1.1 - Agnyadheyabrahmanam - Krishna Yajurveda Taittiriya Brahmana Pathah - Brahma Sandhattam — Bengali Script

কৃষ্ণ যজুর্বেদীয তৈত্তিরীয ব্রাহ্মণে প্রথমাষ্টকে প্রথমঃ প্রপাঠকঃ - অগ্ন্যাধেযব্রাহ্মণং

ও-ন্নমঃ পরমাত্মনে, শ্রী মহাগণপতযে নমঃ,

শ্রী গুরুভ্যো নমঃ । হ॒রিঃ॒ ওম্ ॥

ব্রহ্ম॒ সন্ধ॑ত্ত॒-ন্তন্মে॑ জিন্বতম্ । ক্ষ॒ত্রগ্ং সন্ধ॑ত্ত॒-ন্তন্মে॑ জিন্বতম্ । ইষ॒গ্ং॒ সন্ধ॑ত্ত॒-ন্তা-ম্মে॑ জিন্বতম্ । ঊর্জ॒গ্ং॒ সন্ধ॑ত্ত॒-ন্তা-ম্মে॑ জিন্বতম্ । র॒যিগ্ং সন্ধ॑ত্ত॒-ন্তা-ম্মে॑ জিন্বতম্ । পুষ্টি॒গ্ং॒ সন্ধ॑ত্ত॒-ন্তা-ম্মে॑ জিন্বতম্ । প্র॒জাগ্ং সন্ধ॑ত্ত॒-ন্তা-ম্মে॑ জিন্বতম্ । প॒শূ-ন্থ্সন্ধ॑ত্ত॒-ন্তান্মে॑ জিন্বতম্ ॥ স্তু॒তো॑-ঽসি॒ জন॑ধাঃ । দে॒বাস্ত্বা॑ শুক্র॒পাঃ প্রণ॑যন্তু ॥ 1 ॥

সু॒বীরাঃ᳚ প্র॒জাঃ প্র॑জ॒নয॒-ন্পরী॑হি । শু॒ক্র-শ্শু॒ক্রশো॑চিষা ॥ স্তু॒তো॑-ঽসি॒ জন॑ধাঃ । দে॒বাস্ত্বা॑ মন্থি॒পাঃ প্রণ॑যন্তু ॥ সু॒প্র॒জাঃ প্র॒জাঃ প্র॑জ॒নয॒-ন্পরী॑হি । ম॒ন্থী ম॒ন্থিশো॑চিষা ॥স॒জ॒ঙ্গ্মা॒নৌ দি॒ব আ পৃ॑থি॒ব্যা-ঽঽযুঃ॑ । সন্ধ॑ত্ত॒-ন্তন্মে॑ জিন্বতম্ । প্রা॒ণগ্ং সন্ধ॑ত্ত॒-ন্ত-ম্মে॑ জিন্বতম্ । অ॒পা॒নগ্ং সন্ধ॑ত্ত॒-ন্ত-ম্মে॑ জিন্বতম্ ॥ 2 ॥

ব্যা॒নগ্ং সন্ধ॑ত্ত॒-ন্ত-ম্মে॑ জিন্বতম্ । চক্ষু॒-স্সন্ধ॑ত্ত॒-ন্তন্মে॑ জিন্বতম্ । শ্রোত্র॒গ্ং॒ সন্ধ॑ত্ত॒-ন্তন্মে॑ জিন্বতম্ । মন॒-স্সন্ধ॑ত্ত॒-ন্তন্মে॑ জিন্বতম্ । বাচ॒গ্ং॒ সন্ধ॑ত্ত॒-ন্তা-ম্মে॑ জিন্বতম্ ॥ আযুঃ॑ স্থ॒ আযু॑র্মে ধত্তম্ । আযু॑-র্য॒জ্ঞায॑ ধত্তম্ । আযু॑-র্য॒জ্ঞপ॑তযে ধত্তম্ । প্রা॒ণ-স্স্থঃ॑ প্রা॒ণ-ম্মে॑ ধত্তম্ । প্রা॒ণং-যঁ॒জ্ঞায॑ ধত্তম্ ॥ 3 ॥

প্রা॒ণং-যঁ॒জ্ঞপ॑তযে ধত্তম্ । চক্ষুঃ॑ স্থ॒শ্চক্ষু॑র্মে ধত্তম্ । চক্ষু॑-র্য॒জ্ঞায॑ ধত্তম্ । চক্ষু॑-র্য॒জ্ঞপ॑তযে ধত্তম্ । শ্রোত্রগ্গ্॑ স্থ॒-শ্শ্রোত্র॑-ম্মে ধত্তম্ । শ্রোত্রং॑-যঁ॒জ্ঞায॑ ধত্তম্ । শ্রোত্রং॑-যঁ॒জ্ঞপ॑তযে ধত্তম্ । তৌ দে॑বৌ শুক্রামন্থিনৌ ।ক॒ল্পয॑ত॒-ন্দৈবী॒র্বিশঃ॑ । ক॒ল্পয॑ত॒-ম্মানু॑ষীঃ ॥ 4 ॥

ইষ॒-মূর্জ॑ম॒স্মাসু॑ ধত্তম্ । প্রা॒ণা-ন্প॒শুষু॑ । প্র॒জা-ম্মযি॑ চ॒ যজ॑মানে চ ॥ নির॑স্ত॒-শ্শণ্ডঃ॑ । নির॑স্তো॒ মর্কঃ॑ ॥ অপ॑নুত্তৌ॒ শণ্ডা॒মর্কৌ॑ স॒হামুনা᳚ ॥ শু॒ক্রস্য॑ স॒মিদ॑সি । ম॒ন্থিনঃ॑ স॒মিদ॑সি ॥ স প্র॑থ॒ম-স্সঙ্কৃ॑তি-র্বি॒শ্বক॑র্মা । স প্র॑থ॒মো মি॒ত্রো বরু॑ণো অ॒গ্নিঃ । স প্র॑থ॒মো বৃহ॒স্পতি॑শ্চিকি॒ত্বান্ । তস্মা॒ ইন্দ্রা॑য সু॒তমাজু॑হোমি ॥ 5 ॥

(ন॒য॒ - ন্ত্ব॒পা॒নগ্ং সন্ধ॑ত্তং॒ ত-ম্মে॑ জিন্বতং - প্রা॒ণং-যঁ॒জ্ঞায॑ ধত্তং॒ - মানু॑ষী--র্ অ॒গ্নি-র্দ্বে চ॑) (অ. 1)

ব্রহ্ম॑ ক্ষ॒ত্র-ন্তত্ । ইষ॒মূর্জগ্ং॑ র॒যি-ম্পুষ্টি॑-ম্প্র॒জা-ন্তাম্ । প॒শু-ন্তান্ । সন্ধ॑ত্ত॒-ন্তত্ । প্রা॒ণম॑পা॒নং-ব্যাঁ॒ন-ন্তম্ । চক্ষু॒-শ্শ্রোত্র॒-ম্মন॒স্তত্ । বাচ॒-ন্তাম্ । ই॒ষাদি॒পঞ্চ॑কে॒ বাচ॒-ন্তা-ম্মে᳚ । প॒শূ-ন্থ্সন্ধ॑ত্ত॒-ন্তান্মে᳚ । প্রা॒ণাদি॒ত্রিত॑যে॒ ত-ম্মে᳚ । অ॒ন্যত্র॒ তন্মে᳚ । )

কৃত্তি॑কা-স্ব॒গ্নি-মাদ॑ধীত । এ॒তদ্বা অ॒গ্নে-র্নক্ষ॑ত্রম্ । য-ত্কৃত্তি॑কাঃ । স্বাযা॑মে॒বৈন॑-ন্দে॒বতা॑যামা॒ধায॑ । ব্র॒হ্ম॒ব॒র্চ॒সী ভ॑বতি ॥ মুখং॒-বাঁ এ॒তন্নক্ষ॑ত্রাণাম্ । য-ত্কৃত্তি॑কাঃ । যঃ কৃত্তি॑কা-স্ব॒গ্নি-মা॑ধ॒ত্তে । মুখ্য॑ এ॒ব ভ॑বতি ॥ অথো॒ খলু॑ ॥ 6 ॥

অ॒গ্নি॒-ন॒ক্ষ॒ত্রমিত্য-প॑চাযন্তি । গৃ॒হানঃঅ॒ দাহু॑কো ভবতি ॥ প্র॒জাপ॑তী রোহি॒ণ্যা-ম॒গ্নি-ম॑সৃজত । ত-ন্দে॒বা রো॑হি॒ণ্যা-মাদ॑ধত । ততো॒ বৈ তে সর্বা॒-ন্রোহা॑নরোহন্ন্ । ত-দ্রো॑হি॒ণ্যৈ রো॑হিণি॒ত্বম্ । যো রো॑হি॒ণ্যা-ম॒গ্নিমা॑ধ॒ত্তে । ঋ॒ধ্নোত্যে॒ব । সর্বা॒-ন্রোহা᳚ন্-রোহতি ॥ দে॒বা বৈ ভ॒দ্রা-স্সন্তো॒-ঽগ্নি-মাধি॑থ্সন্ত ॥ 7 ॥

তেষা॒মনা॑হিতো॒ ঽগ্নিরাসী᳚ত্ । অথৈ᳚ভ্যো বা॒মং-বঁস্বপা᳚ক্রামত্ । তে পুন॑র্বস্বো॒রাদ॑ধত । ততো॒ বৈ তান্ বা॒মং-বঁসূ॒পাব॑র্তত । যঃ পু॒রা ভ॒দ্র-স্সম্পাপী॑যা॒-ন্থ্স্যাত্ । স পুন॑র্বস্বো-র॒গ্নি-মাদ॑ধীত । পুন॑রে॒বৈনং॑-বাঁ॒মং-বঁসূ॒পাব॑র্ততে । ভ॒দ্রো ভ॑বতি ॥ যঃ কা॒মযে॑ত॒ দান॑কামা মে প্র॒জা-স্স্যু॒রিতি॑ । স পূর্ব॑যোঃ॒ ফল্গু॑ন্যো-র॒গ্নি-মাদ॑ধীত ॥ 8 ॥

অ॒র্য॒ম্ণো বা এ॒তন্নক্ষ॑ত্রম্ । যত্পূর্বে॒ ফল্গু॑নী । অ॒র্য॒মেতি॒ তমা॑হু॒র্যো দদা॑তি । দান॑কামা অস্মৈ প্র॒জা ভ॑বন্তি ॥ যঃ কা॒মযে॑ত ভ॒গী স্যা॒মিতি॑ । স উত্ত॑রযোঃ॒ ফল্গু॑ন্যো-র॒গ্নিমাদ॑ধীত । ভগ॑স্য॒ বা এ॒তন্নক্ষ॑ত্রম্ । যদুত্ত॑রে॒ ফল্গু॑নী । ভ॒গ্যে॑ব ভ॑বতি ॥ কা॒ল॒ক॒ঞ্জা বৈ নামাসু॑রা আসন্ন্ ॥ 9 ॥

তে সু॑ব॒র্গায॑ লো॒কাযা॒গ্নি-ম॑চিন্বত । পুরু॑ষ॒ ইষ্ট॑কা॒-মুপা॑দধা॒ত্-পুরু॑ষ॒ ইষ্ট॑কাম্ । স ইন্দ্রো᳚ ব্রাহ্ম॒ণো ব্রুবা॑ণ॒ ইষ্ট॑কা॒মুপা॑ধত্ত । এ॒ষা মে॑ চি॒ত্রা নামেতি॑ । তে সু॑ব॒র্গং-লোঁ॒কমাপ্রারো॑হন্ন্ । স ইন্দ্র॒ ইষ্ট॑কা॒মাবৃ॑হত্ । তে-ঽবা॑কীর্যন্ত । যে॑-ঽবাকী᳚র্যন্ত । ত ঊর্ণা॒বভ॑যো-ঽভবন্ন্ । দ্বাবুদ॑পততাম্ ॥ 10 ॥

তৌ দি॒ব্যৌ শ্বানা॑বভবতাম্ । যো ভ্রাতৃ॑ব্যবা॒-ন্থ্স্যাত্ । স চি॒ত্রাযা॑-ম॒গ্নি-মাদ॑ধীত । অ॒ব॒কীর্যৈ॒ব ভ্রাতৃ॑ব্যান্ । ওজো॒ বল॑মিন্দ্রি॒যং-বীঁ॒র্য॑মা॒ত্মন্-ধ॑ত্তে ॥ ব॒সন্তা᳚ ব্রাহ্ম॒ণো᳚ ঽগ্নিমাদ॑ধীত । ব॒স॒ন্তো বৈ ব্রা᳚হ্ম॒ণস্য॒র্তুঃ । স্ব এ॒বৈন॑-মৃ॒তাবা॒ধায॑ । ব্র॒হ্ম॒ব॒র্চ॒সী ভ॑বতি । মুখং॒-বাঁ এ॒তদৃ॑তূ॒নাম্ ॥ 11 ॥

য-দ্ব॑স॒ন্তঃ । যো ব॒সন্তা॒-ঽগ্নিমা॑ধ॒ত্তে । মুখ্য॑ এ॒ব ভ॑বতি । অথো॒ যোনি॑মন্তমে॒বৈন॒-ম্প্রজা॑ত॒মাধ॑ত্তে । গ্রী॒ষ্মে রা॑জ॒ন্য॑ আদ॑ধীত । গ্রী॒ষ্মো বৈ রা॑জ॒ন্য॑স্য॒র্তুঃ । স্ব এ॒বৈন॑মৃ॒তাবা॒ধায॑ । ই॒ন্দ্রি॒যা॒বী ভ॑বতি । শ॒রদি॒ বৈশ্য॒ আদ॑ধীত । শ॒রদ্বৈ বৈশ্য॑স্য॒র্তুঃ ॥ 12 ॥

স্ব এ॒বৈন॑মৃ॒তাবা॒ধায॑ । প॒শু॒মা-ন্ভ॑বতি ॥ ন পূর্ব॑যোঃ॒ ফল্গু॑ন্যো-র॒গ্নিমাদ॑ধীত । এ॒ষা বৈ জ॑ঘ॒ন্যা॑ রাত্রিঃ॑ সংবঁথ্স॒রস্য॑ । যত্পূর্বে॒ ফল্গু॑নী । পৃ॒ষ্টি॒ত এ॒ব সং॑বঁথ্স॒রস্যা॒-গ্নিমা॒ধায॑ । পাপী॑যান্-ভবতি । উত্ত॑রযো॒রাদ॑ধীত । এ॒ষা বৈ প্র॑থ॒মা রাত্রিঃ॑ সংবঁথ্স॒রস্য॑ । যদুত্ত॑রে॒ ফল্গু॑নী । মু॒খ॒ত এ॒ব সং॑বঁথ্স॒রস্যা॒-গ্নিমা॒ধায॑ । বসী॑যা-ন্ভবতি ॥ অথো॒ খলু॑ । য॒দৈবৈনং॑-যঁ॒জ্ঞ উ॑প॒নমে᳚ত্ । অথাদ॑ধীত । সৈবাস্যর্ধিঃ॑ ॥ 13 ॥

(খল্বা॑ - ধিথ্সন্ত॒ - ফল্গু॑ন্যোর॒গ্নিমাদ॑ধীতা - সন্ - নপততা - মতূ॒নাং - ঁবৈশ্য॑স্য॒র্তু - রুত্ত॑রে॒ ফল্গু॑নী॒ ষট্ চ॑) (অ. 2)

উদ্ধ॑ন্তি । যদে॒বাস্যা॑ অমে॒দ্ধ্যম্ । তদপ॑ হন্তি ॥ অ॒পো-ঽবো᳚ক্ষতি॒ শান্ত্যৈ᳚ ॥ সিক॑তা॒ নিব॑পতি । এ॒তদ্বা অ॒গ্নে-র্বৈ᳚শ্বান॒রস্য॑ রূ॒পম্ । রূ॒পেণৈ॒ব বৈ᳚শ্বান॒রমব॑-রুন্ধে ॥ ঊষা॒-ন্নিব॑পতি । পুষ্টি॒র্বা এ॒ষা প্র॒জন॑নম্ । যদূষাঃ᳚ ॥ 14 ॥

পুষ্ট্যা॑মে॒ব প্র॒জন॑নে॒ ঽগ্নিমাধ॑ত্তে । অথো॑ স॒ঞ্জ্ঞান॑ এ॒ব । স॒-ঞ্জ্ঞান॒গ্গ্॒ হ্যে॑ত-ত্প॑শূ॒নাম্ । যদূষাঃ᳚ ॥ দ্যাবা॑পৃথি॒বী স॒হাস্তা᳚ম্ । তে বি॑য॒তী অ॑ব্রূতাম্ । অস্ত্বে॒ব নৌ॑ স॒হ য॒জ্ঞিয॒মিতি॑ । যদ॒মুষ্যা॑ য॒জ্ঞিয॒মাসী᳚ত্ । তদ॒স্যা-ম॑দধাত্ । ত ঊষা॑ অভবন্ন্ ॥ 15 ॥

যদ॒স্যা য॒জ্ঞিয॒মাসী᳚ত্ । তদ॒মুষ্যা॑-মদধাত্ । তদ॒দশ্চ॒ন্দ্রম॑সি কৃ॒ষ্ণম্ । ঊষা᳚ন্নি॒বপ॑ন্ন॒দো দ্ধ্যা॑যেত্ । দ্যাবা॑পৃথি॒ব্যোরে॒ব য॒জ্ঞিযে॒-ঽগ্নিমাধ॑ত্তে ॥ অ॒গ্নির্দে॒বেভ্যো॒ নিলা॑যত । আ॒খূ রূ॒প-ঙ্কৃ॒ত্বা । স পৃ॑থি॒বী-ম্প্রাবি॑শত্ । স ঊ॒তীঃ কু॑র্বা॒ণঃ পৃ॑থি॒বীমনু॒ সম॑চরত্ । তদা॑খুকরী॒ষ-ম॑ভবত্ ॥ 16 ॥

যদা॑খুকরী॒ষগ্ং স॑ভাং॒রো ভব॑তি । যদে॒বাস্য॒ তত্র॒ ন্য॑ক্তম্ । তদে॒বাব॑রুন্ধে ॥ ঊর্জং॒-বাঁ এ॒তগ্ং রস॑-ম্পৃথি॒ব্যা উ॑প॒দীকা॒ উদ্দি॑হন্তি । য-দ্ব॒ল্মীক᳚ম্ । য-দ্ব॑ল্মীকব॒পা স॑ভাং॒রো ভব॑তি । ঊর্জ॑মে॒ব রস॑-ম্পৃথি॒ব্যা অব॑রুন্ধে । অথো॒ শ্রোত্র॑মে॒ব । শ্রোত্র॒গ্গ্॒ হ্যে॑ত-ত্পৃ॑থি॒ব্যাঃ । য-দ্ব॒ল্মীকঃ॑ ॥ 17 ॥

অব॑ধিরো ভবতি । য এ॒বং-বেঁদ॑ ॥ প্র॒জাপ॑তিঃ প্র॒জা অ॑সৃজত । তাসা॒মন্ন॒-মুপা᳚ক্ষীযত । তাভ্য॒-স্সূদ॒মুপ॒ প্রাভি॑নত্ । ততো॒ বৈ তাসা॒মন্ন॒-ন্নাক্ষী॑যত । যস্য॒ সূদঃ॑ সম্ভা॒রো ভব॑তি । নাস্য॑ গৃ॒হে-ঽন্ন॑-ঙ্ক্ষীযতে ॥ আপো॒ বা ই॒দমগ্রে॑ সলি॒লমা॑সীত্ । তেন॑ প্র॒জাপ॑তিরশ্রাম্যত্ ॥ 18 ॥

ক॒থমি॒দগ্গ্ স্যা॒দিতি॑ । সো॑-ঽপশ্য-ত্পুষ্করপ॒র্ণ-ন্তিষ্ঠ॑ত্ । সো॑-ঽমন্যত । অস্তি॒ বৈ তত্ । যস্মি॑-ন্নি॒দমধি॒ তিষ্ঠ॒তীতি॑ । স ব॑রা॒হো রূ॒প-ঙ্কৃ॒ত্বোপ॒ন্য॑মজ্জত্ । স পৃ॑থি॒বীম॒ধ আ᳚র্চ্ছত্ । তস্যা॑ উপ॒হত্যোদ॑মজ্জত্ । ত-ত্পু॑ষ্করপ॒র্ণে᳚ ঽপ্রথযত্ । যদপ্র॑থযত্ ॥ 19 ॥

ত-ত্পৃ॑থি॒ব্যৈ পৃ॑থিবি॒ত্বম্ । অভূ॒দ্বা ই॒দমিতি॑ । তদ্ভূম্যৈ॑ ভূমি॒ত্বম্ । তা-ন্দিশো-ঽনু॒ বাত॒-স্সম॑বহত্ । তাগ্ং শর্ক॑রাভিরদৃগ্ং হত্ । শং-বৈঁ নো॑-ঽভূ॒দিতি॑ । তচ্ছর্ক॑রাণাগ্ং শর্কর॒ত্বম্ । য-দ্ব॑রা॒হবি॑হতগ্ং সম্ভা॒রো ভব॑তি । অ॒স্যামে॒বা-ছ॑ম্বট্কারম॒গ্নি-মাধ॑ত্তে । শর্ক॑রা ভবন্তি॒ ধৃত্যৈ᳚ ॥ 20 ॥

অথো॑ শ॒ত্বাংযঁ॑ ॥ সরে॑তা অ॒গ্নিরা॒ধেয॒ ইত্যা॑হুঃ । আপো॒ বরু॑ণস্য॒ পত্ন॑য আসন্ন্ । তা অ॒গ্নির॒ভ্য॑দ্ধ্যাযত্ । তা-স্সম॑ভবত্ । তস্য॒ রেতঃ॒ পরা॑-ঽপতত্ । তদ্ধির॑ণ্য-মভবত্ । যদ্ধির॑ণ্য-মু॒পাস্য॑তি । সরে॑তসমে॒বাগ্নি-মাধ॑ত্তে ॥ পুরু॑ষ॒ ইন্বৈ স্বা-দ্রেত॑সো বীভথ্সত॒ ইত্যা॑হুঃ ॥ 21 ॥

উ॒ত্ত॒র॒ত উপা᳚স্য॒ত্য-বী॑ভথ্সাযৈ ॥ অতি॒ প্রয॑চ্ছতি । আর্তি॑মে॒বাতি॒ প্রয॑চ্ছতি ॥ অ॒গ্নির্দে॒বেভ্যো॒ নিলা॑যত । অশ্বো॑ রূ॒প-ঙ্কৃ॒ত্বা । সো᳚-ঽশ্ব॒ত্থে সং॑বঁথ্স॒র-ম॑তিষ্ঠত্ । তদ॑শ্ব॒ত্থস্যা᳚-শ্বত্থ॒ত্বম্ । যদাশ্ব॑ত্থ-স্সম্ভা॒রো ভব॑তি । যদে॒বাস্য॒ তত্র॒ ন্য॑ক্তম্ । তদে॒বাব॑-রুন্ধে ॥ 22 ॥

দে॒বা বা ঊর্জং॒-ব্যঁ॑ভজন্ত । তত॑ উদু॒ম্বর॒ উদ॑তিষ্ঠত্ । ঊর্গ্বা উ॑দু॒ম্বরঃ॑ । যদৌদু॑ম্বর-স্সম্ভা॒রো ভব॑তি । ঊর্জ॑মে॒বাব॑-রুন্ধে ॥ তৃ॒তীয॑স্যামি॒তো দি॒বি সোম॑ আসীত্ । ত-ঙ্গা॑য॒ত্র্যাহ॑রত্ । তস্য॑ প॒র্ণম॑চ্ছিদ্যত । তত্প॒র্ণো॑ ঽভবত্ । ত-ত্প॒র্ণস্য॑ পর্ণ॒ত্বম্ ॥ 23 ॥

যস্য॑ পর্ণ॒মযঃ॑ সম্ভা॒রো ভব॑তি । সো॒ম॒পী॒থমে॒বাব॑ রুন্ধে ॥ দে॒বা বৈ ব্রহ্ম॑ন্নবদন্ত । ত-ত্প॒র্ণ উপা॑শৃণোত্ । সু॒শ্রবা॒ বৈ নাম॑ । য-ত্প॑র্ণ॒মযঃ॑ সম্ভা॒রো ভব॑তি । ব্র॒হ্ম॒ব॒র্চ॒সমে॒বাব॑ রুন্ধে ॥ প্র॒জাপ॑তি-র॒গ্নি-ম॑সৃজত । সো॑-ঽবিভে॒ত্প্র মা॑ ধক্ষ্য॒তীতি॑ । তগ্ং শ॒ম্যা॑-ঽশমযত্ ॥ 24 ॥

তচ্ছ॒ম্যৈ॑ শমি॒ত্বম্ । যচ্ছ॑মী॒মযঃ॑ সম্ভা॒রো ভব॑তি । শান্ত্যা॒ অপ্র॑দাহায ॥ অ॒গ্নে-স্সৃ॒ষ্টস্য॑ য॒তঃ । বিক॑ঙ্কত॒-ম্ভা আ᳚র্চ্ছত্ । য-দ্বৈক॑ঙ্কত-স্সম্ভা॒রো ভব॑তি । ভা এ॒বাব॑রুন্ধে ॥ সহৃ॑দযো॒ ঽগ্নিরা॒ধেয॒ ইত্যা॑হুঃ । ম॒রুতো॒-ঽদ্ভির॒গ্নি-ম॑তমযন্ন্ । তস্য॑ তা॒ন্তস্য॒ হৃদ॑য॒মাচ্ছি॑ন্দন্ন্ । সা-ঽশনি॑রভবত্ । যদ॒শনি॑হতস্য বৃ॒ক্ষস্য॑ সম্ভা॒রো ভব॑তি ।সহৃ॑দয-মে॒বাগ্নি-মাধ॑ত্তে ॥ 25 ॥

(ঊষা॑ - অভবন্ - নভব-দ্- ব॒ল্মীক্রো᳚ - ঽশ্রাম্য॒ - দপ্র॑থয॒ - দ্ধৃত্যৈ॑ - বীভথ্সত॒ ইত্যা॑হু - রুন্ধে - পর্ণ॒ত্ব - ম॑শমযদ - চ্ছিন্দ॒গ্গ্॒ স্ত্রীণি॑ চ) (অ. 3)

দ্বা॒দ॒শসু॑ বিক্রা॒মেষ্ব॒গ্নিমাদ॑ধীত । দ্বাদ॑শ॒ মাসা᳚-স্সংবঁথ্স॒রঃ । সং॒বঁ॒থ্স॒রা-দে॒বৈন॑-মব॒রুদ্ধ্যা-ধ॑ত্তে ॥ য-দ্দ্বা॑দ॒শসু॑ বিক্রা॒মে-ষ্বা॒দধী॑ত । পরি॑মিত॒মব॑রুন্ধীত । চক্ষু॑-র্নিমিত॒ আদ॑ধীত । ইয॒-দ্দ্বাদ॑শ বিক্রা॒মা(3) ইতি॑ । পরি॑মিত-ঞ্চৈ॒বাপ॑রিমিত॒-ঞ্চাব॑রুন্ধে ॥ অনৃ॑তং॒-বৈঁ বা॒চা ব॑দতি । অনৃ॑ত॒-ম্মন॑সা দ্ধ্যাযতি ॥ 26 ॥

