📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
1.1 - অগ্ন্যাধেযব্রাহ্মণং - কৃষ্ণ যজুর্বেদ তৈত্তিরীয ব্রাহ্মণ পাঠঃ - ব্রহ্ম সন্ধত্তং
1.1 - Agnyadheyabrahmanam - Krishna Yajurveda Taittiriya Brahmana Pathah - Brahma Sandhattam
Krishna Vedic Bengali
কৃষ্ণ যজুর্বেদীয তৈত্তিরীয ব্রাহ্মণে প্রথমাষ্টকে প্রথমঃ প্রপাঠকঃ - অগ্ন্যাধেযব্রাহ্মণং
ও-ন্নমঃ পরমাত্মনে, শ্রী মহাগণপতযে নমঃ,
শ্রী গুরুভ্যো নমঃ । হ॒রিঃ॒ ওম্ ॥
ব্রহ্ম॒ সন্ধ॑ত্ত॒-ন্তন্মে॑ জিন্বতম্ । ক্ষ॒ত্রগ্ং সন্ধ॑ত্ত॒-ন্তন্মে॑ জিন্বতম্ । ইষ॒গ্ং॒ সন্ধ॑ত্ত॒-ন্তা-ম্মে॑ জিন্বতম্ । ঊর্জ॒গ্ং॒ সন্ধ॑ত্ত॒-ন্তা-ম্মে॑ জিন্বতম্ । র॒যিগ্ং সন্ধ॑ত্ত॒-ন্তা-ম্মে॑ জিন্বতম্ । পুষ্টি॒গ্ং॒ সন্ধ॑ত্ত॒-ন্তা-ম্মে॑ জিন্বতম্ । প্র॒জাগ্ং সন্ধ॑ত্ত॒-ন্তা-ম্মে॑ জিন্বতম্ । প॒শূ-ন্থ্সন্ধ॑ত্ত॒-ন্তান্মে॑ জিন্বতম্ ॥ স্তু॒তো॑-ঽসি॒ জন॑ধাঃ । দে॒বাস্ত্বা॑ শুক্র॒পাঃ প্রণ॑যন্তু ॥ 1 ॥
সু॒বীরাঃ᳚ প্র॒জাঃ প্র॑জ॒নয॒-ন্পরী॑হি । শু॒ক্র-শ্শু॒ক্রশো॑চিষা ॥ স্তু॒তো॑-ঽসি॒ জন॑ধাঃ । দে॒বাস্ত্বা॑ মন্থি॒পাঃ প্রণ॑যন্তু ॥ সু॒প্র॒জাঃ প্র॒জাঃ প্র॑জ॒নয॒-ন্পরী॑হি । ম॒ন্থী ম॒ন্থিশো॑চিষা ॥স॒জ॒ঙ্গ্মা॒নৌ দি॒ব আ পৃ॑থি॒ব্যা-ঽঽযুঃ॑ । সন্ধ॑ত্ত॒-ন্তন্মে॑ জিন্বতম্ । প্রা॒ণগ্ং সন্ধ॑ত্ত॒-ন্ত-ম্মে॑ জিন্বতম্ । অ॒পা॒নগ্ং সন্ধ॑ত্ত॒-ন্ত-ম্মে॑ জিন্বতম্ ॥ 2 ॥
