Mundaka Upanishad - Prathama Mundaka, Dvitiya Kandah — Gujarati Script

॥ પ્રથમમુણ્ડકે દ્વિતીયઃ ખણ્ડઃ ॥

તદેત-થ્સત્ય-મ્મન્ત્રેષુ કર્માણિ કવયો

યાન્યપશ્યંસ્તાનિ ત્રેતાયા-મ્બહુધા સન્તતાનિ ।

તાન્યાચરથ નિયતં સત્યકામા એષ વઃ

પન્થા-સ્સુકૃતસ્ય લોકે ॥ 1॥

યદા લેલાયતે હ્યર્ચિ-સ્સમિદ્ધે હવ્યવાહને ।

તદા-ઽઽજ્યભાગાવન્તરેણા-ઽઽહુતીઃ પ્રતિપાદયેત્ ॥ 2॥

યસ્યાગ્નિહોત્રમદર્શમપૌર્ણમાસ-

મચાતુર્માસ્યમનાગ્રયણમતિથિવર્જિત-ઞ્ચ ।

અહુતમવૈશ્વદેવમવિધિના હુત-

માસપ્તમાંસ્તસ્ય લોકાન્ હિનસ્તિ ॥ 3॥

કાલી કરાલી ચ મનોજવા ચ

સુલોહિતા યા ચ સુધૂમ્રવર્ણા ।

સ્ફુલિઙ્ગિની વિશ્વરુચી ચ દેવી

લેલાયમાના ઇતિ સપ્ત જિહ્વાઃ ॥ 4॥

એતેષુ યશ્ચરતે ભ્રાજમાનેષુ યથાકાલં

ચાહુતયો હ્યાદદાયન્ન્ ।

ત-ન્નયન્ત્યેતા-સ્સૂર્યસ્ય રશ્મયો યત્ર

દેવાના-મ્પતિરેકો-ઽધિવાસઃ ॥ 5॥

એહ્યેહીતિ તમાહુતય-સ્સુવર્ચસઃ

સૂર્યસ્ય રશ્મિભિર્યજમાનં-વઁહન્તિ ।

પ્રિયાં-વાઁચમભિવદન્ત્યો-ઽર્ચયન્ત્ય

એષ વઃ પુણ્ય-સ્સુકૃતો બ્રહ્મલોકઃ ॥ 6॥

પ્લવા હ્યેતે અદૃઢા યજ્ઞરૂપા

અષ્ટાદશોક્તમવરં-યેઁષુ કર્મ ।

એતચ્છ્રેયો યે-ઽભિનન્દન્તિ મૂઢા

જરામૃત્યુ-ન્તે પુનરેવાપિ યન્તિ ॥ 7॥

અવિદ્યાયામન્તરે વર્તમાનાઃ

સ્વય-ન્ધીરાઃ પણ્ડિત-મ્મન્યમાનાઃ ।

જઙ્ઘન્યમાનાઃ પરિયન્તિ મૂઢા

અન્ધેનૈવ નીયમાના યથાન્ધાઃ ॥ 8॥

અવિદ્યાય-મ્બહુધા વર્તમાના વયં

કૃતાર્થા ઇત્યભિમન્યન્તિ બાલાઃ ।

ય-ત્કર્મિણો ન પ્રવેદયન્તિ રાગાત્

તેનાતુરાઃ, ક્ષીણલોકાશ્ચ્યવન્તે ॥ 9॥

ઇષ્ટાપૂર્ત-મ્મન્યમાના વરિષ્ઠં

નાન્યચ્છ્રેયો વેદયન્તે પ્રમૂઢાઃ ।

નાકસ્ય પૃષ્ઠે તે સુકૃતે-ઽનુભૂત્વેમં

લોકં હીનતરં-વાઁ વિશન્તિ ॥ 10॥

તપસ્શ્રદ્ધે યે હ્યુપવસન્ત્યરણ્યે

શાન્તા વિદ્વાંસો ભૈક્ષ્યચર્યા-ઞ્ચરન્તઃ ।

સૂર્યદ્વારેણ તે વિરજાઃ પ્રયાન્તિ

યત્રામૃત-સ્સ પુરુષો હ્યવ્યયાત્મા ॥ 11॥

પરીક્ષ્ય લોકાન્ કર્મચિતા-ન્બ્રાહ્મણો

નિર્વેદમાયાન્નાસ્ત્યકૃતઃ કૃતેન ।

તદ્વિજ્ઞાનાર્થં સ ગુરુમેવાભિગચ્છેત્

સમિત્પાણિ-શ્શ્રોત્રિય-મ્બ્રહ્મનિષ્ઠમ્ ॥ 12॥

તસ્મૈ સ વિદ્વાનુપસન્નાય સમ્યક્

પ્રશાન્તચિત્તાય શમાન્વિતાય ।

યેનાક્ષર-મ્પુરુષં-વેઁદ સત્ય-મ્પ્રોવાચ

તા-ન્તત્ત્વતો બ્રહ્મવિદ્યામ્ ॥ 13॥

॥ ઇતિ મુણ્ડકોપનિષદિ પ્રથમમુણ્ડકે દ્વિતીયઃ ખણ્ડઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

|| prathamamuṇḍake dvitīyaḥ khaṇḍaḥ ||