চক্ষু॒-র্বৈ স॒ত্যম্ । অদ্রা(3)গিত্যা॑হ । অদ॑র্শ॒মিতি॑ । ত-থ্স॒ত্যম্ । যশ্চক্ষু॑-র্নিমিতে॒-ঽগ্নি-মা॑ধ॒ত্তে । স॒ত্য এ॒বৈন॒-মাধ॑ত্তে ॥ তস্মা॒দাহি॑তাগ্নি॒র্নানৃ॑তং-বঁদেত্ । নাস্য॑ ব্রাহ্ম॒ণো-ঽনা᳚শ্বা-ন্গৃ॒হে ব॑সেত্ । স॒ত্যে হ্য॑স্যা॒গ্নিরাহি॑তঃ ॥ আ॒গ্নে॒যী বৈ রাত্রিঃ॑ ॥ 27 ॥

আ॒গ্নে॒যাঃ প॒শবঃ॑ । ঐ॒ন্দ্রমহঃ॑ । নক্ত॒-ঙ্গার্হ॑পত্য॒-মাদ॑ধাতি । প॒শূনে॒বাব॑-রুন্ধে । দিবা॑-ঽঽহব॒নীয᳚ম্ । ই॒ন্দ্রি॒যমে॒বা-ব॑রুন্ধে ॥ অ॒র্ধোদি॑তে॒ সূর্য॑ আহব॒নীয॒-মাদ॑ধাতি । এ॒তস্মি॒ন্ বৈ লো॒কে প্র॒জাপ॑তিঃ প্র॒জা অ॑সৃজত । প্র॒জা এ॒ব ত-দ্যজ॑মান-স্সৃজতে । অথো॑ ভূ॒ত-ঞ্চৈ॒ব ভ॑বি॒ষ্যচ্চা-ব॑রুন্ধে ॥ 28 ॥

ইডা॒ বৈ মা॑ন॒বী য॑জ্ঞানূকা॒শিন্যা॑সীত্ । সা-ঽশৃ॑ণোত্ । অসু॑রা অ॒গ্নিমাদ॑ধত॒ ইতি॑ । তদ॑গচ্ছত্ । ত আ॑হব॒নীয॒মগ্র॒ আদ॑ধত । অথ॒ গার্হ॑পত্যম্ । অথা᳚-ন্বাহার্য॒-পচ॑নম্ । সা ঽব্র॑বীত্ । প্র॒তীচ্যে॑ষা॒গ্॒ শ্রীর॑গাত্ । ভ॒দ্রা ভূ॒ত্বা পরা॑ভবিষ্য॒ন্তীতি॑ ॥ 29 ॥

যস্যৈ॒ব-ম॒গ্নিরা॑ধী॒যতে᳚ । প্র॒তীচ্য॑স্য॒ শ্রীরে॑তি । ভ॒দ্রো ভূ॒ত্বা পরা॑ভবতি ॥ সা-ঽশৃ॑ণোত্ । দে॒বা অ॒গ্নি-মাদ॑ধত॒ ইতি॑ । তদ॑গচ্ছত্ । তে᳚-ঽন্বাহার্য॒-পচ॑ন॒মগ্র॒ আদ॑ধত । অথ॒ গার্হ॑পত্যম্ । অথা॑হব॒নীয᳚ম্ । সা-ঽব্র॑বীত্ ॥ 30 ॥

প্রাচ্যে॑ষা॒গ্॒ শ্রীর॑গাত্ । ভ॒দ্রা ভূ॒ত্বা সু॑ব॒র্গং-লোঁ॒কমে᳚ষ্যন্তি । প্র॒জা-ন্তু ন বে᳚থ্স্যন্ত॒ ইতি॑ । যস্যৈ॒বম॒গ্নি-রা॑ধী॒যতে᳚ । প্রাচ্য॑স্য॒ শ্রীরে॑তি । ভ॒দ্রো ভূ॒ত্বা সু॑ব॒র্গং-লোঁ॒কমে॑তি । প্র॒জা-ন্তু ন বি॑ন্দতে ॥ সা-ঽব্র॑বী॒দিডা॒ মনু᳚ম্ । তথা॒ বা অ॒হ-ন্তবা॒গ্নি-মাধা᳚স্যামি । যথা॒ প্র প্র॒জযা॑ প॒শুভি॑-র্মিথু॒নৈ-র্জ॑নি॒ষ্যসে᳚ ॥ 31 ॥

প্রত্য॒স্মিন্ ঁলো॒কে স্থা॒স্যসি॑ । অ॒ভি সু॑ব॒র্গং-লোঁ॒ক-ঞ্জে॒ষ্যসীতি॑ । গার্হ॑পত্য॒মগ্র॒ আদ॑ধাত্ । গার্হ॑পত্যং॒-বাঁ অনু॑ প্র॒জাঃ প॒শবঃ॒ প্রজা॑যন্তে । গার্হ॑পত্যেনৈ॒বাস্মৈ᳚ প্র॒জা-ম্প॒শূ-ন্প্রাজ॑নযত্ । অথা᳚-ন্বাহার্য॒-পচ॑নম্ । তি॒র্যঙ্ঙ্॑ব॒ বা অ॒যং-লোঁ॒কঃ । অ॒স্মিন্নে॒ব তেন॑ লো॒কে প্রত্য॑তিষ্ঠত্ । অথা॑হব॒নীয᳚ম্ । তেনৈ॒ব সু॑ব॒র্গং-লোঁ॒ক-ম॒ভ্য॑জযত্ ॥ 32 ॥

যস্যৈ॒বম॒গ্নি-রা॑ধী॒যতে᳚ । প্র প্র॒জযা॑ প॒শুভি॑-র্মিথু॒নৈ-র্জা॑যতে । প্রত্য॒স্মিন্ ঁলো॒কে তি॑ষ্ঠতি । অ॒ভি সু॑ব॒র্গং-লোঁ॒ক-ঞ্জ॑যতি ॥ যস্য॒ বা অয॑থাদেবতম॒গ্নি-রা॑ধী॒যতে᳚ । আ দে॒বতা᳚ভ্যো বৃশ্চ্যতে । পাপী॑যা-ন্ভবতি । যস্য॑ যথা দেব॒তম্ । ন দে॒বতা᳚ভ্য॒ আবৃ॑শ্চ্যতে । বসী॑যা-ন্ভবতি ॥ 33 ॥

ভৃগূ॑ণা॒-ন্ত্বা-ঽঙ্গি॑রসাং-ব্রঁতপতে ব্র॒তেনা-দ॑ধা॒মীতি॑ ভৃগ্বঙ্গি॒রসা॒মাদ॑দ্ধ্যাত্ । আ॒দি॒ত্যানা᳚-ন্ত্বা দে॒বানাং᳚-ব্রঁতপতে ব্র॒তেনাদ॑ধা॒মীত্য॒ন্যাসা॒-ম্ব্রাহ্ম॑ণীনা-ম্প্র॒জানা᳚ম্ । বরু॑ণস্য ত্বা॒ রাজ্ঞো᳚ ব্রতপতে ব্র॒তেনাদ॑ধা॒মীতি॒ রাজ্ঞঃ॑ । ইন্দ্র॑স্য ত্বেন্দ্রি॒যেণ॑ ব্রতপতে ব্র॒তেনাদ॑ধা॒মীতি॑ রাজ॒ন্য॑স্য । মনো᳚স্ত্বা গ্রাম॒ণ্যো᳚ ব্রতপতে ব্র॒তেনাদ॑ধা॒মীতি॒ বৈশ্য॑স্য । ঋ॒ভূ॒ণা-ন্ত্বা॑ দে॒বানাং᳚-ব্রঁতপতে ব্র॒তেনাদ॑ধা॒মীতি॑ রথকা॒রস্য॑ । য॒থা॒ দে॒ব॒তম॒গ্নি-রাধী॑যতে । ন দে॒বতা᳚ভ্য॒ আ বৃ॑শ্চ্যতে । বসী॑যা-ন্ভবতি ॥ 34 ॥

(ধ্যা॒য॒তি॒ - বৈ রাত্রি॒ - শ্চাব॑রুন্ধে - ভবিষ্য॒ন্তীত্য॑ - ব্রবী - জ্জনি॒ষ্যসে॑ - ঽজয॒-দ্- বসী॑যা-ন্ভবতি॒ - নব॑ চ) (অ. 4)

অনুবাকং 5 - তত্র পবমানহবীংষি

প্র॒জাপ॑তি-র্বা॒চ-স্স॒ত্য-ম॑পশ্যত্ । তেনা॒গ্নিমাধ॑ত্ত । তেন॒ বৈ স আ᳚র্ধ্নোত্ । ভূর্ভুব॒-স্সুব॒রিত্যা॑হ । এ॒তদ্বৈ বা॒চ-স্স॒ত্যম্ । য এ॒তেনা॒গ্নি-মা॑ধ॒ত্তে । ঋ॒দ্ধ্নোত্যে॒ব । অথো॑ স॒ত্যপ্রা॑শূরে॒ব ভ॑বতি । অথো॒ য এ॒বং-বিঁ॒দ্বান॑ভি॒চর॑তি । স্তৃ॒ণু॒ত এ॒বৈন᳚ম্ ॥ 35 ॥

ভূরিত্যা॑হ । প্র॒জা এ॒ব ত-দ্যজ॑মান-স্সৃজতে । ভুব॒ ইত্যা॑হ । অ॒স্মিন্নে॒ব লো॒কে প্রতি॑ তিষ্ঠতি । সুব॒রিত্যা॑হ । সু॒ব॒র্গ এ॒ব লো॒কে প্রতি॑ তিষ্ঠতি ॥ ত্রি॒ভির॒ক্ষরৈ॒-র্গার্হ॑পত্য॒-মাদ॑ধাতি । ত্রয॑ ই॒মে লো॒কাঃ । এ॒ষ্বে॑বৈনং॑-লোঁ॒কেষু॒ প্রতি॑ষ্ঠিত॒-মাধ॑ত্তে । সর্বৈঃ᳚ প॒ঞ্চভি॑-রাহব॒নীয᳚ম্ ॥ 36 ॥

সু॒ব॒র্গায॒ বা এ॒ষ লো॒কাযাধী॑যতে । যদা॑হব॒নীযঃ॑ । সু॒ব॒র্গ এ॒বাস্মৈ॑ লো॒কে বা॒চ-স্স॒ত্যগ্ং সর্ব॑মাপ্নোতি ॥ ত্রি॒ভি-র্গার্হ॑পত্য॒-মাদ॑ধাতি । প॒ঞ্চভি॑-রাহব॒নীয᳚ম্ । অ॒ষ্টৌ সম্প॑দ্যন্তে । অ॒ষ্টাক্ষ॑রা গায॒ত্রী । গা॒য॒ত্রো᳚-ঽগ্নিঃ । যাবা॑নে॒বাগ্নিঃ । তমাধ॑ত্তে ॥ 37 ॥

প্র॒জাপ॑তিঃ প্র॒জা অ॑সৃজত । তা অ॑স্মা-থ্সৃ॒ষ্টাঃ পরা॑চীরাযন্ন্ । তাভ্যো॒ জ্যোতি॒-রুদ॑গৃহ্ণাত্ । ত-ঞ্জ্যোতিঃ॒ পশ্য॑ন্তীঃ প্র॒জা অ॒ভিস॒মাব॑র্তন্ত । উ॒পরী॑বা॒গ্নি-মুদ্গৃ॑হ্ণীযা-দু॒দ্ধরন্ন্॑ । জ্যোতি॑রে॒ব পশ্য॑ন্তীঃ প্র॒জা যজ॑মান-ম॒ভি-স॒মাব॑র্তন্তে ॥ প্র॒জাপ॑তে॒রক্ষ্য॑শ্বযত্ । ত-ত্পরা॑-ঽপতত্ । তদশ্বো॑-ঽভবত্ । তদশ্ব॑স্যা-শ্ব॒ত্বম্ ॥ 38 ॥

এ॒ষ বৈ প্র॒জাপ॑তিঃ । যদ॒গ্নিঃ । প্রা॒জা॒প॒ত্যো-ঽশ্বঃ॑ । যদশ্ব॑-ম্পু॒রস্তা॒ন্নয॑তি । স্বমে॒ব চক্ষুঃ॒ পশ্য॑-ন্প্র॒জাপ॑তি॒-রনূদে॑তি ॥ ব॒জ্রী বা এ॒ষঃ । যদশ্বঃ॑ । যদশ্ব॑-ম্পু॒রস্তা॒ন্নয॑তি । জা॒তানে॒ব ভ্রাতৃ॑ব্যা॒-ন্প্রণু॑দতে ॥ পুন॒রাব॑র্তযতি ॥ 39 ॥

জ॒নি॒ষ্যমা॑ণানে॒ব প্রতি॑নুদতে ॥ ন্যা॑হব॒নীযো॒ গার্হ॑পত্য-মকামযত । নি গার্হ॑পত্য আহব॒নীয᳚ম্ । তৌ বি॒ভাজ॒-ন্নাশ॑ক্নোত্ । সোশ্বঃ॑ পূর্ব॒বাড্-ভূ॒ত্বা । প্রাঞ্চ॒-ম্পূর্ব॒মুদ॑বহত্ । ত-ত্পূ᳚র্ব॒বাহঃ॑ পূর্ববা॒ট্-ত্বম্ । যদশ্ব॑-ম্পু॒রস্তা॒ন্নয॑তি । বিভ॑ক্তিরে॒বৈন॑যো॒স্সা । অথো॒ নানা॑বীর্যাবে॒বৈনৌ॑ কুরুতে ॥ 40 ॥

যদু॒পর্যু॑পরি॒ শিরো॒ হরে᳚ত্ । প্রা॒ণান্ বিচ্ছি॑ন্দ্যাত্ । অ॒ধো॑-ঽধ॒-শ্শিরো॑ হরতি । প্রা॒ণানা᳚-ঙ্গোপী॒থায॑ ॥ ইয॒ত্যগ্রে॑ হরতি । অথেয॒ত্যথেয॑তি । ত্রয॑ ই॒মে লো॒কাঃ । এ॒ষ্বে॑বৈনং॑-লোঁ॒কেষু॒ প্রতি॑ষ্ঠিত॒মা-ধ॑ত্তে ॥ প্র॒জাপ॑তি-র॒গ্নি-ম॑সৃজত । সো॑-ঽবিভে॒ত্প্র মা॑ ধক্ষ্য॒তীতি॑ ॥ 41 ॥

তস্য॑ ত্রে॒ধা ম॑হি॒মানং॒-ব্যৌঁ॑হত্ । শান্ত্যা॒ অপ্র॑দাহায । যত্-ত্রে॒ধা-ঽগ্নি-রা॑ধী॒যতে᳚ । ম॒হি॒মান॑মে॒বাস্য॒ ত-দ্ব্যূ॑হতি । শান্ত্যা॒ অপ্র॑দাহায ॥ পুন॒রাব॑র্তযতি । ম॒হি॒মান॑মে॒বাস্য॒ সন্দ॑ধাতি ॥ প॒শুর্বা এ॒ষঃ । যদশ্বঃ॑ । এ॒ষ রু॒দ্রঃ ॥ 42 ॥

যদ॒গ্নিঃ । যদশ্ব॑স্য প॒দে᳚-ঽগ্নি-মা॑দ॒দ্ধ্যাত্ । রু॒দ্রায॑ প॒শূ-নপি॑দদ্ধ্যাত্ । অ॒প॒শু-র্যজ॑মান-স্স্যাত্ । য-ন্নাক্র॒মযে᳚ত্ । অন॑বরুদ্ধা অস্য প॒শবঃ॑ স্যুঃ । পা॒র্শ্ব॒ত আক্র॑মযেত্ । যথা ঽঽহি॑তস্যা॒গ্নে-রঙ্গা॑রা অভ্যব॒বর্তে॑রন্ন্ । অব॑রুদ্ধা অস্য প॒শবো॒ ভব॑ন্তি । ন রু॒দ্রাযাপি॑দধাতি ॥ 43 ॥

ত্রীণি॑ হ॒বীগ্ংষি॒ নির্ব॑পতি । বি॒রাজ॑ এ॒ব বিক্রা᳚ন্তং॒-যঁজ॑মা॒নো-ঽনু॒ বিক্র॑মতে ॥ অ॒গ্নযে॒ পব॑মানায । অ॒গ্নযে॑ পাব॒কায॑ । অ॒গ্নযে॒ শুচ॑যে । যদ॒গ্নযে॒ পব॑মানায নি॒র্বপ॑তি । পু॒নাত্যে॒বৈন᳚ম্ । যদ॒গ্নযে॑ পাব॒কায॑ । পূ॒ত এ॒বাস্মি॑-ন্ন॒ন্নাদ্য॑-ন্দধাতি । যদ॒গ্নযে॒ শুচ॑যে । ব্র॒হ্ম॒ব॒র্চ॒স-মে॒বাস্মি॑-ন্নু॒পরি॑ষ্টা-দ্দধাতি ॥ 44 ॥

(এ॒ন॒ - মা॒হ॒ব॒নীযং॑ - ধত্তে - ঽশ্ব॒ত্বং - ঁব॑র্তযতি - কুরুত॒ - ইতি॑ -রু॒দ্রো - দ॑ধাতি॒ - যদ॒গ্নযে॒ শুচ॑য॒ এক॑-ঞ্চ) (অ. 5)

অনুবাকং 6 - পবমানহবির্বিস্তারঃ, হবিরন্তরাণি, দক্ষিণাশ্চ

দে॒বা॒সু॒রা-স্সংযঁ॑ত্তা আসন্ন্ । তে দে॒বা বি॑জ॒য-মু॑প॒যন্তঃ॑ । অ॒গ্নৌ বা॒মং-বঁসু॒ স-ন্ন্য॑দধত । ই॒দমু॑ নো ভবিষ্যতি । যদি॑ নো জে॒ষ্যন্তীতি॑ । তদ॒গ্নির্নো-থ্সহ॑মশক্নোত্ । তত্-ত্রে॒ধা বিন্য॑দধাত্ । প॒শুষু॒ তৃতী॑যম্ । অ॒ফ্সু তৃতী॑যম্ । আ॒দি॒ত্যে তৃতী॑যম্ ॥ 45 ॥

ত-দ্দে॒বা বি॒জিত্য॑ । পুন॒রবা॑রুরুথ্সন্ত । তে᳚-ঽগ্নযে॒ পব॑মানায পুরো॒ডাশ॑-ম॒ষ্টাক॑পাল॒-ন্নির॑বপন্ন্ । প॒শবো॒ বা অ॒গ্নিঃ পব॑মানঃ । যদে॒ব প॒শুষ্বাসী᳚ত্ । তত্-তেনাবা॑রুন্ধত । তে᳚-ঽগ্নযে॑ পাব॒কায॑ । আপো॒ বা অ॒গ্নিঃ পা॑ব॒কঃ । যদে॒বাফ্স্বাসী᳚ত্ । তত্-তেনাবা॑রুন্ধত ॥ 46 ॥

তে᳚-ঽগ্নযে॒ শুচ॑যে । অ॒সৌ বা আ॑দি॒ত্যো᳚-ঽগ্নি-শ্শুচিঃ॑ । যদে॒বাদি॒ত্য আসী᳚ত্ । তত্-তেনাবা॑রুন্ধত ॥ ব্র॒হ্ম॒বা॒দিনো॑ বদন্তি । ত॒নুবো॒ বাবৈতা অ॑গ্ন্যা॒ধেয॑স্য । আ॒গ্নে॒যো বা অ॒ষ্টাক॑পালো ঽগ্ন্যা॒ধেয॒মিতি॑ । যত্ত-ন্নি॒র্বপে᳚ত্ । নৈতানি॑ । যথা॒-ঽঽত্মা স্যাত্ ॥ 47 ॥

নাঙ্গা॑নি । তা॒দৃগে॒ব তত্ । যদে॒তানি॑ নি॒র্বপে᳚ত্ । ন তম্ । যথা-ঽঙ্গা॑নি॒ স্যুঃ । নাত্মা । তা॒দৃগে॒ব তত্ । উ॒ভযা॑নি স॒হনি॒রুপ্যা॑ণি । য॒জ্ঞস্য॑ সাত্ম॒ত্বায॑ ॥ উ॒ভযং॒-বাঁ এ॒তস্যে᳚ন্দ্রি॒যং-বীঁ॒র্য॑মাপ্যতে ॥ 48 ॥

যো᳚-ঽগ্নিমা॑ধ॒ত্তে । ঐ॒ন্দ্রা॒গ্ন-মেকা॑দশকপাল॒- মনু॒ নির্ব॑পেত্ । আ॒দি॒ত্য-ঞ্চ॒রুম্ । ই॒ন্দ্রা॒গ্নী বৈ দে॒বানা॒-মযা॑তযামানৌ । যে এ॒ব দে॒বতে॒ অযা॑তযাম্নী । তাভ্যা॑মে॒বাস্মা॑ ইন্দ্রি॒যং-বীঁ॒র্য॑মব॑- রুন্ধে । আ॒দি॒ত্যো ভ॑বতি । ই॒যং-বাঁ অদি॑তিঃ । অ॒স্যামে॒ব প্রতি॑তিষ্ঠতি ॥ ধে॒ন্বৈ বা এ॒ত-দ্রেতঃ॑ ॥ 49 ॥

যদাজ্য᳚ম্ । অ॒ন॒ডুহ॑স্তণ্ডু॒লাঃ । মি॒থু॒নমে॒বাব॑-রুন্ধে । ঘৃ॒তে ভ॑বতি । য॒জ্ঞস্যালূ᳚ক্ষান্তত্বায ॥ চ॒ত্বার॑ আর্ষে॒যাঃ প্রাশ্ঞ॑ন্তি । দি॒শামে॒ব জ্যোতি॑ষি জুহোতি ॥ প॒শবো॒ বা এ॒তানি॑ হ॒বীগ্ংষি॑ । এ॒ষ রু॒দ্রঃ । যদ॒গ্নিঃ ॥ 50 ॥

যথ্স॒দ্য এ॒তানি॑ হ॒বীগ্ংষি॑ নি॒র্বপে᳚ত্ । রু॒দ্রায॑ প॒শূনপি॑ দদ্ধ্যাত্ । অ॒প॒শু-র্যজ॑মান-স্স্যাত্ । যন্নানু॑নি॒র্বপে᳚ত্ । অন॑বরুদ্ধা অস্য প॒শবঃ॑ স্যুঃ । দ্বা॒দ॒শসু॒ রাত্রী॒ষ্বনু॒ নির্ব॑পেত্ । সং॒বঁ॒থ্স॒র প্র॑তিমা॒ বৈ দ্বাদ॑শ॒ রাত্র॑যঃ । সং॒বঁ॒থ্স॒রেণৈ॒বাস্মৈ॑ রু॒দ্রগ্ং শ॑মযি॒ত্বা । প॒শূনব॑ রুন্ধে ॥ যদেক॑-মেকমে॒তানি॑ হ॒বীগ্ংষি॑ নি॒র্বপে᳚ত্ ॥ 51 ॥

যথা॒ ত্রীণ্যা॒বপ॑নানি পূ॒রযে᳚ত্ । তা॒দৃক্তত্ । ন প্র॒জন॑ন॒মুচ্ছিগ্ং॑ষেত্ । এক॑-ন্নি॒রুপ্য॑ । উত্ত॑রে॒ সম॑স্যেত্ । তৃ॒তীয॑মে॒বাস্মৈ॑ লো॒কমুচ্ছিগ্ং॑ষতি প্র॒জন॑নায । ত-ম্প্র॒জযা॑ প॒শুভি॒রনু॒ প্রজা॑যতে । অথো॑ য॒জ্ঞস্যৈ॒বৈষা-ঽভিক্রা᳚ন্তিঃ ॥ র॒থ॒চ॒ক্র-ম্প্রব॑র্তযতি । ম॒নু॒ষ্য॒র॒থেনৈ॒ব দে॑বর॒থ-ম্প্র॒ত্যব॑রোহতি ॥ 52 ॥

ব্র॒হ্ম॒বা॒দিনো॑ বদন্তি । হো॒ত॒ব্য॑-মগ্নিহো॒ত্রাং(3) নহো॑ত॒ব্যা(3)মিতি॑ । য-দ্যজু॑ষা জুহু॒যাত্ । অয॑থাপূর্ব॒মাহু॑তী জুহুযাত্ । যন্ন জু॑হু॒যাত্ । অ॒গ্নিঃ পরা॑ভবেত্ । তূ॒ষ্ণীমে॒ব হো॑ত॒ব্য᳚ম্ । য॒থা॒পূ॒র্ব-মাহু॑তী জু॒হোতি॑ । নাগ্নিঃ পরা॑ভবতি ॥ অ॒গ্নীধে॑ দদাতি ॥ 53 ॥

অ॒গ্নিমু॑খা-নে॒বর্তূ-ন্প্রী॑ণাতি । উ॒প॒বর্হ॑ণ-ন্দদাতি । রূ॒পাণা॒মব॑-রুদ্ধ্যৈ । অশ্ব॑-ম্ব্র॒হ্মণে᳚ । ই॒ন্দ্রি॒যমে॒বাব॑-রুন্ধে । ধে॒নুগ্ং হোত্রে᳚ । আ॒শিষ॑ এ॒বাব॑রুন্ধে । অ॒ন॒ড্বাহ॑-মদ্ধ্ব॒র্যবে᳚ । বহ্নি॒র্বা অ॑ন॒ড্বান্ । বহ্নি॑রদ্ধ্ব॒র্যুঃ ॥ 54 ॥

বহ্নি॑নৈ॒ব বহ্নি॑ য॒জ্ঞস্যাব॑-রুন্ধে । মি॒থু॒নৌ গাবৌ॑ দদাতি । মি॒থু॒নস্যাব॑-রুদ্ধ্যৈ । বাসো॑ দদাতি । স॒র্ব॒ দে॒ব॒ত্যং॑-বৈঁ বাসঃ॑ । সর্বা॑ এ॒ব দে॒বতাঃ᳚ প্রীণাতি । আ দ্বা॑দ॒শভ্যো॑ দদাতি । দ্বাদ॑শ॒ মাসা᳚-স্সংবঁথ্স॒রঃ । সং॒বঁ॒থ্স॒র এ॒ব প্রতি॑ তিষ্ঠতি । কাম॑মূ॒র্ধ্ব-ন্দেয᳚ম্ । অপ॑রিমিত॒স্যাব॑-রুদ্ধ্যৈ ॥ 55 ॥

(আ॒দি॒ত্যে তৃতী॑য - ম॒ফ্স্বাসী॒-ত্ত-ত্তেনাবা॑রুন্ধত॒ - স্যা - দা᳚প্যতে॒ - রেতো॒ - ঽগ্নি - রেক॑মেক মে॒তানি॑ হ॒বিগ্ংষি॑ নি॒র্বপে᳚ত্ - প্র॒ত্যব॑রোহতি - দদাত্য - দ্ধ্ব॒র্যু--র্ দেয॒ মেক॑-ঞ্চ) (অ. 6)

