නිසි තම ඝන ඛද්යෝත බිරාජා. ජනු දම්භින්හ කර මිලා සමාජා ..

මහාබෘෂ්ටි චලි ඵූටි කිආරීම් . ජිමි සුතන්ත්ර භේँ බිගරහිං නාරීම් ..

කෘෂී නිරාවහිං චතුර කිසානා. ජිමි බුධ තජහිං මෝහ මද මානා ..

දේඛිඅත චක්රබාක ඛග නාහීං. කලිහි පාඉ ජිමි ධර්ම පරාහීම් ..

ඌෂර බරෂි තෘන නහිං ජාමා. ජිමි හරිජන හියँ උපජ න කාමා ..

බිබිධ ජන්තු සඞ්කුල මහි භ්රාජා. ප්රජා බාඪ़ ජිමි පාඉ සුරාජා ..

ජහँ තහँ රහේ පථික ථකි නානා. ජිමි ඉන්ද්රිය ගන උපජේං ග්යානා ..

දෝ. කබහුँ ප්රබල බහ මාරුත ජහँ තහँ මේඝ බිලාහිං.

ජිමි කපූත කේ උපජේං කුල සද්ධර්ම නසාහිම් .. 15(ක) ..

කබහුँ දිවස මහँ නිබිඩ़ තම කබහුँක ප්රගට පතඞ්ග.

බිනසි උපජි ග්යාන ජිමි පාඉ කුසඞ්ග සුසඞ්ග .. 15(ඛ) ..

බරෂා බිගත සරද රිතු ආඊ. ලඡිමන දේඛහු පරම සුහාඊ ..

ඵූලේං කාස සකල මහි ඡාඊ. ජනු බරෂාँ කෘත ප්රගට බුඪ़ආඊ ..

උදිත අගස්ති පන්ථ ජල සෝෂා. ජිමි ලෝභහි සෝෂි සන්තෝෂා ..

සරිතා සර නිර්මල ජල සෝහා. සන්ත හෘදය ජස ගත මද මෝහා ..

රස රස සූඛ සරිත සර පානී. මමතා ත්යාග කරහිං ජිමි ග්යානී ..

ජානි සරද රිතු ඛඤ්ජන ආඒ. පාඉ සමය ජිමි සුකෘත සුහාඒ ..

පඞ්ක න රේනු සෝහ අසි ධරනී. නීති නිපුන නෘප කෛ ජසි කරනී ..

ජල සඞ්කෝච බිකල භිँ මීනා. අබුධ කුටුම්බී ජිමි ධනහීනා ..

බිනු ධන නිර්මල සෝහ අකාසා. හරිජන ඉව පරිහරි සබ ආසා ..

කහුँ කහුँ බෘෂ්ටි සාරදී ථෝරී. කෞ ඒක පාව භගති ජිමි මෝරී ..

දෝ. චලේ හරෂි තජි නගර නෘප තාපස බනික භිඛාරි.

ජිමි හරිභගත පාඉ ශ්රම තජහි ආශ්රමී චාරි .. 16 ..

සුඛී මීන ජේ නීර අගාධා. ජිමි හරි සරන න ඒකු බාධා ..

ඵූලේං කමල සෝහ සර කෛසා. නිර්ගුන බ්රහ්ම සගුන භේँ ජෛසා ..

ගුඤ්ජත මධුකර මුඛර අනූපා. සුන්දර ඛග රව නානා රූපා ..

චක්රබාක මන දුඛ නිසි පෛඛී. ජිමි දුර්ජන පර සම්පති දේඛී ..

චාතක රටත තෘෂා අති ඕහී. ජිමි සුඛ ලහි න සඞ්කරද්රෝහී ..

සරදාතප නිසි සසි අපහරී. සන්ත දරස ජිමි පාතක ටරී ..

දේඛි ඉන්දු චකෝර සමුදාඊ. චිතවතහිං ජිමි හරිජන හරි පාඊ ..

මසක දංස බීතේ හිම ත්රාසා. ජිමි ද්විජ ද්රෝහ කිඒँ කුල නාසා ..

දෝ. භූමි ජීව සඞ්කුල රහේ ගේ සරද රිතු පාඉ.

සදගුර මිලේ ජාහිං ජිමි සංසය භ්රම සමුදාඉ .. 17 ..

බරෂා ගත නිර්මල රිතු ආඊ. සුධි න තාත සීතා කෛ පාඊ ..

ඒක බාර කෛසේහුँ සුධි ජානෞං. කාලහු ජීත නිමිෂ මහුँ ආනෞම් ..

කතහුँ රහු ජෞං ජීවති හෝඊ. තාත ජතන කරි ආනේඋँ සෝඊ ..

සුග්රීවහුँ සුධි මෝරි බිසාරී. පාවා රාජ කෝස පුර නාරී ..

ජේහිං සායක මාරා මෛං බාලී. තේහිං සර හතෞං මූඪ़ කහँ කාලී ..

ජාසු කෘපාँ ඡූටහීං මද මෝහා. තා කහුँ උමා කි සපනේහුँ කෝහා ..

ජානහිං යහ චරිත්ර මුනි ග්යානී. ජින්හ රඝුබීර චරන රති මානී ..

ලඡිමන ක්රෝධවන්ත ප්රභු ජානා. ධනුෂ චඪ़ආඉ ගහේ කර බානා ..

දෝ. තබ අනුජහි සමුඣාවා රඝුපති කරුනා සීංව ..

භය දේඛාඉ ලෛ ආවහු තාත සඛා සුග්රීව .. 18 ..

ඉහාँ පවනසුත හෘදයँ බිචාරා. රාම කාජු සුග්රීවँ බිසාරා ..

නිකට ජාඉ චරනන්හි සිරු නාවා. චාරිහු බිධි තේහි කහි සමුඣාවා ..

සුනි සුග්රීවँ පරම භය මානා. බිෂයँ මෝර හරි ලීන්හේඋ ග්යානා ..

අබ මාරුතසුත දූත සමූහා. පඨවහු ජහँ තහँ බානර ජූහා ..

කහහු පාඛ මහුँ ආව න ජෝඊ. මෝරේං කර තා කර බධ හෝඊ ..

තබ හනුමන්ත බෝලාඒ දූතා. සබ කර කරි සනමාන බහූතා ..

භය අරු ප්රීති නීති දේඛාඊ. චලේ සකල චරනන්හි සිර නාඊ ..

ඒහි අවසර ලඡිමන පුර ආඒ. ක්රෝධ දේඛි ජහँ තහँ කපි ධාඒ ..

දෝ. ධනුෂ චඪ़ආඉ කහා තබ ජාරි කරුँ පුර ඡාර.

බ්යාකුල නගර දේඛි තබ ආයු බාලිකුමාර .. 19 ..

චරන නාඉ සිරු බිනතී කීන්හී. ලඡිමන අභය බාँහ තේහි දීන්හී ..

ක්රෝධවන්ත ලඡිමන සුනි කානා. කහ කපීස අති භයँ අකුලානා ..

සුනු හනුමන්ත සඞ්ග ලෛ තාරා. කරි බිනතී සමුඣාඋ කුමාරා ..

තාරා සහිත ජාඉ හනුමානා. චරන බන්දි ප්රභු සුජස බඛානා ..

කරි බිනතී මන්දිර ලෛ ආඒ. චරන පඛාරි පලँග බෛඨාඒ ..

තබ කපීස චරනන්හි සිරු නාවා. ගහි භුජ ලඡිමන කණ්ඨ ලගාවා ..

නාථ බිෂය සම මද කඡු නාහීං. මුනි මන මෝහ කරි ඡන මාහීම් ..

සුනත බිනීත බචන සුඛ පාවා. ලඡිමන තේහි බහු බිධි සමුඣාවා ..

පවන තනය සබ කථා සුනාඊ. ජේහි බිධි ගේ දූත සමුදාඊ ..

දෝ. හරෂි චලේ සුග්රීව තබ අඞ්ගදාදි කපි සාථ.

රාමානුජ ආගේං කරි ආඒ ජහँ රඝුනාථ .. 20 ..

නාඉ චරන සිරු කහ කර ජෝරී. නාථ මෝහි කඡු නාහින ඛෝරී ..

අතිසය ප්රබල දේව තබ මායා. ඡූටි රාම කරහු ජෞං දායා ..

බිෂය බස්ය සුර නර මුනි ස්වාමී. මෛං පාවँර පසු කපි අති කාමී ..

නාරි නයන සර ජාහි න ලාගා. ඝෝර ක්රෝධ තම නිසි ජෝ ජාගා ..

ලෝභ පාँස ජේහිං ගර න බँධායා. සෝ නර තුම්හ සමාන රඝුරායා ..

යහ ගුන සාධන තේං නහිං හෝඊ. තුම්හරී කෘපාँ පාව කෝඉ කෝඊ ..

තබ රඝුපති බෝලේ මුසකාඊ. තුම්හ ප්රිය මෝහි භරත ජිමි භාඊ ..

අබ සෝඉ ජතනු කරහු මන ලාඊ. ජේහි බිධි සීතා කෛ සුධි පාඊ ..

දෝ. ඒහි බිධි හෝත බතකහී ආඒ බානර ජූථ.

නානා බරන සකල දිසි දේඛිඅ කීස බරුථ .. 21 ..

බානර කටක උමා මේං දේඛා. සෝ මූරුඛ ජෝ කරන චහ ලේඛා ..

ආඉ රාම පද නාවහිං මාථා. නිරඛි බදනු සබ හෝහිං සනාථා ..

අස කපි ඒක න සේනා මාහීං. රාම කුසල ජේහි පූඡී නාහීම් ..

යහ කඡු නහිං ප්රභු කි අධිකාඊ. බිස්වරූප බ්යාපක රඝුරාඊ ..

ඨාඪ़ඒ ජහँ තහँ ආයසු පාඊ. කහ සුග්රීව සබහි සමුඣාඊ ..

රාම කාජු අරු මෝර නිහෝරා. බානර ජූථ ජාහු චහුँ ඕරා ..

ජනකසුතා කහුँ ඛෝජහු ජාඊ. මාස දිවස මහँ ආඒහු භාඊ ..

අවධි මේටි ජෝ බිනු සුධි පාඒँ. ආවි බනිහි සෝ මෝහි මරාඒँ ..

දෝ. බචන සුනත සබ බානර ජහँ තහँ චලේ තුරන්ත .

තබ සුග්රීවँ බෝලාඒ අඞ්ගද නල හනුමන්ත .. 22 ..

සුනහු නීල අඞ්ගද හනුමානා. ජාමවන්ත මතිධීර සුජානා ..

සකල සුභට මිලි දච්ඡින ජාහූ. සීතා සුධි පූँඡේඋ සබ කාහූ ..

මන ක්රම බචන සෝ ජතන බිචාරේහු. රාමචන්ද්ර කර කාජු සँවාරේහු ..

භානු පීඨි සේඉඅ උර ආගී. ස්වාමිහි සර්බ භාව ඡල ත්යාගී ..

තජි මායා සේඉඅ පරලෝකා. මිටහිං සකල භව සම්භව සෝකා ..

දේහ ධරේ කර යහ ඵලු භාඊ. භජිඅ රාම සබ කාම බිහාඊ ..

සෝඉ ගුනග්ය සෝඊ බඩ़භාගී . ජෝ රඝුබීර චරන අනුරාගී ..

ආයසු මාගි චරන සිරු නාඊ. චලේ හරෂි සුමිරත රඝුරාඊ ..

පාඡේං පවන තනය සිරු නාවා. ජානි කාජ ප්රභු නිකට බෝලාවා ..

පරසා සීස සරෝරුහ පානී. කරමුද්රිකා දීන්හි ජන ජානී ..

බහු ප්රකාර සීතහි සමුඣාඒහු. කහි බල බිරහ බේගි තුම්හ ආඒහු ..

හනුමත ජන්ම සුඵල කරි මානා. චලේඋ හෘදයँ ධරි කෘපානිධානා ..

ජද්යපි ප්රභු ජානත සබ බාතා. රාජනීති රාඛත සුරත්රාතා ..

දෝ. චලේ සකල බන ඛෝජත සරිතා සර ගිරි ඛෝහ.

රාම කාජ ලයලීන මන බිසරා තන කර ඡෝහ .. 23 ..

කතහුँ හෝඉ නිසිචර සෛං භේටා. ප්රාන ලේහිං ඒක ඒක චපේටා ..

බහු ප්රකාර ගිරි කානන හේරහිං. කෞ මුනි මිලත තාහි සබ ඝේරහිම් ..