tadeta-thsatya-mmantreṣu karmāṇi kavayo

yānyapaśyaṃstāni tretāyā-mbahudhā santatāni |

tānyācaratha niyataṃ satyakāmā eṣa vaḥ

panthā-ssukṛtasya loke || 1||

yadā lelāyate hyarci-ssamiddhe havyavāhane |

tadā-''jyabhāgāvantareṇā-''hutīḥ pratipādayet || 2||

yasyāgnihotramadarśamapaurṇamāsa-

macāturmāsyamanāgrayaṇamatithivarjita-ñca |

ahutamavaiśvadevamavidhinā huta-

māsaptamāṃstasya lokān hinasti || 3||

kālī karālī ca manojavā ca

sulohitā yā ca sudhūmravarṇā |

sphuliṅginī viśvarucī ca devī

lelāyamānā iti sapta jihvāḥ || 4||

eteṣu yaścarate bhrājamāneṣu yathākālaṃ

cāhutayo hyādadāyann |

ta-nnayantyetā-ssūryasya raśmayo yatra

devānā-mpatireko-'dhivāsaḥ || 5||

ehyehīti tamāhutaya-ssuvarcasaḥ

sūryasya raśmibhiryajamānaṃ-va~hanti |

priyāṃ-vā~camabhivadantyo-'rcayantya

eṣa vaḥ puṇya-ssukṛto brahmalokaḥ || 6||

plavā hyete adṛḍhā yajñarūpā

aṣṭādaśoktamavaraṃ-ye~ṣu karma |

etacchreyo ye-'bhinandanti mūḍhā

jarāmṛtyu-nte punarevāpi yanti || 7||

avidyāyāmantare vartamānāḥ

svaya-ndhīrāḥ paṇḍita-mmanyamānāḥ |

jaṅghanyamānāḥ pariyanti mūḍhā

andhenaiva nīyamānā yathāndhāḥ || 8||

avidyāya-mbahudhā vartamānā vayaṃ

kṛtārthā ityabhimanyanti bālāḥ |

ya-tkarmiṇo na pravedayanti rāgāt

tenāturāḥ, kṣīṇalokāścyavante || 9||

iṣṭāpūrta-mmanyamānā variṣṭhaṃ

nānyacchreyo vedayante pramūḍhāḥ |

nākasya pṛṣṭhe te sukṛte-'nubhūtvemaṃ

lokaṃ hīnataraṃ-vā~ viśanti || 10||

tapasśraddhe ye hyupavasantyaraṇye

śāntā vidvāṃso bhaikṣyacaryā-ñcarantaḥ |

sūryadvāreṇa te virajāḥ prayānti

yatrāmṛta-ssa puruṣo hyavyayātmā || 11||

parīkṣya lokān karmacitā-nbrāhmaṇo

nirvedamāyānnāstyakṛtaḥ kṛtena |

tadvijñānārthaṃ sa gurumevābhigacchet

samitpāṇi-śśrotriya-mbrahmaniṣṭham || 12||

tasmai sa vidvānupasannāya samyak

praśāntacittāya śamānvitāya |

yenākṣara-mpuruṣaṃ-ve~da satya-mprovāca

tā-ntattvato brahmavidyām || 13||

|| iti muṇḍakopaniṣadi prathamamuṇḍake dvitīyaḥ khaṇḍaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