অনুবাকং 7 - আধানমন্ত্রাঃ

ঘ॒র্ম-শ্শির॒স্তদ॒যম॒গ্নিঃ । স-ম্প্রি॑যঃ প॒শুভি॑-র্ভুবত্ । ছ॒র্দিস্তো॒কায॒ তন॑যায যচ্ছ ॥ বাতঃ॑ প্রা॒ণস্তদ॒যম॒গ্নিঃ । স-ম্প্রি॑যঃ প॒শুভি॑-র্ভুবত্ । স্ব॒দি॒ত-ন্তো॒কায॒ তন॑যায পি॒তু-ম্প॑চ ॥ প্রাচী॒মনু॑ প্র॒দিশ॒-ম্প্রেহি॑ বি॒দ্বান্ । অ॒গ্নের॑গ্নে পু॒রো অ॑গ্নি-র্ভবে॒হ । বিশ্বা॒ আশা॒ দীদ্যা॑নো॒ বিভা॑হি । ঊর্জ॑-ন্নো ধেহি দ্বি॒পদে॒ চতু॑ষ্পদে ॥ 56 ॥

অ॒র্কশ্চক্ষু॒-স্তদ॒সৌ সূর্য॒স্তদ॒যম॒গ্নিঃ । সম্প্রি॑যঃ প॒শুভি॑-র্ভুবত্ । য-ত্তে॑ শুক্র শু॒ক্রং-বঁর্চঃ॑ শু॒ক্রা ত॒নূঃ । শু॒ক্র-ঞ্জ্যোতি॒রজ॑স্রম্ । তেন॑ মে দীদিহি॒ তেন॒ ত্বা-ঽঽদ॑ধে । অ॒গ্নিনা᳚-ঽগ্নে॒ ব্রহ্ম॑ণা ॥ আ॒ন॒শে ব্যা॑নশে॒ সর্ব॒মাযু॒-র্ব্যা॑নশে ॥ যে তে॑ অগ্নে শি॒বে ত॒নুবৌ᳚ । বি॒রাট্ চ॑ স্ব॒রাট্ চ॑ । তে মা বি॑শতা॒-ন্তে মা॑ জিন্বতাম্ ॥ 57 ॥

যে তে॑ অগ্নে শি॒বে ত॒নুবৌ᳚ । স॒ম্রাট্ চা॑ভি॒ভূশ্চ॑ । তে মা বি॑শতা॒-ন্তে মা॑ জিন্বতাম্ । যে তে॑ অগ্নে শি॒বে ত॒নুবৌ᳚ । বি॒ভূশ্চ॑ পরি॒ভূশ্চ॑ । তে মা বি॑শতা॒-ন্তে মা॑ জিন্বতাম্ । যে তে॑ অগ্নে শি॒বে ত॒নুবৌ᳚ । প্র॒ভ্বী চ॒ প্রভূ॑তিশ্চ । তে মা বি॑শতা॒-ন্তে মা॑ জিন্বতাম্ । যাস্তে॑ অগ্নে শি॒বাস্ত॒নুবঃ॑ । তাভি॒স্ত্বা ঽঽদ॑ধে ॥ যাস্তে॑ অগ্নে ঘো॒রাস্ত॒নুবঃ॑ । তাভি॑র॒মু-ঙ্গ॑চ্ছ ॥ 58 ॥

(চতু॑ষ্পদে - জিন্বতাং - ত॒নুব॒ স্ত্রীণি॑ চ ) (অ. 7)

অনুবাকং 8 - এতদ্ব্রাহ্মণং

ই॒মে বা এ॒তে লো॒কা অ॒গ্নযঃ॑ । তে যদব্যা॑বৃত্তা আধী॒যেরন্ন্॑ । শো॒চযে॑যু॒-র্যজ॑মানম্ । ঘ॒র্ম-শ্শির॒ ইতি॒ গার্হ॑পত্য॒-মাদ॑ধাতি । বাতঃ॑ প্রা॒ণ ইত্য॑ন্বাহার্য॒-পচ॑নম্ । অ॒র্ক-শ্চক্ষু॒রিত্যা॑-হব॒নীয᳚ম্ । তেনৈ॒বৈনা॒ন্ ব্যাব॑র্তযতি । তথা॒ ন শো॑চযন্তি॒ যজ॑মানম্ ॥ র॒থ॒ন্ত॒র-ম॒ভিগা॑যতে॒ গার্হ॑পত্য আধী॒যমা॑নে । রাথ॑ন্তরো॒ বা অ॒যং-লোঁ॒কঃ ॥ 59 ॥

অ॒স্মিন্নে॒বৈনং॑-লোঁ॒কে প্রতি॑ষ্ঠিত॒-মাধ॑ত্তে । বা॒ম॒দে॒ব্য-ম॒ভিগা॑যত উদ্ধ্রি॒যমা॑ণে । অ॒ন্তরি॑ক্ষং॒-বৈঁ বা॑মদে॒ব্যম্ । অ॒ন্তরি॑ক্ষ এ॒বৈন॒-ম্প্রতি॑ষ্ঠিত॒-মাধ॑ত্তে । অথো॒ শান্তি॒-র্বৈ বা॑মদে॒ব্যম্ । শা॒ন্তমে॒বৈন॑-ম্পশ॒ব্য॑মুদ্ধ॑রতে । বৃ॒হদ॒ভিগা॑যত আহব॒নীয॑ আধী॒যমা॑নে । বার্হ॑তো॒ বা অ॒সৌ লো॒কঃ । অ॒মুষ্মি॑ন্নে॒বৈনং॑-লোঁ॒কে প্রতি॑ষ্ঠিত॒-মাধ॑ত্তে ॥ প্র॒জাপ॑তি-র॒গ্নি-ম॑সৃজত ॥ 60 ॥

সো-ঽশ্বো॒ বারো॑ ভূ॒ত্বা পরাং॑ঐত্ । তং-বাঁ॑রব॒ন্তীযে॑নাবারযত ।ত-দ্বা॑রব॒ন্তীয॑স্য বারবন্তীয॒ত্বম্ । শ্যৈ॒তেন॑ শ্যে॒তী অ॑কুরুত ।তচ্ছ্যৈ॒তস্য॑ শ্যৈত॒ত্বম্ । য-দ্বা॑রব॒ন্তীয॑-মভি॒গায॑তে । বা॒র॒যি॒ত্বৈবৈন॒-ম্প্রতি॑ষ্ঠিত॒-মাধ॑ত্তে । শ্যৈ॒তেন॑ শ্যে॒তী কু॑রুতে ॥ ঘ॒র্ম-শ্শির॒ ইতি॒ গার্হ॑পত্য॒-মাদ॑ধাতি । সশী॑র্ষাণ-মে॒বৈন॒-মাধ॑ত্তে ॥ 61 ॥

উপৈ॑ন॒মুত্ত॑রো য॒জ্ঞো ন॑মতি ॥ রু॒দ্রো বা এ॒ষঃ । যদ॒গ্নিঃ । স আ॑ধী॒যমা॑ন ঈশ্ব॒রো যজ॑মানস্য প॒শূন্ হিগ্ংসি॑তোঃ । স-ম্প্রি॑যঃ প॒শুভি॑-র্ভুব॒দিত্যা॑হ । প॒শুভি॑রে॒বৈন॒গ্ং॒ সম্প্রি॑য-ঙ্করোতি । প॒শূ॒না-মহিগ্ং॑সাযৈ ॥ ছ॒র্দিস্তো॒কায॒ তন॑যায য॒চ্ছেত্যা॑হ ।আ॒শিষ॑মে॒বৈতা-মাশা᳚স্তে ॥ বাতঃ॑ প্রা॒ণ ইত্য॑ন্বাহার্য॒-পচ॑নম্ ॥ 62 ॥

সপ্রা॑ণ-মে॒বৈন॒-মাধ॑ত্তে ॥ স্ব॒দি॒ত-ন্তো॒কায॒ তন॑যায পি॒তু-ম্প॒চেত্যা॑হ । অন্ন॑মে॒বাস্মৈ᳚ স্বদযতি ॥ প্রাচী॒মনু॑ প্র॒দিশ॒-ম্প্রেহি॑ বি॒দ্বানিত্যা॑হ । বিভ॑ক্তিরে॒বৈন॑যো॒স্সা । অথো॒ নানা॑ বীর্যাবে॒বৈনৌ॑ কুরুতে ॥ ঊর্জ॑-ন্নো ধেহি দ্বি॒পদে॒ চতু॑ষ্পদ॒ ইত্যা॑হ । আ॒শিষ॑মে॒বৈতামাশা᳚স্তে ॥ অ॒র্ক-শ্চক্ষু॒রিত্যা॑-হব॒নীয᳚ম্ । অ॒র্কো বৈ দে॒বানা॒মন্ন᳚ম্ ॥ 63 ॥

অন্ন॑মে॒বাব॑ রুন্ধে ॥ তেন॑ মে দীদি॒হীত্যা॑হ । সমি॑ন্ধ এ॒বৈন᳚ম্ ॥ আ॒ন॒শে ব্যা॑নশ॒ ইতি॒ ত্রিরুদি॑ঙ্গযতি । ত্রয॑ ই॒মে লো॒কাঃ । এ॒ষ্বে॑বৈনং॑-লোঁ॒কেষু॒ প্রতি॑ষ্ঠিত॒-মাধ॑ত্তে ॥ তত্-তথা॒ ন কা॒র্য᳚ম্ । বীঙ্গি॑ত॒ম প্র॑তিষ্ঠিত॒-মাদ॑ধীত । উ॒দ্ধৃত্যৈ॒-বাধাযা॑-ভি॒মন্ত্রিযঃ॑ । অবী᳚ঙ্গিত-মে॒বৈন॒-ম্প্রতি॑ষ্ঠিত॒-মাধ॑ত্তে ॥ বি॒রাট্ চ॑ স্ব॒রাট্ চ॒ যাস্তে॑ অগ্নে শি॒বাস্ত॒নুব॒-স্তাভি॒স্ত্বা ঽঽদ॑ধ॒ ইত্যা॑হ । এ॒তা বা অ॒গ্নে-শ্শি॒বাস্ত॒নুবঃ॑ । তাভি॑রে॒বৈন॒গ্ং॒ সম॑র্ধযতি ॥ যাস্তে॑ অগ্নে ঘো॒রাস্ত॒নুব॒ স্তাভি॑র॒মু-ঙ্গ॒চ্ছেতি॑ ব্রূযা॒দ্য-ন্দ্বি॒ষ্যাত্ । তাভি॑রে॒বৈন॒-ম্পরা॑ভাবযতি ॥ 64 ॥

(লো॒কো॑ - ঽসৃজতৈন॒ - মাধ॑ত্তে - ঽন্বাহার্য॒পচ॑নং - দে॒বানা॒মন্ন॑ - মেন॒-ম্প্রতি॑ষ্ঠিত॒মাধ॑ত্তে॒ পঞ্চ॑ চ) (অ. 8)

অনুবাকং 9 - ব্রহ্মৌদনম্

শ॒মী॒গ॒র্ভাদ॒গ্নি-ম্ম॑ন্থতি । এ॒ষা বা অ॒গ্নে-র্য॒জ্ঞিযা॑ ত॒নূঃ । তামে॒বাস্মৈ॑ জনযতি ॥ অদি॑তিঃ পু॒ত্রকা॑মা । সা॒দ্ধ্যেভ্যো॑ দে॒বেভ্যো᳚ ব্রহ্মৌদ॒ন-ম॑পচত্ । তস্যা॑ উ॒চ্ছেষ॑ণ-মদদুঃ । ত-ত্প্রাশ্ঞা᳚ত্ । সা রেতো॑-ঽধত্ত । তস্যৈ॑ ধা॒তা চা᳚র্য॒মা চা॑জাযেতাম্ । সা দ্বি॒তীয॑-মপচত্ ॥ 65 ॥

তস্যা॑ উ॒চ্ছেষ॑ণ-মদদুঃ । ত-ত্প্রাশ্ঞা᳚ত্ । সা রেতো॑-ঽধত্ত । তস্যৈ॑ মি॒ত্রশ্চ॒ বরু॑ণশ্চাজাযেতাম্ । সা তৃ॒তীয॑-মপচত্ । তস্যা॑ উ॒চ্ছেষ॑ণ-মদদুঃ । ত-ত্প্রাশ্ঞা᳚ত্ । সা রেতো॑-ঽধত্ত । তস্যা॒ অগ্ংশ॑শ্চ॒ ভগ॑শ্চাজাযেতাম্ । সা চ॑তু॒র্থ-ম॑পচত্ ॥ 66 ॥

তস্যা॑ উ॒চ্ছেষ॑ণ-মদদুঃ । ত-ত্প্রাশ্ঞা᳚ত্ । সা রেতো॑-ঽধত্ত । তস্যা॒ ইন্দ্র॑শ্চ॒ বিব॑স্বাগ্শ্চা-জাযেতাম্ । ব্র॒হ্মৌ॒দ॒ন-ম্প॑চতি । রেত॑ এ॒ব ত-দ্দ॑ধাতি ॥ প্রাশ্ঞ॑ন্তি ব্রাহ্ম॒ণা ও॑দ॒নম্ ॥ যদাজ্য॑-মু॒চ্ছিষ্য॑তে । তেন॑ স॒মিধো॒-ঽভ্যজ্যাদ॑ধাতি । উ॒চ্ছেষ॑ণা॒দ্বা অদি॑তী॒ রেতো॑-ঽধত্ত ॥ 67 ॥

উ॒চ্ছেষ॑ণাদে॒ব ত-দ্রেতো॑ ধত্তে ॥ অস্থি॒ বা এ॒তত্ । য-থ্স॒মিধঃ॑ । এ॒ত-দ্রেতঃ॑ । যদাজ্য᳚ম্ । যদাজ্যে॑ন স॒মিধো॒-ঽভ্যজ্যা॒দধা॑তি । অস্থ্যে॒ব ত-দ্রেত॑সি দধাতি ॥ তি॒স্র আদ॑ধাতি মিথুন॒ত্বায॑ ॥ ইয॑তী-র্ভবন্তি । প্র॒জাপ॑তিনা যজ্ঞমু॒খেন॒ সম্মি॑তাঃ ॥ 68 ॥

ইয॑তী-র্ভবন্তি । য॒জ্ঞ॒প॒রুষা॒ সম্মি॑তাঃ । ইয॑তী-র্ভবন্তি । এ॒তাব॒দ্বৈ পুরু॑ষে বী॒র্য᳚ম্ । বী॒র্য॑ সম্মিতাঃ ॥ আ॒র্দ্রা ভ॑বন্তি । আ॒র্দ্রমি॑ব॒ হি রেতঃ॑ সি॒চ্যতে᳚ ॥ চিত্রি॑যস্যাশ্ব॒ত্থস্যাদ॑ধাতি । চি॒ত্রমে॒ব ভ॑বতি ॥ ঘৃ॒তব॑তীভি॒-রাদ॑ধাতি ॥ 69 ॥

এ॒তদ্বা অ॒গ্নেঃ প্রি॒য-ন্ধাম॑ । য-দ্ঘৃ॒তম্ । প্রি॒যেণৈ॒বৈন॒-ন্ধাম্না॒ সম॑র্ধযতি । অথো॒ তেজ॑সা ॥ গা॒য॒ত্রীভি॑-র্ব্রাহ্ম॒ণস্যাদ॑দ্ধ্যাত্ । গা॒য॒ত্রছ॑ন্দা॒ বৈ ব্রা᳚হ্ম॒ণঃ । স্বস্য॒ ছন্দ॑সঃ প্রত্যযন॒স্ত্বায॑ । ত্রি॒ষ্টুগ্ভী॑-রাজ॒ন্য॑স্য । ত্রি॒ষ্টু-প্ছ॑ন্দা॒ বৈ রা॑জ॒ন্যঃ॑ । স্বস্য॒ ছন্দ॑সঃ প্রত্যযন॒স্ত্বায॑ ॥ 70 ॥

জগ॑তীভি॒-র্বৈশ্য॑স্য । জগ॑তী ছন্দা॒ বৈ বৈশ্যঃ॑ । স্বস্য॒ ছন্দ॑সঃ প্রত্যযন॒স্ত্বায॑ ॥ তগ্ং সং॑বঁথ্স॒র-ঙ্গো॑পাযেত্ । সং॒বঁ॒থ্স॒রগ্ং হি রেতো॑ হি॒তং-বঁর্ধ॑তে ॥ য-দ্যে॑নগ্ং সংবঁথ্স॒রে নোপ॒নমে᳚ত্ । স॒মিধঃ॒ পুন॒রাদ॑দ্ধ্যাত্ । রেত॑ এ॒ব তদ্ধি॒তং-বঁর্ধ॑মানমেতি ॥ ন মা॒গ্ং॒স-ম॑শ্ঞীযাত্ । ন স্ত্রিয॒মুপে॑যাত্ ॥ 71 ॥

য-ন্মা॒গ্ং॒স-ম॑শ্ঞী॒যাত্ । যথ্স্ত্রিয॑-মুপে॒যাত্ । নির্বী᳚র্য-স্স্যাত্ । নৈন॑ম॒গ্নি-রুপ॑নমেত্ ॥ শ্ব আ॑ধা॒স্যমা॑নো ব্রহ্মৌদ॒ন-ম্প॑চতি । আ॒দি॒ত্যা বা ই॒ত উ॑ত্ত॒মা-স্সু॑ব॒র্গং-লোঁ॒কমা॑যন্ন্ । তে বা ই॒তো যন্ত॒-ম্প্রতি॑নুদন্তে । এ॒তে খলু॒ বাবাদি॒ত্যাঃ । য-দ্ব্রা᳚হ্ম॒ণাঃ । তৈরে॒ব স॒ত্ব-ঙ্গ॑চ্ছতি ॥ 72 ॥

নৈন॒-ম্প্রতি॑নুদন্তে ॥ ব্র॒হ্ম॒বা॒দিনো॑ বদন্তি । ক্বা॑ সঃ । অ॒গ্নিঃ কা॒র্যঃ॑ । যো᳚-ঽস্মৈ প্র॒জা-ম্প॒শূ-ন্প্র॑জ॒নয॒তীতি॑ । শল্কৈ॒স্তাগ্ং রাত্রি॑ম॒গ্নি-মি॑ন্ধীত । তস্মি॑-ন্নুপব্যু॒ষম॒রণী॒ নিষ্ট॑পেত্ । যথ॑র্ষ॒ভায॑ বাশি॒তা ন্যা॑বিচ্ছা॒যতি॑ । তা॒দৃগে॒ব তত্ ॥ অ॒পো॒দূহ্য॒ ভস্মা॒গ্নি-ম্ম॑ন্থতি ॥ 73 ॥

সৈব সা-ঽগ্নে-স্সন্ত॑তিঃ ॥ ত-ম্ম॑থি॒ত্বা প্রাঞ্চ॒মুদ্ধ॑রতি । সং॒বঁ॒থ্স॒রমে॒ব ত-দ্রেতো॑ হি॒ত-ম্প্রজ॑নযতি ॥ অনা॑হিত॒-স্তস্যা॒গ্নি-রিত্যা॑হুঃ । য-স্স॒মিধো-ঽনা॑ধাযা॒গ্নি-মা॑ধ॒ত্ত ইতি॑ । তা-স্সং॑বঁথ্স॒রে পু॒রস্তা॒-দাদ॑দ্ধ্যাত্ । সং॒বঁ॒থ্স॒রাদে॒বৈন॑-মব॒রুদ্ধ্যা-ধ॑ত্তে ॥ যদি॑ সংবঁথ্স॒রে ঽনাদ॒দ্ধ্যাত্ । দ্বা॒দ॒শ্যা᳚-ম্পু॒রস্তা॒-দাদ॑দ্ধ্যাত্ । সং॒বঁ॒থ্স॒র প্র॑তিমা॒ বৈ দ্বাদ॑শ॒ রাত্র॑যঃ । সং॒বঁ॒থ্স॒রমে॒বাস্যাহি॑তা ভবন্তি ॥ যদি॑ দ্বাদ॒শ্যা᳚-ন্নাদ॒দ্ধ্যাত্ । ত্র্য॒হে পু॒রস্তা॒দাদ॑দ্ধ্যাত্ । আহি॑তা এ॒বাস্য॑ ভবন্তি ॥ 74 ॥

(দ্বি॒তীয॑মপচচ্ - চতু॒র্থম॑পচ॒ - দদি॑তী॒ রেতো॑-ঽধত্ত॒ - সম্মি॑তা -

ঘৃ॒তব॑তীভি॒রাদ॑ধাতি - রাজ॒ন্যঃ॑ স্বস্য॒ ছন্দ॑সঃ প্রত্যযন॒স্ত্বা - যে॑যা-দ্- গচ্ছতি - মন্থতি॒ - রাত্র॑য শ্চ॒ত্বারি॑ চ) (অ. 9)

অনুবাকং 10 - পঞ্চাগ্ন্যাধানম্

প্র॒জাপ॑তিঃ প্র॒জা অ॑সৃজত । স রি॑রিচা॒নো॑-ঽমন্যত । স তপো॑-ঽতপ্যত । স আ॒ত্মন্ বী॒র্য॑-মপশ্যত্ । তদ॑বর্ধত । তদ॑স্মা॒-থ্সহ॑সো॒র্ধ্ব-ম॑সৃজ্যত । সা বি॒রাড॑ভবত্ । তা-ন্দে॑বাসু॒রা ব্য॑গৃহ্ণত । সো᳚-ঽব্রবী-ত্প্র॒জাপ॑তিঃ । মম॒ বা এ॒ষা ॥ 75 ॥

দোহা॑ এ॒ব যু॒ষ্মাক॒মিতি॑ ॥ সা ততঃ॒ প্রাচ্যুদ॑ক্রামত্ । ত-ত্প্র॒জাপ॑তিঃ॒ পর্য॑গৃহ্ণাত্ । অথ॑র্ব পি॒তু-ম্মে॑ গোপা॒যেতি॑ । সা দ্বি॒তীয॒-মুদ॑ক্রামত্ । ত-ত্প্র॒জাপ॑তিঃ॒ পর্য॑গৃহ্ণাত্ । নর্য॑ প্র॒জা-ম্মে॑ গোপা॒যেতি॑ । সা তৃ॒তীয॒-মুদ॑ক্রামত্ । ত-ত্প্র॒জাপ॑তিঃ॒ পর্য॑গৃহ্ণাত্ । শগ্গ্স্য॑ প॒শূ-ন্মে॑ গোপা॒যেতি॑ ॥ 76 ॥

সা চ॑তু॒র্থ-মুদ॑ক্রামত্ । ত-ত্প্র॒জাপ॑তিঃ॒ পর্য॑গৃহ্ণাত্ । সপ্র॑থ স॒ভা-ম্মে॑ গোপা॒যেতি॑ । সা প॑ঞ্চ॒ম-মুদ॑ক্রামত্ । ত-ত্প্র॒জাপ॑তিঃ॒ পর্য॑গৃহ্ণাত্ । অহে॑ বুদ্ধ্নিয॒ মন্ত্র॑-ম্মে গোপা॒যেতি॑ । অ॒গ্নীন্ বাব সা তান্ ব্য॑ক্রমত । তা-ন্প্র॒জাপ॑তিঃ॒ পর্য॑গৃহ্ণাত্ । অথো॑ প॒ঙ্ক্তিমে॒ব ॥ প॒ঙ্ক্তির্বা এ॒ষা ব্রা᳚হ্ম॒ণে প্রবি॑ষ্টা ॥ 77 ॥

তামা॒ত্মনো-ঽধি॒ নির্মি॑মীতে । যদ॒গ্নি-রা॑ধী॒যতে᳚ । তস্মা॑-দে॒তাব॑ন্তো॒-ঽগ্নয॒ আধী॑যন্তে । পাঙ্ক্তং॒-বাঁ ই॒দগ্ং সর্ব᳚ম্ । পাঙ্ক্তে॑নৈ॒ব পাঙ্ক্তগ্গ্॑ স্পৃণোতি ॥ অথ॑র্ব পি॒তু-ম্মে॑ গোপা॒যেত্যা॑হ । অন্ন॑মে॒বৈ তেন॑ স্পৃণোতি । নর্য॑ প্র॒জা-ম্মে॑ গোপা॒যেত্যা॑হ । প্র॒জামে॒বৈতেন॑ স্পৃণোতি । শগ্গ্স্য॑ প॒শূ-ন্মে॑ গোপা॒যেত্যা॑হ ॥ 78 ॥

প॒শূনে॒বৈতেন॑ স্পৃণোতি । সপ্র॑থ স॒ভা-ম্মে॑ গোপা॒যেত্যা॑হ । স॒ভামে॒বৈতেনॆ᳚ন্দ্রি॒যগ্গ্ স্পৃ॑ণোতি । অহে॑ বুদ্ধ্নিয॒ মন্ত্র॑-ম্মে গোপা॒যেত্যা॑হ । মন্ত্র॑মে॒বৈ তেন॒ শ্রিযগ্গ্॑ স্পৃণোতি ॥ যদ॑ন্বাহার্য॒-পচ॑নে-ঽন্বাহা॒র্য॑-ম্পচ॑ন্তি । তেন॒ সো᳚-ঽস্যা॒ভীষ্টঃ॑ প্রী॒তঃ । য-দ্গার্হ॑পত্য॒ আজ্য॑মধি॒শ্রয॑ন্তি॒ সম্পত্নী᳚র্যা॒জয॑ন্তি । তেন॒ সো᳚-ঽস্যা॒ভীষ্টঃ॑ প্রী॒তঃ । যদা॑হব॒নীযে॒ জুহ্ব॑তি ॥ 79 ॥

তেন॒ সো᳚-ঽস্যা॒ভীষ্টঃ॑ প্রী॒তঃ । যথ্স॒ভাযাং᳚-বিঁ॒জয॑ন্তে । তেন॒ সো᳚-ঽস্যা॒ভীষ্টঃ॑ প্রী॒তঃ । যদা॑বস॒থে-ঽন্ন॒গ্ং॒ হর॑ন্তি । তেন॒ সো᳚-ঽস্যা॒ভীষ্টঃ॑ প্রী॒তঃ । তথা᳚-ঽস্য॒ সর্বে᳚ প্রী॒তা অ॒ভীষ্টা॒ আধী॑যন্তে ॥ প্র॒ব॒স॒থ-মে॒ষ্যন্নে॒ব-মুপ॑তিষ্ঠে॒-তৈক॑মেকম্ । যথা᳚ ব্রাহ্ম॒ণায॑ গৃহেবা॒সিনে॑ পরি॒দায॑ গৃ॒হানেতি॑ । তা॒দৃগে॒ব তত্ ॥ পুন॑রা॒গ-ত্যোপ॑তিষ্ঠতে । সা ভা॑গেযমে॒বৈষা॒-ন্তত্ । সা তত॑ ঊ॒র্ধ্বা-ঽঽরো॑হত্ । সা রো॑হি॒ণ্য॑ভবত্ । ত-দ্রো॑হি॒ণ্যৈ রো॑হিণি॒ত্বম্ । রো॒হি॒ণ্যা-ম॒গ্নি-মাদ॑ধীত । স্ব এ॒বৈনং॒-যোঁনৌ॒ প্রতি॑ষ্ঠিত॒-মাধ॑ত্তে । ঋ॒দ্ধ্নোত্যে॑নেন ॥ 80 ॥