ලාගි තෘෂා අතිසය අකුලානේ. මිලි න ජල ඝන ගහන භුලානේ ..

මන හනුමාන කීන්හ අනුමානා. මරන චහත සබ බිනු ජල පානා ..

චඪ़ඉ ගිරි සිඛර චහූँ දිසි දේඛා. භූමි බිබිර ඒක කෞතුක පේඛා ..

චක්රබාක බක හංස උඩ़ආහීං. බහුතක ඛග ප්රබිසහිං තේහි මාහීම් ..

ගිරි තේ උතරි පවනසුත ආවා. සබ කහුँ ලෛ සෝඉ බිබර දේඛාවා ..

ආගේං කෛ හනුමන්තහි ලීන්හා. පෛඨේ බිබර බිලම්බු න කීන්හා ..

දෝ. දීඛ ජාඉ උපවන බර සර බිගසිත බහු කඤ්ජ.

මන්දිර ඒක රුචිර තහँ බෛඨි නාරි තප පුඤ්ජ .. 24 ..

දූරි තේ තාහි සබන්හි සිර නාවා. පූඡේං නිජ බෘත්තාන්ත සුනාවා ..

තේහිං තබ කහා කරහු ජල පානා. ඛාහු සුරස සුන්දර ඵල නානා ..

මජ්ජනු කීන්හ මධුර ඵල ඛාඒ. තාසු නිකට පුනි සබ චලි ආඒ ..

තේහිං සබ ආපනි කථා සුනාඊ. මෛං අබ ජාබ ජහාँ රඝුරාඊ ..

මූදහු නයන බිබර තජි ජාහූ. පෛහහු සීතහි ජනි පඡිතාහූ ..

නයන මූදි පුනි දේඛහිං බීරා. ඨාඪ़ඒ සකල සින්ධු කේං තීරා ..

සෝ පුනි ගී ජහාँ රඝුනාථා. ජාඉ කමල පද නාඒසි මාථා ..

නානා භාँති බිනය තේහිං කීන්හී. අනපායනී භගති ප්රභු දීන්හී ..

දෝ. බදරීබන කහුँ සෝ ගී ප්රභු අග්යා ධරි සීස .

උර ධරි රාම චරන ජුග ජේ බන්දත අජ ඊස .. 25 ..

ඉහාँ බිචාරහිං කපි මන මාහීං. බීතී අවධි කාජ කඡු නාහීම් ..

සබ මිලි කහහිං පරස්පර බාතා. බිනු සුධි ලේँ කරබ කා භ්රාතා ..

කහ අඞ්ගද ලෝචන භරි බාරී. දුහුँ ප්රකාර භි මෘත්යු හමාරී ..

ඉහාँ න සුධි සීතා කෛ පාඊ. උහාँ ගේँ මාරිහි කපිරාඊ ..

පිතා බධේ පර මාරත මෝහී. රාඛා රාම නිහෝර න ඕහී ..

පුනි පුනි අඞ්ගද කහ සබ පාහීං. මරන භයු කඡු සංසය නාහීම් ..

අඞ්ගද බචන සුනත කපි බීරා. බෝලි න සකහිං නයන බහ නීරා ..

ඡන ඒක සෝච මගන හෝඉ රහේ. පුනි අස වචන කහත සබ භේ ..

හම සීතා කෛ සුධි ලින්හේං බිනා. නහිං ජෛංහෛං ජුබරාජ ප්රබීනා ..

අස කහි ලවන සින්ධු තට ජාඊ. බෛඨේ කපි සබ දර්භ ඩසාඊ ..

ජාමවන්ත අඞ්ගද දුඛ දේඛී. කහිං කථා උපදේස බිසේෂී ..

තාත රාම කහුँ නර ජනි මානහු. නිර්ගුන බ්රහ්ම අජිත අජ ජානහු ..

දෝ. නිජ ඉච්ඡා ප්රභු අවතරි සුර මහි ගෝ ද්විජ ලාගි.

සගුන උපාසක සඞ්ග තහँ රහහිං මෝච්ඡ සබ ත්යාගි .. 26 ..

ඒහි බිධි කථා කහහි බහු භාँතී ගිරි කන්දරාँ සුනී සම්පාතී ..

බාහේර හෝඉ දේඛි බහු කීසා. මෝහි අහාර දීන්හ ජගදීසා ..

ආජු සබහි කහँ භච්ඡන කරූँ. දින බහු චලේ අහාර බිනු මරූँ ..

කබහුँ න මිල භරි උදර අහාරා. ආජු දීන්හ බිධි ඒකහිං බාරා ..

ඩරපේ ගීධ බචන සුනි කානා. අබ භා මරන සත්ය හම ජානා ..

කපි සබ උඨේ ගීධ කහँ දේඛී. ජාමවන්ත මන සෝච බිසේෂී ..

කහ අඞ්ගද බිචාරි මන මාහීං. ධන්ය ජටායූ සම කෞ නාහීම් ..

රාම කාජ කාරන තනු ත්යාගී . හරි පුර ගයු පරම බඩ़ භාගී ..

සුනි ඛග හරෂ සෝක ජුත බානී . ආවා නිකට කපින්හ භය මානී ..

තින්හහි අභය කරි පූඡේසි ජාඊ. කථා සකල තින්හ තාහි සුනාඊ ..

සුනි සම්පාති බන්ධු කෛ කරනී. රඝුපති මහිමා බධුබිධි බරනී ..

දෝ. මෝහි ලෛ ජාහු සින්ධුතට දේඋँ තිලාඤ්ජලි තාහි .

බචන සහාඉ කරවි මෛං පෛහහු ඛෝජහු ජාහි .. 27 ..

අනුජ ක්රියා කරි සාගර තීරා. කහි නිජ කථා සුනහු කපි බීරා ..

හම ද්වෞ බන්ධු ප්රථම තරුනාඊ . ගගන ගේ රබි නිකට උඩාඊ ..

තේජ න සහි සක සෝ ඵිරි ආවා . මෛ අභිමානී රබි නිඅරාවා ..

ජරේ පඞ්ඛ අති තේජ අපාරා . පරේඋँ භූමි කරි ඝෝර චිකාරා ..

මුනි ඒක නාම චන්ද්රමා ඕහී. ලාගී දයා දේඛී කරි මෝහී ..

බහු ප්රකාර තේංහි ග්යාන සුනාවා . දේහි ජනිත අභිමානී ඡඩ़ආවා ..

ත්රේතාँ බ්රහ්ම මනුජ තනු ධරිහී. තාසු නාරි නිසිචර පති හරිහී ..

තාසු ඛෝජ පඨිහි ප්රභූ දූතා. තින්හහි මිලේං තෛං හෝබ පුනීතා ..

ජමිහහිං පඞ්ඛ කරසි ජනි චින්තා . තින්හහි දේඛාඉ දේහේසු තෛං සීතා ..

මුනි කි ගිරා සත්ය භි ආජූ . සුනි මම බචන කරහු ප්රභු කාජූ ..

ගිරි ත්රිකූට ඌපර බස ලඞ්කා . තහँ රහ රාවන සහජ අසඞ්කා ..

තහँ අසෝක උපබන ජහँ රහී .. සීතා බෛඨි සෝච රත අහී ..

දෝ. මෛං දේඛුँ තුම්හ නාහි ගීඝහි දෂ්ටි අපාර ..

බූඪ භයුँ න ත කරතේඋँ කඡුක සහාය තුම්හාර .. 28 ..

ජෝ නාඝි සත ජෝජන සාගර . කරි සෝ රාම කාජ මති ආගර ..

මෝහි බිලෝකි ධරහු මන ධීරා . රාම කෘපාँ කස භයු සරීරා ..

පාපිඋ ජා කර නාම සුමිරහීං. අති අපාර භවසාගර තරහීම් ..

තාසු දූත තුම්හ තජි කදරාඊ. රාම හෘදයँ ධරි කරහු උපාඊ ..

අස කහි ගරුඩ़ ගීධ ජබ ගයූ. තින්හ කේං මන අති බිසමය භයූ ..

නිජ නිජ බල සබ කාහූँ භාෂා. පාර ජාඉ කර සංසය රාඛා ..

ජරඨ භයුँ අබ කහි රිඡේසා. නහිං තන රහා ප්රථම බල ලේසා ..

ජබහිං ත්රිබික්රම භේ ඛරාරී. තබ මෛං තරුන රහේඋँ බල භාරී ..

දෝ. බලි බාँධත ප්රභු බාඪේඋ සෝ තනු බරනි න ජාඊ.

උභය ධරී මහँ දීන්හී සාත ප්රදච්ඡින ධාඉ .. 29 ..

අඞ්ගද කහි ජාඋँ මෛං පාරා. ජියँ සංසය කඡු ඵිරතී බාරා ..

ජාමවන්ත කහ තුම්හ සබ ලායක. පඨිඅ කිමි සබ හී කර නායක ..

කහි රීඡපති සුනු හනුමානා. කා චුප සාධි රහේහු බලවානා ..

පවන තනය බල පවන සමානා. බුධි බිබේක බිග්යාන නිධානා ..

කවන සෝ කාජ කඨින ජග මාහීං. ජෝ නහිං හෝඉ තාත තුම්හ පාහීම් ..

රාම කාජ ලගි තබ අවතාරා. සුනතහිං භයු පර්වතාකාරා ..

කනක බරන තන තේජ බිරාජා. මානහු අපර ගිරින්හ කර රාජා ..

සිංහනාද කරි බාරහිං බාරා. ලීලහීං නාෂුँ ජලනිධි ඛාරා ..

සහිත සහාය රාවනහි මාරී. ආනුँ ඉහාँ ත්රිකූට උපාරී ..

ජාමවන්ත මෛං පූँඡුँ තෝහී. උචිත සිඛාවනු දීජහු මෝහී ..

ඒතනා කරහු තාත තුම්හ ජාඊ. සීතහි දේඛි කහහු සුධි ආඊ ..

තබ නිජ භුජ බල රාජිව නෛනා. කෞතුක ලාගි සඞ්ග කපි සේනා ..

ඡං. -කපි සේන සඞ්ග සँඝාරි නිසිචර රාමු සීතහි ආනිහෛං.

ත්රෛලෝක පාවන සුජසු සුර මුනි නාරදාදි බඛානිහෛම් ..

ජෝ සුනත ගාවත කහත සමුඣත පරම පද නර පාවී.

රඝුබීර පද පාථෝජ මධුකර දාස තුලසී ගාවී ..

දෝ. භව භේෂජ රඝුනාථ ජසු සුනහි ජේ නර අරු නාරි.

තින්හ කර සකල මනෝරථ සිද්ධ කරිහි ත්රිසිරාරි .. 30(ක) ..

සෝ. නීලෝත්පල තන ස්යාම කාම කෝටි සෝභා අධික.

සුනිඅ තාසු ගුන ග්රාම ජාසු නාම අඝ ඛග බධික .. 30(ඛ) ..

මාසපාරායණ, තේඊසවාँ විශ්රාම

ඉති ශ්රීමද්රාමචරිතමානසේ සකලකලිකලුෂවිධ්වංසනේ

චතුර්ථ සෝපානඃ සමාප්තඃ.

