॥ ਪ੍ਰਥਮਮੁਣ੍ਡਕੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਖਣ੍ਡਃ ॥
ਤਦੇਤ-ਥ੍ਸਤ੍ਯ-ਮ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਕਵਯੋ
ਯਾਨ੍ਯਪਸ਼੍ਯਂਸ੍ਤਾਨਿ ਤ੍ਰੇਤਾਯਾ-ਮ੍ਬਹੁਧਾ ਸਨ੍ਤਤਾਨਿ ।
ਤਾਨ੍ਯਾਚਰਥ ਨਿਯਤਂ ਸਤ੍ਯਕਾਮਾ ਏष ਵਃ
ਪਨ੍ਥਾ-ਸ੍ਸੁਕृਤਸ੍ਯ ਲੋਕੇ ॥ 1॥
ਯਦਾ ਲੇਲਾਯਤੇ ਹ੍ਯਰ੍ਚਿ-ਸ੍ਸਮਿਦ੍ਧੇ ਹਵ੍ਯਵਾਹਨੇ ।
ਤਦਾ-ऽऽਜ੍ਯਭਾਗਾਵਨ੍ਤਰੇਣਾ-ऽऽਹੁਤੀਃ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯੇਤ੍ ॥ 2॥
ਯਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਮਦਰ੍ਸ਼ਮਪੌਰ੍ਣਮਾਸ-
ਮਚਾਤੁਰ੍ਮਾਸ੍ਯਮਨਾਗ੍ਰਯਣਮਤਿਥਿਵਰ੍ਜਿਤ-ਞ੍ਚ ।
ਅਹੁਤਮਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵਮਵਿਧਿਨਾ ਹੁਤ-
ਮਾਸਪ੍ਤਮਾਂਸ੍ਤਸ੍ਯ ਲੋਕਾਨ੍ ਹਿਨਸ੍ਤਿ ॥ 3॥
ਕਾਲੀ ਕਰਾਲੀ ਚ ਮਨੋਜਵਾ ਚ
ਸੁਲੋਹਿਤਾ ਯਾ ਚ ਸੁਧੂਮ੍ਰਵਰ੍ਣਾ ।
ਸ੍ਫੁਲਿਙ੍ਗਿਨੀ ਵਿਸ਼੍ਵਰੁਚੀ ਚ ਦੇਵੀ
ਲੇਲਾਯਮਾਨਾ ਇਤਿ ਸਪ੍ਤ ਜਿਹ੍ਵਾਃ ॥ 4॥
ਏਤੇषੁ ਯਸ਼੍ਚਰਤੇ ਭ੍ਰਾਜਮਾਨੇषੁ ਯਥਾਕਾਲਂ
ਚਾਹੁਤਯੋ ਹ੍ਯਾਦਦਾਯਨ੍ਨ੍ ।
ਤ-ਨ੍ਨਯਨ੍ਤ੍ਯੇਤਾ-ਸ੍ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਰਸ਼੍ਮਯੋ ਯਤ੍ਰ
ਦੇਵਾਨਾ-ਮ੍ਪਤਿਰੇਕੋ-ऽਧਿਵਾਸਃ ॥ 5॥
ਏਹ੍ਯੇਹੀਤਿ ਤਮਾਹੁਤਯ-ਸ੍ਸੁਵਰ੍ਚਸਃ
ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਰਸ਼੍ਮਿਭਿਰ੍ਯਜਮਾਨਂ-ਵਁਹਨ੍ਤਿ ।
ਪ੍ਰਿਯਾਂ-ਵਾਁਚਮਭਿਵਦਨ੍ਤ੍ਯੋ-ऽਰ੍ਚਯਨ੍ਤ੍ਯ
ਏष ਵਃ ਪੁਣ੍ਯ-ਸ੍ਸੁਕृਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਃ ॥ 6॥
ਪ੍ਲਵਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਅਦृਢਾ ਯਜ੍ਞਰੂਪਾ
ਅष੍ਟਾਦਸ਼ੋਕ੍ਤਮਵਰਂ-ਯੇਁषੁ ਕਰ੍ਮ ।
ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੇਯੋ ਯੇ-ऽਭਿਨਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਮੂਢਾ
ਜਰਾਮृਤ੍ਯੁ-ਨ੍ਤੇ ਪੁਨਰੇਵਾਪਿ ਯਨ੍ਤਿ ॥ 7॥
ਅਵਿਦ੍ਯਾਯਾਮਨ੍ਤਰੇ ਵਰ੍ਤਮਾਨਾਃ
ਸ੍ਵਯ-ਨ੍ਧੀਰਾਃ ਪਣ੍ਡਿਤ-ਮ੍ਮਨ੍ਯਮਾਨਾਃ ।
ਜਙ੍ਘਨ੍ਯਮਾਨਾਃ ਪਰਿਯਨ੍ਤਿ ਮੂਢਾ
ਅਨ੍ਧੇਨੈਵ ਨੀਯਮਾਨਾ ਯਥਾਨ੍ਧਾਃ ॥ 8॥
ਅਵਿਦ੍ਯਾਯ-ਮ੍ਬਹੁਧਾ ਵਰ੍ਤਮਾਨਾ ਵਯਂ
ਕृਤਾਰ੍ਥਾ ਇਤ੍ਯਭਿਮਨ੍ਯਨ੍ਤਿ ਬਾਲਾਃ ।
ਯ-ਤ੍ਕਰ੍ਮਿਣੋ ਨ ਪ੍ਰਵੇਦਯਨ੍ਤਿ ਰਾਗਾਤ੍
ਤੇਨਾਤੁਰਾਃ, ਕ੍षੀਣਲੋਕਾਸ਼੍ਚ੍ਯਵਨ੍ਤੇ ॥ 9॥
ਇष੍ਟਾਪੂਰ੍ਤ-ਮ੍ਮਨ੍ਯਮਾਨਾ ਵਰਿष੍ਠਂ