(এ॒ষা - প॒শূন্মে॑ গোপা॒যেতি॒ - প্রবি॑ষ্টা -

প॒শূন্মে॑ গোপা॒যেত্যা॑হ॒ - জুহ্ব॑তি - তিষ্ঠতে স॒প্ত চ॑) (অ. 10)

(ব্রহ্ম॒ সন্ধ॑ত্তং॒ - কৃত্তি॑কা॒ - সূদ্ধ॑ন্তি - দ্বাদ॒শসু॑ - প্র॒জাপ॑তি-র্বা॒চো - দে॑বাসু॒রাস্তদ॒গ্নির্নো-দ্- ঘ॒র্ম-শ্শির॑ - ই॒মে বৈ - শ॑মীগ॒র্ভাত্ - প্র॒জাপ॑তি॒-স্স রি॑রিচা॒ন-স্সতপ॒-স্স আ॒ত্মন্ বী॒র্য॑-ন্দশ॑ )

(ব্রহ্ম॒ সন্ধ॑ত্তং॒ - তৌ দি॒ব্যা - বথো॑ শ॒ত্বাংযঁ॒ - প্রাচ্যে॑ষাং॒ - ঁযদু॒পর্যু॑পরি॒ - য-থ্স॒দ্যঃ - সো-ঽশ্বো॒ বারো॑ ভূ॒ত্বা - জগ॑তীভি॒ রশী॑তিঃ)

(ব্রহ্ম॒ সন্ধ॑ত্ত - মৃ॒দ্ধ্নোত্যে॑নেন)

॥ হরিঃ॑ ওম্ ॥

॥ কৃষ্ণ যজুর্বেদীয তৈত্তিরীয ব্রাহ্মণে প্রথমাষ্টকে প্রথমঃ প্রপাঠক-স্সমাপ্তঃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe prathamāṣṭake prathamaḥ prapāṭhakaḥ - agnyādheyabrāhmaṇaṃ

o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,

śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||

brahma॒ sandha̭tta॒-ntanmḙ jinvatam | kṣa॒tragṃ sandha̭tta॒-ntanmḙ jinvatam | iṣa॒gṃ॒ sandha̭tta॒-ntā-mmḙ jinvatam | ūrja॒gṃ॒ sandha̭tta॒-ntā-mmḙ jinvatam | ra॒yigṃ sandha̭tta॒-ntā-mmḙ jinvatam | puṣṭi॒gṃ॒ sandha̭tta॒-ntā-mmḙ jinvatam | pra॒jāgṃ sandha̭tta॒-ntā-mmḙ jinvatam | pa॒śū-nthsandha̭tta॒-ntānmḙ jinvatam || stu॒to̭-'si॒ jana̭dhāḥ | de॒vāstvā̭ śukra॒pāḥ praṇa̭yantu || 1 ||

su॒vīrāḥ᳚ pra॒jāḥ pra̭ja॒naya॒-nparī̭hi | śu॒kra-śśu॒kraśo̭ciṣā || stu॒to̭-'si॒ jana̭dhāḥ | de॒vāstvā̭ manthi॒pāḥ praṇa̭yantu || su॒pra॒jāḥ pra॒jāḥ pra̭ja॒naya॒-nparī̭hi | ma॒nthī ma॒nthiśo̭ciṣā ||sa॒ja॒ṅgmā॒nau di॒va ā pṛ̭thi॒vyā-''yuḥ̭ | sandha̭tta॒-ntanmḙ jinvatam | prā॒ṇagṃ sandha̭tta॒-nta-mmḙ jinvatam | a॒pā॒nagṃ sandha̭tta॒-nta-mmḙ jinvatam || 2 ||

vyā॒nagṃ sandha̭tta॒-nta-mmḙ jinvatam | cakṣu॒-ssandha̭tta॒-ntanmḙ jinvatam | śrotra॒gṃ॒ sandha̭tta॒-ntanmḙ jinvatam | mana॒-ssandha̭tta॒-ntanmḙ jinvatam | vāca॒gṃ॒ sandha̭tta॒-ntā-mmḙ jinvatam || āyuḥ̭ stha॒ āyṷrme dhattam | āyṷ-rya॒jñāya̭ dhattam | āyṷ-rya॒jñapa̭taye dhattam | prā॒ṇa-ssthaḥ̭ prā॒ṇa-mmḙ dhattam | prā॒ṇaṃ-ya~॒jñāya̭ dhattam || 3 ||

prā॒ṇaṃ-ya~॒jñapa̭taye dhattam | cakṣuḥ̭ stha॒ścakṣṷrme dhattam | cakṣṷ-rya॒jñāya̭ dhattam | cakṣṷ-rya॒jñapa̭taye dhattam | śrotragg̭ stha॒-śśrotra̭-mme dhattam | śrotraṃ̭-ya~॒jñāya̭ dhattam | śrotraṃ̭-ya~॒jñapa̭taye dhattam | tau dḙvau śukrāmanthinau |ka॒lpaya̭ta॒-ndaivī॒rviśaḥ̭ | ka॒lpaya̭ta॒-mmānṷṣīḥ || 4 ||

iṣa॒-mūrja̭ma॒smāsṷ dhattam | prā॒ṇā-npa॒śuṣṷ | pra॒jā-mmayi̭ ca॒ yaja̭māne ca || nira̭sta॒-śśaṇḍaḥ̭ | nira̭sto॒ markaḥ̭ || apa̭nuttau॒ śaṇḍā॒markaṷ sa॒hāmunā᳚ || śu॒krasya̭ sa॒mida̭si | ma॒nthinaḥ̭ sa॒mida̭si || sa pra̭tha॒ma-ssaṅkṛ̭ti-rvi॒śvaka̭rmā | sa pra̭tha॒mo mi॒tro varṷṇo a॒gniḥ | sa pra̭tha॒mo bṛha॒spati̭ściki॒tvān | tasmā॒ indrā̭ya su॒tamājṷhomi || 5 ||

(na॒ya॒ - ntva॒pā॒nagṃ sandha̭ttaṃ॒ ta-mmḙ jinvataṃ - prā॒ṇaṃ-ya~॒jñāya̭ dhattaṃ॒ - mānṷṣī--r a॒gni-rdve ca̭) (a. 1)

kṛtti̭kā-sva॒gni-māda̭dhīta | e॒tadvā a॒gne-rnakṣa̭tram | ya-tkṛtti̭kāḥ | svāyā̭me॒vaina̭-nde॒vatā̭yāmā॒dhāya̭ | bra॒hma॒va॒rca॒sī bha̭vati || mukhaṃ॒-vā~ e॒tannakṣa̭trāṇām | ya-tkṛtti̭kāḥ | yaḥ kṛtti̭kā-sva॒gni-mā̭dha॒tte | mukhya̭ e॒va bha̭vati || atho॒ khalṷ || 6 ||

a॒gni॒-na॒kṣa॒tramitya-pa̭cāyanti | gṛ॒hānaḥa॒ dāhṷko bhavati || pra॒jāpa̭tī rohi॒ṇyā-ma॒gni-ma̭sṛjata | ta-nde॒vā ro̭hi॒ṇyā-māda̭dhata | tato॒ vai te sarvā॒-nrohā̭narohann | ta-dro̭hi॒ṇyai ro̭hiṇi॒tvam | yo ro̭hi॒ṇyā-ma॒gnimā̭dha॒tte | ṛ॒dhnotye॒va | sarvā॒-nrohā᳚n-rohati || de॒vā vai bha॒drā-ssanto॒-'gni-mādhi̭thsanta || 7 ||

teṣā॒manā̭hito॒ 'gnirāsī᳚t | athai᳚bhyo vā॒maṃ-va~svapā᳚krāmat | te puna̭rvasvo॒rāda̭dhata | tato॒ vai tān vā॒maṃ-va~sū॒pāva̭rtata | yaḥ pu॒rā bha॒dra-ssampāpī̭yā॒-nthsyāt | sa puna̭rvasvo-ra॒gni-māda̭dhīta | puna̭re॒vainaṃ̭-vā~॒maṃ-va~sū॒pāva̭rtate | bha॒dro bha̭vati || yaḥ kā॒mayḙta॒ dāna̭kāmā me pra॒jā-ssyu॒riti̭ | sa pūrva̭yoḥ॒ phalgṷnyo-ra॒gni-māda̭dhīta || 8 ||

a॒rya॒mṇo vā e॒tannakṣa̭tram | yatpūrve॒ phalgṷnī | a॒rya॒meti॒ tamā̭hu॒ryo dadā̭ti | dāna̭kāmā asmai pra॒jā bha̭vanti || yaḥ kā॒mayḙta bha॒gī syā॒miti̭ | sa utta̭rayoḥ॒ phalgṷnyo-ra॒gnimāda̭dhīta | bhaga̭sya॒ vā e॒tannakṣa̭tram | yadutta̭re॒ phalgṷnī | bha॒gyḙva bha̭vati || kā॒la॒ka॒ñjā vai nāmāsṷrā āsann || 9 ||

te sṷva॒rgāya̭ lo॒kāyā॒gni-ma̭cinvata | purṷṣa॒ iṣṭa̭kā॒-mupā̭dadhā॒t-purṷṣa॒ iṣṭa̭kām | sa indro᳚ brāhma॒ṇo bruvā̭ṇa॒ iṣṭa̭kā॒mupā̭dhatta | e॒ṣā mḙ ci॒trā nāmeti̭ | te sṷva॒rgaṃ-lo~॒kamāprāro̭hann | sa indra॒ iṣṭa̭kā॒māvṛ̭hat | te-'vā̭kīryanta | yḙ-'vākī᳚ryanta | ta ūrṇā॒vabha̭yo-'bhavann | dvāvuda̭patatām || 10 ||

tau di॒vyau śvānā̭vabhavatām | yo bhrātṛ̭vyavā॒-nthsyāt | sa ci॒trāyā̭-ma॒gni-māda̭dhīta | a॒va॒kīryai॒va bhrātṛ̭vyān | ojo॒ bala̭mindri॒yaṃ-vī~॒rya̭mā॒tman-dha̭tte || va॒santā᳚ brāhma॒ṇo᳚ 'gnimāda̭dhīta | va॒sa॒nto vai brā᳚hma॒ṇasya॒rtuḥ | sva e॒vaina̭-mṛ॒tāvā॒dhāya̭ | bra॒hma॒va॒rca॒sī bha̭vati | mukhaṃ॒-vā~ e॒tadṛ̭tū॒nām || 11 ||

ya-dva̭sa॒ntaḥ | yo va॒santā॒-'gnimā̭dha॒tte | mukhya̭ e॒va bha̭vati | atho॒ yoni̭mantame॒vaina॒-mprajā̭ta॒mādha̭tte | grī॒ṣme rā̭ja॒nya̭ āda̭dhīta | grī॒ṣmo vai rā̭ja॒nya̭sya॒rtuḥ | sva e॒vaina̭mṛ॒tāvā॒dhāya̭ | i॒ndri॒yā॒vī bha̭vati | śa॒radi॒ vaiśya॒ āda̭dhīta | śa॒radvai vaiśya̭sya॒rtuḥ || 12 ||

sva e॒vaina̭mṛ॒tāvā॒dhāya̭ | pa॒śu॒mā-nbha̭vati || na pūrva̭yoḥ॒ phalgṷnyo-ra॒gnimāda̭dhīta | e॒ṣā vai ja̭gha॒nyā̭ rātriḥ̭ saṃva~thsa॒rasya̭ | yatpūrve॒ phalgṷnī | pṛ॒ṣṭi॒ta e॒va saṃ̭va~thsa॒rasyā॒-gnimā॒dhāya̭ | pāpī̭yān-bhavati | utta̭rayo॒rāda̭dhīta | e॒ṣā vai pra̭tha॒mā rātriḥ̭ saṃva~thsa॒rasya̭ | yadutta̭re॒ phalgṷnī | mu॒kha॒ta e॒va saṃ̭va~thsa॒rasyā॒-gnimā॒dhāya̭ | vasī̭yā-nbhavati || atho॒ khalṷ | ya॒daivainaṃ̭-ya~॒jña ṷpa॒name᳚t | athāda̭dhīta | saivāsyardhiḥ̭ || 13 ||

(khalvā̭ - dhithsanta॒ - phalgṷnyora॒gnimāda̭dhītā - san - napatatā - matū॒nāṃ - ~vaiśya̭sya॒rtu - rutta̭re॒ phalgṷnī॒ ṣaṭ ca̭) (a. 2)

uddha̭nti | yade॒vāsyā̭ ame॒ddhyam | tadapa̭ hanti || a॒po-'vo᳚kṣati॒ śāntyai᳚ || sika̭tā॒ niva̭pati | e॒tadvā a॒gne-rvai᳚śvāna॒rasya̭ rū॒pam | rū॒peṇai॒va vai᳚śvāna॒ramava̭-rundhe || ūṣā॒-nniva̭pati | puṣṭi॒rvā e॒ṣā pra॒jana̭nam | yadūṣāḥ᳚ || 14 ||

puṣṭyā̭me॒va pra॒jana̭ne॒ 'gnimādha̭tte | atho̭ sa॒ñjñāna̭ e॒va | sa॒-ñjñāna॒gg॒ hyḙta-tpa̭śū॒nām | yadūṣāḥ᳚ || dyāvā̭pṛthi॒vī sa॒hāstā᳚m | te vi̭ya॒tī a̭brūtām | astve॒va naṷ sa॒ha ya॒jñiya॒miti̭ | yada॒muṣyā̭ ya॒jñiya॒māsī᳚t | tada॒syā-ma̭dadhāt | ta ūṣā̭ abhavann || 15 ||

yada॒syā ya॒jñiya॒māsī᳚t | tada॒muṣyā̭-madadhāt | tada॒daśca॒ndrama̭si kṛ॒ṣṇam | ūṣā᳚nni॒vapa̭nna॒do ddhyā̭yet | dyāvā̭pṛthi॒vyore॒va ya॒jñiye॒-'gnimādha̭tte || a॒gnirde॒vebhyo॒ nilā̭yata | ā॒khū rū॒pa-ṅkṛ॒tvā | sa pṛ̭thi॒vī-mprāvi̭śat | sa ū॒tīḥ kṷrvā॒ṇaḥ pṛ̭thi॒vīmanu॒ sama̭carat | tadā̭khukarī॒ṣa-ma̭bhavat || 16 ||

yadā̭khukarī॒ṣagṃ sa̭bhāṃ॒ro bhava̭ti | yade॒vāsya॒ tatra॒ nya̭ktam | tade॒vāva̭rundhe || ūrjaṃ॒-vā~ e॒tagṃ rasa̭-mpṛthi॒vyā ṷpa॒dīkā॒ uddi̭hanti | ya-dva॒lmīka᳚m | ya-dva̭lmīkava॒pā sa̭bhāṃ॒ro bhava̭ti | ūrja̭me॒va rasa̭-mpṛthi॒vyā ava̭rundhe | atho॒ śrotra̭me॒va | śrotra॒gg॒ hyḙta-tpṛ̭thi॒vyāḥ | ya-dva॒lmīkaḥ̭ || 17 ||

aba̭dhiro bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā a̭sṛjata | tāsā॒manna॒-mupā᳚kṣīyata | tābhya॒-ssūda॒mupa॒ prābhi̭nat | tato॒ vai tāsā॒manna॒-nnākṣī̭yata | yasya॒ sūdaḥ̭ sambhā॒ro bhava̭ti | nāsya̭ gṛ॒he-'nna̭-ṅkṣīyate || āpo॒ vā i॒damagrḙ sali॒lamā̭sīt | tena̭ pra॒jāpa̭tiraśrāmyat || 18 ||

ka॒thami॒dagg syā॒diti̭ | so̭-'paśya-tpuṣkarapa॒rṇa-ntiṣṭha̭t | so̭-'manyata | asti॒ vai tat | yasmi̭-nni॒damadhi॒ tiṣṭha॒tīti̭ | sa va̭rā॒ho rū॒pa-ṅkṛ॒tvopa॒nya̭majjat | sa pṛ̭thi॒vīma॒dha ā᳚rcchat | tasyā̭ upa॒hatyoda̭majjat | ta-tpṷṣkarapa॒rṇe᳚ 'prathayat | yadapra̭thayat || 19 ||

ta-tpṛ̭thi॒vyai pṛ̭thivi॒tvam | abhū॒dvā i॒damiti̭ | tadbhūmyai̭ bhūmi॒tvam | tā-ndiśo-'nu॒ vāta॒-ssama̭vahat | tāgṃ śarka̭rābhiradṛgṃ hat | śaṃ-vai~ no̭-'bhū॒diti̭ | taccharka̭rāṇāgṃ śarkara॒tvam | ya-dva̭rā॒havi̭hatagṃ sambhā॒ro bhava̭ti | a॒syāme॒vā-cha̭mbaṭkārama॒gni-mādha̭tte | śarka̭rā bhavanti॒ dhṛtyai᳚ || 20 ||

atho̭ śa॒tvāṃya~̭ || sarḙtā a॒gnirā॒dheya॒ ityā̭huḥ | āpo॒ varṷṇasya॒ patna̭ya āsann | tā a॒gnira॒bhya̭ddhyāyat | tā-ssama̭bhavat | tasya॒ retaḥ॒ parā̭-'patat | taddhira̭ṇya-mabhavat | yaddhira̭ṇya-mu॒pāsya̭ti | sarḙtasame॒vāgni-mādha̭tte || purṷṣa॒ invai svā-dreta̭so bībhathsata॒ ityā̭huḥ || 21 ||

u॒tta॒ra॒ta upā᳚sya॒tya-bī̭bhathsāyai || ati॒ praya̭cchati | ārti̭me॒vāti॒ praya̭cchati || a॒gnirde॒vebhyo॒ nilā̭yata | aśvo̭ rū॒pa-ṅkṛ॒tvā | so᳚-'śva॒tthe saṃ̭va~thsa॒ra-ma̭tiṣṭhat | tada̭śva॒tthasyā᳚-śvattha॒tvam | yadāśva̭ttha-ssambhā॒ro bhava̭ti | yade॒vāsya॒ tatra॒ nya̭ktam | tade॒vāva̭-rundhe || 22 ||

de॒vā vā ūrjaṃ॒-vya~̭bhajanta | tata̭ udu॒mbara॒ uda̭tiṣṭhat | ūrgvā ṷdu॒mbaraḥ̭ | yadaudṷmbara-ssambhā॒ro bhava̭ti | ūrja̭me॒vāva̭-rundhe || tṛ॒tīya̭syāmi॒to di॒vi soma̭ āsīt | ta-ṅgā̭ya॒tryāha̭rat | tasya̭ pa॒rṇama̭cchidyata | tatpa॒rṇo̭ 'bhavat | ta-tpa॒rṇasya̭ parṇa॒tvam || 23 ||

yasya̭ parṇa॒mayaḥ̭ sambhā॒ro bhava̭ti | so॒ma॒pī॒thame॒vāva̭ rundhe || de॒vā vai brahma̭nnavadanta | ta-tpa॒rṇa upā̭śṛṇot | su॒śravā॒ vai nāma̭ | ya-tpa̭rṇa॒mayaḥ̭ sambhā॒ro bhava̭ti | bra॒hma॒va॒rca॒same॒vāva̭ rundhe || pra॒jāpa̭ti-ra॒gni-ma̭sṛjata | so̭-'bibhe॒tpra mā̭ dhakṣya॒tīti̭ | tagṃ śa॒myā̭-'śamayat || 24 ||

taccha॒myai̭ śami॒tvam | yaccha̭mī॒mayaḥ̭ sambhā॒ro bhava̭ti | śāntyā॒ apra̭dāhāya || a॒gne-ssṛ॒ṣṭasya̭ ya॒taḥ | vika̭ṅkata॒-mbhā ā᳚rcchat | ya-dvaika̭ṅkata-ssambhā॒ro bhava̭ti | bhā e॒vāva̭rundhe || sahṛ̭dayo॒ 'gnirā॒dheya॒ ityā̭huḥ | ma॒ruto॒-'dbhira॒gni-ma̭tamayann | tasya̭ tā॒ntasya॒ hṛda̭ya॒mācchi̭ndann | sā-'śani̭rabhavat | yada॒śani̭hatasya vṛ॒kṣasya̭ sambhā॒ro bhava̭ti |sahṛ̭daya-me॒vāgni-mādha̭tte || 25 ||

(ūṣā̭ - abhavan - nabhava-d- va॒lmīkro᳚ - 'śrāmya॒ - dapra̭thaya॒ - ddhṛtyai̭ - bībhathsata॒ ityā̭hu - rundhe - parṇa॒tva - ma̭śamayada - cchinda॒gg॒ strīṇi̭ ca) (a. 3)

dvā॒da॒śasṷ vikrā॒meṣva॒gnimāda̭dhīta | dvāda̭śa॒ māsā᳚-ssaṃva~thsa॒raḥ | saṃ॒va~॒thsa॒rā-de॒vaina̭-mava॒ruddhyā-dha̭tte || ya-ddvā̭da॒śasṷ vikrā॒me-ṣvā॒dadhī̭ta | pari̭mita॒mava̭rundhīta | cakṣṷ-rnimita॒ āda̭dhīta | iya॒-ddvāda̭śa vikrā॒mā(3) iti̭ | pari̭mita-ñcai॒vāpa̭rimita॒-ñcāva̭rundhe || anṛ̭taṃ॒-vai~ vā॒cā va̭dati | anṛ̭ta॒-mmana̭sā ddhyāyati || 26 ||

cakṣu॒-rvai sa॒tyam | adrā(3)gityā̭ha | ada̭rśa॒miti̭ | ta-thsa॒tyam | yaścakṣṷ-rnimite॒-'gni-mā̭dha॒tte | sa॒tya e॒vaina॒-mādha̭tte || tasmā॒dāhi̭tāgni॒rnānṛ̭taṃ-va~det | nāsya̭ brāhma॒ṇo-'nā᳚śvā-ngṛ॒he va̭set | sa॒tye hya̭syā॒gnirāhi̭taḥ || ā॒gne॒yī vai rātriḥ̭ || 27 ||

ā॒gne॒yāḥ pa॒śavaḥ̭ | ai॒ndramahaḥ̭ | nakta॒-ṅgārha̭patya॒-māda̭dhāti | pa॒śūne॒vāva̭-rundhe | divā̭-''hava॒nīya᳚m | i॒ndri॒yame॒vā-va̭rundhe || a॒rdhodi̭te॒ sūrya̭ āhava॒nīya॒-māda̭dhāti | e॒tasmi॒n vai lo॒ke pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā a̭sṛjata | pra॒jā e॒va ta-dyaja̭māna-ssṛjate | atho̭ bhū॒ta-ñcai॒va bha̭vi॒ṣyaccā-va̭rundhe || 28 ||

iḍā॒ vai mā̭na॒vī ya̭jñānūkā॒śinyā̭sīt | sā-'śṛ̭ṇot | asṷrā a॒gnimāda̭dhata॒ iti̭ | tada̭gacchat | ta ā̭hava॒nīya॒magra॒ āda̭dhata | atha॒ gārha̭patyam | athā᳚-nvāhārya॒-paca̭nam | sā 'bra̭vīt | pra॒tīcyḙṣā॒g॒ śrīra̭gāt | bha॒drā bhū॒tvā parā̭bhaviṣya॒ntīti̭ || 29 ||

yasyai॒va-ma॒gnirā̭dhī॒yate᳚ | pra॒tīcya̭sya॒ śrīrḙti | bha॒dro bhū॒tvā parā̭bhavati || sā-'śṛ̭ṇot | de॒vā a॒gni-māda̭dhata॒ iti̭ | tada̭gacchat | te᳚-'nvāhārya॒-paca̭na॒magra॒ āda̭dhata | atha॒ gārha̭patyam | athā̭hava॒nīya᳚m | sā-'bra̭vīt || 30 ||

prācyḙṣā॒g॒ śrīra̭gāt | bha॒drā bhū॒tvā sṷva॒rgaṃ-lo~॒kame᳚ṣyanti | pra॒jā-ntu na ve᳚thsyanta॒ iti̭ | yasyai॒vama॒gni-rā̭dhī॒yate᳚ | prācya̭sya॒ śrīrḙti | bha॒dro bhū॒tvā sṷva॒rgaṃ-lo~॒kamḙti | pra॒jā-ntu na vi̭ndate || sā-'bra̭vī॒diḍā॒ manu᳚m | tathā॒ vā a॒ha-ntavā॒gni-mādhā᳚syāmi | yathā॒ pra pra॒jayā̭ pa॒śubhi̭-rmithu॒nai-rja̭ni॒ṣyase᳚ || 31 ||

pratya॒smin ~lo॒ke sthā॒syasi̭ | a॒bhi sṷva॒rgaṃ-lo~॒ka-ñje॒ṣyasīti̭ | gārha̭patya॒magra॒ āda̭dhāt | gārha̭patyaṃ॒-vā~ anṷ pra॒jāḥ pa॒śavaḥ॒ prajā̭yante | gārha̭patyenai॒vāsmai᳚ pra॒jā-mpa॒śū-nprāja̭nayat | athā᳚-nvāhārya॒-paca̭nam | ti॒ryaṅṋ̇va॒ vā a॒yaṃ-lo~॒kaḥ | a॒sminne॒va tena̭ lo॒ke pratya̭tiṣṭhat | athā̭hava॒nīya᳚m | tenai॒va sṷva॒rgaṃ-lo~॒ka-ma॒bhya̭jayat || 32 ||

yasyai॒vama॒gni-rā̭dhī॒yate᳚ | pra pra॒jayā̭ pa॒śubhi̭-rmithu॒nai-rjā̭yate | pratya॒smin ~lo॒ke ti̭ṣṭhati | a॒bhi sṷva॒rgaṃ-lo~॒ka-ñja̭yati || yasya॒ vā aya̭thādevatama॒gni-rā̭dhī॒yate᳚ | ā de॒vatā᳚bhyo vṛścyate | pāpī̭yā-nbhavati | yasya̭ yathā deva॒tam | na de॒vatā᳚bhya॒ āvṛ̭ścyate | vasī̭yā-nbhavati || 33 ||

bhṛgṷ̄ṇā॒-ntvā-'ṅgi̭rasāṃ-vra~tapate vra॒tenā-da̭dhā॒mīti̭ bhṛgvaṅgi॒rasā॒māda̭ddhyāt | ā॒di॒tyānā᳚-ntvā de॒vānāṃ᳚-vra~tapate vra॒tenāda̭dhā॒mītya॒nyāsā॒-mbrāhma̭ṇīnā-mpra॒jānā᳚m | varṷṇasya tvā॒ rājño᳚ vratapate vra॒tenāda̭dhā॒mīti॒ rājñaḥ̭ | indra̭sya tvendri॒yeṇa̭ vratapate vra॒tenāda̭dhā॒mīti̭ rāja॒nya̭sya | mano᳚stvā grāma॒ṇyo᳚ vratapate vra॒tenāda̭dhā॒mīti॒ vaiśya̭sya | ṛ॒bhū॒ṇā-ntvā̭ de॒vānāṃ᳚-vra~tapate vra॒tenāda̭dhā॒mīti̭ rathakā॒rasya̭ | ya॒thā॒ de॒va॒tama॒gni-rādhī̭yate | na de॒vatā᳚bhya॒ ā vṛ̭ścyate | vasī̭yā-nbhavati || 34 ||