(කිෂ්කින්ධාකාණ්ඩ සමාප්ත)

Roman (IAST) Transliteration

śrīgaṇeśāya namaḥ

śrījānakīvallabho vijayate

śrīrāmacaritamānasa

caturtha sopāna (kiṣkindhākāṇḍa)

kundendīvarasundarāvatibalau vijñānadhāmāvubhau

śobhāḍhyau varadhanvinau śrutinutau govipravṛndapriyau|

māyāmānuṣarūpiṇau raghuvarau saddharmavarmauṃ hitau

sītānveṣaṇatatparau pathigatau bhaktipradau tau hi naḥ || 1 ||

brahmāmbhodhisamudbhavaṃ kalimalapradhvaṃsanaṃ cāvyayaṃ

śrīmacchambhumukhendusundaravare saṃśobhitaṃ sarvadā|

saṃsārāmayabheṣajaṃ sukhakaraṃ śrījānakījīvanaṃ

dhanyāste kṛtinaḥ pibanti satataṃ śrīrāmanāmāmṛtam || 2 ||

so. mukti janma mahi jāni gyāna khāni agha hāni kara

jaha~ basa sambhu bhavāni so kāsī seia kasa na ||

jarata sakala sura bṛnda biṣama garala jehiṃ pāna kiya|

tehi na bhajasi mana manda ko kṛpāla saṅkara sarisa ||

āgeṃ cale bahuri raghurāyā| riṣyamūka paravata niarāyā ||

taha~ raha saciva sahita sugrīvā| āvata dekhi atula bala sīṃvā ||

ati sabhīta kaha sunu hanumānā| puruṣa jugala bala rūpa nidhānā ||

dhari baṭu rūpa dekhu taiṃ jāī| kahesu jāni jiya~ sayana bujhāī ||

paṭhe bāli hohiṃ mana mailā| bhāgauṃ turata tajauṃ yaha sailā ||

bipra rūpa dhari kapi taha~ gayū| mātha nāi pūchata asa bhayū ||

ko tumha syāmala gaura sarīrā| chatrī rūpa phirahu bana bīrā ||

kaṭhina bhūmi komala pada gāmī| kavana hetu bicarahu bana svāmī ||

mṛdula manohara sundara gātā| sahata dusaha bana ātapa bātā ||

kī tumha tīni deva maha~ koū| nara nārāyana kī tumha doū ||

do. jaga kārana tārana bhava bhañjana dharanī bhāra|

kī tumha akila bhuvana pati līnha manuja avatāra || 1 ||

kosalesa dasaratha ke jāe | hama pitu bacana māni bana āe ||

nāma rāma lachimana dū bhāī| saṅga nāri sukumāri suhāī ||

ihā~ hari nisicara baidehī| bipra phirahiṃ hama khojata tehī ||

āpana carita kahā hama gāī| kahahu bipra nija kathā bujhāī ||

prabhu pahicāni pareu gahi caranā| so sukha umā nahiṃ baranā ||

pulakita tana mukha āva na bacanā| dekhata rucira beṣa kai racanā ||

puni dhīraju dhari astuti kīnhī| haraṣa hṛdaya~ nija nāthahi cīnhī ||

mora nyāu maiṃ pūchā sāīṃ| tumha pūchahu kasa nara kī nāīm ||

tava māyā basa phiru~ bhulānā| tā te maiṃ nahiṃ prabhu pahicānā ||

do. eku maiṃ manda mohabasa kuṭila hṛdaya agyāna|

puni prabhu mohi bisāreu dīnabandhu bhagavāna || 2 ||

jadapi nātha bahu avaguna moreṃ| sevaka prabhuhi parai jani bhorem ||

nātha jīva tava māyā~ mohā| so nistari tumhārehiṃ chohā ||

tā para maiṃ raghubīra dohāī| jānu~ nahiṃ kachu bhajana upāī ||

sevaka suta pati mātu bharoseṃ| rahi asoca bani prabhu posem ||

asa kahi pareu carana akulāī| nija tanu pragaṭi prīti ura chāī ||

taba raghupati uṭhāi ura lāvā| nija locana jala sīñci juḍa़āvā ||

sunu kapi jiya~ mānasi jani ūnā| taiṃ mama priya lachimana te dūnā ||

samadarasī mohi kaha saba koū| sevaka priya ananyagati soū ||

do. so ananya jākeṃ asi mati na ṭari hanumanta|

maiṃ sevaka sacarācara rūpa svāmi bhagavanta || 3 ||

dekhi pavana suta pati anukūlā| hṛdaya~ haraṣa bītī saba sūlā ||

nātha saila para kapipati rahī| so sugrīva dāsa tava ahī ||

tehi sana nātha mayatrī kīje| dīna jāni tehi abhaya karīje ||

so sītā kara khoja karāihi| jaha~ taha~ marakaṭa koṭi paṭhāihi ||

ehi bidhi sakala kathā samujhāī| lie duau jana pīṭhi caḍha़āī ||

jaba sugrīva~ rāma kahu~ dekhā| atisaya janma dhanya kari lekhā ||

sādara mileu nāi pada māthā| bhaiṇṭeu anuja sahita raghunāthā ||

kapi kara mana bicāra ehi rītī| karihahiṃ bidhi mo sana e prītī ||

do. taba hanumanta ubhaya disi kī saba kathā sunāi ||

pāvaka sākhī dei kari jorī prītī dṛḍha़āi || 4 ||

kīnhī prīti kachu bīca na rākhā| lachamina rāma carita saba bhāṣā ||

kaha sugrīva nayana bhari bārī| milihi nātha mithilesakumārī ||

mantrinha sahita ihā~ eka bārā| baiṭha raheu~ maiṃ karata bicārā ||

gagana pantha dekhī maiṃ jātā| parabasa parī bahuta bilapātā ||

rāma rāma hā rāma pukārī| hamahi dekhi dīnheu paṭa ḍārī ||

māgā rāma turata tehiṃ dīnhā| paṭa ura lāi soca ati kīnhā ||

kaha sugrīva sunahu raghubīrā| tajahu soca mana ānahu dhīrā ||

saba prakāra karihu~ sevakāī| jehi bidhi milihi jānakī āī ||

do. sakhā bacana suni haraṣe kṛpāsidhu balasīṃva|

kārana kavana basahu bana mohi kahahu sugrīva || 5 ||

nāta bāli aru maiṃ dvau bhāī| prīti rahī kachu barani na jāī ||

maya suta māyāvī tehi nAU~| āvā so prabhu hamareṃ gAU~ ||

ardha rāti pura dvāra pukārā| bālī ripu bala sahai na pārā ||

dhāvā bāli dekhi so bhāgā| maiṃ puni gayu~ bandhu sa~ga lāgā ||

giribara guhā~ paiṭha so jāī| taba bālīṃ mohi kahā bujhāī ||

parikhesu mohi eka pakhavārā| nahiṃ āvauṃ taba jānesu mārā ||

māsa divasa taha~ raheu~ kharārī| nisarī rudhira dhāra taha~ bhārī ||

bāli hatesi mohi mārihi āī| silā dei taha~ caleu~ parāī ||

mantrinha pura dekhā binu sāīṃ| dīnheu mohi rāja bariāī ||

bāli tāhi māri gṛha āvā| dekhi mohi jiya~ bheda baḍha़āvā ||

ripu sama mohi māresi ati bhārī| hari līnhesi sarbasu aru nārī ||

tākeṃ bhaya raghubīra kṛpālā| sakala bhuvana maiṃ phireu~ bihālā ||

ihā~ sāpa basa āvata nāhīṃ| tadapi sabhīta rahu~ mana māhī~ ||

suni sevaka dukha dīnadayālā| pharaki uṭhīṃ dvai bhujā bisālā ||

do. sunu sugrīva mārihu~ bālihi ekahiṃ bāna|

brahma rudra saranāgata ge~ na ubarihiṃ prāna || 6 ||

je na mitra dukha hohiṃ dukhārī| tinhahi bilokata pātaka bhārī ||

nija dukha giri sama raja kari jānā| mitraka dukha raja meru samānā ||

jinha keṃ asi mati sahaja na āī| te saṭha kata haṭhi karata mitāī ||

kupatha nivāri supantha calāvā| guna pragaṭe avagunanhi durāvā ||

deta leta mana saṅka na dharī| bala anumāna sadā hita karī ||

bipati kāla kara sataguna nehā| śruti kaha santa mitra guna ehā ||

āgeṃ kaha mṛdu bacana banāī| pācheṃ anahita mana kuṭilāī ||

jā kara cita ahi gati sama bhāī| asa kumitra pariharehi bhalāī ||

sevaka saṭha nṛpa kṛpana kunārī| kapaṭī mitra sūla sama cārī ||

sakhā soca tyāgahu bala moreṃ| saba bidhi ghaṭaba kāja maiṃ torem ||

kaha sugrīva sunahu raghubīrā| bāli mahābala ati ranadhīrā ||

dundubhī asthi tāla dekharāe| binu prayāsa raghunātha ḍhahāe ||

dekhi amita bala bāḍha़ī prītī| bāli badhaba inha bhi paratītī ||

bāra bāra nāvi pada sīsā| prabhuhi jāni mana haraṣa kapīsā ||

upajā gyāna bacana taba bolā| nātha kṛpā~ mana bhayu alolā ||

sukha sampati parivāra baḍa़āī| saba parihari karihu~ sevakāī ||

e saba rāmabhagati ke bādhaka| kahahiṃ santa taba pada avarādhaka ||

satru mitra sukha dukha jaga māhīṃ| māyā kṛta paramāratha nāhīm ||

bāli parama hita jāsu prasādā| milehu rāma tumha samana biṣādā ||

sapaneṃ jehi sana hoi larāī| jāgeṃ samujhata mana sakucāī ||

aba prabhu kṛpā karahu ehi bhā~tī| saba taji bhajanu karauṃ dina rātī ||

suni birāga sañjuta kapi bānī| bole biha~si rāmu dhanupānī ||

jo kachu kahehu satya saba soī| sakhā bacana mama mṛṣā na hoī ||

naṭa marakaṭa iva sabahi nacāvata| rāmu khagesa beda asa gāvata ||

lai sugrīva saṅga raghunāthā| cale cāpa sāyaka gahi hāthā ||

taba raghupati sugrīva paṭhāvā| garjesi jāi nikaṭa bala pāvā ||

sunata bāli krodhātura dhāvā| gahi kara carana nāri samujhāvā ||

sunu pati jinhahi mileu sugrīvā| te dvau bandhu teja bala sīṃvā ||

kosalesa suta lachimana rāmā| kālahu jīti sakahiṃ saṅgrāmā ||

do. kaha bāli sunu bhīru priya samadarasī raghunātha|

jauṃ kadāci mohi mārahiṃ tau puni hau~ sanātha || 7 ||

asa kahi calā mahā abhimānī| tṛna samāna sugrīvahi jānī ||

bhire ubhau bālī ati tarjā | muṭhikā māri mahādhuni garjā ||

taba sugrīva bikala hoi bhāgā| muṣṭi prahāra bajra sama lāgā ||

maiṃ jo kahā raghubīra kṛpālā| bandhu na hoi mora yaha kālā ||

ekarūpa tumha bhrātā doū| tehi bhrama teṃ nahiṃ māreu~ soū ||

kara parasā sugrīva sarīrā| tanu bhā kulisa gī saba pīrā ||

melī kaṇṭha sumana kai mālā| paṭhavā puni bala dei bisālā ||

puni nānā bidhi bhī larāī| biṭapa oṭa dekhahiṃ raghurāī ||

do. bahu chala bala sugrīva kara hiya~ hārā bhaya māni|

mārā bāli rāma taba hṛdaya mājha sara tāni || 8 ||

parā bikala mahi sara ke lāgeṃ| puni uṭhi baiṭha dekhi prabhu āgem ||

syāma gāta sira jaṭā banāe~| aruna nayana sara cāpa caḍha़āe~ ||

puni puni citi carana cita dīnhā| suphala janma mānā prabhu cīnhā ||

hṛdaya~ prīti mukha bacana kaṭhorā| bolā citi rāma kī orā ||

dharma hetu avatarehu gosāī| mārehu mohi byādha kī nāī ||

maiṃ bairī sugrīva piārā| avaguna kabana nātha mohi mārā ||

anuja badhū bhaginī suta nārī| sunu saṭha kanyā sama e cārī ||

inhahi kuddaṣṭi biloki joī| tāhi badheṃ kachu pāpa na hoī ||

muḍha़ tohi atisaya abhimānā| nāri sikhāvana karasi na kānā ||

