Mundaka Upanishad - Prathama Mundaka, Dvitiya Kandah

ॐ

મુણ્ડક ઉપનિષદ્ - પ્રથમ મુણ્ડક, દ્વિતીય કાણ્ડઃ

Upanishad Gujarati

॥ પ્રથમમુણ્ડકે દ્વિતીયઃ ખણ્ડઃ ॥

તદેત-થ્સત્ય-મ્મન્ત્રેષુ કર્માણિ કવયો

યાન્યપશ્યંસ્તાનિ ત્રેતાયા-મ્બહુધા સન્તતાનિ ।

તાન્યાચરથ નિયતં સત્યકામા એષ વઃ

પન્થા-સ્સુકૃતસ્ય લોકે ॥ 1॥

યદા લેલાયતે હ્યર્ચિ-સ્સમિદ્ધે હવ્યવાહને ।

તદા-ઽઽજ્યભાગાવન્તરેણા-ઽઽહુતીઃ પ્રતિપાદયેત્ ॥ 2॥

યસ્યાગ્નિહોત્રમદર્શમપૌર્ણમાસ-

મચાતુર્માસ્યમનાગ્રયણમતિથિવર્જિત-ઞ્ચ ।

અહુતમવૈશ્વદેવમવિધિના હુત-

માસપ્તમાંસ્તસ્ય લોકાન્ હિનસ્તિ ॥ 3॥

કાલી કરાલી ચ મનોજવા ચ

સુલોહિતા યા ચ સુધૂમ્રવર્ણા ।

સ્ફુલિઙ્ગિની વિશ્વરુચી ચ દેવી

લેલાયમાના ઇતિ સપ્ત જિહ્વાઃ ॥ 4॥

એતેષુ યશ્ચરતે ભ્રાજમાનેષુ યથાકાલં

ચાહુતયો હ્યાદદાયન્ન્ ।

ત-ન્નયન્ત્યેતા-સ્સૂર્યસ્ય રશ્મયો યત્ર

દેવાના-મ્પતિરેકો-ઽધિવાસઃ ॥ 5॥

એહ્યેહીતિ તમાહુતય-સ્સુવર્ચસઃ

સૂર્યસ્ય રશ્મિભિર્યજમાનં-વઁહન્તિ ।

પ્રિયાં-વાઁચમભિવદન્ત્યો-ઽર્ચયન્ત્ય

એષ વઃ પુણ્ય-સ્સુકૃતો બ્રહ્મલોકઃ ॥ 6॥

પ્લવા હ્યેતે અદૃઢા યજ્ઞરૂપા

અષ્ટાદશોક્તમવરં-યેઁષુ કર્મ ।

એતચ્છ્રેયો યે-ઽભિનન્દન્તિ મૂઢા

જરામૃત્યુ-ન્તે પુનરેવાપિ યન્તિ ॥ 7॥

અવિદ્યાયામન્તરે વર્તમાનાઃ

સ્વય-ન્ધીરાઃ પણ્ડિત-મ્મન્યમાનાઃ ।

જઙ્ઘન્યમાનાઃ પરિયન્તિ મૂઢા

અન્ધેનૈવ નીયમાના યથાન્ધાઃ ॥ 8॥

અવિદ્યાય-મ્બહુધા વર્તમાના વયં

કૃતાર્થા ઇત્યભિમન્યન્તિ બાલાઃ ।

ય-ત્કર્મિણો ન પ્રવેદયન્તિ રાગાત્

તેનાતુરાઃ, ક્ષીણલોકાશ્ચ્યવન્તે ॥ 9॥

ઇષ્ટાપૂર્ત-મ્મન્યમાના વરિષ્ઠં

નાન્યચ્છ્રેયો વેદયન્તે પ્રમૂઢાઃ ।

નાકસ્ય પૃષ્ઠે તે સુકૃતે-ઽનુભૂત્વેમં

લોકં હીનતરં-વાઁ વિશન્તિ ॥ 10॥

તપસ્શ્રદ્ધે યે હ્યુપવસન્ત્યરણ્યે

શાન્તા વિદ્વાંસો ભૈક્ષ્યચર્યા-ઞ્ચરન્તઃ ।

સૂર્યદ્વારેણ તે વિરજાઃ પ્રયાન્તિ

યત્રામૃત-સ્સ પુરુષો હ્યવ્યયાત્મા ॥ 11॥

પરીક્ષ્ય લોકાન્ કર્મચિતા-ન્બ્રાહ્મણો

નિર્વેદમાયાન્નાસ્ત્યકૃતઃ કૃતેન ।

તદ્વિજ્ઞાનાર્થં સ ગુરુમેવાભિગચ્છેત્

સમિત્પાણિ-શ્શ્રોત્રિય-મ્બ્રહ્મનિષ્ઠમ્ ॥ 12॥

તસ્મૈ સ વિદ્વાનુપસન્નાય સમ્યક્

પ્રશાન્તચિત્તાય શમાન્વિતાય ।

યેનાક્ષર-મ્પુરુષં-વેઁદ સત્ય-મ્પ્રોવાચ

તા-ન્તત્ત્વતો બ્રહ્મવિદ્યામ્ ॥ 13॥

॥ ઇતિ મુણ્ડકોપનિષદિ પ્રથમમુણ્ડકે દ્વિતીયઃ ખણ્ડઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