ਨਾਨ੍ਯਚ੍ਛ੍ਰੇਯੋ ਵੇਦਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਮੂਢਾਃ ।
ਨਾਕਸ੍ਯ ਪृष੍ਠੇ ਤੇ ਸੁਕृਤੇ-ऽਨੁਭੂਤ੍ਵੇਮਂ
ਲੋਕਂ ਹੀਨਤਰਂ-ਵਾਁ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ॥ 10॥
ਤਪਸ੍ਸ਼੍ਰਦ੍ਧੇ ਯੇ ਹ੍ਯੁਪਵਸਨ੍ਤ੍ਯਰਣ੍ਯੇ
ਸ਼ਾਨ੍ਤਾ ਵਿਦ੍ਵਾਂਸੋ ਭੈਕ੍ष੍ਯਚਰ੍ਯਾ-ਞ੍ਚਰਨ੍ਤਃ ।
ਸੂਰ੍ਯਦ੍ਵਾਰੇਣ ਤੇ ਵਿਰਜਾਃ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤਿ
ਯਤ੍ਰਾਮृਤ-ਸ੍ਸ ਪੁਰੁषੋ ਹ੍ਯਵ੍ਯਯਾਤ੍ਮਾ ॥ 11॥
ਪਰੀਕ੍ष੍ਯ ਲੋਕਾਨ੍ ਕਰ੍ਮਚਿਤਾ-ਨ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ
ਨਿਰ੍ਵੇਦਮਾਯਾਨ੍ਨਾਸ੍ਤ੍ਯਕृਤਃ ਕृਤੇਨ ।
ਤਦ੍ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਂ ਸ ਗੁਰੁਮੇਵਾਭਿਗਚ੍ਛੇਤ੍
ਸਮਿਤ੍ਪਾਣਿ-ਸ਼੍ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯ-ਮ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਨਿष੍ਠਮ੍ ॥ 12॥
ਤਸ੍ਮੈ ਸ ਵਿਦ੍ਵਾਨੁਪਸਨ੍ਨਾਯ ਸਮ੍ਯਕ੍
ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਚਿਤ੍ਤਾਯ ਸ਼ਮਾਨ੍ਵਿਤਾਯ ।
ਯੇਨਾਕ੍षਰ-ਮ੍ਪੁਰੁषਂ-ਵੇਁਦ ਸਤ੍ਯ-ਮ੍ਪ੍ਰੋਵਾਚ
ਤਾ-ਨ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾਮ੍ ॥ 13॥
॥ ਇਤਿ ਮੁਣ੍ਡਕੋਪਨਿषਦਿ ਪ੍ਰਥਮਮੁਣ੍ਡਕੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਖਣ੍ਡਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
|| prathamamuṇḍake dvitīyaḥ khaṇḍaḥ ||
tadeta-thsatya-mmantreṣu karmāṇi kavayo
yānyapaśyaṃstāni tretāyā-mbahudhā santatāni |
tānyācaratha niyataṃ satyakāmā eṣa vaḥ
panthā-ssukṛtasya loke || 1||
yadā lelāyate hyarci-ssamiddhe havyavāhane |
tadā-''jyabhāgāvantareṇā-''hutīḥ pratipādayet || 2||
yasyāgnihotramadarśamapaurṇamāsa-
macāturmāsyamanāgrayaṇamatithivarjita-ñca |
ahutamavaiśvadevamavidhinā huta-
māsaptamāṃstasya lokān hinasti || 3||
kālī karālī ca manojavā ca
sulohitā yā ca sudhūmravarṇā |
sphuliṅginī viśvarucī ca devī
lelāyamānā iti sapta jihvāḥ || 4||
eteṣu yaścarate bhrājamāneṣu yathākālaṃ
cāhutayo hyādadāyann |