(dhyā॒ya॒ti॒ - vai rātri॒ - ścāva̭rundhe - bhaviṣya॒ntītya̭ - bravī - jjani॒ṣyasḙ - 'jaya॒-d- vasī̭yā-nbhavati॒ - nava̭ ca) (a. 4)

anuvākaṃ 5 - tatra pavamānahabīṃṣi

pra॒jāpa̭ti-rvā॒ca-ssa॒tya-ma̭paśyat | tenā॒gnimādha̭tta | tena॒ vai sa ā᳚rdhnot | bhūrbhuva॒-ssuva॒rityā̭ha | e॒tadvai vā॒ca-ssa॒tyam | ya e॒tenā॒gni-mā̭dha॒tte | ṛ॒ddhnotye॒va | atho̭ sa॒tyaprā̭śūre॒va bha̭vati | atho॒ ya e॒vaṃ-vi~॒dvāna̭bhi॒cara̭ti | stṛ॒ṇu॒ta e॒vaina᳚m || 35 ||

bhūrityā̭ha | pra॒jā e॒va ta-dyaja̭māna-ssṛjate | bhuva॒ ityā̭ha | a॒sminne॒va lo॒ke prati̭ tiṣṭhati | suva॒rityā̭ha | su॒va॒rga e॒va lo॒ke prati̭ tiṣṭhati || tri॒bhira॒kṣarai॒-rgārha̭patya॒-māda̭dhāti | traya̭ i॒me lo॒kāḥ | e॒ṣvḙvainaṃ̭-lo~॒keṣu॒ prati̭ṣṭhita॒-mādha̭tte | sarvaiḥ᳚ pa॒ñcabhi̭-rāhava॒nīya᳚m || 36 ||

su॒va॒rgāya॒ vā e॒ṣa lo॒kāyādhī̭yate | yadā̭hava॒nīyaḥ̭ | su॒va॒rga e॒vāsmai̭ lo॒ke vā॒ca-ssa॒tyagṃ sarva̭māpnoti || tri॒bhi-rgārha̭patya॒-māda̭dhāti | pa॒ñcabhi̭-rāhava॒nīya᳚m | a॒ṣṭau sampa̭dyante | a॒ṣṭākṣa̭rā gāya॒trī | gā॒ya॒tro᳚-'gniḥ | yāvā̭ne॒vāgniḥ | tamādha̭tte || 37 ||

pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā a̭sṛjata | tā a̭smā-thsṛ॒ṣṭāḥ parā̭cīrāyann | tābhyo॒ jyoti॒-ruda̭gṛhṇāt | ta-ñjyotiḥ॒ paśya̭ntīḥ pra॒jā a॒bhisa॒māva̭rtanta | u॒parī̭vā॒gni-mudgṛ̭hṇīyā-du॒ddharanṋ | jyoti̭re॒va paśya̭ntīḥ pra॒jā yaja̭māna-ma॒bhi-sa॒māva̭rtante || pra॒jāpa̭te॒rakṣya̭śvayat | ta-tparā̭-'patat | tadaśvo̭-'bhavat | tadaśva̭syā-śva॒tvam || 38 ||

e॒ṣa vai pra॒jāpa̭tiḥ | yada॒gniḥ | prā॒jā॒pa॒tyo-'śvaḥ̭ | yadaśva̭-mpu॒rastā॒nnaya̭ti | svame॒va cakṣuḥ॒ paśya̭-npra॒jāpa̭ti॒-ranūdḙti || va॒jrī vā e॒ṣaḥ | yadaśvaḥ̭ | yadaśva̭-mpu॒rastā॒nnaya̭ti | jā॒tāne॒va bhrātṛ̭vyā॒-npraṇṷdate || puna॒rāva̭rtayati || 39 ||

ja॒ni॒ṣyamā̭ṇāne॒va prati̭nudate || nyā̭hava॒nīyo॒ gārha̭patya-makāmayata | ni gārha̭patya āhava॒nīya᳚m | tau vi॒bhāja॒-nnāśa̭knot | sośvaḥ̭ pūrva॒vāḍ-bhū॒tvā | prāñca॒-mpūrva॒muda̭vahat | ta-tpū᳚rva॒vāhaḥ̭ pūrvavā॒ṭ-tvam | yadaśva̭-mpu॒rastā॒nnaya̭ti | vibha̭ktire॒vaina̭yo॒ssā | atho॒ nānā̭vīryāve॒vainaṷ kurute || 40 ||

yadu॒paryṷpari॒ śiro॒ hare᳚t | prā॒ṇān vicchi̭ndyāt | a॒dho̭-'dha॒-śśiro̭ harati | prā॒ṇānā᳚-ṅgopī॒thāya̭ || iya॒tyagrḙ harati | atheya॒tyatheya̭ti | traya̭ i॒me lo॒kāḥ | e॒ṣvḙvainaṃ̭-lo~॒keṣu॒ prati̭ṣṭhita॒mā-dha̭tte || pra॒jāpa̭ti-ra॒gni-ma̭sṛjata | so̭-'bibhe॒tpra mā̭ dhakṣya॒tīti̭ || 41 ||

tasya̭ tre॒dhā ma̭hi॒mānaṃ॒-vyau~̭hat | śāntyā॒ apra̭dāhāya | yat-tre॒dhā-'gni-rā̭dhī॒yate᳚ | ma॒hi॒māna̭me॒vāsya॒ ta-dvyṷ̄hati | śāntyā॒ apra̭dāhāya || puna॒rāva̭rtayati | ma॒hi॒māna̭me॒vāsya॒ sanda̭dhāti || pa॒śurvā e॒ṣaḥ | yadaśvaḥ̭ | e॒ṣa ru॒draḥ || 42 ||

yada॒gniḥ | yadaśva̭sya pa॒de᳚-'gni-mā̭da॒ddhyāt | ru॒drāya̭ pa॒śū-napi̭daddhyāt | a॒pa॒śu-ryaja̭māna-ssyāt | ya-nnākra॒maye᳚t | ana̭varuddhā asya pa॒śavaḥ̭ syuḥ | pā॒rśva॒ta ākra̭mayet | yathā ''hi̭tasyā॒gne-raṅgā̭rā abhyava॒vartḙrann | ava̭ruddhā asya pa॒śavo॒ bhava̭nti | na ru॒drāyāpi̭dadhāti || 43 ||

trīṇi̭ ha॒vīgṃṣi॒ nirva̭pati | vi॒rāja̭ e॒va vikrā᳚ntaṃ॒-ya~ja̭mā॒no-'nu॒ vikra̭mate || a॒gnaye॒ pava̭mānāya | a॒gnayḙ pāva॒kāya̭ | a॒gnaye॒ śuca̭ye | yada॒gnaye॒ pava̭mānāya ni॒rvapa̭ti | pu॒nātye॒vaina᳚m | yada॒gnayḙ pāva॒kāya̭ | pū॒ta e॒vāsmi̭-nna॒nnādya̭-ndadhāti | yada॒gnaye॒ śuca̭ye | bra॒hma॒va॒rca॒sa-me॒vāsmi̭-nnu॒pari̭ṣṭā-ddadhāti || 44 ||

(e॒na॒ - mā॒ha॒va॒nīyaṃ̭ - dhatte - 'śva॒tvaṃ - ~va̭rtayati - kuruta॒ - iti̭ -ru॒dro - da̭dhāti॒ - yada॒gnaye॒ śuca̭ya॒ eka̭-ñca) (a. 5)

anuvākaṃ 6 - pavamānahavirvistāraḥ, havirantarāṇi, dakṣiṇāśca

de॒vā॒su॒rā-ssaṃya~̭ttā āsann | te de॒vā vi̭ja॒ya-mṷpa॒yantaḥ̭ | a॒gnau vā॒maṃ-va~su॒ sa-nnya̭dadhata | i॒damṷ no bhaviṣyati | yadi̭ no je॒ṣyantīti̭ | tada॒gnirno-thsaha̭maśaknot | tat-tre॒dhā vinya̭dadhāt | pa॒śuṣu॒ tṛtī̭yam | a॒phsu tṛtī̭yam | ā॒di॒tye tṛtī̭yam || 45 ||

ta-dde॒vā vi॒jitya̭ | puna॒ravā̭ruruthsanta | te᳚-'gnaye॒ pava̭mānāya puro॒ḍāśa̭-ma॒ṣṭāka̭pāla॒-nnira̭vapann | pa॒śavo॒ vā a॒gniḥ pava̭mānaḥ | yade॒va pa॒śuṣvāsī᳚t | tat-tenāvā̭rundhata | te᳚-'gnayḙ pāva॒kāya̭ | āpo॒ vā a॒gniḥ pā̭va॒kaḥ | yade॒vāphsvāsī᳚t | tat-tenāvā̭rundhata || 46 ||

te᳚-'gnaye॒ śuca̭ye | a॒sau vā ā̭di॒tyo᳚-'gni-śśuciḥ̭ | yade॒vādi॒tya āsī᳚t | tat-tenāvā̭rundhata || bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | ta॒nuvo॒ vāvaitā a̭gnyā॒dheya̭sya | ā॒gne॒yo vā a॒ṣṭāka̭pālo 'gnyā॒dheya॒miti̭ | yatta-nni॒rvape᳚t | naitāni̭ | yathā॒-''tmā syāt || 47 ||

nāṅgā̭ni | tā॒dṛge॒va tat | yade॒tāni̭ ni॒rvape᳚t | na tam | yathā-'ṅgā̭ni॒ syuḥ | nātmā | tā॒dṛge॒va tat | u॒bhayā̭ni sa॒hani॒rupyā̭ṇi | ya॒jñasya̭ sātma॒tvāya̭ || u॒bhayaṃ॒-vā~ e॒tasye᳚ndri॒yaṃ-vī~॒rya̭māpyate || 48 ||

yo᳚-'gnimā̭dha॒tte | ai॒ndrā॒gna-mekā̭daśakapāla॒- manu॒ nirva̭pet | ā॒di॒tya-ñca॒rum | i॒ndrā॒gnī vai de॒vānā॒-mayā̭tayāmānau | ye e॒va de॒vate॒ ayā̭tayāmnī | tābhyā̭me॒vāsmā̭ indri॒yaṃ-vī~॒rya̭mava̭- rundhe | ā॒di॒tyo bha̭vati | i॒yaṃ-vā~ adi̭tiḥ | a॒syāme॒va prati̭tiṣṭhati || dhe॒nvai vā e॒ta-dretaḥ̭ || 49 ||

yadājya᳚m | a॒na॒ḍuha̭staṇḍu॒lāḥ | mi॒thu॒name॒vāva̭-rundhe | ghṛ॒te bha̭vati | ya॒jñasyālū᳚kṣāntatvāya || ca॒tvāra̭ ārṣe॒yāḥ prāśña̭nti | di॒śāme॒va jyoti̭ṣi juhoti || pa॒śavo॒ vā e॒tāni̭ ha॒vīgṃṣi̭ | e॒ṣa ru॒draḥ | yada॒gniḥ || 50 ||

yathsa॒dya e॒tāni̭ ha॒vīgṃṣi̭ ni॒rvape᳚t | ru॒drāya̭ pa॒śūnapi̭ daddhyāt | a॒pa॒śu-ryaja̭māna-ssyāt | yannānṷni॒rvape᳚t | ana̭varuddhā asya pa॒śavaḥ̭ syuḥ | dvā॒da॒śasu॒ rātrī॒ṣvanu॒ nirva̭pet | saṃ॒va~॒thsa॒ra pra̭timā॒ vai dvāda̭śa॒ rātra̭yaḥ | saṃ॒va~॒thsa॒reṇai॒vāsmai̭ ru॒dragṃ śa̭mayi॒tvā | pa॒śūnava̭ rundhe || yadeka̭-mekame॒tāni̭ ha॒vīgṃṣi̭ ni॒rvape᳚t || 51 ||

yathā॒ trīṇyā॒vapa̭nāni pū॒raye᳚t | tā॒dṛktat | na pra॒jana̭na॒mucchigṃ̭ṣet | eka̭-nni॒rupya̭ | utta̭re॒ sama̭syet | tṛ॒tīya̭me॒vāsmai̭ lo॒kamucchigṃ̭ṣati pra॒jana̭nāya | ta-mpra॒jayā̭ pa॒śubhi॒ranu॒ prajā̭yate | atho̭ ya॒jñasyai॒vaiṣā-'bhikrā᳚ntiḥ || ra॒tha॒ca॒kra-mprava̭rtayati | ma॒nu॒ṣya॒ra॒thenai॒va dḙvara॒tha-mpra॒tyava̭rohati || 52 ||

bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | ho॒ta॒vya̭-magniho॒trāṃ(3) naho̭ta॒vyā(3)miti̭ | ya-dyajṷṣā juhu॒yāt | aya̭thāpūrva॒māhṷtī juhuyāt | yanna jṷhu॒yāt | a॒gniḥ parā̭bhavet | tū॒ṣṇīme॒va ho̭ta॒vya᳚m | ya॒thā॒pū॒rva-māhṷtī ju॒hoti̭ | nāgniḥ parā̭bhavati || a॒gnīdhḙ dadāti || 53 ||

a॒gnimṷkhā-ne॒vartū-nprī̭ṇāti | u॒pa॒barha̭ṇa-ndadāti | rū॒pāṇā॒mava̭-ruddhyai | aśva̭-mbra॒hmaṇe᳚ | i॒ndri॒yame॒vāva̭-rundhe | dhe॒nugṃ hotre᳚ | ā॒śiṣa̭ e॒vāva̭rundhe | a॒na॒ḍvāha̭-maddhva॒ryave᳚ | vahni॒rvā a̭na॒ḍvān | vahni̭raddhva॒ryuḥ || 54 ||

vahni̭nai॒va vahni̭ ya॒jñasyāva̭-rundhe | mi॒thu॒nau gāvaṷ dadāti | mi॒thu॒nasyāva̭-ruddhyai | vāso̭ dadāti | sa॒rva॒ de॒va॒tyaṃ̭-vai~ vāsaḥ̭ | sarvā̭ e॒va de॒vatāḥ᳚ prīṇāti | ā dvā̭da॒śabhyo̭ dadāti | dvāda̭śa॒ māsā᳚-ssaṃva~thsa॒raḥ | saṃ॒va~॒thsa॒ra e॒va prati̭ tiṣṭhati | kāma̭mū॒rdhva-ndeya᳚m | apa̭rimita॒syāva̭-ruddhyai || 55 ||

(ā॒di॒tye tṛtī̭ya - ma॒phsvāsī॒-tta-ttenāvā̭rundhata॒ - syā - dā᳚pyate॒ - reto॒ - 'gni - reka̭meka me॒tāni̭ ha॒vigṃṣi̭ ni॒rvape᳚t - pra॒tyava̭rohati - dadātya - ddhva॒ryu--r deya॒ meka̭-ñca) (a. 6)

anuvākaṃ 7 - ādhānamantrāḥ

gha॒rma-śśira॒stada॒yama॒gniḥ | sa-mpri̭yaḥ pa॒śubhi̭-rbhuvat | cha॒rdisto॒kāya॒ tana̭yāya yaccha || vātaḥ̭ prā॒ṇastada॒yama॒gniḥ | sa-mpri̭yaḥ pa॒śubhi̭-rbhuvat | sva॒di॒ta-nto॒kāya॒ tana̭yāya pi॒tu-mpa̭ca || prācī॒manṷ pra॒diśa॒-mprehi̭ vi॒dvān | a॒gnera̭gne pu॒ro a̭gni-rbhave॒ha | viśvā॒ āśā॒ dīdyā̭no॒ vibhā̭hi | ūrja̭-nno dhehi dvi॒pade॒ catṷṣpade || 56 ||

a॒rkaścakṣu॒-stada॒sau sūrya॒stada॒yama॒gniḥ | sampri̭yaḥ pa॒śubhi̭-rbhuvat | ya-ttḙ śukra śu॒kraṃ-va~rcaḥ̭ śu॒krā ta॒nūḥ | śu॒kra-ñjyoti॒raja̭sram | tena̭ me dīdihi॒ tena॒ tvā-''da̭dhe | a॒gninā᳚-'gne॒ brahma̭ṇā || ā॒na॒śe vyā̭naśe॒ sarva॒māyu॒-rvyā̭naśe || ye tḙ agne śi॒ve ta॒nuvau᳚ | vi॒rāṭ ca̭ sva॒rāṭ ca̭ | te mā vi̭śatā॒-nte mā̭ jinvatām || 57 ||

ye tḙ agne śi॒ve ta॒nuvau᳚ | sa॒mrāṭ cā̭bhi॒bhūśca̭ | te mā vi̭śatā॒-nte mā̭ jinvatām | ye tḙ agne śi॒ve ta॒nuvau᳚ | vi॒bhūśca̭ pari॒bhūśca̭ | te mā vi̭śatā॒-nte mā̭ jinvatām | ye tḙ agne śi॒ve ta॒nuvau᳚ | pra॒bhvī ca॒ prabhṷ̄tiśca | te mā vi̭śatā॒-nte mā̭ jinvatām | yāstḙ agne śi॒vāsta॒nuvaḥ̭ | tābhi॒stvā ''da̭dhe || yāstḙ agne gho॒rāsta॒nuvaḥ̭ | tābhi̭ra॒mu-ṅga̭ccha || 58 ||

(catṷṣpade - jinvatāṃ - ta॒nuva॒ strīṇi̭ ca ) (a. 7)

anuvākaṃ 8 - etadbrāhmaṇaṃ

i॒me vā e॒te lo॒kā a॒gnayaḥ̭ | te yadavyā̭vṛttā ādhī॒yeranṋ | śo॒cayḙyu॒-ryaja̭mānam | gha॒rma-śśira॒ iti॒ gārha̭patya॒-māda̭dhāti | vātaḥ̭ prā॒ṇa itya̭nvāhārya॒-paca̭nam | a॒rka-ścakṣu॒rityā̭-hava॒nīya᳚m | tenai॒vainā॒n vyāva̭rtayati | tathā॒ na śo̭cayanti॒ yaja̭mānam || ra॒tha॒nta॒ra-ma॒bhigā̭yate॒ gārha̭patya ādhī॒yamā̭ne | rātha̭ntaro॒ vā a॒yaṃ-lo~॒kaḥ || 59 ||

a॒sminne॒vainaṃ̭-lo~॒ke prati̭ṣṭhita॒-mādha̭tte | vā॒ma॒de॒vya-ma॒bhigā̭yata uddhri॒yamā̭ṇe | a॒ntari̭kṣaṃ॒-vai~ vā̭made॒vyam | a॒ntari̭kṣa e॒vaina॒-mprati̭ṣṭhita॒-mādha̭tte | atho॒ śānti॒-rvai vā̭made॒vyam | śā॒ntame॒vaina̭-mpaśa॒vya̭muddha̭rate | bṛ॒hada॒bhigā̭yata āhava॒nīya̭ ādhī॒yamā̭ne | bārha̭to॒ vā a॒sau lo॒kaḥ | a॒muṣmi̭nne॒vainaṃ̭-lo~॒ke prati̭ṣṭhita॒-mādha̭tte || pra॒jāpa̭ti-ra॒gni-ma̭sṛjata || 60 ||

so-'śvo॒ vāro̭ bhū॒tvā parāṃ̭ait | taṃ-vā~̭rava॒ntīyḙnāvārayata |ta-dvā̭rava॒ntīya̭sya vāravantīya॒tvam | śyai॒tena̭ śye॒tī a̭kuruta |tacchyai॒tasya̭ śyaita॒tvam | ya-dvā̭rava॒ntīya̭-mabhi॒gāya̭te | vā॒ra॒yi॒tvaivaina॒-mprati̭ṣṭhita॒-mādha̭tte | śyai॒tena̭ śye॒tī kṷrute || gha॒rma-śśira॒ iti॒ gārha̭patya॒-māda̭dhāti | saśī̭rṣāṇa-me॒vaina॒-mādha̭tte || 61 ||

upai̭na॒mutta̭ro ya॒jño na̭mati || ru॒dro vā e॒ṣaḥ | yada॒gniḥ | sa ā̭dhī॒yamā̭na īśva॒ro yaja̭mānasya pa॒śūn higṃsi̭toḥ | sa-mpri̭yaḥ pa॒śubhi̭-rbhuva॒dityā̭ha | pa॒śubhi̭re॒vaina॒gṃ॒ sampri̭ya-ṅkaroti | pa॒śū॒nā-mahigṃ̭sāyai || cha॒rdisto॒kāya॒ tana̭yāya ya॒cchetyā̭ha |ā॒śiṣa̭me॒vaitā-māśā᳚ste || vātaḥ̭ prā॒ṇa itya̭nvāhārya॒-paca̭nam || 62 ||

saprā̭ṇa-me॒vaina॒-mādha̭tte || sva॒di॒ta-nto॒kāya॒ tana̭yāya pi॒tu-mpa॒cetyā̭ha | anna̭me॒vāsmai᳚ svadayati || prācī॒manṷ pra॒diśa॒-mprehi̭ vi॒dvānityā̭ha | vibha̭ktire॒vaina̭yo॒ssā | atho॒ nānā̭ vīryāve॒vainaṷ kurute || ūrja̭-nno dhehi dvi॒pade॒ catṷṣpada॒ ityā̭ha | ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste || a॒rka-ścakṣu॒rityā̭-hava॒nīya᳚m | a॒rko vai de॒vānā॒manna᳚m || 63 ||

anna̭me॒vāva̭ rundhe || tena̭ me dīdi॒hītyā̭ha | sami̭ndha e॒vaina᳚m || ā॒na॒śe vyā̭naśa॒ iti॒ trirudi̭ṅgayati | traya̭ i॒me lo॒kāḥ | e॒ṣvḙvainaṃ̭-lo~॒keṣu॒ prati̭ṣṭhita॒-mādha̭tte || tat-tathā॒ na kā॒rya᳚m | vīṅgi̭ta॒ma pra̭tiṣṭhita॒-māda̭dhīta | u॒ddhṛtyai॒-vādhāyā̭-bhi॒mantriyaḥ̭ | avī᳚ṅgita-me॒vaina॒-mprati̭ṣṭhita॒-mādha̭tte || vi॒rāṭ ca̭ sva॒rāṭ ca॒ yāstḙ agne śi॒vāsta॒nuva॒-stābhi॒stvā ''da̭dha॒ ityā̭ha | e॒tā vā a॒gne-śśi॒vāsta॒nuvaḥ̭ | tābhi̭re॒vaina॒gṃ॒ sama̭rdhayati || yāstḙ agne gho॒rāsta॒nuva॒ stābhi̭ra॒mu-ṅga॒ccheti̭ brūyā॒dya-ndvi॒ṣyāt | tābhi̭re॒vaina॒-mparā̭bhāvayati || 64 ||

(lo॒ko̭ - 'sṛjataina॒ - mādha̭tte - 'nvāhārya॒paca̭naṃ - de॒vānā॒manna̭ - mena॒-mprati̭ṣṭhita॒mādha̭tte॒ pañca̭ ca) (a. 8)

anuvākaṃ 9 - brahmaudanam

śa॒mī॒ga॒rbhāda॒gni-mma̭nthati | e॒ṣā vā a॒gne-rya॒jñiyā̭ ta॒nūḥ | tāme॒vāsmai̭ janayati || adi̭tiḥ pu॒trakā̭mā | sā॒ddhyebhyo̭ de॒vebhyo᳚ brahmauda॒na-ma̭pacat | tasyā̭ u॒ccheṣa̭ṇa-madaduḥ | ta-tprāśñā᳚t | sā reto̭-'dhatta | tasyai̭ dhā॒tā cā᳚rya॒mā cā̭jāyetām | sā dvi॒tīya̭-mapacat || 65 ||

tasyā̭ u॒ccheṣa̭ṇa-madaduḥ | ta-tprāśñā᳚t | sā reto̭-'dhatta | tasyai̭ mi॒traśca॒ varṷṇaścājāyetām | sā tṛ॒tīya̭-mapacat | tasyā̭ u॒ccheṣa̭ṇa-madaduḥ | ta-tprāśñā᳚t | sā reto̭-'dhatta | tasyā॒ agṃśa̭śca॒ bhaga̭ścājāyetām | sā ca̭tu॒rtha-ma̭pacat || 66 ||

tasyā̭ u॒ccheṣa̭ṇa-madaduḥ | ta-tprāśñā᳚t | sā reto̭-'dhatta | tasyā॒ indra̭śca॒ viva̭svāgścā-jāyetām | bra॒hmau॒da॒na-mpa̭cati | reta̭ e॒va ta-dda̭dhāti || prāśña̭nti brāhma॒ṇā o̭da॒nam || yadājya̭-mu॒cchiṣya̭te | tena̭ sa॒midho॒-'bhyajyāda̭dhāti | u॒ccheṣa̭ṇā॒dvā adi̭tī॒ reto̭-'dhatta || 67 ||

u॒ccheṣa̭ṇāde॒va ta-dreto̭ dhatte || asthi॒ vā e॒tat | ya-thsa॒midhaḥ̭ | e॒ta-dretaḥ̭ | yadājya᳚m | yadājyḙna sa॒midho॒-'bhyajyā॒dadhā̭ti | asthye॒va ta-dreta̭si dadhāti || ti॒sra āda̭dhāti mithuna॒tvāya̭ || iya̭tī-rbhavanti | pra॒jāpa̭tinā yajñamu॒khena॒ sammi̭tāḥ || 68 ||

iya̭tī-rbhavanti | ya॒jña॒pa॒ruṣā॒ sammi̭tāḥ | iya̭tī-rbhavanti | e॒tāva॒dvai purṷṣe vī॒rya᳚m | vī॒rya̭ sammitāḥ || ā॒rdrā bha̭vanti | ā॒rdrami̭va॒ hi retaḥ̭ si॒cyate᳚ || citri̭yasyāśva॒tthasyāda̭dhāti | ci॒trame॒va bha̭vati || ghṛ॒tava̭tībhi॒-rāda̭dhāti || 69 ||

e॒tadvā a॒gneḥ pri॒ya-ndhāma̭ | ya-dghṛ॒tam | pri॒yeṇai॒vaina॒-ndhāmnā॒ sama̭rdhayati | atho॒ teja̭sā || gā॒ya॒trībhi̭-rbrāhma॒ṇasyāda̭ddhyāt | gā॒ya॒tracha̭ndā॒ vai brā᳚hma॒ṇaḥ | svasya॒ chanda̭saḥ pratyayana॒stvāya̭ | tri॒ṣṭugbhī̭-rāja॒nya̭sya | tri॒ṣṭu-pcha̭ndā॒ vai rā̭ja॒nyaḥ̭ | svasya॒ chanda̭saḥ pratyayana॒stvāya̭ || 70 ||

jaga̭tībhi॒-rvaiśya̭sya | jaga̭tī chandā॒ vai vaiśyaḥ̭ | svasya॒ chanda̭saḥ pratyayana॒stvāya̭ || tagṃ saṃ̭va~thsa॒ra-ṅgo̭pāyet | saṃ॒va~॒thsa॒ragṃ hi reto̭ hi॒taṃ-va~rdha̭te || ya-dyḙnagṃ saṃva~thsa॒re nopa॒name᳚t | sa॒midhaḥ॒ puna॒rāda̭ddhyāt | reta̭ e॒va taddhi॒taṃ-va~rdha̭mānameti || na mā॒gṃ॒sa-ma̭śñīyāt | na striya॒mupḙyāt || 71 ||

ya-nmā॒gṃ॒sa-ma̭śñī॒yāt | yathstriya̭-mupe॒yāt | nirvī᳚rya-ssyāt | naina̭ma॒gni-rupa̭namet || śva ā̭dhā॒syamā̭no brahmauda॒na-mpa̭cati | ā॒di॒tyā vā i॒ta ṷtta॒mā-ssṷva॒rgaṃ-lo~॒kamā̭yann | te vā i॒to yanta॒-mprati̭nudante | e॒te khalu॒ vāvādi॒tyāḥ | ya-dbrā᳚hma॒ṇāḥ | taire॒va sa॒tva-ṅga̭cchati || 72 ||

naina॒-mprati̭nudante || bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | kvā̭ saḥ | a॒gniḥ kā॒ryaḥ̭ | yo᳚-'smai pra॒jā-mpa॒śū-npra̭ja॒naya॒tīti̭ | śalkai॒stāgṃ rātri̭ma॒gni-mi̭ndhīta | tasmi̭-nnupavyu॒ṣama॒raṇī॒ niṣṭa̭pet | yatha̭rṣa॒bhāya̭ vāśi॒tā nyā̭vicchā॒yati̭ | tā॒dṛge॒va tat || a॒po॒dūhya॒ bhasmā॒gni-mma̭nthati || 73 ||

saiva sā-'gne-ssanta̭tiḥ || ta-mma̭thi॒tvā prāñca॒muddha̭rati | saṃ॒va~॒thsa॒rame॒va ta-dreto̭ hi॒ta-mpraja̭nayati || anā̭hita॒-stasyā॒gni-rityā̭huḥ | ya-ssa॒midho-'nā̭dhāyā॒gni-mā̭dha॒tta iti̭ | tā-ssaṃ̭va~thsa॒re pu॒rastā॒-dāda̭ddhyāt | saṃ॒va~॒thsa॒rāde॒vaina̭-mava॒ruddhyā-dha̭tte || yadi̭ saṃva~thsa॒re 'nāda॒ddhyāt | dvā॒da॒śyā᳚-mpu॒rastā॒-dāda̭ddhyāt | saṃ॒va~॒thsa॒ra pra̭timā॒ vai dvāda̭śa॒ rātra̭yaḥ | saṃ॒va~॒thsa॒rame॒vāsyāhi̭tā bhavanti || yadi̭ dvāda॒śyā᳚-nnāda॒ddhyāt | trya॒he pu॒rastā॒dāda̭ddhyāt | āhi̭tā e॒vāsya̭ bhavanti || 74 ||

