Mundaka Upanishad - Prathama Mundaka, Dvitiya Kandah — Grantha Script

॥ 𑌪𑍍𑌰𑌥𑌮𑌮𑍁𑌣𑍍𑌡𑌕𑍇 𑌦𑍍𑌵𑌿𑌤𑍀𑌯𑌃 𑌖𑌣𑍍𑌡𑌃 ॥

𑌤𑌦𑍇𑌤-𑌥𑍍𑌸𑌤𑍍𑌯-𑌮𑍍𑌮𑌨𑍍𑌤𑍍𑌰𑍇𑌷𑍁 𑌕𑌰𑍍𑌮𑌾𑌣𑌿 𑌕𑌵𑌯𑍋

𑌯𑌾𑌨𑍍𑌯𑌪𑌶𑍍𑌯𑌂𑌸𑍍𑌤𑌾𑌨𑌿 𑌤𑍍𑌰𑍇𑌤𑌾𑌯𑌾-𑌮𑍍𑌬𑌹𑍁𑌧𑌾 𑌸𑌨𑍍𑌤𑌤𑌾𑌨𑌿 ।

𑌤𑌾𑌨𑍍𑌯𑌾𑌚𑌰𑌥 𑌨𑌿𑌯𑌤𑌂 𑌸𑌤𑍍𑌯𑌕𑌾𑌮𑌾 𑌏𑌷 𑌵𑌃

𑌪𑌨𑍍𑌥𑌾-𑌸𑍍𑌸𑍁𑌕𑍃𑌤𑌸𑍍𑌯 𑌲𑍋𑌕𑍇 ॥ 1॥

𑌯𑌦𑌾 𑌲𑍇𑌲𑌾𑌯𑌤𑍇 𑌹𑍍𑌯𑌰𑍍𑌚𑌿-𑌸𑍍𑌸𑌮𑌿𑌦𑍍𑌧𑍇 𑌹𑌵𑍍𑌯𑌵𑌾𑌹𑌨𑍇 ।

𑌤𑌦𑌾-𑌽𑌽𑌜𑍍𑌯𑌭𑌾𑌗𑌾𑌵𑌨𑍍𑌤𑌰𑍇𑌣𑌾-𑌽𑌽𑌹𑍁𑌤𑍀𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌪𑌾𑌦𑌯𑍇𑌤𑍍 ॥ 2॥