|| prathamamuṇḍake dvitīyaḥ khaṇḍaḥ ||

tadeta-thsatya-mmantreṣu karmāṇi kavayo

yānyapaśyaṃstāni tretāyā-mbahudhā santatāni |

tānyācaratha niyataṃ satyakāmā eṣa vaḥ

panthā-ssukṛtasya loke || 1||

yadā lelāyate hyarci-ssamiddhe havyavāhane |

tadā-''jyabhāgāvantareṇā-''hutīḥ pratipādayet || 2||

yasyāgnihotramadarśamapaurṇamāsa-

macāturmāsyamanāgrayaṇamatithivarjita-ñca |

ahutamavaiśvadevamavidhinā huta-

māsaptamāṃstasya lokān hinasti || 3||

kālī karālī ca manojavā ca

sulohitā yā ca sudhūmravarṇā |

sphuliṅginī viśvarucī ca devī

lelāyamānā iti sapta jihvāḥ || 4||

eteṣu yaścarate bhrājamāneṣu yathākālaṃ

cāhutayo hyādadāyann |

ta-nnayantyetā-ssūryasya raśmayo yatra

devānā-mpatireko-'dhivāsaḥ || 5||

ehyehīti tamāhutaya-ssuvarcasaḥ

sūryasya raśmibhiryajamānaṃ-va~hanti |

priyāṃ-vā~camabhivadantyo-'rcayantya

eṣa vaḥ puṇya-ssukṛto brahmalokaḥ || 6||

plavā hyete adṛḍhā yajñarūpā

aṣṭādaśoktamavaraṃ-ye~ṣu karma |

etacchreyo ye-'bhinandanti mūḍhā

jarāmṛtyu-nte punarevāpi yanti || 7||

avidyāyāmantare vartamānāḥ

svaya-ndhīrāḥ paṇḍita-mmanyamānāḥ |

jaṅghanyamānāḥ pariyanti mūḍhā

andhenaiva nīyamānā yathāndhāḥ || 8||

avidyāya-mbahudhā vartamānā vayaṃ

kṛtārthā ityabhimanyanti bālāḥ |

ya-tkarmiṇo na pravedayanti rāgāt

tenāturāḥ, kṣīṇalokāścyavante || 9||

iṣṭāpūrta-mmanyamānā variṣṭhaṃ

nānyacchreyo vedayante pramūḍhāḥ |

nākasya pṛṣṭhe te sukṛte-'nubhūtvemaṃ

lokaṃ hīnataraṃ-vā~ viśanti || 10||

tapasśraddhe ye hyupavasantyaraṇye

śāntā vidvāṃso bhaikṣyacaryā-ñcarantaḥ |

sūryadvāreṇa te virajāḥ prayānti

yatrāmṛta-ssa puruṣo hyavyayātmā || 11||

parīkṣya lokān karmacitā-nbrāhmaṇo

nirvedamāyānnāstyakṛtaḥ kṛtena |

tadvijñānārthaṃ sa gurumevābhigacchet

samitpāṇi-śśrotriya-mbrahmaniṣṭham || 12||

tasmai sa vidvānupasannāya samyak

praśāntacittāya śamānvitāya |

yenākṣara-mpuruṣaṃ-ve~da satya-mprovāca

tā-ntattvato brahmavidyām || 13||

|| iti muṇḍakopaniṣadi prathamamuṇḍake dvitīyaḥ khaṇḍaḥ ||