(dvi॒tīya̭mapacac - catu॒rthama̭paca॒ - dadi̭tī॒ reto̭-'dhatta॒ - sammi̭tā -

ghṛ॒tava̭tībhi॒rāda̭dhāti - rāja॒nyaḥ̭ svasya॒ chanda̭saḥ pratyayana॒stvā - yḙyā-d- gacchati - manthati॒ - rātra̭ya śca॒tvāri̭ ca) (a. 9)

anuvākaṃ 10 - pañcāgnyādhānam

pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā a̭sṛjata | sa ri̭ricā॒no̭-'manyata | sa tapo̭-'tapyata | sa ā॒tman vī॒rya̭-mapaśyat | tada̭vardhata | tada̭smā॒-thsaha̭so॒rdhva-ma̭sṛjyata | sā vi॒rāḍa̭bhavat | tā-ndḙvāsu॒rā vya̭gṛhṇata | so᳚-'bravī-tpra॒jāpa̭tiḥ | mama॒ vā e॒ṣā || 75 ||

dohā̭ e॒va yu॒ṣmāka॒miti̭ || sā tataḥ॒ prācyuda̭krāmat | ta-tpra॒jāpa̭tiḥ॒ parya̭gṛhṇāt | atha̭rva pi॒tu-mmḙ gopā॒yeti̭ | sā dvi॒tīya॒-muda̭krāmat | ta-tpra॒jāpa̭tiḥ॒ parya̭gṛhṇāt | narya̭ pra॒jā-mmḙ gopā॒yeti̭ | sā tṛ॒tīya॒-muda̭krāmat | ta-tpra॒jāpa̭tiḥ॒ parya̭gṛhṇāt | śaggsya̭ pa॒śū-nmḙ gopā॒yeti̭ || 76 ||

sā ca̭tu॒rtha-muda̭krāmat | ta-tpra॒jāpa̭tiḥ॒ parya̭gṛhṇāt | sapra̭tha sa॒bhā-mmḙ gopā॒yeti̭ | sā pa̭ñca॒ma-muda̭krāmat | ta-tpra॒jāpa̭tiḥ॒ parya̭gṛhṇāt | ahḙ buddhniya॒ mantra̭-mme gopā॒yeti̭ | a॒gnīn vāva sā tān vya̭kramata | tā-npra॒jāpa̭tiḥ॒ parya̭gṛhṇāt | atho̭ pa॒ṅktime॒va || pa॒ṅktirvā e॒ṣā brā᳚hma॒ṇe pravi̭ṣṭā || 77 ||

tāmā॒tmano-'dhi॒ nirmi̭mīte | yada॒gni-rā̭dhī॒yate᳚ | tasmā̭-de॒tāva̭nto॒-'gnaya॒ ādhī̭yante | pāṅktaṃ॒-vā~ i॒dagṃ sarva᳚m | pāṅktḙnai॒va pāṅktagg̭ spṛṇoti || atha̭rva pi॒tu-mmḙ gopā॒yetyā̭ha | anna̭me॒vai tena̭ spṛṇoti | narya̭ pra॒jā-mmḙ gopā॒yetyā̭ha | pra॒jāme॒vaitena̭ spṛṇoti | śaggsya̭ pa॒śū-nmḙ gopā॒yetyā̭ha || 78 ||

pa॒śūne॒vaitena̭ spṛṇoti | sapra̭tha sa॒bhā-mmḙ gopā॒yetyā̭ha | sa॒bhāme॒vaitenè᳚ndri॒yagg spṛ̭ṇoti | ahḙ buddhniya॒ mantra̭-mme gopā॒yetyā̭ha | mantra̭me॒vai tena॒ śriyagg̭ spṛṇoti || yada̭nvāhārya॒-paca̭ne-'nvāhā॒rya̭-mpaca̭nti | tena॒ so᳚-'syā॒bhīṣṭaḥ̭ prī॒taḥ | ya-dgārha̭patya॒ ājya̭madhi॒śraya̭nti॒ sampatnī᳚ryā॒jaya̭nti | tena॒ so᳚-'syā॒bhīṣṭaḥ̭ prī॒taḥ | yadā̭hava॒nīye॒ juhva̭ti || 79 ||

tena॒ so᳚-'syā॒bhīṣṭaḥ̭ prī॒taḥ | yathsa॒bhāyāṃ᳚-vi~॒jaya̭nte | tena॒ so᳚-'syā॒bhīṣṭaḥ̭ prī॒taḥ | yadā̭vasa॒the-'nna॒gṃ॒ hara̭nti | tena॒ so᳚-'syā॒bhīṣṭaḥ̭ prī॒taḥ | tathā᳚-'sya॒ sarve᳚ prī॒tā a॒bhīṣṭā॒ ādhī̭yante || pra॒va॒sa॒tha-me॒ṣyanne॒va-mupa̭tiṣṭhe॒-taika̭mekam | yathā᳚ brāhma॒ṇāya̭ gṛhevā॒sinḙ pari॒dāya̭ gṛ॒hāneti̭ | tā॒dṛge॒va tat || puna̭rā॒ga-tyopa̭tiṣṭhate | sā bhā̭geyame॒vaiṣā॒-ntat | sā tata̭ ū॒rdhvā-''ro̭hat | sā ro̭hi॒ṇya̭bhavat | ta-dro̭hi॒ṇyai ro̭hiṇi॒tvam | ro॒hi॒ṇyā-ma॒gni-māda̭dhīta | sva e॒vainaṃ॒-yo~nau॒ prati̭ṣṭhita॒-mādha̭tte | ṛ॒ddhnotyḙnena || 80 ||

(e॒ṣā - pa॒śūnmḙ gopā॒yeti॒ - pravi̭ṣṭā -

pa॒śūnmḙ gopā॒yetyā̭ha॒ - juhva̭ti - tiṣṭhate sa॒pta ca̭) (a. 10)

(brahma॒ sandha̭ttaṃ॒ - kṛtti̭kā॒ - sūddha̭nti - dvāda॒śasṷ - pra॒jāpa̭ti-rvā॒co - dḙvāsu॒rāstada॒gnirno-d- gha॒rma-śśira̭ - i॒me vai - śa̭mīga॒rbhāt - pra॒jāpa̭ti॒-ssa ri̭ricā॒na-ssatapa॒-ssa ā॒tman vī॒rya̭-ndaśa̭ )

(brahma॒ sandha̭ttaṃ॒ - tau di॒vyā - vatho̭ śa॒tvāṃya~॒ - prācyḙṣāṃ॒ - ~yadu॒paryṷpari॒ - ya-thsa॒dyaḥ - so-'śvo॒ vāro̭ bhū॒tvā - jaga̭tībhi॒ raśī̭tiḥ)

(brahma॒ sandha̭tta - mṛ॒ddhnotyḙnena)

|| hariḥ̭ om ||

|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe prathamāṣṭake prathamaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय ब्राह्मणे प्रथमाष्टके प्रथमः प्रपाठकः - अग्न्याधेयब्राह्मणं

ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,

श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥

ब्रह्म॒ सन्ध॑त्त॒-न्तन्मे॑ जिन्वतम् । क्ष॒त्रग्ं सन्ध॑त्त॒-न्तन्मे॑ जिन्वतम् । इष॒ग्ं॒ सन्ध॑त्त॒-न्ता-म्मे॑ जिन्वतम् । ऊर्ज॒ग्ं॒ सन्ध॑त्त॒-न्ता-म्मे॑ जिन्वतम् । र॒यिग्ं सन्ध॑त्त॒-न्ता-म्मे॑ जिन्वतम् । पुष्टि॒ग्ं॒ सन्ध॑त्त॒-न्ता-म्मे॑ जिन्वतम् । प्र॒जाग्ं सन्ध॑त्त॒-न्ता-म्मे॑ जिन्वतम् । प॒शू-न्थ्सन्ध॑त्त॒-न्तान्मे॑ जिन्वतम् ॥ स्तु॒तो॑-ऽसि॒ जन॑धाः । दे॒वास्त्वा॑ शुक्र॒पाः प्रण॑यन्तु ॥ 1 ॥

सु॒वीराः᳚ प्र॒जाः प्र॑ज॒नय॒-न्परी॑हि । शु॒क्र-श्शु॒क्रशो॑चिषा ॥ स्तु॒तो॑-ऽसि॒ जन॑धाः । दे॒वास्त्वा॑ मन्थि॒पाः प्रण॑यन्तु ॥ सु॒प्र॒जाः प्र॒जाः प्र॑ज॒नय॒-न्परी॑हि । म॒न्थी म॒न्थिशो॑चिषा ॥स॒ज॒ङ्ग्मा॒नौ दि॒व आ पृ॑थि॒व्या-ऽऽयुः॑ । सन्ध॑त्त॒-न्तन्मे॑ जिन्वतम् । प्रा॒णग्ं सन्ध॑त्त॒-न्त-म्मे॑ जिन्वतम् । अ॒पा॒नग्ं सन्ध॑त्त॒-न्त-म्मे॑ जिन्वतम् ॥ 2 ॥

व्या॒नग्ं सन्ध॑त्त॒-न्त-म्मे॑ जिन्वतम् । चक्षु॒-स्सन्ध॑त्त॒-न्तन्मे॑ जिन्वतम् । श्रोत्र॒ग्ं॒ सन्ध॑त्त॒-न्तन्मे॑ जिन्वतम् । मन॒-स्सन्ध॑त्त॒-न्तन्मे॑ जिन्वतम् । वाच॒ग्ं॒ सन्ध॑त्त॒-न्ता-म्मे॑ जिन्वतम् ॥ आयुः॑ स्थ॒ आयु॑र्मे धत्तम् । आयु॑-र्य॒ज्ञाय॑ धत्तम् । आयु॑-र्य॒ज्ञप॑तये धत्तम् । प्रा॒ण-स्स्थः॑ प्रा॒ण-म्मे॑ धत्तम् । प्रा॒णं-यँ॒ज्ञाय॑ धत्तम् ॥ 3 ॥

प्रा॒णं-यँ॒ज्ञप॑तये धत्तम् । चक्षुः॑ स्थ॒श्चक्षु॑र्मे धत्तम् । चक्षु॑-र्य॒ज्ञाय॑ धत्तम् । चक्षु॑-र्य॒ज्ञप॑तये धत्तम् । श्रोत्रग्ग्॑ स्थ॒-श्श्रोत्र॑-म्मे धत्तम् । श्रोत्रं॑-यँ॒ज्ञाय॑ धत्तम् । श्रोत्रं॑-यँ॒ज्ञप॑तये धत्तम् । तौ दे॑वौ शुक्रामन्थिनौ ।क॒ल्पय॑त॒-न्दैवी॒र्विशः॑ । क॒ल्पय॑त॒-म्मानु॑षीः ॥ 4 ॥

इष॒-मूर्ज॑म॒स्मासु॑ धत्तम् । प्रा॒णा-न्प॒शुषु॑ । प्र॒जा-म्मयि॑ च॒ यज॑माने च ॥ निर॑स्त॒-श्शण्डः॑ । निर॑स्तो॒ मर्कः॑ ॥ अप॑नुत्तौ॒ शण्डा॒मर्कौ॑ स॒हामुना᳚ ॥ शु॒क्रस्य॑ स॒मिद॑सि । म॒न्थिनः॑ स॒मिद॑सि ॥ स प्र॑थ॒म-स्सङ्कृ॑ति-र्वि॒श्वक॑र्मा । स प्र॑थ॒मो मि॒त्रो वरु॑णो अ॒ग्निः । स प्र॑थ॒मो बृह॒स्पति॑श्चिकि॒त्वान् । तस्मा॒ इन्द्रा॑य सु॒तमाजु॑होमि ॥ 5 ॥

(न॒य॒ - न्त्व॒पा॒नग्ं सन्ध॑त्तं॒ त-म्मे॑ जिन्वतं - प्रा॒णं-यँ॒ज्ञाय॑ धत्तं॒ - मानु॑षी--र् अ॒ग्नि-र्द्वे च॑) (अ. 1)

ब्रह्म॑ क्ष॒त्र-न्तत् । इष॒मूर्जग्ं॑ र॒यि-म्पुष्टि॑-म्प्र॒जा-न्ताम् । प॒शु-न्तान् । सन्ध॑त्त॒-न्तत् । प्रा॒णम॑पा॒नं-व्याँ॒न-न्तम् । चक्षु॒-श्श्रोत्र॒-म्मन॒स्तत् । वाच॒-न्ताम् । इ॒षादि॒पञ्च॑के॒ वाच॒-न्ता-म्मे᳚ । प॒शू-न्थ्सन्ध॑त्त॒-न्तान्मे᳚ । प्रा॒णादि॒त्रित॑ये॒ त-म्मे᳚ । अ॒न्यत्र॒ तन्मे᳚ । )

कृत्ति॑का-स्व॒ग्नि-माद॑धीत । ए॒तद्वा अ॒ग्ने-र्नक्ष॑त्रम् । य-त्कृत्ति॑काः । स्वाया॑मे॒वैन॑-न्दे॒वता॑यामा॒धाय॑ । ब्र॒ह्म॒व॒र्च॒सी भ॑वति ॥ मुखं॒-वाँ ए॒तन्नक्ष॑त्राणाम् । य-त्कृत्ति॑काः । यः कृत्ति॑का-स्व॒ग्नि-मा॑ध॒त्ते । मुख्य॑ ए॒व भ॑वति ॥ अथो॒ खलु॑ ॥ 6 ॥

अ॒ग्नि॒-न॒क्ष॒त्रमित्य-प॑चायन्ति । गृ॒हानःअ॒ दाहु॑को भवति ॥ प्र॒जाप॑ती रोहि॒ण्या-म॒ग्नि-म॑सृजत । त-न्दे॒वा रो॑हि॒ण्या-माद॑धत । ततो॒ वै ते सर्वा॒-न्रोहा॑नरोहन्न् । त-द्रो॑हि॒ण्यै रो॑हिणि॒त्वम् । यो रो॑हि॒ण्या-म॒ग्निमा॑ध॒त्ते । ऋ॒ध्नोत्ये॒व । सर्वा॒-न्रोहा᳚न्-रोहति ॥ दे॒वा वै भ॒द्रा-स्सन्तो॒-ऽग्नि-माधि॑थ्सन्त ॥ 7 ॥

तेषा॒मना॑हितो॒ ऽग्निरासी᳚त् । अथै᳚भ्यो वा॒मं-वँस्वपा᳚क्रामत् । ते पुन॑र्वस्वो॒राद॑धत । ततो॒ वै तान् वा॒मं-वँसू॒पाव॑र्तत । यः पु॒रा भ॒द्र-स्सम्पापी॑या॒-न्थ्स्यात् । स पुन॑र्वस्वो-र॒ग्नि-माद॑धीत । पुन॑रे॒वैनं॑-वाँ॒मं-वँसू॒पाव॑र्तते । भ॒द्रो भ॑वति ॥ यः का॒मये॑त॒ दान॑कामा मे प्र॒जा-स्स्यु॒रिति॑ । स पूर्व॑योः॒ फल्गु॑न्यो-र॒ग्नि-माद॑धीत ॥ 8 ॥

अ॒र्य॒म्णो वा ए॒तन्नक्ष॑त्रम् । यत्पूर्वे॒ फल्गु॑नी । अ॒र्य॒मेति॒ तमा॑हु॒र्यो ददा॑ति । दान॑कामा अस्मै प्र॒जा भ॑वन्ति ॥ यः का॒मये॑त भ॒गी स्या॒मिति॑ । स उत्त॑रयोः॒ फल्गु॑न्यो-र॒ग्निमाद॑धीत । भग॑स्य॒ वा ए॒तन्नक्ष॑त्रम् । यदुत्त॑रे॒ फल्गु॑नी । भ॒ग्ये॑व भ॑वति ॥ का॒ल॒क॒ञ्जा वै नामासु॑रा आसन्न् ॥ 9 ॥

ते सु॑व॒र्गाय॑ लो॒काया॒ग्नि-म॑चिन्वत । पुरु॑ष॒ इष्ट॑का॒-मुपा॑दधा॒त्-पुरु॑ष॒ इष्ट॑काम् । स इन्द्रो᳚ ब्राह्म॒णो ब्रुवा॑ण॒ इष्ट॑का॒मुपा॑धत्त । ए॒षा मे॑ चि॒त्रा नामेति॑ । ते सु॑व॒र्गं-लोँ॒कमाप्रारो॑हन्न् । स इन्द्र॒ इष्ट॑का॒मावृ॑हत् । ते-ऽवा॑कीर्यन्त । ये॑-ऽवाकी᳚र्यन्त । त ऊर्णा॒वभ॑यो-ऽभवन्न् । द्वावुद॑पतताम् ॥ 10 ॥

तौ दि॒व्यौ श्वाना॑वभवताम् । यो भ्रातृ॑व्यवा॒-न्थ्स्यात् । स चि॒त्राया॑-म॒ग्नि-माद॑धीत । अ॒व॒कीर्यै॒व भ्रातृ॑व्यान् । ओजो॒ बल॑मिन्द्रि॒यं-वीँ॒र्य॑मा॒त्मन्-ध॑त्ते ॥ व॒सन्ता᳚ ब्राह्म॒णो᳚ ऽग्निमाद॑धीत । व॒स॒न्तो वै ब्रा᳚ह्म॒णस्य॒र्तुः । स्व ए॒वैन॑-मृ॒तावा॒धाय॑ । ब्र॒ह्म॒व॒र्च॒सी भ॑वति । मुखं॒-वाँ ए॒तदृ॑तू॒नाम् ॥ 11 ॥

य-द्व॑स॒न्तः । यो व॒सन्ता॒-ऽग्निमा॑ध॒त्ते । मुख्य॑ ए॒व भ॑वति । अथो॒ योनि॑मन्तमे॒वैन॒-म्प्रजा॑त॒माध॑त्ते । ग्री॒ष्मे रा॑ज॒न्य॑ आद॑धीत । ग्री॒ष्मो वै रा॑ज॒न्य॑स्य॒र्तुः । स्व ए॒वैन॑मृ॒तावा॒धाय॑ । इ॒न्द्रि॒या॒वी भ॑वति । श॒रदि॒ वैश्य॒ आद॑धीत । श॒रद्वै वैश्य॑स्य॒र्तुः ॥ 12 ॥

स्व ए॒वैन॑मृ॒तावा॒धाय॑ । प॒शु॒मा-न्भ॑वति ॥ न पूर्व॑योः॒ फल्गु॑न्यो-र॒ग्निमाद॑धीत । ए॒षा वै ज॑घ॒न्या॑ रात्रिः॑ संवँथ्स॒रस्य॑ । यत्पूर्वे॒ फल्गु॑नी । पृ॒ष्टि॒त ए॒व सं॑वँथ्स॒रस्या॒-ग्निमा॒धाय॑ । पापी॑यान्-भवति । उत्त॑रयो॒राद॑धीत । ए॒षा वै प्र॑थ॒मा रात्रिः॑ संवँथ्स॒रस्य॑ । यदुत्त॑रे॒ फल्गु॑नी । मु॒ख॒त ए॒व सं॑वँथ्स॒रस्या॒-ग्निमा॒धाय॑ । वसी॑या-न्भवति ॥ अथो॒ खलु॑ । य॒दैवैनं॑-यँ॒ज्ञ उ॑प॒नमे᳚त् । अथाद॑धीत । सैवास्यर्धिः॑ ॥ 13 ॥

(खल्वा॑ - धिथ्सन्त॒ - फल्गु॑न्योर॒ग्निमाद॑धीता - सन् - नपतता - मतू॒नां - ँवैश्य॑स्य॒र्तु - रुत्त॑रे॒ फल्गु॑नी॒ षट् च॑) (अ. 2)

उद्ध॑न्ति । यदे॒वास्या॑ अमे॒द्ध्यम् । तदप॑ हन्ति ॥ अ॒पो-ऽवो᳚क्षति॒ शान्त्यै᳚ ॥ सिक॑ता॒ निव॑पति । ए॒तद्वा अ॒ग्ने-र्वै᳚श्वान॒रस्य॑ रू॒पम् । रू॒पेणै॒व वै᳚श्वान॒रमव॑-रुन्धे ॥ ऊषा॒-न्निव॑पति । पुष्टि॒र्वा ए॒षा प्र॒जन॑नम् । यदूषाः᳚ ॥ 14 ॥

पुष्ट्या॑मे॒व प्र॒जन॑ने॒ ऽग्निमाध॑त्ते । अथो॑ स॒ञ्ज्ञान॑ ए॒व । स॒-ञ्ज्ञान॒ग्ग्॒ ह्ये॑त-त्प॑शू॒नाम् । यदूषाः᳚ ॥ द्यावा॑पृथि॒वी स॒हास्ता᳚म् । ते वि॑य॒ती अ॑ब्रूताम् । अस्त्वे॒व नौ॑ स॒ह य॒ज्ञिय॒मिति॑ । यद॒मुष्या॑ य॒ज्ञिय॒मासी᳚त् । तद॒स्या-म॑दधात् । त ऊषा॑ अभवन्न् ॥ 15 ॥

यद॒स्या य॒ज्ञिय॒मासी᳚त् । तद॒मुष्या॑-मदधात् । तद॒दश्च॒न्द्रम॑सि कृ॒ष्णम् । ऊषा᳚न्नि॒वप॑न्न॒दो द्ध्या॑येत् । द्यावा॑पृथि॒व्योरे॒व य॒ज्ञिये॒-ऽग्निमाध॑त्ते ॥ अ॒ग्निर्दे॒वेभ्यो॒ निला॑यत । आ॒खू रू॒प-ङ्कृ॒त्वा । स पृ॑थि॒वी-म्प्रावि॑शत् । स ऊ॒तीः कु॑र्वा॒णः पृ॑थि॒वीमनु॒ सम॑चरत् । तदा॑खुकरी॒ष-म॑भवत् ॥ 16 ॥

यदा॑खुकरी॒षग्ं स॑भां॒रो भव॑ति । यदे॒वास्य॒ तत्र॒ न्य॑क्तम् । तदे॒वाव॑रुन्धे ॥ ऊर्जं॒-वाँ ए॒तग्ं रस॑-म्पृथि॒व्या उ॑प॒दीका॒ उद्दि॑हन्ति । य-द्व॒ल्मीक᳚म् । य-द्व॑ल्मीकव॒पा स॑भां॒रो भव॑ति । ऊर्ज॑मे॒व रस॑-म्पृथि॒व्या अव॑रुन्धे । अथो॒ श्रोत्र॑मे॒व । श्रोत्र॒ग्ग्॒ ह्ये॑त-त्पृ॑थि॒व्याः । य-द्व॒ल्मीकः॑ ॥ 17 ॥

अब॑धिरो भवति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ प्र॒जाप॑तिः प्र॒जा अ॑सृजत । तासा॒मन्न॒-मुपा᳚क्षीयत । ताभ्य॒-स्सूद॒मुप॒ प्राभि॑नत् । ततो॒ वै तासा॒मन्न॒-न्नाक्षी॑यत । यस्य॒ सूदः॑ सम्भा॒रो भव॑ति । नास्य॑ गृ॒हे-ऽन्न॑-ङ्क्षीयते ॥ आपो॒ वा इ॒दमग्रे॑ सलि॒लमा॑सीत् । तेन॑ प्र॒जाप॑तिरश्राम्यत् ॥ 18 ॥

क॒थमि॒दग्ग् स्या॒दिति॑ । सो॑-ऽपश्य-त्पुष्करप॒र्ण-न्तिष्ठ॑त् । सो॑-ऽमन्यत । अस्ति॒ वै तत् । यस्मि॑-न्नि॒दमधि॒ तिष्ठ॒तीति॑ । स व॑रा॒हो रू॒प-ङ्कृ॒त्वोप॒न्य॑मज्जत् । स पृ॑थि॒वीम॒ध आ᳚र्च्छत् । तस्या॑ उप॒हत्योद॑मज्जत् । त-त्पु॑ष्करप॒र्णे᳚ ऽप्रथयत् । यदप्र॑थयत् ॥ 19 ॥