mama bhuja bala āśrita tehi jānī| mārā cahasi adhama abhimānī ||

do. sunahu rāma svāmī sana cala na cāturī mori|

prabhu ajahū~ maiṃ pāpī antakāla gati tori || 9 ||

sunata rāma ati komala bānī| bāli sīsa paraseu nija pānī ||

acala karauṃ tanu rākhahu prānā| bāli kahā sunu kṛpānidhānā ||

janma janma muni jatanu karāhīṃ| anta rāma kahi āvata nāhīm ||

jāsu nāma bala saṅkara kāsī| deta sabahi sama gati avināsī ||

mama locana gocara soi āvā| bahuri ki prabhu asa banihi banāvā ||

chaṃ. so nayana gocara jāsu guna nita neti kahi śruti gāvahīṃ|

jiti pavana mana go nirasa kari muni dhyāna kabahu~ka pāvahīm ||

mohi jāni ati abhimāna basa prabhu kaheu rākhu sarīrahī|

asa kavana saṭha haṭhi kāṭi surataru bāri karihi babūrahī || 1 ||

aba nātha kari karunā bilokahu dehu jo bara māgū~|

jehiṃ joni janmauṃ karma basa taha~ rāma pada anurāgū~ ||

yaha tanaya mama sama binaya bala kalyānaprada prabhu lījiai|

gahi bāha~ sura nara nāha āpana dāsa aṅgada kījiai || 2 ||

do. rāma carana dṛḍha़ prīti kari bāli kīnha tanu tyāga|

sumana māla jimi kaṇṭha te girata na jāni nāga || 10 ||

rāma bāli nija dhāma paṭhāvā| nagara loga saba byākula dhāvā ||

nānā bidhi bilāpa kara tārā| chūṭe kesa na deha sa~bhārā ||

tārā bikala dekhi raghurāyā | dīnha gyāna hari līnhī māyā ||

chiti jala pāvaka gagana samīrā| pañca racita ati adhama sarīrā ||

pragaṭa so tanu tava āgeṃ sovā| jīva nitya kehi lagi tumha rovā ||

upajā gyāna carana taba lāgī| līnhesi parama bhagati bara māgī ||

umā dāru joṣita kī nāī| sabahi nacāvata rāmu gosāī ||

taba sugrīvahi āyasu dīnhā| mṛtaka karma bidhibata saba kīnhā ||

rāma kahā anujahi samujhāī| rāja dehu sugrīvahi jāī ||

raghupati carana nāi kari māthā| cale sakala prerita raghunāthā ||

do. lachimana turata bolāe purajana bipra samāja|

rāju dīnha sugrīva kaha~ aṅgada kaha~ jubarāja || 11 ||

umā rāma sama hita jaga māhīṃ| guru pitu mātu bandhu prabhu nāhīm ||

sura nara muni saba kai yaha rītī| svāratha lāgi karahiṃ saba prītī ||

bāli trāsa byākula dina rātī| tana bahu brana cintā~ jara chātī ||

soi sugrīva kīnha kapirAU| ati kṛpāla raghubīra subhAU ||

jānatahu~ asa prabhu pariharahīṃ| kāhe na bipati jāla nara parahīm ||

puni sugrīvahi līnha bolāī| bahu prakāra nṛpanīti sikhāī ||

kaha prabhu sunu sugrīva harīsā| pura na jāu~ dasa cāri barīsā ||

gata grīṣama baraṣā ritu āī| rahihu~ nikaṭa saila para chāī ||

aṅgada sahita karahu tumha rājū| santata hṛdaya dharehu mama kājū ||

jaba sugrīva bhavana phiri āe| rāmu prabaraṣana giri para chāe ||

do. prathamahiṃ devanha giri guhā rākheu rucira banāi|

rāma kṛpānidhi kachu dina bāsa karahiṅge āi || 12 ||

sundara bana kusumita ati sobhā| guñjata madhupa nikara madhu lobhā ||

kanda mūla phala patra suhāe| bhe bahuta jaba te prabhu āe ||

dekhi manohara saila anūpā| rahe taha~ anuja sahita surabhūpā ||

madhukara khaga mṛga tanu dhari devā| karahiṃ siddha muni prabhu kai sevā ||

maṅgalarupa bhayu bana taba te | kīnha nivāsa ramāpati jaba te ||

phaṭika silā ati subhra suhāī| sukha āsīna tahā~ dvau bhāī ||

kahata anuja sana kathā anekā| bhagati birati nṛpanīti bibekā ||

baraṣā kāla megha nabha chāe| garajata lāgata parama suhāe ||

do. lachimana dekhu mora gana nācata bārida paikhi|

gṛhī birati rata haraṣa jasa biṣnu bhagata kahu~ dekhi || 13 ||

ghana ghamaṇḍa nabha garajata ghorā| priyā hīna ḍarapata mana morā ||

dāmini damaka raha na ghana māhīṃ| khala kai prīti jathā thira nāhīm ||

baraṣahiṃ jalada bhūmi niarāe~| jathā navahiṃ budha bidyā pāe~ ||

bū~da aghāta sahahiṃ giri kaiṃsem | khala ke bacana santa saha jaisem ||

chudra nadīṃ bhari calīṃ torāī| jasa thorehu~ dhana khala itarāī ||

bhūmi parata bhā ḍhābara pānī| janu jīvahi māyā lapaṭānī ||

samiṭi samiṭi jala bharahiṃ talāvā| jimi sadaguna sajjana pahiṃ āvā ||

saritā jala jalanidhi mahu~ jāī| hoī acala jimi jiva hari pāī ||

do. harita bhūmi tṛna saṅkula samujhi parahiṃ nahiṃ pantha|

jimi pākhaṇḍa bāda teṃ gupta hohiṃ sadagrantha || 14 ||

dādura dhuni cahu disā suhāī| beda paḍha़hiṃ janu baṭu samudāī ||

nava pallava bhe biṭapa anekā| sādhaka mana jasa mileṃ bibekā ||

arka jabāsa pāta binu bhayū| jasa surāja khala udyama gayū ||

khojata katahu~ mili nahiṃ dhūrī| kari krodha jimi dharamahi dūrī ||

sasi sampanna soha mahi kaisī| upakārī kai sampati jaisī ||

nisi tama ghana khadyota birājā| janu dambhinha kara milā samājā ||

mahābṛṣṭi cali phūṭi kiārīm | jimi sutantra bhe~ bigarahiṃ nārīm ||

kṛṣī nirāvahiṃ catura kisānā| jimi budha tajahiṃ moha mada mānā ||

dekhiata cakrabāka khaga nāhīṃ| kalihi pāi jimi dharma parāhīm ||

ūṣara baraṣi tṛna nahiṃ jāmā| jimi harijana hiya~ upaja na kāmā ||

bibidha jantu saṅkula mahi bhrājā| prajā bāḍha़ jimi pāi surājā ||

jaha~ taha~ rahe pathika thaki nānā| jimi indriya gana upajeṃ gyānā ||

do. kabahu~ prabala baha māruta jaha~ taha~ megha bilāhiṃ|

jimi kapūta ke upajeṃ kula saddharma nasāhim || 15(ka) ||

kabahu~ divasa maha~ nibiḍa़ tama kabahu~ka pragaṭa pataṅga|

binasi upaji gyāna jimi pāi kusaṅga susaṅga || 15(kha) ||

baraṣā bigata sarada ritu āī| lachimana dekhahu parama suhāī ||

phūleṃ kāsa sakala mahi chāī| janu baraṣā~ kṛta pragaṭa buḍha़āī ||

udita agasti pantha jala soṣā| jimi lobhahi soṣi santoṣā ||

saritā sara nirmala jala sohā| santa hṛdaya jasa gata mada mohā ||

rasa rasa sūkha sarita sara pānī| mamatā tyāga karahiṃ jimi gyānī ||

jāni sarada ritu khañjana āe| pāi samaya jimi sukṛta suhāe ||

paṅka na renu soha asi dharanī| nīti nipuna nṛpa kai jasi karanī ||

jala saṅkoca bikala bhi~ mīnā| abudha kuṭumbī jimi dhanahīnā ||

binu dhana nirmala soha akāsā| harijana iva parihari saba āsā ||

kahu~ kahu~ bṛṣṭi sāradī thorī| kau eka pāva bhagati jimi morī ||

do. cale haraṣi taji nagara nṛpa tāpasa banika bhikhāri|

jimi haribhagata pāi śrama tajahi āśramī cāri || 16 ||

sukhī mīna je nīra agādhā| jimi hari sarana na eku bādhā ||

phūleṃ kamala soha sara kaisā| nirguna brahma saguna bhe~ jaisā ||

guñjata madhukara mukhara anūpā| sundara khaga rava nānā rūpā ||

cakrabāka mana dukha nisi paikhī| jimi durjana para sampati dekhī ||

cātaka raṭata tṛṣā ati ohī| jimi sukha lahi na saṅkaradrohī ||

saradātapa nisi sasi apaharī| santa darasa jimi pātaka ṭarī ||

dekhi indu cakora samudāī| citavatahiṃ jimi harijana hari pāī ||

masaka daṃsa bīte hima trāsā| jimi dvija droha kie~ kula nāsā ||

do. bhūmi jīva saṅkula rahe ge sarada ritu pāi|

sadagura mile jāhiṃ jimi saṃsaya bhrama samudāi || 17 ||

baraṣā gata nirmala ritu āī| sudhi na tāta sītā kai pāī ||

eka bāra kaisehu~ sudhi jānauṃ| kālahu jīta nimiṣa mahu~ ānaum ||

katahu~ rahu jauṃ jīvati hoī| tāta jatana kari āneu~ soī ||

sugrīvahu~ sudhi mori bisārī| pāvā rāja kosa pura nārī ||

jehiṃ sāyaka mārā maiṃ bālī| tehiṃ sara hatauṃ mūḍha़ kaha~ kālī ||

jāsu kṛpā~ chūṭahīṃ mada mohā| tā kahu~ umā ki sapanehu~ kohā ||

jānahiṃ yaha caritra muni gyānī| jinha raghubīra carana rati mānī ||

lachimana krodhavanta prabhu jānā| dhanuṣa caḍha़āi gahe kara bānā ||

do. taba anujahi samujhāvā raghupati karunā sīṃva ||

bhaya dekhāi lai āvahu tāta sakhā sugrīva || 18 ||

ihā~ pavanasuta hṛdaya~ bicārā| rāma kāju sugrīva~ bisārā ||

nikaṭa jāi carananhi siru nāvā| cārihu bidhi tehi kahi samujhāvā ||

suni sugrīva~ parama bhaya mānā| biṣaya~ mora hari līnheu gyānā ||

aba mārutasuta dūta samūhā| paṭhavahu jaha~ taha~ bānara jūhā ||

kahahu pākha mahu~ āva na joī| moreṃ kara tā kara badha hoī ||

taba hanumanta bolāe dūtā| saba kara kari sanamāna bahūtā ||

bhaya aru prīti nīti dekhāī| cale sakala carananhi sira nāī ||

ehi avasara lachimana pura āe| krodha dekhi jaha~ taha~ kapi dhāe ||

do. dhanuṣa caḍha़āi kahā taba jāri karu~ pura chāra|

byākula nagara dekhi taba āyu bālikumāra || 19 ||

carana nāi siru binatī kīnhī| lachimana abhaya bā~ha tehi dīnhī ||

krodhavanta lachimana suni kānā| kaha kapīsa ati bhaya~ akulānā ||

sunu hanumanta saṅga lai tārā| kari binatī samujhāu kumārā ||

tārā sahita jāi hanumānā| carana bandi prabhu sujasa bakhānā ||

kari binatī mandira lai āe| carana pakhāri pala~ga baiṭhāe ||

taba kapīsa carananhi siru nāvā| gahi bhuja lachimana kaṇṭha lagāvā ||

nātha biṣaya sama mada kachu nāhīṃ| muni mana moha kari chana māhīm ||

sunata binīta bacana sukha pāvā| lachimana tehi bahu bidhi samujhāvā ||

pavana tanaya saba kathā sunāī| jehi bidhi ge dūta samudāī ||

do. haraṣi cale sugrīva taba aṅgadādi kapi sātha|

rāmānuja āgeṃ kari āe jaha~ raghunātha || 20 ||