𑌯𑌸𑍍𑌯𑌾𑌗𑍍𑌨𑌿𑌹𑍋𑌤𑍍𑌰𑌮𑌦𑌰𑍍𑌶𑌮𑌪𑍗𑌰𑍍𑌣𑌮𑌾𑌸-

𑌮𑌚𑌾𑌤𑍁𑌰𑍍𑌮𑌾𑌸𑍍𑌯𑌮𑌨𑌾𑌗𑍍𑌰𑌯𑌣𑌮𑌤𑌿𑌥𑌿𑌵𑌰𑍍𑌜𑌿𑌤-𑌞𑍍𑌚 ।

𑌅𑌹𑍁𑌤𑌮𑌵𑍈𑌶𑍍𑌵𑌦𑍇𑌵𑌮𑌵𑌿𑌧𑌿𑌨𑌾 𑌹𑍁𑌤-

𑌮𑌾𑌸𑌪𑍍𑌤𑌮𑌾𑌂𑌸𑍍𑌤𑌸𑍍𑌯 𑌲𑍋𑌕𑌾𑌨𑍍 𑌹𑌿𑌨𑌸𑍍𑌤𑌿 ॥ 3॥

𑌕𑌾𑌲𑍀 𑌕𑌰𑌾𑌲𑍀 𑌚 𑌮𑌨𑍋𑌜𑌵𑌾 𑌚

𑌸𑍁𑌲𑍋𑌹𑌿𑌤𑌾 𑌯𑌾 𑌚 𑌸𑍁𑌧𑍂𑌮𑍍𑌰𑌵𑌰𑍍𑌣𑌾 ।

𑌸𑍍𑌫𑍁𑌲𑌿𑌙𑍍𑌗𑌿𑌨𑍀 𑌵𑌿𑌶𑍍𑌵𑌰𑍁𑌚𑍀 𑌚 𑌦𑍇𑌵𑍀

𑌲𑍇𑌲𑌾𑌯𑌮𑌾𑌨𑌾 𑌇𑌤𑌿 𑌸𑌪𑍍𑌤 𑌜𑌿𑌹𑍍𑌵𑌾𑌃 ॥ 4॥

𑌏𑌤𑍇𑌷𑍁 𑌯𑌶𑍍𑌚𑌰𑌤𑍇 𑌭𑍍𑌰𑌾𑌜𑌮𑌾𑌨𑍇𑌷𑍁 𑌯𑌥𑌾𑌕𑌾𑌲𑌂

𑌚𑌾𑌹𑍁𑌤𑌯𑍋 𑌹𑍍𑌯𑌾𑌦𑌦𑌾𑌯𑌨𑍍𑌨𑍍 ।

𑌤-𑌨𑍍𑌨𑌯𑌨𑍍𑌤𑍍𑌯𑍇𑌤𑌾-𑌸𑍍𑌸𑍂𑌰𑍍𑌯𑌸𑍍𑌯 𑌰𑌶𑍍𑌮𑌯𑍋 𑌯𑌤𑍍𑌰

𑌦𑍇𑌵𑌾𑌨𑌾-𑌮𑍍𑌪𑌤𑌿𑌰𑍇𑌕𑍋-𑌽𑌧𑌿𑌵𑌾𑌸𑌃 ॥ 5॥

𑌏𑌹𑍍𑌯𑍇𑌹𑍀𑌤𑌿 𑌤𑌮𑌾𑌹𑍁𑌤𑌯-𑌸𑍍𑌸𑍁𑌵𑌰𑍍𑌚𑌸𑌃

𑌸𑍂𑌰𑍍𑌯𑌸𑍍𑌯 𑌰𑌶𑍍𑌮𑌿𑌭𑌿𑌰𑍍𑌯𑌜𑌮𑌾𑌨𑌂-𑌵𑌁𑌹𑌨𑍍𑌤𑌿 ।

𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌾𑌂-𑌵𑌾𑌁𑌚𑌮𑌭𑌿𑌵𑌦𑌨𑍍𑌤𑍍𑌯𑍋-𑌽𑌰𑍍𑌚𑌯𑌨𑍍𑌤𑍍𑌯

𑌏𑌷 𑌵𑌃 𑌪𑍁𑌣𑍍𑌯-𑌸𑍍𑌸𑍁𑌕𑍃𑌤𑍋 𑌬𑍍𑌰𑌹𑍍𑌮𑌲𑍋𑌕𑌃 ॥ 6॥

𑌪𑍍𑌲𑌵𑌾 𑌹𑍍𑌯𑍇𑌤𑍇 𑌅𑌦𑍃𑌢𑌾 𑌯𑌜𑍍𑌞𑌰𑍂𑌪𑌾

𑌅𑌷𑍍𑌟𑌾𑌦𑌶𑍋𑌕𑍍𑌤𑌮𑌵𑌰𑌂-𑌯𑍇𑌁𑌷𑍁 𑌕𑌰𑍍𑌮 ।

𑌏𑌤𑌚𑍍𑌛𑍍𑌰𑍇𑌯𑍋 𑌯𑍇-𑌽𑌭𑌿𑌨𑌨𑍍𑌦𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌮𑍂𑌢𑌾

𑌜𑌰𑌾𑌮𑍃𑌤𑍍𑌯𑍁-𑌨𑍍𑌤𑍇 𑌪𑍁𑌨𑌰𑍇𑌵𑌾𑌪𑌿 𑌯𑌨𑍍𑌤𑌿 ॥ 7॥

𑌅𑌵𑌿𑌦𑍍𑌯𑌾𑌯𑌾𑌮𑌨𑍍𑌤𑌰𑍇 𑌵𑌰𑍍𑌤𑌮𑌾𑌨𑌾𑌃

𑌸𑍍𑌵𑌯-𑌨𑍍𑌧𑍀𑌰𑌾𑌃 𑌪𑌣𑍍𑌡𑌿𑌤-𑌮𑍍𑌮𑌨𑍍𑌯𑌮𑌾𑌨𑌾𑌃 ।

𑌜𑌙𑍍𑌘𑌨𑍍𑌯𑌮𑌾𑌨𑌾𑌃 𑌪𑌰𑌿𑌯𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌮𑍂𑌢𑌾

𑌅𑌨𑍍𑌧𑍇𑌨𑍈𑌵 𑌨𑍀𑌯𑌮𑌾𑌨𑌾 𑌯𑌥𑌾𑌨𑍍𑌧𑌾𑌃 ॥ 8॥

𑌅𑌵𑌿𑌦𑍍𑌯𑌾𑌯-𑌮𑍍𑌬𑌹𑍁𑌧𑌾 𑌵𑌰𑍍𑌤𑌮𑌾𑌨𑌾 𑌵𑌯𑌂

𑌕𑍃𑌤𑌾𑌰𑍍𑌥𑌾 𑌇𑌤𑍍𑌯𑌭𑌿𑌮𑌨𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌬𑌾𑌲𑌾𑌃 ।

𑌯-𑌤𑍍𑌕𑌰𑍍𑌮𑌿𑌣𑍋 𑌨 𑌪𑍍𑌰𑌵𑍇𑌦𑌯𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌰𑌾𑌗𑌾𑌤𑍍