त-त्पृ॑थि॒व्यै पृ॑थिवि॒त्वम् । अभू॒द्वा इ॒दमिति॑ । तद्भूम्यै॑ भूमि॒त्वम् । ता-न्दिशो-ऽनु॒ वात॒-स्सम॑वहत् । ताग्ं शर्क॑राभिरदृग्ं हत् । शं-वैँ नो॑-ऽभू॒दिति॑ । तच्छर्क॑राणाग्ं शर्कर॒त्वम् । य-द्व॑रा॒हवि॑हतग्ं सम्भा॒रो भव॑ति । अ॒स्यामे॒वा-छ॑म्बट्कारम॒ग्नि-माध॑त्ते । शर्क॑रा भवन्ति॒ धृत्यै᳚ ॥ 20 ॥

अथो॑ श॒त्वांयँ॑ ॥ सरे॑ता अ॒ग्निरा॒धेय॒ इत्या॑हुः । आपो॒ वरु॑णस्य॒ पत्न॑य आसन्न् । ता अ॒ग्निर॒भ्य॑द्ध्यायत् । ता-स्सम॑भवत् । तस्य॒ रेतः॒ परा॑-ऽपतत् । तद्धिर॑ण्य-मभवत् । यद्धिर॑ण्य-मु॒पास्य॑ति । सरे॑तसमे॒वाग्नि-माध॑त्ते ॥ पुरु॑ष॒ इन्वै स्वा-द्रेत॑सो बीभथ्सत॒ इत्या॑हुः ॥ 21 ॥

उ॒त्त॒र॒त उपा᳚स्य॒त्य-बी॑भथ्सायै ॥ अति॒ प्रय॑च्छति । आर्ति॑मे॒वाति॒ प्रय॑च्छति ॥ अ॒ग्निर्दे॒वेभ्यो॒ निला॑यत । अश्वो॑ रू॒प-ङ्कृ॒त्वा । सो᳚-ऽश्व॒त्थे सं॑वँथ्स॒र-म॑तिष्ठत् । तद॑श्व॒त्थस्या᳚-श्वत्थ॒त्वम् । यदाश्व॑त्थ-स्सम्भा॒रो भव॑ति । यदे॒वास्य॒ तत्र॒ न्य॑क्तम् । तदे॒वाव॑-रुन्धे ॥ 22 ॥

दे॒वा वा ऊर्जं॒-व्यँ॑भजन्त । तत॑ उदु॒म्बर॒ उद॑तिष्ठत् । ऊर्ग्वा उ॑दु॒म्बरः॑ । यदौदु॑म्बर-स्सम्भा॒रो भव॑ति । ऊर्ज॑मे॒वाव॑-रुन्धे ॥ तृ॒तीय॑स्यामि॒तो दि॒वि सोम॑ आसीत् । त-ङ्गा॑य॒त्र्याह॑रत् । तस्य॑ प॒र्णम॑च्छिद्यत । तत्प॒र्णो॑ ऽभवत् । त-त्प॒र्णस्य॑ पर्ण॒त्वम् ॥ 23 ॥

यस्य॑ पर्ण॒मयः॑ सम्भा॒रो भव॑ति । सो॒म॒पी॒थमे॒वाव॑ रुन्धे ॥ दे॒वा वै ब्रह्म॑न्नवदन्त । त-त्प॒र्ण उपा॑शृणोत् । सु॒श्रवा॒ वै नाम॑ । य-त्प॑र्ण॒मयः॑ सम्भा॒रो भव॑ति । ब्र॒ह्म॒व॒र्च॒समे॒वाव॑ रुन्धे ॥ प्र॒जाप॑ति-र॒ग्नि-म॑सृजत । सो॑-ऽबिभे॒त्प्र मा॑ धक्ष्य॒तीति॑ । तग्ं श॒म्या॑-ऽशमयत् ॥ 24 ॥

तच्छ॒म्यै॑ शमि॒त्वम् । यच्छ॑मी॒मयः॑ सम्भा॒रो भव॑ति । शान्त्या॒ अप्र॑दाहाय ॥ अ॒ग्ने-स्सृ॒ष्टस्य॑ य॒तः । विक॑ङ्कत॒-म्भा आ᳚र्च्छत् । य-द्वैक॑ङ्कत-स्सम्भा॒रो भव॑ति । भा ए॒वाव॑रुन्धे ॥ सहृ॑दयो॒ ऽग्निरा॒धेय॒ इत्या॑हुः । म॒रुतो॒-ऽद्भिर॒ग्नि-म॑तमयन्न् । तस्य॑ ता॒न्तस्य॒ हृद॑य॒माच्छि॑न्दन्न् । सा-ऽशनि॑रभवत् । यद॒शनि॑हतस्य वृ॒क्षस्य॑ सम्भा॒रो भव॑ति ।सहृ॑दय-मे॒वाग्नि-माध॑त्ते ॥ 25 ॥

(ऊषा॑ - अभवन् - नभव-द्- व॒ल्मीक्रो᳚ - ऽश्राम्य॒ - दप्र॑थय॒ - द्धृत्यै॑ - बीभथ्सत॒ इत्या॑हु - रुन्धे - पर्ण॒त्व - म॑शमयद - च्छिन्द॒ग्ग्॒ स्त्रीणि॑ च) (अ. 3)

द्वा॒द॒शसु॑ विक्रा॒मेष्व॒ग्निमाद॑धीत । द्वाद॑श॒ मासा᳚-स्संवँथ्स॒रः । सं॒वँ॒थ्स॒रा-दे॒वैन॑-मव॒रुद्ध्या-ध॑त्ते ॥ य-द्द्वा॑द॒शसु॑ विक्रा॒मे-ष्वा॒दधी॑त । परि॑मित॒मव॑रुन्धीत । चक्षु॑-र्निमित॒ आद॑धीत । इय॒-द्द्वाद॑श विक्रा॒मा(3) इति॑ । परि॑मित-ञ्चै॒वाप॑रिमित॒-ञ्चाव॑रुन्धे ॥ अनृ॑तं॒-वैँ वा॒चा व॑दति । अनृ॑त॒-म्मन॑सा द्ध्यायति ॥ 26 ॥

चक्षु॒-र्वै स॒त्यम् । अद्रा(3)गित्या॑ह । अद॑र्श॒मिति॑ । त-थ्स॒त्यम् । यश्चक्षु॑-र्निमिते॒-ऽग्नि-मा॑ध॒त्ते । स॒त्य ए॒वैन॒-माध॑त्ते ॥ तस्मा॒दाहि॑ताग्नि॒र्नानृ॑तं-वँदेत् । नास्य॑ ब्राह्म॒णो-ऽना᳚श्वा-न्गृ॒हे व॑सेत् । स॒त्ये ह्य॑स्या॒ग्निराहि॑तः ॥ आ॒ग्ने॒यी वै रात्रिः॑ ॥ 27 ॥

आ॒ग्ने॒याः प॒शवः॑ । ऐ॒न्द्रमहः॑ । नक्त॒-ङ्गार्ह॑पत्य॒-माद॑धाति । प॒शूने॒वाव॑-रुन्धे । दिवा॑-ऽऽहव॒नीय᳚म् । इ॒न्द्रि॒यमे॒वा-व॑रुन्धे ॥ अ॒र्धोदि॑ते॒ सूर्य॑ आहव॒नीय॒-माद॑धाति । ए॒तस्मि॒न् वै लो॒के प्र॒जाप॑तिः प्र॒जा अ॑सृजत । प्र॒जा ए॒व त-द्यज॑मान-स्सृजते । अथो॑ भू॒त-ञ्चै॒व भ॑वि॒ष्यच्चा-व॑रुन्धे ॥ 28 ॥

इडा॒ वै मा॑न॒वी य॑ज्ञानूका॒शिन्या॑सीत् । सा-ऽशृ॑णोत् । असु॑रा अ॒ग्निमाद॑धत॒ इति॑ । तद॑गच्छत् । त आ॑हव॒नीय॒मग्र॒ आद॑धत । अथ॒ गार्ह॑पत्यम् । अथा᳚-न्वाहार्य॒-पच॑नम् । सा ऽब्र॑वीत् । प्र॒तीच्ये॑षा॒ग्॒ श्रीर॑गात् । भ॒द्रा भू॒त्वा परा॑भविष्य॒न्तीति॑ ॥ 29 ॥

यस्यै॒व-म॒ग्निरा॑धी॒यते᳚ । प्र॒तीच्य॑स्य॒ श्रीरे॑ति । भ॒द्रो भू॒त्वा परा॑भवति ॥ सा-ऽशृ॑णोत् । दे॒वा अ॒ग्नि-माद॑धत॒ इति॑ । तद॑गच्छत् । ते᳚-ऽन्वाहार्य॒-पच॑न॒मग्र॒ आद॑धत । अथ॒ गार्ह॑पत्यम् । अथा॑हव॒नीय᳚म् । सा-ऽब्र॑वीत् ॥ 30 ॥

प्राच्ये॑षा॒ग्॒ श्रीर॑गात् । भ॒द्रा भू॒त्वा सु॑व॒र्गं-लोँ॒कमे᳚ष्यन्ति । प्र॒जा-न्तु न वे᳚थ्स्यन्त॒ इति॑ । यस्यै॒वम॒ग्नि-रा॑धी॒यते᳚ । प्राच्य॑स्य॒ श्रीरे॑ति । भ॒द्रो भू॒त्वा सु॑व॒र्गं-लोँ॒कमे॑ति । प्र॒जा-न्तु न वि॑न्दते ॥ सा-ऽब्र॑वी॒दिडा॒ मनु᳚म् । तथा॒ वा अ॒ह-न्तवा॒ग्नि-माधा᳚स्यामि । यथा॒ प्र प्र॒जया॑ प॒शुभि॑-र्मिथु॒नै-र्ज॑नि॒ष्यसे᳚ ॥ 31 ॥

प्रत्य॒स्मिन् ँलो॒के स्था॒स्यसि॑ । अ॒भि सु॑व॒र्गं-लोँ॒क-ञ्जे॒ष्यसीति॑ । गार्ह॑पत्य॒मग्र॒ आद॑धात् । गार्ह॑पत्यं॒-वाँ अनु॑ प्र॒जाः प॒शवः॒ प्रजा॑यन्ते । गार्ह॑पत्येनै॒वास्मै᳚ प्र॒जा-म्प॒शू-न्प्राज॑नयत् । अथा᳚-न्वाहार्य॒-पच॑नम् । ति॒र्यङ्ङ्॑व॒ वा अ॒यं-लोँ॒कः । अ॒स्मिन्ने॒व तेन॑ लो॒के प्रत्य॑तिष्ठत् । अथा॑हव॒नीय᳚म् । तेनै॒व सु॑व॒र्गं-लोँ॒क-म॒भ्य॑जयत् ॥ 32 ॥

यस्यै॒वम॒ग्नि-रा॑धी॒यते᳚ । प्र प्र॒जया॑ प॒शुभि॑-र्मिथु॒नै-र्जा॑यते । प्रत्य॒स्मिन् ँलो॒के ति॑ष्ठति । अ॒भि सु॑व॒र्गं-लोँ॒क-ञ्ज॑यति ॥ यस्य॒ वा अय॑थादेवतम॒ग्नि-रा॑धी॒यते᳚ । आ दे॒वता᳚भ्यो वृश्च्यते । पापी॑या-न्भवति । यस्य॑ यथा देव॒तम् । न दे॒वता᳚भ्य॒ आवृ॑श्च्यते । वसी॑या-न्भवति ॥ 33 ॥

भृगू॑णा॒-न्त्वा-ऽङ्गि॑रसां-व्रँतपते व्र॒तेना-द॑धा॒मीति॑ भृग्वङ्गि॒रसा॒माद॑द्ध्यात् । आ॒दि॒त्याना᳚-न्त्वा दे॒वानां᳚-व्रँतपते व्र॒तेनाद॑धा॒मीत्य॒न्यासा॒-म्ब्राह्म॑णीना-म्प्र॒जाना᳚म् । वरु॑णस्य त्वा॒ राज्ञो᳚ व्रतपते व्र॒तेनाद॑धा॒मीति॒ राज्ञः॑ । इन्द्र॑स्य त्वेन्द्रि॒येण॑ व्रतपते व्र॒तेनाद॑धा॒मीति॑ राज॒न्य॑स्य । मनो᳚स्त्वा ग्राम॒ण्यो᳚ व्रतपते व्र॒तेनाद॑धा॒मीति॒ वैश्य॑स्य । ऋ॒भू॒णा-न्त्वा॑ दे॒वानां᳚-व्रँतपते व्र॒तेनाद॑धा॒मीति॑ रथका॒रस्य॑ । य॒था॒ दे॒व॒तम॒ग्नि-राधी॑यते । न दे॒वता᳚भ्य॒ आ वृ॑श्च्यते । वसी॑या-न्भवति ॥ 34 ॥

(ध्या॒य॒ति॒ - वै रात्रि॒ - श्चाव॑रुन्धे - भविष्य॒न्तीत्य॑ - ब्रवी - ज्जनि॒ष्यसे॑ - ऽजय॒-द्- वसी॑या-न्भवति॒ - नव॑ च) (अ. 4)

अनुवाकं 5 - तत्र पवमानहबींषि

प्र॒जाप॑ति-र्वा॒च-स्स॒त्य-म॑पश्यत् । तेना॒ग्निमाध॑त्त । तेन॒ वै स आ᳚र्ध्नोत् । भूर्भुव॒-स्सुव॒रित्या॑ह । ए॒तद्वै वा॒च-स्स॒त्यम् । य ए॒तेना॒ग्नि-मा॑ध॒त्ते । ऋ॒द्ध्नोत्ये॒व । अथो॑ स॒त्यप्रा॑शूरे॒व भ॑वति । अथो॒ य ए॒वं-विँ॒द्वान॑भि॒चर॑ति । स्तृ॒णु॒त ए॒वैन᳚म् ॥ 35 ॥

भूरित्या॑ह । प्र॒जा ए॒व त-द्यज॑मान-स्सृजते । भुव॒ इत्या॑ह । अ॒स्मिन्ने॒व लो॒के प्रति॑ तिष्ठति । सुव॒रित्या॑ह । सु॒व॒र्ग ए॒व लो॒के प्रति॑ तिष्ठति ॥ त्रि॒भिर॒क्षरै॒-र्गार्ह॑पत्य॒-माद॑धाति । त्रय॑ इ॒मे लो॒काः । ए॒ष्वे॑वैनं॑-लोँ॒केषु॒ प्रति॑ष्ठित॒-माध॑त्ते । सर्वैः᳚ प॒ञ्चभि॑-राहव॒नीय᳚म् ॥ 36 ॥

सु॒व॒र्गाय॒ वा ए॒ष लो॒कायाधी॑यते । यदा॑हव॒नीयः॑ । सु॒व॒र्ग ए॒वास्मै॑ लो॒के वा॒च-स्स॒त्यग्ं सर्व॑माप्नोति ॥ त्रि॒भि-र्गार्ह॑पत्य॒-माद॑धाति । प॒ञ्चभि॑-राहव॒नीय᳚म् । अ॒ष्टौ सम्प॑द्यन्ते । अ॒ष्टाक्ष॑रा गाय॒त्री । गा॒य॒त्रो᳚-ऽग्निः । यावा॑ने॒वाग्निः । तमाध॑त्ते ॥ 37 ॥

प्र॒जाप॑तिः प्र॒जा अ॑सृजत । ता अ॑स्मा-थ्सृ॒ष्टाः परा॑चीरायन्न् । ताभ्यो॒ ज्योति॒-रुद॑गृह्णात् । त-ञ्ज्योतिः॒ पश्य॑न्तीः प्र॒जा अ॒भिस॒माव॑र्तन्त । उ॒परी॑वा॒ग्नि-मुद्गृ॑ह्णीया-दु॒द्धरन्न्॑ । ज्योति॑रे॒व पश्य॑न्तीः प्र॒जा यज॑मान-म॒भि-स॒माव॑र्तन्ते ॥ प्र॒जाप॑ते॒रक्ष्य॑श्वयत् । त-त्परा॑-ऽपतत् । तदश्वो॑-ऽभवत् । तदश्व॑स्या-श्व॒त्वम् ॥ 38 ॥

ए॒ष वै प्र॒जाप॑तिः । यद॒ग्निः । प्रा॒जा॒प॒त्यो-ऽश्वः॑ । यदश्व॑-म्पु॒रस्ता॒न्नय॑ति । स्वमे॒व चक्षुः॒ पश्य॑-न्प्र॒जाप॑ति॒-रनूदे॑ति ॥ व॒ज्री वा ए॒षः । यदश्वः॑ । यदश्व॑-म्पु॒रस्ता॒न्नय॑ति । जा॒ताने॒व भ्रातृ॑व्या॒-न्प्रणु॑दते ॥ पुन॒राव॑र्तयति ॥ 39 ॥

ज॒नि॒ष्यमा॑णाने॒व प्रति॑नुदते ॥ न्या॑हव॒नीयो॒ गार्ह॑पत्य-मकामयत । नि गार्ह॑पत्य आहव॒नीय᳚म् । तौ वि॒भाज॒-न्नाश॑क्नोत् । सोश्वः॑ पूर्व॒वाड्-भू॒त्वा । प्राञ्च॒-म्पूर्व॒मुद॑वहत् । त-त्पू᳚र्व॒वाहः॑ पूर्ववा॒ट्-त्वम् । यदश्व॑-म्पु॒रस्ता॒न्नय॑ति । विभ॑क्तिरे॒वैन॑यो॒स्सा । अथो॒ नाना॑वीर्यावे॒वैनौ॑ कुरुते ॥ 40 ॥

यदु॒पर्यु॑परि॒ शिरो॒ हरे᳚त् । प्रा॒णान् विच्छि॑न्द्यात् । अ॒धो॑-ऽध॒-श्शिरो॑ हरति । प्रा॒णाना᳚-ङ्गोपी॒थाय॑ ॥ इय॒त्यग्रे॑ हरति । अथेय॒त्यथेय॑ति । त्रय॑ इ॒मे लो॒काः । ए॒ष्वे॑वैनं॑-लोँ॒केषु॒ प्रति॑ष्ठित॒मा-ध॑त्ते ॥ प्र॒जाप॑ति-र॒ग्नि-म॑सृजत । सो॑-ऽबिभे॒त्प्र मा॑ धक्ष्य॒तीति॑ ॥ 41 ॥

तस्य॑ त्रे॒धा म॑हि॒मानं॒-व्यौँ॑हत् । शान्त्या॒ अप्र॑दाहाय । यत्-त्रे॒धा-ऽग्नि-रा॑धी॒यते᳚ । म॒हि॒मान॑मे॒वास्य॒ त-द्व्यू॑हति । शान्त्या॒ अप्र॑दाहाय ॥ पुन॒राव॑र्तयति । म॒हि॒मान॑मे॒वास्य॒ सन्द॑धाति ॥ प॒शुर्वा ए॒षः । यदश्वः॑ । ए॒ष रु॒द्रः ॥ 42 ॥

यद॒ग्निः । यदश्व॑स्य प॒दे᳚-ऽग्नि-मा॑द॒द्ध्यात् । रु॒द्राय॑ प॒शू-नपि॑दद्ध्यात् । अ॒प॒शु-र्यज॑मान-स्स्यात् । य-न्नाक्र॒मये᳚त् । अन॑वरुद्धा अस्य प॒शवः॑ स्युः । पा॒र्श्व॒त आक्र॑मयेत् । यथा ऽऽहि॑तस्या॒ग्ने-रङ्गा॑रा अभ्यव॒वर्ते॑रन्न् । अव॑रुद्धा अस्य प॒शवो॒ भव॑न्ति । न रु॒द्रायापि॑दधाति ॥ 43 ॥

त्रीणि॑ ह॒वीग्ंषि॒ निर्व॑पति । वि॒राज॑ ए॒व विक्रा᳚न्तं॒-यँज॑मा॒नो-ऽनु॒ विक्र॑मते ॥ अ॒ग्नये॒ पव॑मानाय । अ॒ग्नये॑ पाव॒काय॑ । अ॒ग्नये॒ शुच॑ये । यद॒ग्नये॒ पव॑मानाय नि॒र्वप॑ति । पु॒नात्ये॒वैन᳚म् । यद॒ग्नये॑ पाव॒काय॑ । पू॒त ए॒वास्मि॑-न्न॒न्नाद्य॑-न्दधाति । यद॒ग्नये॒ शुच॑ये । ब्र॒ह्म॒व॒र्च॒स-मे॒वास्मि॑-न्नु॒परि॑ष्टा-द्दधाति ॥ 44 ॥

(ए॒न॒ - मा॒ह॒व॒नीयं॑ - धत्ते - ऽश्व॒त्वं - ँव॑र्तयति - कुरुत॒ - इति॑ -रु॒द्रो - द॑धाति॒ - यद॒ग्नये॒ शुच॑य॒ एक॑-ञ्च) (अ. 5)

अनुवाकं 6 - पवमानहविर्विस्तारः, हविरन्तराणि, दक्षिणाश्च

दे॒वा॒सु॒रा-स्संयँ॑त्ता आसन्न् । ते दे॒वा वि॑ज॒य-मु॑प॒यन्तः॑ । अ॒ग्नौ वा॒मं-वँसु॒ स-न्न्य॑दधत । इ॒दमु॑ नो भविष्यति । यदि॑ नो जे॒ष्यन्तीति॑ । तद॒ग्निर्नो-थ्सह॑मशक्नोत् । तत्-त्रे॒धा विन्य॑दधात् । प॒शुषु॒ तृती॑यम् । अ॒फ्सु तृती॑यम् । आ॒दि॒त्ये तृती॑यम् ॥ 45 ॥

त-द्दे॒वा वि॒जित्य॑ । पुन॒रवा॑रुरुथ्सन्त । ते᳚-ऽग्नये॒ पव॑मानाय पुरो॒डाश॑-म॒ष्टाक॑पाल॒-न्निर॑वपन्न् । प॒शवो॒ वा अ॒ग्निः पव॑मानः । यदे॒व प॒शुष्वासी᳚त् । तत्-तेनावा॑रुन्धत । ते᳚-ऽग्नये॑ पाव॒काय॑ । आपो॒ वा अ॒ग्निः पा॑व॒कः । यदे॒वाफ्स्वासी᳚त् । तत्-तेनावा॑रुन्धत ॥ 46 ॥

ते᳚-ऽग्नये॒ शुच॑ये । अ॒सौ वा आ॑दि॒त्यो᳚-ऽग्नि-श्शुचिः॑ । यदे॒वादि॒त्य आसी᳚त् । तत्-तेनावा॑रुन्धत ॥ ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॑ वदन्ति । त॒नुवो॒ वावैता अ॑ग्न्या॒धेय॑स्य । आ॒ग्ने॒यो वा अ॒ष्टाक॑पालो ऽग्न्या॒धेय॒मिति॑ । यत्त-न्नि॒र्वपे᳚त् । नैतानि॑ । यथा॒-ऽऽत्मा स्यात् ॥ 47 ॥

नाङ्गा॑नि । ता॒दृगे॒व तत् । यदे॒तानि॑ नि॒र्वपे᳚त् । न तम् । यथा-ऽङ्गा॑नि॒ स्युः । नात्मा । ता॒दृगे॒व तत् । उ॒भया॑नि स॒हनि॒रुप्या॑णि । य॒ज्ञस्य॑ सात्म॒त्वाय॑ ॥ उ॒भयं॒-वाँ ए॒तस्ये᳚न्द्रि॒यं-वीँ॒र्य॑माप्यते ॥ 48 ॥

यो᳚-ऽग्निमा॑ध॒त्ते । ऐ॒न्द्रा॒ग्न-मेका॑दशकपाल॒- मनु॒ निर्व॑पेत् । आ॒दि॒त्य-ञ्च॒रुम् । इ॒न्द्रा॒ग्नी वै दे॒वाना॒-मया॑तयामानौ । ये ए॒व दे॒वते॒ अया॑तयाम्नी । ताभ्या॑मे॒वास्मा॑ इन्द्रि॒यं-वीँ॒र्य॑मव॑- रुन्धे । आ॒दि॒त्यो भ॑वति । इ॒यं-वाँ अदि॑तिः । अ॒स्यामे॒व प्रति॑तिष्ठति ॥ धे॒न्वै वा ए॒त-द्रेतः॑ ॥ 49 ॥

यदाज्य᳚म् । अ॒न॒डुह॑स्तण्डु॒लाः । मि॒थु॒नमे॒वाव॑-रुन्धे । घृ॒ते भ॑वति । य॒ज्ञस्यालू᳚क्षान्तत्वाय ॥ च॒त्वार॑ आर्षे॒याः प्राश्ञ॑न्ति । दि॒शामे॒व ज्योति॑षि जुहोति ॥ प॒शवो॒ वा ए॒तानि॑ ह॒वीग्ंषि॑ । ए॒ष रु॒द्रः । यद॒ग्निः ॥ 50 ॥

यथ्स॒द्य ए॒तानि॑ ह॒वीग्ंषि॑ नि॒र्वपे᳚त् । रु॒द्राय॑ प॒शूनपि॑ दद्ध्यात् । अ॒प॒शु-र्यज॑मान-स्स्यात् । यन्नानु॑नि॒र्वपे᳚त् । अन॑वरुद्धा अस्य प॒शवः॑ स्युः । द्वा॒द॒शसु॒ रात्री॒ष्वनु॒ निर्व॑पेत् । सं॒वँ॒थ्स॒र प्र॑तिमा॒ वै द्वाद॑श॒ रात्र॑यः । सं॒वँ॒थ्स॒रेणै॒वास्मै॑ रु॒द्रग्ं श॑मयि॒त्वा । प॒शूनव॑ रुन्धे ॥ यदेक॑-मेकमे॒तानि॑ ह॒वीग्ंषि॑ नि॒र्वपे᳚त् ॥ 51 ॥

यथा॒ त्रीण्या॒वप॑नानि पू॒रये᳚त् । ता॒दृक्तत् । न प्र॒जन॑न॒मुच्छिग्ं॑षेत् । एक॑-न्नि॒रुप्य॑ । उत्त॑रे॒ सम॑स्येत् । तृ॒तीय॑मे॒वास्मै॑ लो॒कमुच्छिग्ं॑षति प्र॒जन॑नाय । त-म्प्र॒जया॑ प॒शुभि॒रनु॒ प्रजा॑यते । अथो॑ य॒ज्ञस्यै॒वैषा-ऽभिक्रा᳚न्तिः ॥ र॒थ॒च॒क्र-म्प्रव॑र्तयति । म॒नु॒ष्य॒र॒थेनै॒व दे॑वर॒थ-म्प्र॒त्यव॑रोहति ॥ 52 ॥

ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॑ वदन्ति । हो॒त॒व्य॑-मग्निहो॒त्रां(3) नहो॑त॒व्या(3)मिति॑ । य-द्यजु॑षा जुहु॒यात् । अय॑थापूर्व॒माहु॑ती जुहुयात् । यन्न जु॑हु॒यात् । अ॒ग्निः परा॑भवेत् । तू॒ष्णीमे॒व हो॑त॒व्य᳚म् । य॒था॒पू॒र्व-माहु॑ती जु॒होति॑ । नाग्निः परा॑भवति ॥ अ॒ग्नीधे॑ ददाति ॥ 53 ॥