ta-nnayantyetā-ssūryasya raśmayo yatra
devānā-mpatireko-'dhivāsaḥ || 5||
ehyehīti tamāhutaya-ssuvarcasaḥ
sūryasya raśmibhiryajamānaṃ-va~hanti |
priyāṃ-vā~camabhivadantyo-'rcayantya
eṣa vaḥ puṇya-ssukṛto brahmalokaḥ || 6||
plavā hyete adṛḍhā yajñarūpā
aṣṭādaśoktamavaraṃ-ye~ṣu karma |
etacchreyo ye-'bhinandanti mūḍhā
jarāmṛtyu-nte punarevāpi yanti || 7||
avidyāyāmantare vartamānāḥ
svaya-ndhīrāḥ paṇḍita-mmanyamānāḥ |
jaṅghanyamānāḥ pariyanti mūḍhā
andhenaiva nīyamānā yathāndhāḥ || 8||
avidyāya-mbahudhā vartamānā vayaṃ
kṛtārthā ityabhimanyanti bālāḥ |
ya-tkarmiṇo na pravedayanti rāgāt
tenāturāḥ, kṣīṇalokāścyavante || 9||
iṣṭāpūrta-mmanyamānā variṣṭhaṃ
nānyacchreyo vedayante pramūḍhāḥ |
nākasya pṛṣṭhe te sukṛte-'nubhūtvemaṃ
lokaṃ hīnataraṃ-vā~ viśanti || 10||
tapasśraddhe ye hyupavasantyaraṇye
śāntā vidvāṃso bhaikṣyacaryā-ñcarantaḥ |
sūryadvāreṇa te virajāḥ prayānti
yatrāmṛta-ssa puruṣo hyavyayātmā || 11||
parīkṣya lokān karmacitā-nbrāhmaṇo
nirvedamāyānnāstyakṛtaḥ kṛtena |
tadvijñānārthaṃ sa gurumevābhigacchet
samitpāṇi-śśrotriya-mbrahmaniṣṭham || 12||
tasmai sa vidvānupasannāya samyak
praśāntacittāya śamānvitāya |
yenākṣara-mpuruṣaṃ-ve~da satya-mprovāca
tā-ntattvato brahmavidyām || 13||
|| iti muṇḍakopaniṣadi prathamamuṇḍake dvitīyaḥ khaṇḍaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
॥ प्रथममुण्डके द्वितीयः खण्डः ॥
तदेत-थ्सत्य-म्मन्त्रेषु कर्माणि कवयो
यान्यपश्यंस्तानि त्रेताया-म्बहुधा सन्ततानि ।
तान्याचरथ नियतं सत्यकामा एष वः
पन्था-स्सुकृतस्य लोके ॥ 1॥
यदा लेलायते ह्यर्चि-स्समिद्धे हव्यवाहने ।
तदा-ऽऽज्यभागावन्तरेणा-ऽऽहुतीः प्रतिपादयेत् ॥ 2॥
यस्याग्निहोत्रमदर्शमपौर्णमास-
मचातुर्मास्यमनाग्रयणमतिथिवर्जित-ञ्च ।
अहुतमवैश्वदेवमविधिना हुत-