nāi carana siru kaha kara jorī| nātha mohi kachu nāhina khorī ||

atisaya prabala deva taba māyā| chūṭi rāma karahu jauṃ dāyā ||

biṣaya basya sura nara muni svāmī| maiṃ pāva~ra pasu kapi ati kāmī ||

nāri nayana sara jāhi na lāgā| ghora krodha tama nisi jo jāgā ||

lobha pā~sa jehiṃ gara na ba~dhāyā| so nara tumha samāna raghurāyā ||

yaha guna sādhana teṃ nahiṃ hoī| tumharī kṛpā~ pāva koi koī ||

taba raghupati bole musakāī| tumha priya mohi bharata jimi bhāī ||

aba soi jatanu karahu mana lāī| jehi bidhi sītā kai sudhi pāī ||

do. ehi bidhi hota batakahī āe bānara jūtha|

nānā barana sakala disi dekhia kīsa barutha || 21 ||

bānara kaṭaka umā meṃ dekhā| so mūrukha jo karana caha lekhā ||

āi rāma pada nāvahiṃ māthā| nirakhi badanu saba hohiṃ sanāthā ||

asa kapi eka na senā māhīṃ| rāma kusala jehi pūchī nāhīm ||

yaha kachu nahiṃ prabhu ki adhikāī| bisvarūpa byāpaka raghurāī ||

ṭhāḍha़e jaha~ taha~ āyasu pāī| kaha sugrīva sabahi samujhāī ||

rāma kāju aru mora nihorā| bānara jūtha jāhu cahu~ orā ||

janakasutā kahu~ khojahu jāī| māsa divasa maha~ āehu bhāī ||

avadhi meṭi jo binu sudhi pāe~| āvi banihi so mohi marāe~ ||

do. bacana sunata saba bānara jaha~ taha~ cale turanta |

taba sugrīva~ bolāe aṅgada nala hanumanta || 22 ||

sunahu nīla aṅgada hanumānā| jāmavanta matidhīra sujānā ||

sakala subhaṭa mili dacchina jāhū| sītā sudhi pū~cheu saba kāhū ||

mana krama bacana so jatana bicārehu| rāmacandra kara kāju sa~vārehu ||

bhānu pīṭhi seia ura āgī| svāmihi sarba bhāva chala tyāgī ||

taji māyā seia paralokā| miṭahiṃ sakala bhava sambhava sokā ||

deha dhare kara yaha phalu bhāī| bhajia rāma saba kāma bihāī ||

soi gunagya soī baḍa़bhāgī | jo raghubīra carana anurāgī ||

āyasu māgi carana siru nāī| cale haraṣi sumirata raghurāī ||

pācheṃ pavana tanaya siru nāvā| jāni kāja prabhu nikaṭa bolāvā ||

parasā sīsa saroruha pānī| karamudrikā dīnhi jana jānī ||

bahu prakāra sītahi samujhāehu| kahi bala biraha begi tumha āehu ||

hanumata janma suphala kari mānā| caleu hṛdaya~ dhari kṛpānidhānā ||

jadyapi prabhu jānata saba bātā| rājanīti rākhata suratrātā ||

do. cale sakala bana khojata saritā sara giri khoha|

rāma kāja layalīna mana bisarā tana kara choha || 23 ||

katahu~ hoi nisicara saiṃ bheṭā| prāna lehiṃ eka eka capeṭā ||

bahu prakāra giri kānana herahiṃ| kau muni milata tāhi saba gherahim ||

lāgi tṛṣā atisaya akulāne| mili na jala ghana gahana bhulāne ||

mana hanumāna kīnha anumānā| marana cahata saba binu jala pānā ||

caḍha़i giri sikhara cahū~ disi dekhā| bhūmi bibira eka kautuka pekhā ||

cakrabāka baka haṃsa uḍa़āhīṃ| bahutaka khaga prabisahiṃ tehi māhīm ||

giri te utari pavanasuta āvā| saba kahu~ lai soi bibara dekhāvā ||

āgeṃ kai hanumantahi līnhā| paiṭhe bibara bilambu na kīnhā ||

do. dīkha jāi upavana bara sara bigasita bahu kañja|

mandira eka rucira taha~ baiṭhi nāri tapa puñja || 24 ||

dūri te tāhi sabanhi sira nāvā| pūcheṃ nija bṛttānta sunāvā ||

tehiṃ taba kahā karahu jala pānā| khāhu surasa sundara phala nānā ||

majjanu kīnha madhura phala khāe| tāsu nikaṭa puni saba cali āe ||

tehiṃ saba āpani kathā sunāī| maiṃ aba jāba jahā~ raghurāī ||

mūdahu nayana bibara taji jāhū| paihahu sītahi jani pachitāhū ||

nayana mūdi puni dekhahiṃ bīrā| ṭhāḍha़e sakala sindhu keṃ tīrā ||

so puni gī jahā~ raghunāthā| jāi kamala pada nāesi māthā ||

nānā bhā~ti binaya tehiṃ kīnhī| anapāyanī bhagati prabhu dīnhī ||

do. badarībana kahu~ so gī prabhu agyā dhari sīsa |

ura dhari rāma carana juga je bandata aja īsa || 25 ||

ihā~ bicārahiṃ kapi mana māhīṃ| bītī avadhi kāja kachu nāhīm ||

saba mili kahahiṃ paraspara bātā| binu sudhi le~ karaba kā bhrātā ||

kaha aṅgada locana bhari bārī| duhu~ prakāra bhi mṛtyu hamārī ||

ihā~ na sudhi sītā kai pāī| uhā~ ge~ mārihi kapirāī ||

pitā badhe para mārata mohī| rākhā rāma nihora na ohī ||

puni puni aṅgada kaha saba pāhīṃ| marana bhayu kachu saṃsaya nāhīm ||

aṅgada bacana sunata kapi bīrā| boli na sakahiṃ nayana baha nīrā ||

chana eka soca magana hoi rahe| puni asa vacana kahata saba bhe ||

hama sītā kai sudhi linheṃ binā| nahiṃ jaiṃhaiṃ jubarāja prabīnā ||

asa kahi lavana sindhu taṭa jāī| baiṭhe kapi saba darbha ḍasāī ||

jāmavanta aṅgada dukha dekhī| kahiṃ kathā upadesa biseṣī ||

tāta rāma kahu~ nara jani mānahu| nirguna brahma ajita aja jānahu ||

do. nija icchā prabhu avatari sura mahi go dvija lāgi|

saguna upāsaka saṅga taha~ rahahiṃ moccha saba tyāgi || 26 ||

ehi bidhi kathā kahahi bahu bhā~tī giri kandarā~ sunī sampātī ||

bāhera hoi dekhi bahu kīsā| mohi ahāra dīnha jagadīsā ||

āju sabahi kaha~ bhacchana karū~| dina bahu cale ahāra binu marū~ ||

kabahu~ na mila bhari udara ahārā| āju dīnha bidhi ekahiṃ bārā ||

ḍarape gīdha bacana suni kānā| aba bhā marana satya hama jānā ||

kapi saba uṭhe gīdha kaha~ dekhī| jāmavanta mana soca biseṣī ||

kaha aṅgada bicāri mana māhīṃ| dhanya jaṭāyū sama kau nāhīm ||

rāma kāja kārana tanu tyāgī | hari pura gayu parama baḍa़ bhāgī ||

suni khaga haraṣa soka juta bānī | āvā nikaṭa kapinha bhaya mānī ||

tinhahi abhaya kari pūchesi jāī| kathā sakala tinha tāhi sunāī ||

suni sampāti bandhu kai karanī| raghupati mahimā badhubidhi baranī ||

do. mohi lai jāhu sindhutaṭa deu~ tilāñjali tāhi |

bacana sahāi karavi maiṃ paihahu khojahu jāhi || 27 ||

anuja kriyā kari sāgara tīrā| kahi nija kathā sunahu kapi bīrā ||

hama dvau bandhu prathama tarunāī | gagana ge rabi nikaṭa uḍāī ||

teja na sahi saka so phiri āvā | mai abhimānī rabi niarāvā ||

jare paṅkha ati teja apārā | pareu~ bhūmi kari ghora cikārā ||

muni eka nāma candramā ohī| lāgī dayā dekhī kari mohī ||

bahu prakāra teṃhi gyāna sunāvā | dehi janita abhimānī chaḍa़āvā ||

tretā~ brahma manuja tanu dharihī| tāsu nāri nisicara pati harihī ||

tāsu khoja paṭhihi prabhū dūtā| tinhahi mileṃ taiṃ hoba punītā ||

jamihahiṃ paṅkha karasi jani cintā | tinhahi dekhāi dehesu taiṃ sītā ||

muni ki girā satya bhi ājū | suni mama bacana karahu prabhu kājū ||

giri trikūṭa ūpara basa laṅkā | taha~ raha rāvana sahaja asaṅkā ||

taha~ asoka upabana jaha~ rahī || sītā baiṭhi soca rata ahī ||

do. maiṃ dekhu~ tumha nāhi gīghahi daṣṭi apāra ||

būḍha bhayu~ na ta karateu~ kachuka sahāya tumhāra || 28 ||

jo nāghi sata jojana sāgara | kari so rāma kāja mati āgara ||

mohi biloki dharahu mana dhīrā | rāma kṛpā~ kasa bhayu sarīrā ||

pāpiu jā kara nāma sumirahīṃ| ati apāra bhavasāgara tarahīm ||

tāsu dūta tumha taji kadarāī| rāma hṛdaya~ dhari karahu upāī ||

asa kahi garuḍa़ gīdha jaba gayū| tinha keṃ mana ati bisamaya bhayū ||

nija nija bala saba kāhū~ bhāṣā| pāra jāi kara saṃsaya rākhā ||

jaraṭha bhayu~ aba kahi richesā| nahiṃ tana rahā prathama bala lesā ||

jabahiṃ tribikrama bhe kharārī| taba maiṃ taruna raheu~ bala bhārī ||

do. bali bā~dhata prabhu bāḍheu so tanu barani na jāī|

ubhaya dharī maha~ dīnhī sāta pradacchina dhāi || 29 ||

aṅgada kahi jāu~ maiṃ pārā| jiya~ saṃsaya kachu phiratī bārā ||

jāmavanta kaha tumha saba lāyaka| paṭhia kimi saba hī kara nāyaka ||

kahi rīchapati sunu hanumānā| kā cupa sādhi rahehu balavānā ||

pavana tanaya bala pavana samānā| budhi bibeka bigyāna nidhānā ||

kavana so kāja kaṭhina jaga māhīṃ| jo nahiṃ hoi tāta tumha pāhīm ||

rāma kāja lagi taba avatārā| sunatahiṃ bhayu parvatākārā ||

kanaka barana tana teja birājā| mānahu apara girinha kara rājā ||

siṃhanāda kari bārahiṃ bārā| līlahīṃ nāṣu~ jalanidhi khārā ||

sahita sahāya rāvanahi mārī| ānu~ ihā~ trikūṭa upārī ||

jāmavanta maiṃ pū~chu~ tohī| ucita sikhāvanu dījahu mohī ||

etanā karahu tāta tumha jāī| sītahi dekhi kahahu sudhi āī ||

taba nija bhuja bala rājiva nainā| kautuka lāgi saṅga kapi senā ||

chaṃ. -kapi sena saṅga sa~ghāri nisicara rāmu sītahi ānihaiṃ|

trailoka pāvana sujasu sura muni nāradādi bakhānihaim ||

jo sunata gāvata kahata samujhata parama pada nara pāvī|

raghubīra pada pāthoja madhukara dāsa tulasī gāvī ||

do. bhava bheṣaja raghunātha jasu sunahi je nara aru nāri|

tinha kara sakala manoratha siddha karihi trisirāri || 30(ka) ||

so. nīlotpala tana syāma kāma koṭi sobhā adhika|

sunia tāsu guna grāma jāsu nāma agha khaga badhika || 30(kha) ||

māsapārāyaṇa, teīsavā~ viśrāma

iti śrīmadrāmacaritamānase sakalakalikaluṣavidhvaṃsane

caturtha sopānaḥ samāptaḥ|

(kiṣkindhākāṇḍa samāpta)

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीगणेशाय नमः

श्रीजानकीवल्लभो विजयते

श्रीरामचरितमानस

चतुर्थ सोपान (किष्किन्धाकाण्ड)