॥ प्रथममुण्डके द्वितीयः खण्डः ॥

तदेत-थ्सत्य-म्मन्त्रेषु कर्माणि कवयो

यान्यपश्यंस्तानि त्रेताया-म्बहुधा सन्ततानि ।

तान्याचरथ नियतं सत्यकामा एष वः

पन्था-स्सुकृतस्य लोके ॥ 1॥

यदा लेलायते ह्यर्चि-स्समिद्धे हव्यवाहने ।

तदा-ऽऽज्यभागावन्तरेणा-ऽऽहुतीः प्रतिपादयेत् ॥ 2॥

यस्याग्निहोत्रमदर्शमपौर्णमास-

मचातुर्मास्यमनाग्रयणमतिथिवर्जित-ञ्च ।

अहुतमवैश्वदेवमविधिना हुत-

मासप्तमांस्तस्य लोकान् हिनस्ति ॥ 3॥

काली कराली च मनोजवा च

सुलोहिता या च सुधूम्रवर्णा ।

स्फुलिङ्गिनी विश्वरुची च देवी

लेलायमाना इति सप्त जिह्वाः ॥ 4॥

एतेषु यश्चरते भ्राजमानेषु यथाकालं

चाहुतयो ह्याददायन्न् ।

त-न्नयन्त्येता-स्सूर्यस्य रश्मयो यत्र

देवाना-म्पतिरेको-ऽधिवासः ॥ 5॥

एह्येहीति तमाहुतय-स्सुवर्चसः

सूर्यस्य रश्मिभिर्यजमानं-वँहन्ति ।

प्रियां-वाँचमभिवदन्त्यो-ऽर्चयन्त्य

एष वः पुण्य-स्सुकृतो ब्रह्मलोकः ॥ 6॥

प्लवा ह्येते अदृढा यज्ञरूपा

अष्टादशोक्तमवरं-येँषु कर्म ।

एतच्छ्रेयो ये-ऽभिनन्दन्ति मूढा

जरामृत्यु-न्ते पुनरेवापि यन्ति ॥ 7॥

अविद्यायामन्तरे वर्तमानाः

स्वय-न्धीराः पण्डित-म्मन्यमानाः ।

जङ्घन्यमानाः परियन्ति मूढा

अन्धेनैव नीयमाना यथान्धाः ॥ 8॥

अविद्याय-म्बहुधा वर्तमाना वयं

कृतार्था इत्यभिमन्यन्ति बालाः ।

य-त्कर्मिणो न प्रवेदयन्ति रागात्

तेनातुराः, क्षीणलोकाश्च्यवन्ते ॥ 9॥

इष्टापूर्त-म्मन्यमाना वरिष्ठं

नान्यच्छ्रेयो वेदयन्ते प्रमूढाः ।

नाकस्य पृष्ठे ते सुकृते-ऽनुभूत्वेमं

लोकं हीनतरं-वाँ विशन्ति ॥ 10॥

तपस्श्रद्धे ये ह्युपवसन्त्यरण्ये

शान्ता विद्वांसो भैक्ष्यचर्या-ञ्चरन्तः ।

सूर्यद्वारेण ते विरजाः प्रयान्ति

यत्रामृत-स्स पुरुषो ह्यव्ययात्मा ॥ 11॥

परीक्ष्य लोकान् कर्मचिता-न्ब्राह्मणो

निर्वेदमायान्नास्त्यकृतः कृतेन ।

तद्विज्ञानार्थं स गुरुमेवाभिगच्छेत्

समित्पाणि-श्श्रोत्रिय-म्ब्रह्मनिष्ठम् ॥ 12॥

तस्मै स विद्वानुपसन्नाय सम्यक्

प्रशान्तचित्ताय शमान्विताय ।

येनाक्षर-म्पुरुषं-वेँद सत्य-म्प्रोवाच

ता-न्तत्त्वतो ब्रह्मविद्याम् ॥ 13॥

॥ इति मुण्डकोपनिषदि प्रथममुण्डके द्वितीयः खण्डः ॥