𑌤𑍇𑌨𑌾𑌤𑍁𑌰𑌾𑌃, 𑌕𑍍𑌷𑍀𑌣𑌲𑍋𑌕𑌾𑌶𑍍𑌚𑍍𑌯𑌵𑌨𑍍𑌤𑍇 ॥ 9॥

𑌇𑌷𑍍𑌟𑌾𑌪𑍂𑌰𑍍𑌤-𑌮𑍍𑌮𑌨𑍍𑌯𑌮𑌾𑌨𑌾 𑌵𑌰𑌿𑌷𑍍𑌠𑌂

𑌨𑌾𑌨𑍍𑌯𑌚𑍍𑌛𑍍𑌰𑍇𑌯𑍋 𑌵𑍇𑌦𑌯𑌨𑍍𑌤𑍇 𑌪𑍍𑌰𑌮𑍂𑌢𑌾𑌃 ।

𑌨𑌾𑌕𑌸𑍍𑌯 𑌪𑍃𑌷𑍍𑌠𑍇 𑌤𑍇 𑌸𑍁𑌕𑍃𑌤𑍇-𑌽𑌨𑍁𑌭𑍂𑌤𑍍𑌵𑍇𑌮𑌂

𑌲𑍋𑌕𑌂 𑌹𑍀𑌨𑌤𑌰𑌂-𑌵𑌾𑌁 𑌵𑌿𑌶𑌨𑍍𑌤𑌿 ॥ 10॥

𑌤𑌪𑌸𑍍𑌶𑍍𑌰𑌦𑍍𑌧𑍇 𑌯𑍇 𑌹𑍍𑌯𑍁𑌪𑌵𑌸𑌨𑍍𑌤𑍍𑌯𑌰𑌣𑍍𑌯𑍇

𑌶𑌾𑌨𑍍𑌤𑌾 𑌵𑌿𑌦𑍍𑌵𑌾𑌂𑌸𑍋 𑌭𑍈𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑌚𑌰𑍍𑌯𑌾-𑌞𑍍𑌚𑌰𑌨𑍍𑌤𑌃 ।

𑌸𑍂𑌰𑍍𑌯𑌦𑍍𑌵𑌾𑌰𑍇𑌣 𑌤𑍇 𑌵𑌿𑌰𑌜𑌾𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌯𑌾𑌨𑍍𑌤𑌿

𑌯𑌤𑍍𑌰𑌾𑌮𑍃𑌤-𑌸𑍍𑌸 𑌪𑍁𑌰𑍁𑌷𑍋 𑌹𑍍𑌯𑌵𑍍𑌯𑌯𑌾𑌤𑍍𑌮𑌾 ॥ 11॥

𑌪𑌰𑍀𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯 𑌲𑍋𑌕𑌾𑌨𑍍 𑌕𑌰𑍍𑌮𑌚𑌿𑌤𑌾-𑌨𑍍𑌬𑍍𑌰𑌾𑌹𑍍𑌮𑌣𑍋