मासप्तमांस्तस्य लोकान् हिनस्ति ॥ 3॥
काली कराली च मनोजवा च
सुलोहिता या च सुधूम्रवर्णा ।
स्फुलिङ्गिनी विश्वरुची च देवी
लेलायमाना इति सप्त जिह्वाः ॥ 4॥
एतेषु यश्चरते भ्राजमानेषु यथाकालं
चाहुतयो ह्याददायन्न् ।
त-न्नयन्त्येता-स्सूर्यस्य रश्मयो यत्र
देवाना-म्पतिरेको-ऽधिवासः ॥ 5॥
एह्येहीति तमाहुतय-स्सुवर्चसः
सूर्यस्य रश्मिभिर्यजमानं-वँहन्ति ।
प्रियां-वाँचमभिवदन्त्यो-ऽर्चयन्त्य
एष वः पुण्य-स्सुकृतो ब्रह्मलोकः ॥ 6॥
प्लवा ह्येते अदृढा यज्ञरूपा
अष्टादशोक्तमवरं-येँषु कर्म ।
एतच्छ्रेयो ये-ऽभिनन्दन्ति मूढा
जरामृत्यु-न्ते पुनरेवापि यन्ति ॥ 7॥
अविद्यायामन्तरे वर्तमानाः
स्वय-न्धीराः पण्डित-म्मन्यमानाः ।
जङ्घन्यमानाः परियन्ति मूढा
अन्धेनैव नीयमाना यथान्धाः ॥ 8॥
अविद्याय-म्बहुधा वर्तमाना वयं
कृतार्था इत्यभिमन्यन्ति बालाः ।
य-त्कर्मिणो न प्रवेदयन्ति रागात्
तेनातुराः, क्षीणलोकाश्च्यवन्ते ॥ 9॥
इष्टापूर्त-म्मन्यमाना वरिष्ठं
नान्यच्छ्रेयो वेदयन्ते प्रमूढाः ।
नाकस्य पृष्ठे ते सुकृते-ऽनुभूत्वेमं
लोकं हीनतरं-वाँ विशन्ति ॥ 10॥
तपस्श्रद्धे ये ह्युपवसन्त्यरण्ये
शान्ता विद्वांसो भैक्ष्यचर्या-ञ्चरन्तः ।
सूर्यद्वारेण ते विरजाः प्रयान्ति
यत्रामृत-स्स पुरुषो ह्यव्ययात्मा ॥ 11॥
परीक्ष्य लोकान् कर्मचिता-न्ब्राह्मणो
निर्वेदमायान्नास्त्यकृतः कृतेन ।
तद्विज्ञानार्थं स गुरुमेवाभिगच्छेत्
समित्पाणि-श्श्रोत्रिय-म्ब्रह्मनिष्ठम् ॥ 12॥
तस्मै स विद्वानुपसन्नाय सम्यक्
प्रशान्तचित्ताय शमान्विताय ।
येनाक्षर-म्पुरुषं-वेँद सत्य-म्प्रोवाच
ता-न्तत्त्वतो ब्रह्मविद्याम् ॥ 13॥
॥ इति मुण्डकोपनिषदि प्रथममुण्डके द्वितीयः खण्डः ॥
|| prathamamuṇḍake dvitīyaḥ khaṇḍaḥ ||
tadeta-thsatya-mmantreṣu karmāṇi kavayo
yānyapaśyaṃstāni tretāyā-mbahudhā santatāni |
tānyācaratha niyataṃ satyakāmā eṣa vaḥ
panthā-ssukṛtasya loke || 1||
yadā lelāyate hyarci-ssamiddhe havyavāhane |
tadā-''jyabhāgāvantareṇā-''hutīḥ pratipādayet || 2||