कुन्देन्दीवरसुन्दरावतिबलौ विज्ञानधामावुभौ

शोभाढ्यौ वरधन्विनौ श्रुतिनुतौ गोविप्रवृन्दप्रियौ।

मायामानुषरूपिणौ रघुवरौ सद्धर्मवर्मौं हितौ

सीतान्वेषणतत्परौ पथिगतौ भक्तिप्रदौ तौ हि नः ॥ 1 ॥

ब्रह्माम्भोधिसमुद्भवं कलिमलप्रध्वंसनं चाव्ययं

श्रीमच्छम्भुमुखेन्दुसुन्दरवरे संशोभितं सर्वदा।

संसारामयभेषजं सुखकरं श्रीजानकीजीवनं

धन्यास्ते कृतिनः पिबन्ति सततं श्रीरामनामामृतम् ॥ 2 ॥

सो. मुक्ति जन्म महि जानि ग्यान खानि अघ हानि कर

जहँ बस सम्भु भवानि सो कासी सेइअ कस न ॥

जरत सकल सुर बृन्द बिषम गरल जेहिं पान किय।

तेहि न भजसि मन मन्द को कृपाल सङ्कर सरिस ॥

आगें चले बहुरि रघुराया। रिष्यमूक परवत निअराया ॥

तहँ रह सचिव सहित सुग्रीवा। आवत देखि अतुल बल सींवा ॥

अति सभीत कह सुनु हनुमाना। पुरुष जुगल बल रूप निधाना ॥

धरि बटु रूप देखु तैं जाई। कहेसु जानि जियँ सयन बुझाई ॥

पठे बालि होहिं मन मैला। भागौं तुरत तजौं यह सैला ॥

बिप्र रूप धरि कपि तहँ गयू। माथ नाइ पूछत अस भयू ॥

को तुम्ह स्यामल गौर सरीरा। छत्री रूप फिरहु बन बीरा ॥

कठिन भूमि कोमल पद गामी। कवन हेतु बिचरहु बन स्वामी ॥

मृदुल मनोहर सुन्दर गाता। सहत दुसह बन आतप बाता ॥

की तुम्ह तीनि देव महँ कोऊ। नर नारायन की तुम्ह दोऊ ॥

दो. जग कारन तारन भव भञ्जन धरनी भार।

की तुम्ह अकिल भुवन पति लीन्ह मनुज अवतार ॥ 1 ॥

कोसलेस दसरथ के जाए । हम पितु बचन मानि बन आए ॥

नाम राम लछिमन दू भाई। सङ्ग नारि सुकुमारि सुहाई ॥

इहाँ हरि निसिचर बैदेही। बिप्र फिरहिं हम खोजत तेही ॥

आपन चरित कहा हम गाई। कहहु बिप्र निज कथा बुझाई ॥

प्रभु पहिचानि परेउ गहि चरना। सो सुख उमा नहिं बरना ॥

पुलकित तन मुख आव न बचना। देखत रुचिर बेष कै रचना ॥

पुनि धीरजु धरि अस्तुति कीन्ही। हरष हृदयँ निज नाथहि चीन्ही ॥

मोर न्याउ मैं पूछा साईं। तुम्ह पूछहु कस नर की नाईम् ॥

तव माया बस फिरुँ भुलाना। ता ते मैं नहिं प्रभु पहिचाना ॥

दो. एकु मैं मन्द मोहबस कुटिल हृदय अग्यान।

पुनि प्रभु मोहि बिसारेउ दीनबन्धु भगवान ॥ 2 ॥

जदपि नाथ बहु अवगुन मोरें। सेवक प्रभुहि परै जनि भोरेम् ॥

नाथ जीव तव मायाँ मोहा। सो निस्तरि तुम्हारेहिं छोहा ॥

ता पर मैं रघुबीर दोहाई। जानुँ नहिं कछु भजन उपाई ॥

सेवक सुत पति मातु भरोसें। रहि असोच बनि प्रभु पोसेम् ॥

अस कहि परेउ चरन अकुलाई। निज तनु प्रगटि प्रीति उर छाई ॥

तब रघुपति उठाइ उर लावा। निज लोचन जल सीञ्चि जुड़आवा ॥

सुनु कपि जियँ मानसि जनि ऊना। तैं मम प्रिय लछिमन ते दूना ॥

समदरसी मोहि कह सब कोऊ। सेवक प्रिय अनन्यगति सोऊ ॥

दो. सो अनन्य जाकें असि मति न टरि हनुमन्त।

मैं सेवक सचराचर रूप स्वामि भगवन्त ॥ 3 ॥

देखि पवन सुत पति अनुकूला। हृदयँ हरष बीती सब सूला ॥

नाथ सैल पर कपिपति रही। सो सुग्रीव दास तव अही ॥

तेहि सन नाथ मयत्री कीजे। दीन जानि तेहि अभय करीजे ॥

सो सीता कर खोज कराइहि। जहँ तहँ मरकट कोटि पठाइहि ॥

एहि बिधि सकल कथा समुझाई। लिए दुऔ जन पीठि चढ़आई ॥

जब सुग्रीवँ राम कहुँ देखा। अतिसय जन्म धन्य करि लेखा ॥

सादर मिलेउ नाइ पद माथा। भैण्टेउ अनुज सहित रघुनाथा ॥

कपि कर मन बिचार एहि रीती। करिहहिं बिधि मो सन ए प्रीती ॥

दो. तब हनुमन्त उभय दिसि की सब कथा सुनाइ ॥

पावक साखी देइ करि जोरी प्रीती दृढ़आइ ॥ 4 ॥

कीन्ही प्रीति कछु बीच न राखा। लछमिन राम चरित सब भाषा ॥

कह सुग्रीव नयन भरि बारी। मिलिहि नाथ मिथिलेसकुमारी ॥

मन्त्रिन्ह सहित इहाँ एक बारा। बैठ रहेउँ मैं करत बिचारा ॥

गगन पन्थ देखी मैं जाता। परबस परी बहुत बिलपाता ॥

राम राम हा राम पुकारी। हमहि देखि दीन्हेउ पट डारी ॥

मागा राम तुरत तेहिं दीन्हा। पट उर लाइ सोच अति कीन्हा ॥

कह सुग्रीव सुनहु रघुबीरा। तजहु सोच मन आनहु धीरा ॥

सब प्रकार करिहुँ सेवकाई। जेहि बिधि मिलिहि जानकी आई ॥

दो. सखा बचन सुनि हरषे कृपासिधु बलसींव।

कारन कवन बसहु बन मोहि कहहु सुग्रीव ॥ 5 ॥

नात बालि अरु मैं द्वौ भाई। प्रीति रही कछु बरनि न जाई ॥

मय सुत मायावी तेहि न्AUँ। आवा सो प्रभु हमरें ग्AUँ ॥

अर्ध राति पुर द्वार पुकारा। बाली रिपु बल सहै न पारा ॥

धावा बालि देखि सो भागा। मैं पुनि गयुँ बन्धु सँग लागा ॥

गिरिबर गुहाँ पैठ सो जाई। तब बालीं मोहि कहा बुझाई ॥

परिखेसु मोहि एक पखवारा। नहिं आवौं तब जानेसु मारा ॥

मास दिवस तहँ रहेउँ खरारी। निसरी रुधिर धार तहँ भारी ॥

बालि हतेसि मोहि मारिहि आई। सिला देइ तहँ चलेउँ पराई ॥

मन्त्रिन्ह पुर देखा बिनु साईं। दीन्हेउ मोहि राज बरिआई ॥

बालि ताहि मारि गृह आवा। देखि मोहि जियँ भेद बढ़आवा ॥

रिपु सम मोहि मारेसि अति भारी। हरि लीन्हेसि सर्बसु अरु नारी ॥

ताकें भय रघुबीर कृपाला। सकल भुवन मैं फिरेउँ बिहाला ॥

इहाँ साप बस आवत नाहीं। तदपि सभीत रहुँ मन माहीँ ॥

सुनि सेवक दुख दीनदयाला। फरकि उठीं द्वै भुजा बिसाला ॥

दो. सुनु सुग्रीव मारिहुँ बालिहि एकहिं बान।

ब्रह्म रुद्र सरनागत गेँ न उबरिहिं प्रान ॥ 6 ॥

जे न मित्र दुख होहिं दुखारी। तिन्हहि बिलोकत पातक भारी ॥

निज दुख गिरि सम रज करि जाना। मित्रक दुख रज मेरु समाना ॥

जिन्ह कें असि मति सहज न आई। ते सठ कत हठि करत मिताई ॥

कुपथ निवारि सुपन्थ चलावा। गुन प्रगटे अवगुनन्हि दुरावा ॥

देत लेत मन सङ्क न धरी। बल अनुमान सदा हित करी ॥

बिपति काल कर सतगुन नेहा। श्रुति कह सन्त मित्र गुन एहा ॥

आगें कह मृदु बचन बनाई। पाछें अनहित मन कुटिलाई ॥

जा कर चित अहि गति सम भाई। अस कुमित्र परिहरेहि भलाई ॥

सेवक सठ नृप कृपन कुनारी। कपटी मित्र सूल सम चारी ॥

सखा सोच त्यागहु बल मोरें। सब बिधि घटब काज मैं तोरेम् ॥

कह सुग्रीव सुनहु रघुबीरा। बालि महाबल अति रनधीरा ॥

दुन्दुभी अस्थि ताल देखराए। बिनु प्रयास रघुनाथ ढहाए ॥

देखि अमित बल बाढ़ई प्रीती। बालि बधब इन्ह भि परतीती ॥

बार बार नावि पद सीसा। प्रभुहि जानि मन हरष कपीसा ॥

उपजा ग्यान बचन तब बोला। नाथ कृपाँ मन भयु अलोला ॥

सुख सम्पति परिवार बड़आई। सब परिहरि करिहुँ सेवकाई ॥

ए सब रामभगति के बाधक। कहहिं सन्त तब पद अवराधक ॥

सत्रु मित्र सुख दुख जग माहीं। माया कृत परमारथ नाहीम् ॥

बालि परम हित जासु प्रसादा। मिलेहु राम तुम्ह समन बिषादा ॥

सपनें जेहि सन होइ लराई। जागें समुझत मन सकुचाई ॥

अब प्रभु कृपा करहु एहि भाँती। सब तजि भजनु करौं दिन राती ॥

सुनि बिराग सञ्जुत कपि बानी। बोले बिहँसि रामु धनुपानी ॥

जो कछु कहेहु सत्य सब सोई। सखा बचन मम मृषा न होई ॥

नट मरकट इव सबहि नचावत। रामु खगेस बेद अस गावत ॥

लै सुग्रीव सङ्ग रघुनाथा। चले चाप सायक गहि हाथा ॥

तब रघुपति सुग्रीव पठावा। गर्जेसि जाइ निकट बल पावा ॥

सुनत बालि क्रोधातुर धावा। गहि कर चरन नारि समुझावा ॥

सुनु पति जिन्हहि मिलेउ सुग्रीवा। ते द्वौ बन्धु तेज बल सींवा ॥

कोसलेस सुत लछिमन रामा। कालहु जीति सकहिं सङ्ग्रामा ॥

दो. कह बालि सुनु भीरु प्रिय समदरसी रघुनाथ।

जौं कदाचि मोहि मारहिं तौ पुनि हौँ सनाथ ॥ 7 ॥

अस कहि चला महा अभिमानी। तृन समान सुग्रीवहि जानी ॥

भिरे उभौ बाली अति तर्जा । मुठिका मारि महाधुनि गर्जा ॥

तब सुग्रीव बिकल होइ भागा। मुष्टि प्रहार बज्र सम लागा ॥

मैं जो कहा रघुबीर कृपाला। बन्धु न होइ मोर यह काला ॥

एकरूप तुम्ह भ्राता दोऊ। तेहि भ्रम तें नहिं मारेउँ सोऊ ॥

कर परसा सुग्रीव सरीरा। तनु भा कुलिस गी सब पीरा ॥

मेली कण्ठ सुमन कै माला। पठवा पुनि बल देइ बिसाला ॥

पुनि नाना बिधि भी लराई। बिटप ओट देखहिं रघुराई ॥

दो. बहु छल बल सुग्रीव कर हियँ हारा भय मानि।

मारा बालि राम तब हृदय माझ सर तानि ॥ 8 ॥

परा बिकल महि सर के लागें। पुनि उठि बैठ देखि प्रभु आगेम् ॥

स्याम गात सिर जटा बनाएँ। अरुन नयन सर चाप चढ़आएँ ॥

पुनि पुनि चिति चरन चित दीन्हा। सुफल जन्म माना प्रभु चीन्हा ॥

हृदयँ प्रीति मुख बचन कठोरा। बोला चिति राम की ओरा ॥

धर्म हेतु अवतरेहु गोसाई। मारेहु मोहि ब्याध की नाई ॥

मैं बैरी सुग्रीव पिआरा। अवगुन कबन नाथ मोहि मारा ॥

अनुज बधू भगिनी सुत नारी। सुनु सठ कन्या सम ए चारी ॥

इन्हहि कुद्दष्टि बिलोकि जोई। ताहि बधें कछु पाप न होई ॥

मुढ़ तोहि अतिसय अभिमाना। नारि सिखावन करसि न काना ॥