𑌨𑌿𑌰𑍍𑌵𑍇𑌦𑌮𑌾𑌯𑌾𑌨𑍍𑌨𑌾𑌸𑍍𑌤𑍍𑌯𑌕𑍃𑌤𑌃 𑌕𑍃𑌤𑍇𑌨 ।

𑌤𑌦𑍍𑌵𑌿𑌜𑍍𑌞𑌾𑌨𑌾𑌰𑍍𑌥𑌂 𑌸 𑌗𑍁𑌰𑍁𑌮𑍇𑌵𑌾𑌭𑌿𑌗𑌚𑍍𑌛𑍇𑌤𑍍

𑌸𑌮𑌿𑌤𑍍𑌪𑌾𑌣𑌿-𑌶𑍍𑌶𑍍𑌰𑍋𑌤𑍍𑌰𑌿𑌯-𑌮𑍍𑌬𑍍𑌰𑌹𑍍𑌮𑌨𑌿𑌷𑍍𑌠𑌮𑍍 ॥ 12॥

𑌤𑌸𑍍𑌮𑍈 𑌸 𑌵𑌿𑌦𑍍𑌵𑌾𑌨𑍁𑌪𑌸𑌨𑍍𑌨𑌾𑌯 𑌸𑌮𑍍𑌯𑌕𑍍

𑌪𑍍𑌰𑌶𑌾𑌨𑍍𑌤𑌚𑌿𑌤𑍍𑌤𑌾𑌯 𑌶𑌮𑌾𑌨𑍍𑌵𑌿𑌤𑌾𑌯 ।

𑌯𑍇𑌨𑌾𑌕𑍍𑌷𑌰-𑌮𑍍𑌪𑍁𑌰𑍁𑌷𑌂-𑌵𑍇𑌁𑌦 𑌸𑌤𑍍𑌯-𑌮𑍍𑌪𑍍𑌰𑍋𑌵𑌾𑌚

𑌤𑌾-𑌨𑍍𑌤𑌤𑍍𑌤𑍍𑌵𑌤𑍋 𑌬𑍍𑌰𑌹𑍍𑌮𑌵𑌿𑌦𑍍𑌯𑌾𑌮𑍍 ॥ 13॥

॥ 𑌇𑌤𑌿 𑌮𑍁𑌣𑍍𑌡𑌕𑍋𑌪𑌨𑌿𑌷𑌦𑌿 𑌪𑍍𑌰𑌥𑌮𑌮𑍁𑌣𑍍𑌡𑌕𑍇 𑌦𑍍𑌵𑌿𑌤𑍀𑌯𑌃 𑌖𑌣𑍍𑌡𑌃 ॥

Roman (IAST) Transliteration

|| prathamamuṇḍake dvitīyaḥ khaṇḍaḥ ||

tadeta-thsatya-mmantreṣu karmāṇi kavayo

yānyapaśyaṃstāni tretāyā-mbahudhā santatāni |

tānyācaratha niyataṃ satyakāmā eṣa vaḥ

panthā-ssukṛtasya loke || 1||

yadā lelāyate hyarci-ssamiddhe havyavāhane |

tadā-''jyabhāgāvantareṇā-''hutīḥ pratipādayet || 2||

yasyāgnihotramadarśamapaurṇamāsa-

macāturmāsyamanāgrayaṇamatithivarjita-ñca |

ahutamavaiśvadevamavidhinā huta-

māsaptamāṃstasya lokān hinasti || 3||

kālī karālī ca manojavā ca

sulohitā yā ca sudhūmravarṇā |

sphuliṅginī viśvarucī ca devī

lelāyamānā iti sapta jihvāḥ || 4||

eteṣu yaścarate bhrājamāneṣu yathākālaṃ

cāhutayo hyādadāyann |

ta-nnayantyetā-ssūryasya raśmayo yatra

devānā-mpatireko-'dhivāsaḥ || 5||

ehyehīti tamāhutaya-ssuvarcasaḥ

sūryasya raśmibhiryajamānaṃ-va~hanti |

priyāṃ-vā~camabhivadantyo-'rcayantya

eṣa vaḥ puṇya-ssukṛto brahmalokaḥ || 6||

plavā hyete adṛḍhā yajñarūpā

aṣṭādaśoktamavaraṃ-ye~ṣu karma |

etacchreyo ye-'bhinandanti mūḍhā

jarāmṛtyu-nte punarevāpi yanti || 7||

avidyāyāmantare vartamānāḥ

svaya-ndhīrāḥ paṇḍita-mmanyamānāḥ |

jaṅghanyamānāḥ pariyanti mūḍhā

andhenaiva nīyamānā yathāndhāḥ || 8||

avidyāya-mbahudhā vartamānā vayaṃ

kṛtārthā ityabhimanyanti bālāḥ |

ya-tkarmiṇo na pravedayanti rāgāt

tenāturāḥ, kṣīṇalokāścyavante || 9||

iṣṭāpūrta-mmanyamānā variṣṭhaṃ

nānyacchreyo vedayante pramūḍhāḥ |

nākasya pṛṣṭhe te sukṛte-'nubhūtvemaṃ

lokaṃ hīnataraṃ-vā~ viśanti || 10||

tapasśraddhe ye hyupavasantyaraṇye

śāntā vidvāṃso bhaikṣyacaryā-ñcarantaḥ |

sūryadvāreṇa te virajāḥ prayānti

yatrāmṛta-ssa puruṣo hyavyayātmā || 11||

parīkṣya lokān karmacitā-nbrāhmaṇo

nirvedamāyānnāstyakṛtaḥ kṛtena |

tadvijñānārthaṃ sa gurumevābhigacchet

samitpāṇi-śśrotriya-mbrahmaniṣṭham || 12||

tasmai sa vidvānupasannāya samyak

praśāntacittāya śamānvitāya |

yenākṣara-mpuruṣaṃ-ve~da satya-mprovāca

tā-ntattvato brahmavidyām || 13||

|| iti muṇḍakopaniṣadi prathamamuṇḍake dvitīyaḥ khaṇḍaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