yasyāgnihotramadarśamapaurṇamāsa-
macāturmāsyamanāgrayaṇamatithivarjita-ñca |
ahutamavaiśvadevamavidhinā huta-
māsaptamāṃstasya lokān hinasti || 3||
kālī karālī ca manojavā ca
sulohitā yā ca sudhūmravarṇā |
sphuliṅginī viśvarucī ca devī
lelāyamānā iti sapta jihvāḥ || 4||
eteṣu yaścarate bhrājamāneṣu yathākālaṃ
cāhutayo hyādadāyann |
ta-nnayantyetā-ssūryasya raśmayo yatra
devānā-mpatireko-'dhivāsaḥ || 5||
ehyehīti tamāhutaya-ssuvarcasaḥ
sūryasya raśmibhiryajamānaṃ-va~hanti |
priyāṃ-vā~camabhivadantyo-'rcayantya
eṣa vaḥ puṇya-ssukṛto brahmalokaḥ || 6||
plavā hyete adṛḍhā yajñarūpā
aṣṭādaśoktamavaraṃ-ye~ṣu karma |
etacchreyo ye-'bhinandanti mūḍhā
jarāmṛtyu-nte punarevāpi yanti || 7||
avidyāyāmantare vartamānāḥ
svaya-ndhīrāḥ paṇḍita-mmanyamānāḥ |
jaṅghanyamānāḥ pariyanti mūḍhā
andhenaiva nīyamānā yathāndhāḥ || 8||
avidyāya-mbahudhā vartamānā vayaṃ
kṛtārthā ityabhimanyanti bālāḥ |
ya-tkarmiṇo na pravedayanti rāgāt
tenāturāḥ, kṣīṇalokāścyavante || 9||
iṣṭāpūrta-mmanyamānā variṣṭhaṃ
nānyacchreyo vedayante pramūḍhāḥ |
nākasya pṛṣṭhe te sukṛte-'nubhūtvemaṃ
lokaṃ hīnataraṃ-vā~ viśanti || 10||
tapasśraddhe ye hyupavasantyaraṇye
śāntā vidvāṃso bhaikṣyacaryā-ñcarantaḥ |
sūryadvāreṇa te virajāḥ prayānti
yatrāmṛta-ssa puruṣo hyavyayātmā || 11||
parīkṣya lokān karmacitā-nbrāhmaṇo
nirvedamāyānnāstyakṛtaḥ kṛtena |
tadvijñānārthaṃ sa gurumevābhigacchet
samitpāṇi-śśrotriya-mbrahmaniṣṭham || 12||
tasmai sa vidvānupasannāya samyak
praśāntacittāya śamānvitāya |
yenākṣara-mpuruṣaṃ-ve~da satya-mprovāca
tā-ntattvato brahmavidyām || 13||
|| iti muṇḍakopaniṣadi prathamamuṇḍake dvitīyaḥ khaṇḍaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.