मम भुज बल आश्रित तेहि जानी। मारा चहसि अधम अभिमानी ॥

दो. सुनहु राम स्वामी सन चल न चातुरी मोरि।

प्रभु अजहूँ मैं पापी अन्तकाल गति तोरि ॥ 9 ॥

सुनत राम अति कोमल बानी। बालि सीस परसेउ निज पानी ॥

अचल करौं तनु राखहु प्राना। बालि कहा सुनु कृपानिधाना ॥

जन्म जन्म मुनि जतनु कराहीं। अन्त राम कहि आवत नाहीम् ॥

जासु नाम बल सङ्कर कासी। देत सबहि सम गति अविनासी ॥

मम लोचन गोचर सोइ आवा। बहुरि कि प्रभु अस बनिहि बनावा ॥

छं. सो नयन गोचर जासु गुन नित नेति कहि श्रुति गावहीं।

जिति पवन मन गो निरस करि मुनि ध्यान कबहुँक पावहीम् ॥

मोहि जानि अति अभिमान बस प्रभु कहेउ राखु सरीरही।

अस कवन सठ हठि काटि सुरतरु बारि करिहि बबूरही ॥ 1 ॥

अब नाथ करि करुना बिलोकहु देहु जो बर मागूँ।

जेहिं जोनि जन्मौं कर्म बस तहँ राम पद अनुरागूँ ॥

यह तनय मम सम बिनय बल कल्यानप्रद प्रभु लीजिऐ।

गहि बाहँ सुर नर नाह आपन दास अङ्गद कीजिऐ ॥ 2 ॥

दो. राम चरन दृढ़ प्रीति करि बालि कीन्ह तनु त्याग।

सुमन माल जिमि कण्ठ ते गिरत न जानि नाग ॥ 10 ॥

राम बालि निज धाम पठावा। नगर लोग सब ब्याकुल धावा ॥

नाना बिधि बिलाप कर तारा। छूटे केस न देह सँभारा ॥

तारा बिकल देखि रघुराया । दीन्ह ग्यान हरि लीन्ही माया ॥

छिति जल पावक गगन समीरा। पञ्च रचित अति अधम सरीरा ॥

प्रगट सो तनु तव आगें सोवा। जीव नित्य केहि लगि तुम्ह रोवा ॥

उपजा ग्यान चरन तब लागी। लीन्हेसि परम भगति बर मागी ॥

उमा दारु जोषित की नाई। सबहि नचावत रामु गोसाई ॥

तब सुग्रीवहि आयसु दीन्हा। मृतक कर्म बिधिबत सब कीन्हा ॥

राम कहा अनुजहि समुझाई। राज देहु सुग्रीवहि जाई ॥

रघुपति चरन नाइ करि माथा। चले सकल प्रेरित रघुनाथा ॥

दो. लछिमन तुरत बोलाए पुरजन बिप्र समाज।

राजु दीन्ह सुग्रीव कहँ अङ्गद कहँ जुबराज ॥ 11 ॥

उमा राम सम हित जग माहीं। गुरु पितु मातु बन्धु प्रभु नाहीम् ॥

सुर नर मुनि सब कै यह रीती। स्वारथ लागि करहिं सब प्रीती ॥

बालि त्रास ब्याकुल दिन राती। तन बहु ब्रन चिन्ताँ जर छाती ॥

सोइ सुग्रीव कीन्ह कपिर्AU। अति कृपाल रघुबीर सुभ्AU ॥

जानतहुँ अस प्रभु परिहरहीं। काहे न बिपति जाल नर परहीम् ॥

पुनि सुग्रीवहि लीन्ह बोलाई। बहु प्रकार नृपनीति सिखाई ॥

कह प्रभु सुनु सुग्रीव हरीसा। पुर न जाउँ दस चारि बरीसा ॥

गत ग्रीषम बरषा रितु आई। रहिहुँ निकट सैल पर छाई ॥

अङ्गद सहित करहु तुम्ह राजू। सन्तत हृदय धरेहु मम काजू ॥

जब सुग्रीव भवन फिरि आए। रामु प्रबरषन गिरि पर छाए ॥

दो. प्रथमहिं देवन्ह गिरि गुहा राखेउ रुचिर बनाइ।

राम कृपानिधि कछु दिन बास करहिङ्गे आइ ॥ 12 ॥

सुन्दर बन कुसुमित अति सोभा। गुञ्जत मधुप निकर मधु लोभा ॥

कन्द मूल फल पत्र सुहाए। भे बहुत जब ते प्रभु आए ॥

देखि मनोहर सैल अनूपा। रहे तहँ अनुज सहित सुरभूपा ॥

मधुकर खग मृग तनु धरि देवा। करहिं सिद्ध मुनि प्रभु कै सेवा ॥

मङ्गलरुप भयु बन तब ते । कीन्ह निवास रमापति जब ते ॥

फटिक सिला अति सुभ्र सुहाई। सुख आसीन तहाँ द्वौ भाई ॥

कहत अनुज सन कथा अनेका। भगति बिरति नृपनीति बिबेका ॥

बरषा काल मेघ नभ छाए। गरजत लागत परम सुहाए ॥

दो. लछिमन देखु मोर गन नाचत बारिद पैखि।

गृही बिरति रत हरष जस बिष्नु भगत कहुँ देखि ॥ 13 ॥

घन घमण्ड नभ गरजत घोरा। प्रिया हीन डरपत मन मोरा ॥

दामिनि दमक रह न घन माहीं। खल कै प्रीति जथा थिर नाहीम् ॥

बरषहिं जलद भूमि निअराएँ। जथा नवहिं बुध बिद्या पाएँ ॥

बूँद अघात सहहिं गिरि कैंसेम् । खल के बचन सन्त सह जैसेम् ॥

छुद्र नदीं भरि चलीं तोराई। जस थोरेहुँ धन खल इतराई ॥

भूमि परत भा ढाबर पानी। जनु जीवहि माया लपटानी ॥

समिटि समिटि जल भरहिं तलावा। जिमि सदगुन सज्जन पहिं आवा ॥

सरिता जल जलनिधि महुँ जाई। होई अचल जिमि जिव हरि पाई ॥

दो. हरित भूमि तृन सङ्कुल समुझि परहिं नहिं पन्थ।

जिमि पाखण्ड बाद तें गुप्त होहिं सदग्रन्थ ॥ 14 ॥

दादुर धुनि चहु दिसा सुहाई। बेद पढ़हिं जनु बटु समुदाई ॥

नव पल्लव भे बिटप अनेका। साधक मन जस मिलें बिबेका ॥

अर्क जबास पात बिनु भयू। जस सुराज खल उद्यम गयू ॥

खोजत कतहुँ मिलि नहिं धूरी। करि क्रोध जिमि धरमहि दूरी ॥

ससि सम्पन्न सोह महि कैसी। उपकारी कै सम्पति जैसी ॥

निसि तम घन खद्योत बिराजा। जनु दम्भिन्ह कर मिला समाजा ॥

महाबृष्टि चलि फूटि किआरीम् । जिमि सुतन्त्र भेँ बिगरहिं नारीम् ॥

कृषी निरावहिं चतुर किसाना। जिमि बुध तजहिं मोह मद माना ॥

देखिअत चक्रबाक खग नाहीं। कलिहि पाइ जिमि धर्म पराहीम् ॥

ऊषर बरषि तृन नहिं जामा। जिमि हरिजन हियँ उपज न कामा ॥

बिबिध जन्तु सङ्कुल महि भ्राजा। प्रजा बाढ़ जिमि पाइ सुराजा ॥

जहँ तहँ रहे पथिक थकि नाना। जिमि इन्द्रिय गन उपजें ग्याना ॥

दो. कबहुँ प्रबल बह मारुत जहँ तहँ मेघ बिलाहिं।

जिमि कपूत के उपजें कुल सद्धर्म नसाहिम् ॥ 15(क) ॥

कबहुँ दिवस महँ निबिड़ तम कबहुँक प्रगट पतङ्ग।

बिनसि उपजि ग्यान जिमि पाइ कुसङ्ग सुसङ्ग ॥ 15(ख) ॥

बरषा बिगत सरद रितु आई। लछिमन देखहु परम सुहाई ॥

फूलें कास सकल महि छाई। जनु बरषाँ कृत प्रगट बुढ़आई ॥

उदित अगस्ति पन्थ जल सोषा। जिमि लोभहि सोषि सन्तोषा ॥

सरिता सर निर्मल जल सोहा। सन्त हृदय जस गत मद मोहा ॥

रस रस सूख सरित सर पानी। ममता त्याग करहिं जिमि ग्यानी ॥

जानि सरद रितु खञ्जन आए। पाइ समय जिमि सुकृत सुहाए ॥

पङ्क न रेनु सोह असि धरनी। नीति निपुन नृप कै जसि करनी ॥

जल सङ्कोच बिकल भिँ मीना। अबुध कुटुम्बी जिमि धनहीना ॥

बिनु धन निर्मल सोह अकासा। हरिजन इव परिहरि सब आसा ॥

कहुँ कहुँ बृष्टि सारदी थोरी। कौ एक पाव भगति जिमि मोरी ॥

दो. चले हरषि तजि नगर नृप तापस बनिक भिखारि।

जिमि हरिभगत पाइ श्रम तजहि आश्रमी चारि ॥ 16 ॥

सुखी मीन जे नीर अगाधा। जिमि हरि सरन न एकु बाधा ॥

फूलें कमल सोह सर कैसा। निर्गुन ब्रह्म सगुन भेँ जैसा ॥

गुञ्जत मधुकर मुखर अनूपा। सुन्दर खग रव नाना रूपा ॥

चक्रबाक मन दुख निसि पैखी। जिमि दुर्जन पर सम्पति देखी ॥

चातक रटत तृषा अति ओही। जिमि सुख लहि न सङ्करद्रोही ॥

सरदातप निसि ससि अपहरी। सन्त दरस जिमि पातक टरी ॥

देखि इन्दु चकोर समुदाई। चितवतहिं जिमि हरिजन हरि पाई ॥

मसक दंस बीते हिम त्रासा। जिमि द्विज द्रोह किएँ कुल नासा ॥

दो. भूमि जीव सङ्कुल रहे गे सरद रितु पाइ।

सदगुर मिले जाहिं जिमि संसय भ्रम समुदाइ ॥ 17 ॥

बरषा गत निर्मल रितु आई। सुधि न तात सीता कै पाई ॥

एक बार कैसेहुँ सुधि जानौं। कालहु जीत निमिष महुँ आनौम् ॥

कतहुँ रहु जौं जीवति होई। तात जतन करि आनेउँ सोई ॥

सुग्रीवहुँ सुधि मोरि बिसारी। पावा राज कोस पुर नारी ॥

जेहिं सायक मारा मैं बाली। तेहिं सर हतौं मूढ़ कहँ काली ॥

जासु कृपाँ छूटहीं मद मोहा। ता कहुँ उमा कि सपनेहुँ कोहा ॥

जानहिं यह चरित्र मुनि ग्यानी। जिन्ह रघुबीर चरन रति मानी ॥

लछिमन क्रोधवन्त प्रभु जाना। धनुष चढ़आइ गहे कर बाना ॥

दो. तब अनुजहि समुझावा रघुपति करुना सींव ॥

भय देखाइ लै आवहु तात सखा सुग्रीव ॥ 18 ॥

इहाँ पवनसुत हृदयँ बिचारा। राम काजु सुग्रीवँ बिसारा ॥

निकट जाइ चरनन्हि सिरु नावा। चारिहु बिधि तेहि कहि समुझावा ॥

सुनि सुग्रीवँ परम भय माना। बिषयँ मोर हरि लीन्हेउ ग्याना ॥

अब मारुतसुत दूत समूहा। पठवहु जहँ तहँ बानर जूहा ॥

कहहु पाख महुँ आव न जोई। मोरें कर ता कर बध होई ॥

तब हनुमन्त बोलाए दूता। सब कर करि सनमान बहूता ॥

भय अरु प्रीति नीति देखाई। चले सकल चरनन्हि सिर नाई ॥

एहि अवसर लछिमन पुर आए। क्रोध देखि जहँ तहँ कपि धाए ॥

दो. धनुष चढ़आइ कहा तब जारि करुँ पुर छार।

ब्याकुल नगर देखि तब आयु बालिकुमार ॥ 19 ॥

चरन नाइ सिरु बिनती कीन्ही। लछिमन अभय बाँह तेहि दीन्ही ॥

क्रोधवन्त लछिमन सुनि काना। कह कपीस अति भयँ अकुलाना ॥

सुनु हनुमन्त सङ्ग लै तारा। करि बिनती समुझाउ कुमारा ॥

तारा सहित जाइ हनुमाना। चरन बन्दि प्रभु सुजस बखाना ॥

करि बिनती मन्दिर लै आए। चरन पखारि पलँग बैठाए ॥

तब कपीस चरनन्हि सिरु नावा। गहि भुज लछिमन कण्ठ लगावा ॥

नाथ बिषय सम मद कछु नाहीं। मुनि मन मोह करि छन माहीम् ॥

सुनत बिनीत बचन सुख पावा। लछिमन तेहि बहु बिधि समुझावा ॥

पवन तनय सब कथा सुनाई। जेहि बिधि गे दूत समुदाई ॥