॥ प्रथममुण्डके द्वितीयः खण्डः ॥

तदेत-थ्सत्य-म्मन्त्रेषु कर्माणि कवयो

यान्यपश्यंस्तानि त्रेताया-म्बहुधा सन्ततानि ।

तान्याचरथ नियतं सत्यकामा एष वः

पन्था-स्सुकृतस्य लोके ॥ 1॥

यदा लेलायते ह्यर्चि-स्समिद्धे हव्यवाहने ।

तदा-ऽऽज्यभागावन्तरेणा-ऽऽहुतीः प्रतिपादयेत् ॥ 2॥

यस्याग्निहोत्रमदर्शमपौर्णमास-

मचातुर्मास्यमनाग्रयणमतिथिवर्जित-ञ्च ।

अहुतमवैश्वदेवमविधिना हुत-

मासप्तमांस्तस्य लोकान् हिनस्ति ॥ 3॥

काली कराली च मनोजवा च

सुलोहिता या च सुधूम्रवर्णा ।

स्फुलिङ्गिनी विश्वरुची च देवी

लेलायमाना इति सप्त जिह्वाः ॥ 4॥

एतेषु यश्चरते भ्राजमानेषु यथाकालं

चाहुतयो ह्याददायन्न् ।

त-न्नयन्त्येता-स्सूर्यस्य रश्मयो यत्र

देवाना-म्पतिरेको-ऽधिवासः ॥ 5॥

एह्येहीति तमाहुतय-स्सुवर्चसः

सूर्यस्य रश्मिभिर्यजमानं-वँहन्ति ।

प्रियां-वाँचमभिवदन्त्यो-ऽर्चयन्त्य

एष वः पुण्य-स्सुकृतो ब्रह्मलोकः ॥ 6॥

प्लवा ह्येते अदृढा यज्ञरूपा

अष्टादशोक्तमवरं-येँषु कर्म ।

एतच्छ्रेयो ये-ऽभिनन्दन्ति मूढा

जरामृत्यु-न्ते पुनरेवापि यन्ति ॥ 7॥

अविद्यायामन्तरे वर्तमानाः

स्वय-न्धीराः पण्डित-म्मन्यमानाः ।

जङ्घन्यमानाः परियन्ति मूढा

अन्धेनैव नीयमाना यथान्धाः ॥ 8॥

अविद्याय-म्बहुधा वर्तमाना वयं

कृतार्था इत्यभिमन्यन्ति बालाः ।

य-त्कर्मिणो न प्रवेदयन्ति रागात्

तेनातुराः, क्षीणलोकाश्च्यवन्ते ॥ 9॥

इष्टापूर्त-म्मन्यमाना वरिष्ठं

नान्यच्छ्रेयो वेदयन्ते प्रमूढाः ।

नाकस्य पृष्ठे ते सुकृते-ऽनुभूत्वेमं

लोकं हीनतरं-वाँ विशन्ति ॥ 10॥

तपस्श्रद्धे ये ह्युपवसन्त्यरण्ये

शान्ता विद्वांसो भैक्ष्यचर्या-ञ्चरन्तः ।

सूर्यद्वारेण ते विरजाः प्रयान्ति

यत्रामृत-स्स पुरुषो ह्यव्ययात्मा ॥ 11॥

परीक्ष्य लोकान् कर्मचिता-न्ब्राह्मणो

निर्वेदमायान्नास्त्यकृतः कृतेन ।

तद्विज्ञानार्थं स गुरुमेवाभिगच्छेत्

समित्पाणि-श्श्रोत्रिय-म्ब्रह्मनिष्ठम् ॥ 12॥

तस्मै स विद्वानुपसन्नाय सम्यक्

प्रशान्तचित्ताय शमान्विताय ।

येनाक्षर-म्पुरुषं-वेँद सत्य-म्प्रोवाच

ता-न्तत्त्वतो ब्रह्मविद्याम् ॥ 13॥

॥ इति मुण्डकोपनिषदि प्रथममुण्डके द्वितीयः खण्डः ॥