अ॒ग्निमु॑खा-ने॒वर्तू-न्प्री॑णाति । उ॒प॒बर्ह॑ण-न्ददाति । रू॒पाणा॒मव॑-रुद्ध्यै । अश्व॑-म्ब्र॒ह्मणे᳚ । इ॒न्द्रि॒यमे॒वाव॑-रुन्धे । धे॒नुग्ं होत्रे᳚ । आ॒शिष॑ ए॒वाव॑रुन्धे । अ॒न॒ड्वाह॑-मद्ध्व॒र्यवे᳚ । वह्नि॒र्वा अ॑न॒ड्वान् । वह्नि॑रद्ध्व॒र्युः ॥ 54 ॥

वह्नि॑नै॒व वह्नि॑ य॒ज्ञस्याव॑-रुन्धे । मि॒थु॒नौ गावौ॑ ददाति । मि॒थु॒नस्याव॑-रुद्ध्यै । वासो॑ ददाति । स॒र्व॒ दे॒व॒त्यं॑-वैँ वासः॑ । सर्वा॑ ए॒व दे॒वताः᳚ प्रीणाति । आ द्वा॑द॒शभ्यो॑ ददाति । द्वाद॑श॒ मासा᳚-स्संवँथ्स॒रः । सं॒वँ॒थ्स॒र ए॒व प्रति॑ तिष्ठति । काम॑मू॒र्ध्व-न्देय᳚म् । अप॑रिमित॒स्याव॑-रुद्ध्यै ॥ 55 ॥

(आ॒दि॒त्ये तृती॑य - म॒फ्स्वासी॒-त्त-त्तेनावा॑रुन्धत॒ - स्या - दा᳚प्यते॒ - रेतो॒ - ऽग्नि - रेक॑मेक मे॒तानि॑ ह॒विग्ंषि॑ नि॒र्वपे᳚त् - प्र॒त्यव॑रोहति - ददात्य - द्ध्व॒र्यु--र् देय॒ मेक॑-ञ्च) (अ. 6)

अनुवाकं 7 - आधानमन्त्राः

घ॒र्म-श्शिर॒स्तद॒यम॒ग्निः । स-म्प्रि॑यः प॒शुभि॑-र्भुवत् । छ॒र्दिस्तो॒काय॒ तन॑याय यच्छ ॥ वातः॑ प्रा॒णस्तद॒यम॒ग्निः । स-म्प्रि॑यः प॒शुभि॑-र्भुवत् । स्व॒दि॒त-न्तो॒काय॒ तन॑याय पि॒तु-म्प॑च ॥ प्राची॒मनु॑ प्र॒दिश॒-म्प्रेहि॑ वि॒द्वान् । अ॒ग्नेर॑ग्ने पु॒रो अ॑ग्नि-र्भवे॒ह । विश्वा॒ आशा॒ दीद्या॑नो॒ विभा॑हि । ऊर्ज॑-न्नो धेहि द्वि॒पदे॒ चतु॑ष्पदे ॥ 56 ॥

अ॒र्कश्चक्षु॒-स्तद॒सौ सूर्य॒स्तद॒यम॒ग्निः । सम्प्रि॑यः प॒शुभि॑-र्भुवत् । य-त्ते॑ शुक्र शु॒क्रं-वँर्चः॑ शु॒क्रा त॒नूः । शु॒क्र-ञ्ज्योति॒रज॑स्रम् । तेन॑ मे दीदिहि॒ तेन॒ त्वा-ऽऽद॑धे । अ॒ग्निना᳚-ऽग्ने॒ ब्रह्म॑णा ॥ आ॒न॒शे व्या॑नशे॒ सर्व॒मायु॒-र्व्या॑नशे ॥ ये ते॑ अग्ने शि॒वे त॒नुवौ᳚ । वि॒राट् च॑ स्व॒राट् च॑ । ते मा वि॑शता॒-न्ते मा॑ जिन्वताम् ॥ 57 ॥

ये ते॑ अग्ने शि॒वे त॒नुवौ᳚ । स॒म्राट् चा॑भि॒भूश्च॑ । ते मा वि॑शता॒-न्ते मा॑ जिन्वताम् । ये ते॑ अग्ने शि॒वे त॒नुवौ᳚ । वि॒भूश्च॑ परि॒भूश्च॑ । ते मा वि॑शता॒-न्ते मा॑ जिन्वताम् । ये ते॑ अग्ने शि॒वे त॒नुवौ᳚ । प्र॒भ्वी च॒ प्रभू॑तिश्च । ते मा वि॑शता॒-न्ते मा॑ जिन्वताम् । यास्ते॑ अग्ने शि॒वास्त॒नुवः॑ । ताभि॒स्त्वा ऽऽद॑धे ॥ यास्ते॑ अग्ने घो॒रास्त॒नुवः॑ । ताभि॑र॒मु-ङ्ग॑च्छ ॥ 58 ॥

(चतु॑ष्पदे - जिन्वतां - त॒नुव॒ स्त्रीणि॑ च ) (अ. 7)

अनुवाकं 8 - एतद्ब्राह्मणं

इ॒मे वा ए॒ते लो॒का अ॒ग्नयः॑ । ते यदव्या॑वृत्ता आधी॒येरन्न्॑ । शो॒चये॑यु॒-र्यज॑मानम् । घ॒र्म-श्शिर॒ इति॒ गार्ह॑पत्य॒-माद॑धाति । वातः॑ प्रा॒ण इत्य॑न्वाहार्य॒-पच॑नम् । अ॒र्क-श्चक्षु॒रित्या॑-हव॒नीय᳚म् । तेनै॒वैना॒न् व्याव॑र्तयति । तथा॒ न शो॑चयन्ति॒ यज॑मानम् ॥ र॒थ॒न्त॒र-म॒भिगा॑यते॒ गार्ह॑पत्य आधी॒यमा॑ने । राथ॑न्तरो॒ वा अ॒यं-लोँ॒कः ॥ 59 ॥

अ॒स्मिन्ने॒वैनं॑-लोँ॒के प्रति॑ष्ठित॒-माध॑त्ते । वा॒म॒दे॒व्य-म॒भिगा॑यत उद्ध्रि॒यमा॑णे । अ॒न्तरि॑क्षं॒-वैँ वा॑मदे॒व्यम् । अ॒न्तरि॑क्ष ए॒वैन॒-म्प्रति॑ष्ठित॒-माध॑त्ते । अथो॒ शान्ति॒-र्वै वा॑मदे॒व्यम् । शा॒न्तमे॒वैन॑-म्पश॒व्य॑मुद्ध॑रते । बृ॒हद॒भिगा॑यत आहव॒नीय॑ आधी॒यमा॑ने । बार्ह॑तो॒ वा अ॒सौ लो॒कः । अ॒मुष्मि॑न्ने॒वैनं॑-लोँ॒के प्रति॑ष्ठित॒-माध॑त्ते ॥ प्र॒जाप॑ति-र॒ग्नि-म॑सृजत ॥ 60 ॥

सो-ऽश्वो॒ वारो॑ भू॒त्वा परां॑ऐत् । तं-वाँ॑रव॒न्तीये॑नावारयत ।त-द्वा॑रव॒न्तीय॑स्य वारवन्तीय॒त्वम् । श्यै॒तेन॑ श्ये॒ती अ॑कुरुत ।तच्छ्यै॒तस्य॑ श्यैत॒त्वम् । य-द्वा॑रव॒न्तीय॑-मभि॒गाय॑ते । वा॒र॒यि॒त्वैवैन॒-म्प्रति॑ष्ठित॒-माध॑त्ते । श्यै॒तेन॑ श्ये॒ती कु॑रुते ॥ घ॒र्म-श्शिर॒ इति॒ गार्ह॑पत्य॒-माद॑धाति । सशी॑र्षाण-मे॒वैन॒-माध॑त्ते ॥ 61 ॥

उपै॑न॒मुत्त॑रो य॒ज्ञो न॑मति ॥ रु॒द्रो वा ए॒षः । यद॒ग्निः । स आ॑धी॒यमा॑न ईश्व॒रो यज॑मानस्य प॒शून् हिग्ंसि॑तोः । स-म्प्रि॑यः प॒शुभि॑-र्भुव॒दित्या॑ह । प॒शुभि॑रे॒वैन॒ग्ं॒ सम्प्रि॑य-ङ्करोति । प॒शू॒ना-महिग्ं॑सायै ॥ छ॒र्दिस्तो॒काय॒ तन॑याय य॒च्छेत्या॑ह ।आ॒शिष॑मे॒वैता-माशा᳚स्ते ॥ वातः॑ प्रा॒ण इत्य॑न्वाहार्य॒-पच॑नम् ॥ 62 ॥

सप्रा॑ण-मे॒वैन॒-माध॑त्ते ॥ स्व॒दि॒त-न्तो॒काय॒ तन॑याय पि॒तु-म्प॒चेत्या॑ह । अन्न॑मे॒वास्मै᳚ स्वदयति ॥ प्राची॒मनु॑ प्र॒दिश॒-म्प्रेहि॑ वि॒द्वानित्या॑ह । विभ॑क्तिरे॒वैन॑यो॒स्सा । अथो॒ नाना॑ वीर्यावे॒वैनौ॑ कुरुते ॥ ऊर्ज॑-न्नो धेहि द्वि॒पदे॒ चतु॑ष्पद॒ इत्या॑ह । आ॒शिष॑मे॒वैतामाशा᳚स्ते ॥ अ॒र्क-श्चक्षु॒रित्या॑-हव॒नीय᳚म् । अ॒र्को वै दे॒वाना॒मन्न᳚म् ॥ 63 ॥

अन्न॑मे॒वाव॑ रुन्धे ॥ तेन॑ मे दीदि॒हीत्या॑ह । समि॑न्ध ए॒वैन᳚म् ॥ आ॒न॒शे व्या॑नश॒ इति॒ त्रिरुदि॑ङ्गयति । त्रय॑ इ॒मे लो॒काः । ए॒ष्वे॑वैनं॑-लोँ॒केषु॒ प्रति॑ष्ठित॒-माध॑त्ते ॥ तत्-तथा॒ न का॒र्य᳚म् । वीङ्गि॑त॒म प्र॑तिष्ठित॒-माद॑धीत । उ॒द्धृत्यै॒-वाधाया॑-भि॒मन्त्रियः॑ । अवी᳚ङ्गित-मे॒वैन॒-म्प्रति॑ष्ठित॒-माध॑त्ते ॥ वि॒राट् च॑ स्व॒राट् च॒ यास्ते॑ अग्ने शि॒वास्त॒नुव॒-स्ताभि॒स्त्वा ऽऽद॑ध॒ इत्या॑ह । ए॒ता वा अ॒ग्ने-श्शि॒वास्त॒नुवः॑ । ताभि॑रे॒वैन॒ग्ं॒ सम॑र्धयति ॥ यास्ते॑ अग्ने घो॒रास्त॒नुव॒ स्ताभि॑र॒मु-ङ्ग॒च्छेति॑ ब्रूया॒द्य-न्द्वि॒ष्यात् । ताभि॑रे॒वैन॒-म्परा॑भावयति ॥ 64 ॥

(लो॒को॑ - ऽसृजतैन॒ - माध॑त्ते - ऽन्वाहार्य॒पच॑नं - दे॒वाना॒मन्न॑ - मेन॒-म्प्रति॑ष्ठित॒माध॑त्ते॒ पञ्च॑ च) (अ. 8)

अनुवाकं 9 - ब्रह्मौदनम्

श॒मी॒ग॒र्भाद॒ग्नि-म्म॑न्थति । ए॒षा वा अ॒ग्ने-र्य॒ज्ञिया॑ त॒नूः । तामे॒वास्मै॑ जनयति ॥ अदि॑तिः पु॒त्रका॑मा । सा॒द्ध्येभ्यो॑ दे॒वेभ्यो᳚ ब्रह्मौद॒न-म॑पचत् । तस्या॑ उ॒च्छेष॑ण-मददुः । त-त्प्राश्ञा᳚त् । सा रेतो॑-ऽधत्त । तस्यै॑ धा॒ता चा᳚र्य॒मा चा॑जायेताम् । सा द्वि॒तीय॑-मपचत् ॥ 65 ॥

तस्या॑ उ॒च्छेष॑ण-मददुः । त-त्प्राश्ञा᳚त् । सा रेतो॑-ऽधत्त । तस्यै॑ मि॒त्रश्च॒ वरु॑णश्चाजायेताम् । सा तृ॒तीय॑-मपचत् । तस्या॑ उ॒च्छेष॑ण-मददुः । त-त्प्राश्ञा᳚त् । सा रेतो॑-ऽधत्त । तस्या॒ अग्ंश॑श्च॒ भग॑श्चाजायेताम् । सा च॑तु॒र्थ-म॑पचत् ॥ 66 ॥

तस्या॑ उ॒च्छेष॑ण-मददुः । त-त्प्राश्ञा᳚त् । सा रेतो॑-ऽधत्त । तस्या॒ इन्द्र॑श्च॒ विव॑स्वाग्श्चा-जायेताम् । ब्र॒ह्मौ॒द॒न-म्प॑चति । रेत॑ ए॒व त-द्द॑धाति ॥ प्राश्ञ॑न्ति ब्राह्म॒णा ओ॑द॒नम् ॥ यदाज्य॑-मु॒च्छिष्य॑ते । तेन॑ स॒मिधो॒-ऽभ्यज्याद॑धाति । उ॒च्छेष॑णा॒द्वा अदि॑ती॒ रेतो॑-ऽधत्त ॥ 67 ॥

उ॒च्छेष॑णादे॒व त-द्रेतो॑ धत्ते ॥ अस्थि॒ वा ए॒तत् । य-थ्स॒मिधः॑ । ए॒त-द्रेतः॑ । यदाज्य᳚म् । यदाज्ये॑न स॒मिधो॒-ऽभ्यज्या॒दधा॑ति । अस्थ्ये॒व त-द्रेत॑सि दधाति ॥ ति॒स्र आद॑धाति मिथुन॒त्वाय॑ ॥ इय॑ती-र्भवन्ति । प्र॒जाप॑तिना यज्ञमु॒खेन॒ सम्मि॑ताः ॥ 68 ॥

इय॑ती-र्भवन्ति । य॒ज्ञ॒प॒रुषा॒ सम्मि॑ताः । इय॑ती-र्भवन्ति । ए॒ताव॒द्वै पुरु॑षे वी॒र्य᳚म् । वी॒र्य॑ सम्मिताः ॥ आ॒र्द्रा भ॑वन्ति । आ॒र्द्रमि॑व॒ हि रेतः॑ सि॒च्यते᳚ ॥ चित्रि॑यस्याश्व॒त्थस्याद॑धाति । चि॒त्रमे॒व भ॑वति ॥ घृ॒तव॑तीभि॒-राद॑धाति ॥ 69 ॥

ए॒तद्वा अ॒ग्नेः प्रि॒य-न्धाम॑ । य-द्घृ॒तम् । प्रि॒येणै॒वैन॒-न्धाम्ना॒ सम॑र्धयति । अथो॒ तेज॑सा ॥ गा॒य॒त्रीभि॑-र्ब्राह्म॒णस्याद॑द्ध्यात् । गा॒य॒त्रछ॑न्दा॒ वै ब्रा᳚ह्म॒णः । स्वस्य॒ छन्द॑सः प्रत्ययन॒स्त्वाय॑ । त्रि॒ष्टुग्भी॑-राज॒न्य॑स्य । त्रि॒ष्टु-प्छ॑न्दा॒ वै रा॑ज॒न्यः॑ । स्वस्य॒ छन्द॑सः प्रत्ययन॒स्त्वाय॑ ॥ 70 ॥

जग॑तीभि॒-र्वैश्य॑स्य । जग॑ती छन्दा॒ वै वैश्यः॑ । स्वस्य॒ छन्द॑सः प्रत्ययन॒स्त्वाय॑ ॥ तग्ं सं॑वँथ्स॒र-ङ्गो॑पायेत् । सं॒वँ॒थ्स॒रग्ं हि रेतो॑ हि॒तं-वँर्ध॑ते ॥ य-द्ये॑नग्ं संवँथ्स॒रे नोप॒नमे᳚त् । स॒मिधः॒ पुन॒राद॑द्ध्यात् । रेत॑ ए॒व तद्धि॒तं-वँर्ध॑मानमेति ॥ न मा॒ग्ं॒स-म॑श्ञीयात् । न स्त्रिय॒मुपे॑यात् ॥ 71 ॥

य-न्मा॒ग्ं॒स-म॑श्ञी॒यात् । यथ्स्त्रिय॑-मुपे॒यात् । निर्वी᳚र्य-स्स्यात् । नैन॑म॒ग्नि-रुप॑नमेत् ॥ श्व आ॑धा॒स्यमा॑नो ब्रह्मौद॒न-म्प॑चति । आ॒दि॒त्या वा इ॒त उ॑त्त॒मा-स्सु॑व॒र्गं-लोँ॒कमा॑यन्न् । ते वा इ॒तो यन्त॒-म्प्रति॑नुदन्ते । ए॒ते खलु॒ वावादि॒त्याः । य-द्ब्रा᳚ह्म॒णाः । तैरे॒व स॒त्व-ङ्ग॑च्छति ॥ 72 ॥

नैन॒-म्प्रति॑नुदन्ते ॥ ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॑ वदन्ति । क्वा॑ सः । अ॒ग्निः का॒र्यः॑ । यो᳚-ऽस्मै प्र॒जा-म्प॒शू-न्प्र॑ज॒नय॒तीति॑ । शल्कै॒स्ताग्ं रात्रि॑म॒ग्नि-मि॑न्धीत । तस्मि॑-न्नुपव्यु॒षम॒रणी॒ निष्ट॑पेत् । यथ॑र्ष॒भाय॑ वाशि॒ता न्या॑विच्छा॒यति॑ । ता॒दृगे॒व तत् ॥ अ॒पो॒दूह्य॒ भस्मा॒ग्नि-म्म॑न्थति ॥ 73 ॥

सैव सा-ऽग्ने-स्सन्त॑तिः ॥ त-म्म॑थि॒त्वा प्राञ्च॒मुद्ध॑रति । सं॒वँ॒थ्स॒रमे॒व त-द्रेतो॑ हि॒त-म्प्रज॑नयति ॥ अना॑हित॒-स्तस्या॒ग्नि-रित्या॑हुः । य-स्स॒मिधो-ऽना॑धाया॒ग्नि-मा॑ध॒त्त इति॑ । ता-स्सं॑वँथ्स॒रे पु॒रस्ता॒-दाद॑द्ध्यात् । सं॒वँ॒थ्स॒रादे॒वैन॑-मव॒रुद्ध्या-ध॑त्ते ॥ यदि॑ संवँथ्स॒रे ऽनाद॒द्ध्यात् । द्वा॒द॒श्या᳚-म्पु॒रस्ता॒-दाद॑द्ध्यात् । सं॒वँ॒थ्स॒र प्र॑तिमा॒ वै द्वाद॑श॒ रात्र॑यः । सं॒वँ॒थ्स॒रमे॒वास्याहि॑ता भवन्ति ॥ यदि॑ द्वाद॒श्या᳚-न्नाद॒द्ध्यात् । त्र्य॒हे पु॒रस्ता॒दाद॑द्ध्यात् । आहि॑ता ए॒वास्य॑ भवन्ति ॥ 74 ॥

(द्वि॒तीय॑मपचच् - चतु॒र्थम॑पच॒ - ददि॑ती॒ रेतो॑-ऽधत्त॒ - सम्मि॑ता -

घृ॒तव॑तीभि॒राद॑धाति - राज॒न्यः॑ स्वस्य॒ छन्द॑सः प्रत्ययन॒स्त्वा - ये॑या-द्- गच्छति - मन्थति॒ - रात्र॑य श्च॒त्वारि॑ च) (अ. 9)

अनुवाकं 10 - पञ्चाग्न्याधानम्

प्र॒जाप॑तिः प्र॒जा अ॑सृजत । स रि॑रिचा॒नो॑-ऽमन्यत । स तपो॑-ऽतप्यत । स आ॒त्मन् वी॒र्य॑-मपश्यत् । तद॑वर्धत । तद॑स्मा॒-थ्सह॑सो॒र्ध्व-म॑सृज्यत । सा वि॒राड॑भवत् । ता-न्दे॑वासु॒रा व्य॑गृह्णत । सो᳚-ऽब्रवी-त्प्र॒जाप॑तिः । मम॒ वा ए॒षा ॥ 75 ॥

दोहा॑ ए॒व यु॒ष्माक॒मिति॑ ॥ सा ततः॒ प्राच्युद॑क्रामत् । त-त्प्र॒जाप॑तिः॒ पर्य॑गृह्णात् । अथ॑र्व पि॒तु-म्मे॑ गोपा॒येति॑ । सा द्वि॒तीय॒-मुद॑क्रामत् । त-त्प्र॒जाप॑तिः॒ पर्य॑गृह्णात् । नर्य॑ प्र॒जा-म्मे॑ गोपा॒येति॑ । सा तृ॒तीय॒-मुद॑क्रामत् । त-त्प्र॒जाप॑तिः॒ पर्य॑गृह्णात् । शग्ग्स्य॑ प॒शू-न्मे॑ गोपा॒येति॑ ॥ 76 ॥

सा च॑तु॒र्थ-मुद॑क्रामत् । त-त्प्र॒जाप॑तिः॒ पर्य॑गृह्णात् । सप्र॑थ स॒भा-म्मे॑ गोपा॒येति॑ । सा प॑ञ्च॒म-मुद॑क्रामत् । त-त्प्र॒जाप॑तिः॒ पर्य॑गृह्णात् । अहे॑ बुद्ध्निय॒ मन्त्र॑-म्मे गोपा॒येति॑ । अ॒ग्नीन् वाव सा तान् व्य॑क्रमत । ता-न्प्र॒जाप॑तिः॒ पर्य॑गृह्णात् । अथो॑ प॒ङ्क्तिमे॒व ॥ प॒ङ्क्तिर्वा ए॒षा ब्रा᳚ह्म॒णे प्रवि॑ष्टा ॥ 77 ॥

तामा॒त्मनो-ऽधि॒ निर्मि॑मीते । यद॒ग्नि-रा॑धी॒यते᳚ । तस्मा॑-दे॒ताव॑न्तो॒-ऽग्नय॒ आधी॑यन्ते । पाङ्क्तं॒-वाँ इ॒दग्ं सर्व᳚म् । पाङ्क्ते॑नै॒व पाङ्क्तग्ग्॑ स्पृणोति ॥ अथ॑र्व पि॒तु-म्मे॑ गोपा॒येत्या॑ह । अन्न॑मे॒वै तेन॑ स्पृणोति । नर्य॑ प्र॒जा-म्मे॑ गोपा॒येत्या॑ह । प्र॒जामे॒वैतेन॑ स्पृणोति । शग्ग्स्य॑ प॒शू-न्मे॑ गोपा॒येत्या॑ह ॥ 78 ॥

प॒शूने॒वैतेन॑ स्पृणोति । सप्र॑थ स॒भा-म्मे॑ गोपा॒येत्या॑ह । स॒भामे॒वैतेनॆ᳚न्द्रि॒यग्ग् स्पृ॑णोति । अहे॑ बुद्ध्निय॒ मन्त्र॑-म्मे गोपा॒येत्या॑ह । मन्त्र॑मे॒वै तेन॒ श्रियग्ग्॑ स्पृणोति ॥ यद॑न्वाहार्य॒-पच॑ने-ऽन्वाहा॒र्य॑-म्पच॑न्ति । तेन॒ सो᳚-ऽस्या॒भीष्टः॑ प्री॒तः । य-द्गार्ह॑पत्य॒ आज्य॑मधि॒श्रय॑न्ति॒ सम्पत्नी᳚र्या॒जय॑न्ति । तेन॒ सो᳚-ऽस्या॒भीष्टः॑ प्री॒तः । यदा॑हव॒नीये॒ जुह्व॑ति ॥ 79 ॥

तेन॒ सो᳚-ऽस्या॒भीष्टः॑ प्री॒तः । यथ्स॒भायां᳚-विँ॒जय॑न्ते । तेन॒ सो᳚-ऽस्या॒भीष्टः॑ प्री॒तः । यदा॑वस॒थे-ऽन्न॒ग्ं॒ हर॑न्ति । तेन॒ सो᳚-ऽस्या॒भीष्टः॑ प्री॒तः । तथा᳚-ऽस्य॒ सर्वे᳚ प्री॒ता अ॒भीष्टा॒ आधी॑यन्ते ॥ प्र॒व॒स॒थ-मे॒ष्यन्ने॒व-मुप॑तिष्ठे॒-तैक॑मेकम् । यथा᳚ ब्राह्म॒णाय॑ गृहेवा॒सिने॑ परि॒दाय॑ गृ॒हानेति॑ । ता॒दृगे॒व तत् ॥ पुन॑रा॒ग-त्योप॑तिष्ठते । सा भा॑गेयमे॒वैषा॒-न्तत् । सा तत॑ ऊ॒र्ध्वा-ऽऽरो॑हत् । सा रो॑हि॒ण्य॑भवत् । त-द्रो॑हि॒ण्यै रो॑हिणि॒त्वम् । रो॒हि॒ण्या-म॒ग्नि-माद॑धीत । स्व ए॒वैनं॒-योँनौ॒ प्रति॑ष्ठित॒-माध॑त्ते । ऋ॒द्ध्नोत्ये॑नेन ॥ 80 ॥

(ए॒षा - प॒शून्मे॑ गोपा॒येति॒ - प्रवि॑ष्टा -

प॒शून्मे॑ गोपा॒येत्या॑ह॒ - जुह्व॑ति - तिष्ठते स॒प्त च॑) (अ. 10)

(ब्रह्म॒ सन्ध॑त्तं॒ - कृत्ति॑का॒ - सूद्ध॑न्ति - द्वाद॒शसु॑ - प्र॒जाप॑ति-र्वा॒चो - दे॑वासु॒रास्तद॒ग्निर्नो-द्- घ॒र्म-श्शिर॑ - इ॒मे वै - श॑मीग॒र्भात् - प्र॒जाप॑ति॒-स्स रि॑रिचा॒न-स्सतप॒-स्स आ॒त्मन् वी॒र्य॑-न्दश॑ )

(ब्रह्म॒ सन्ध॑त्तं॒ - तौ दि॒व्या - वथो॑ श॒त्वांयँ॒ - प्राच्ये॑षां॒ - ँयदु॒पर्यु॑परि॒ - य-थ्स॒द्यः - सो-ऽश्वो॒ वारो॑ भू॒त्वा - जग॑तीभि॒ रशी॑तिः)

(ब्रह्म॒ सन्ध॑त्त - मृ॒द्ध्नोत्ये॑नेन)

॥ हरिः॑ ओम् ॥

॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय ब्राह्मणे प्रथमाष्टके प्रथमः प्रपाठक-स्समाप्तः ॥