दो. हरषि चले सुग्रीव तब अङ्गदादि कपि साथ।

रामानुज आगें करि आए जहँ रघुनाथ ॥ 20 ॥

नाइ चरन सिरु कह कर जोरी। नाथ मोहि कछु नाहिन खोरी ॥

अतिसय प्रबल देव तब माया। छूटि राम करहु जौं दाया ॥

बिषय बस्य सुर नर मुनि स्वामी। मैं पावँर पसु कपि अति कामी ॥

नारि नयन सर जाहि न लागा। घोर क्रोध तम निसि जो जागा ॥

लोभ पाँस जेहिं गर न बँधाया। सो नर तुम्ह समान रघुराया ॥

यह गुन साधन तें नहिं होई। तुम्हरी कृपाँ पाव कोइ कोई ॥

तब रघुपति बोले मुसकाई। तुम्ह प्रिय मोहि भरत जिमि भाई ॥

अब सोइ जतनु करहु मन लाई। जेहि बिधि सीता कै सुधि पाई ॥

दो. एहि बिधि होत बतकही आए बानर जूथ।

नाना बरन सकल दिसि देखिअ कीस बरुथ ॥ 21 ॥

बानर कटक उमा में देखा। सो मूरुख जो करन चह लेखा ॥

आइ राम पद नावहिं माथा। निरखि बदनु सब होहिं सनाथा ॥

अस कपि एक न सेना माहीं। राम कुसल जेहि पूछी नाहीम् ॥

यह कछु नहिं प्रभु कि अधिकाई। बिस्वरूप ब्यापक रघुराई ॥

ठाढ़ए जहँ तहँ आयसु पाई। कह सुग्रीव सबहि समुझाई ॥

राम काजु अरु मोर निहोरा। बानर जूथ जाहु चहुँ ओरा ॥

जनकसुता कहुँ खोजहु जाई। मास दिवस महँ आएहु भाई ॥

अवधि मेटि जो बिनु सुधि पाएँ। आवि बनिहि सो मोहि मराएँ ॥

दो. बचन सुनत सब बानर जहँ तहँ चले तुरन्त ।

तब सुग्रीवँ बोलाए अङ्गद नल हनुमन्त ॥ 22 ॥

सुनहु नील अङ्गद हनुमाना। जामवन्त मतिधीर सुजाना ॥

सकल सुभट मिलि दच्छिन जाहू। सीता सुधि पूँछेउ सब काहू ॥

मन क्रम बचन सो जतन बिचारेहु। रामचन्द्र कर काजु सँवारेहु ॥

भानु पीठि सेइअ उर आगी। स्वामिहि सर्ब भाव छल त्यागी ॥

तजि माया सेइअ परलोका। मिटहिं सकल भव सम्भव सोका ॥

देह धरे कर यह फलु भाई। भजिअ राम सब काम बिहाई ॥

सोइ गुनग्य सोई बड़भागी । जो रघुबीर चरन अनुरागी ॥

आयसु मागि चरन सिरु नाई। चले हरषि सुमिरत रघुराई ॥

पाछें पवन तनय सिरु नावा। जानि काज प्रभु निकट बोलावा ॥

परसा सीस सरोरुह पानी। करमुद्रिका दीन्हि जन जानी ॥

बहु प्रकार सीतहि समुझाएहु। कहि बल बिरह बेगि तुम्ह आएहु ॥

हनुमत जन्म सुफल करि माना। चलेउ हृदयँ धरि कृपानिधाना ॥

जद्यपि प्रभु जानत सब बाता। राजनीति राखत सुरत्राता ॥

दो. चले सकल बन खोजत सरिता सर गिरि खोह।

राम काज लयलीन मन बिसरा तन कर छोह ॥ 23 ॥

कतहुँ होइ निसिचर सैं भेटा। प्रान लेहिं एक एक चपेटा ॥

बहु प्रकार गिरि कानन हेरहिं। कौ मुनि मिलत ताहि सब घेरहिम् ॥

लागि तृषा अतिसय अकुलाने। मिलि न जल घन गहन भुलाने ॥

मन हनुमान कीन्ह अनुमाना। मरन चहत सब बिनु जल पाना ॥

चढ़इ गिरि सिखर चहूँ दिसि देखा। भूमि बिबिर एक कौतुक पेखा ॥

चक्रबाक बक हंस उड़आहीं। बहुतक खग प्रबिसहिं तेहि माहीम् ॥

गिरि ते उतरि पवनसुत आवा। सब कहुँ लै सोइ बिबर देखावा ॥

आगें कै हनुमन्तहि लीन्हा। पैठे बिबर बिलम्बु न कीन्हा ॥

दो. दीख जाइ उपवन बर सर बिगसित बहु कञ्ज।

मन्दिर एक रुचिर तहँ बैठि नारि तप पुञ्ज ॥ 24 ॥

दूरि ते ताहि सबन्हि सिर नावा। पूछें निज बृत्तान्त सुनावा ॥

तेहिं तब कहा करहु जल पाना। खाहु सुरस सुन्दर फल नाना ॥

मज्जनु कीन्ह मधुर फल खाए। तासु निकट पुनि सब चलि आए ॥

तेहिं सब आपनि कथा सुनाई। मैं अब जाब जहाँ रघुराई ॥

मूदहु नयन बिबर तजि जाहू। पैहहु सीतहि जनि पछिताहू ॥

नयन मूदि पुनि देखहिं बीरा। ठाढ़ए सकल सिन्धु कें तीरा ॥

सो पुनि गी जहाँ रघुनाथा। जाइ कमल पद नाएसि माथा ॥

नाना भाँति बिनय तेहिं कीन्ही। अनपायनी भगति प्रभु दीन्ही ॥

दो. बदरीबन कहुँ सो गी प्रभु अग्या धरि सीस ।

उर धरि राम चरन जुग जे बन्दत अज ईस ॥ 25 ॥

इहाँ बिचारहिं कपि मन माहीं। बीती अवधि काज कछु नाहीम् ॥

सब मिलि कहहिं परस्पर बाता। बिनु सुधि लेँ करब का भ्राता ॥

कह अङ्गद लोचन भरि बारी। दुहुँ प्रकार भि मृत्यु हमारी ॥

इहाँ न सुधि सीता कै पाई। उहाँ गेँ मारिहि कपिराई ॥

पिता बधे पर मारत मोही। राखा राम निहोर न ओही ॥

पुनि पुनि अङ्गद कह सब पाहीं। मरन भयु कछु संसय नाहीम् ॥

अङ्गद बचन सुनत कपि बीरा। बोलि न सकहिं नयन बह नीरा ॥

छन एक सोच मगन होइ रहे। पुनि अस वचन कहत सब भे ॥

हम सीता कै सुधि लिन्हें बिना। नहिं जैंहैं जुबराज प्रबीना ॥

अस कहि लवन सिन्धु तट जाई। बैठे कपि सब दर्भ डसाई ॥

जामवन्त अङ्गद दुख देखी। कहिं कथा उपदेस बिसेषी ॥

तात राम कहुँ नर जनि मानहु। निर्गुन ब्रह्म अजित अज जानहु ॥

दो. निज इच्छा प्रभु अवतरि सुर महि गो द्विज लागि।

सगुन उपासक सङ्ग तहँ रहहिं मोच्छ सब त्यागि ॥ 26 ॥

एहि बिधि कथा कहहि बहु भाँती गिरि कन्दराँ सुनी सम्पाती ॥

बाहेर होइ देखि बहु कीसा। मोहि अहार दीन्ह जगदीसा ॥

आजु सबहि कहँ भच्छन करूँ। दिन बहु चले अहार बिनु मरूँ ॥

कबहुँ न मिल भरि उदर अहारा। आजु दीन्ह बिधि एकहिं बारा ॥

डरपे गीध बचन सुनि काना। अब भा मरन सत्य हम जाना ॥

कपि सब उठे गीध कहँ देखी। जामवन्त मन सोच बिसेषी ॥

कह अङ्गद बिचारि मन माहीं। धन्य जटायू सम कौ नाहीम् ॥

राम काज कारन तनु त्यागी । हरि पुर गयु परम बड़ भागी ॥

सुनि खग हरष सोक जुत बानी । आवा निकट कपिन्ह भय मानी ॥

तिन्हहि अभय करि पूछेसि जाई। कथा सकल तिन्ह ताहि सुनाई ॥

सुनि सम्पाति बन्धु कै करनी। रघुपति महिमा बधुबिधि बरनी ॥

दो. मोहि लै जाहु सिन्धुतट देउँ तिलाञ्जलि ताहि ।

बचन सहाइ करवि मैं पैहहु खोजहु जाहि ॥ 27 ॥

अनुज क्रिया करि सागर तीरा। कहि निज कथा सुनहु कपि बीरा ॥

हम द्वौ बन्धु प्रथम तरुनाई । गगन गे रबि निकट उडाई ॥

तेज न सहि सक सो फिरि आवा । मै अभिमानी रबि निअरावा ॥

जरे पङ्ख अति तेज अपारा । परेउँ भूमि करि घोर चिकारा ॥

मुनि एक नाम चन्द्रमा ओही। लागी दया देखी करि मोही ॥

बहु प्रकार तेंहि ग्यान सुनावा । देहि जनित अभिमानी छड़आवा ॥

त्रेताँ ब्रह्म मनुज तनु धरिही। तासु नारि निसिचर पति हरिही ॥

तासु खोज पठिहि प्रभू दूता। तिन्हहि मिलें तैं होब पुनीता ॥

जमिहहिं पङ्ख करसि जनि चिन्ता । तिन्हहि देखाइ देहेसु तैं सीता ॥

मुनि कि गिरा सत्य भि आजू । सुनि मम बचन करहु प्रभु काजू ॥

गिरि त्रिकूट ऊपर बस लङ्का । तहँ रह रावन सहज असङ्का ॥

तहँ असोक उपबन जहँ रही ॥ सीता बैठि सोच रत अही ॥

दो. मैं देखुँ तुम्ह नाहि गीघहि दष्टि अपार ॥

बूढ भयुँ न त करतेउँ कछुक सहाय तुम्हार ॥ 28 ॥

जो नाघि सत जोजन सागर । करि सो राम काज मति आगर ॥

मोहि बिलोकि धरहु मन धीरा । राम कृपाँ कस भयु सरीरा ॥

पापिउ जा कर नाम सुमिरहीं। अति अपार भवसागर तरहीम् ॥

तासु दूत तुम्ह तजि कदराई। राम हृदयँ धरि करहु उपाई ॥

अस कहि गरुड़ गीध जब गयू। तिन्ह कें मन अति बिसमय भयू ॥

निज निज बल सब काहूँ भाषा। पार जाइ कर संसय राखा ॥

जरठ भयुँ अब कहि रिछेसा। नहिं तन रहा प्रथम बल लेसा ॥

जबहिं त्रिबिक्रम भे खरारी। तब मैं तरुन रहेउँ बल भारी ॥

दो. बलि बाँधत प्रभु बाढेउ सो तनु बरनि न जाई।

उभय धरी महँ दीन्ही सात प्रदच्छिन धाइ ॥ 29 ॥

अङ्गद कहि जाउँ मैं पारा। जियँ संसय कछु फिरती बारा ॥

जामवन्त कह तुम्ह सब लायक। पठिअ किमि सब ही कर नायक ॥

कहि रीछपति सुनु हनुमाना। का चुप साधि रहेहु बलवाना ॥

पवन तनय बल पवन समाना। बुधि बिबेक बिग्यान निधाना ॥

कवन सो काज कठिन जग माहीं। जो नहिं होइ तात तुम्ह पाहीम् ॥

राम काज लगि तब अवतारा। सुनतहिं भयु पर्वताकारा ॥

कनक बरन तन तेज बिराजा। मानहु अपर गिरिन्ह कर राजा ॥

सिंहनाद करि बारहिं बारा। लीलहीं नाषुँ जलनिधि खारा ॥

सहित सहाय रावनहि मारी। आनुँ इहाँ त्रिकूट उपारी ॥

जामवन्त मैं पूँछुँ तोही। उचित सिखावनु दीजहु मोही ॥

एतना करहु तात तुम्ह जाई। सीतहि देखि कहहु सुधि आई ॥

तब निज भुज बल राजिव नैना। कौतुक लागि सङ्ग कपि सेना ॥

छं. -कपि सेन सङ्ग सँघारि निसिचर रामु सीतहि आनिहैं।

त्रैलोक पावन सुजसु सुर मुनि नारदादि बखानिहैम् ॥

जो सुनत गावत कहत समुझत परम पद नर पावी।

रघुबीर पद पाथोज मधुकर दास तुलसी गावी ॥

दो. भव भेषज रघुनाथ जसु सुनहि जे नर अरु नारि।

तिन्ह कर सकल मनोरथ सिद्ध करिहि त्रिसिरारि ॥ 30(क) ॥

सो. नीलोत्पल तन स्याम काम कोटि सोभा अधिक।

सुनिअ तासु गुन ग्राम जासु नाम अघ खग बधिक ॥ 30(ख) ॥

मासपारायण, तेईसवाँ विश्राम

इति श्रीमद्रामचरितमानसे सकलकलिकलुषविध्वंसने

चतुर्थ सोपानः समाप्तः।

(किष्किन्धाकाण्ड समाप्त)