ব্যা॒নগ্ং সন্ধ॑ত্ত॒-ন্ত-ম্মে॑ জিন্বতম্ । চক্ষু॒-স্সন্ধ॑ত্ত॒-ন্তন্মে॑ জিন্বতম্ । শ্রোত্র॒গ্ং॒ সন্ধ॑ত্ত॒-ন্তন্মে॑ জিন্বতম্ । মন॒-স্সন্ধ॑ত্ত॒-ন্তন্মে॑ জিন্বতম্ । বাচ॒গ্ং॒ সন্ধ॑ত্ত॒-ন্তা-ম্মে॑ জিন্বতম্ ॥ আযুঃ॑ স্থ॒ আযু॑র্মে ধত্তম্ । আযু॑-র্য॒জ্ঞায॑ ধত্তম্ । আযু॑-র্য॒জ্ঞপ॑তযে ধত্তম্ । প্রা॒ণ-স্স্থঃ॑ প্রা॒ণ-ম্মে॑ ধত্তম্ । প্রা॒ণং-যঁ॒জ্ঞায॑ ধত্তম্ ॥ 3 ॥
প্রা॒ণং-যঁ॒জ্ঞপ॑তযে ধত্তম্ । চক্ষুঃ॑ স্থ॒শ্চক্ষু॑র্মে ধত্তম্ । চক্ষু॑-র্য॒জ্ঞায॑ ধত্তম্ । চক্ষু॑-র্য॒জ্ঞপ॑তযে ধত্তম্ । শ্রোত্রগ্গ্॑ স্থ॒-শ্শ্রোত্র॑-ম্মে ধত্তম্ । শ্রোত্রং॑-যঁ॒জ্ঞায॑ ধত্তম্ । শ্রোত্রং॑-যঁ॒জ্ঞপ॑তযে ধত্তম্ । তৌ দে॑বৌ শুক্রামন্থিনৌ ।ক॒ল্পয॑ত॒-ন্দৈবী॒র্বিশঃ॑ । ক॒ল্পয॑ত॒-ম্মানু॑ষীঃ ॥ 4 ॥
ইষ॒-মূর্জ॑ম॒স্মাসু॑ ধত্তম্ । প্রা॒ণা-ন্প॒শুষু॑ । প্র॒জা-ম্মযি॑ চ॒ যজ॑মানে চ ॥ নির॑স্ত॒-শ্শণ্ডঃ॑ । নির॑স্তো॒ মর্কঃ॑ ॥ অপ॑নুত্তৌ॒ শণ্ডা॒মর্কৌ॑ স॒হামুনা᳚ ॥ শু॒ক্রস্য॑ স॒মিদ॑সি । ম॒ন্থিনঃ॑ স॒মিদ॑সি ॥ স প্র॑থ॒ম-স্সঙ্কৃ॑তি-র্বি॒শ্বক॑র্মা । স প্র॑থ॒মো মি॒ত্রো বরু॑ণো অ॒গ্নিঃ । স প্র॑থ॒মো বৃহ॒স্পতি॑শ্চিকি॒ত্বান্ । তস্মা॒ ইন্দ্রা॑য সু॒তমাজু॑হোমি ॥ 5 ॥
(ন॒য॒ - ন্ত্ব॒পা॒নগ্ং সন্ধ॑ত্তং॒ ত-ম্মে॑ জিন্বতং - প্রা॒ণং-যঁ॒জ্ঞায॑ ধত্তং॒ - মানু॑ষী--র্ অ॒গ্নি-র্দ্বে চ॑) (অ. 1)
ব্রহ্ম॑ ক্ষ॒ত্র-ন্তত্ । ইষ॒মূর্জগ্ং॑ র॒যি-ম্পুষ্টি॑-ম্প্র॒জা-ন্তাম্ । প॒শু-ন্তান্ । সন্ধ॑ত্ত॒-ন্তত্ । প্রা॒ণম॑পা॒নং-ব্যাঁ॒ন-ন্তম্ । চক্ষু॒-শ্শ্রোত্র॒-ম্মন॒স্তত্ । বাচ॒-ন্তাম্ । ই॒ষাদি॒পঞ্চ॑কে॒ বাচ॒-ন্তা-ম্মে᳚ । প॒শূ-ন্থ্সন্ধ॑ত্ত॒-ন্তান্মে᳚ । প্রা॒ণাদি॒ত্রিত॑যে॒ ত-ম্মে᳚ । অ॒ন্যত্র॒ তন্মে᳚ । )
কৃত্তি॑কা-স্ব॒গ্নি-মাদ॑ধীত । এ॒তদ্বা অ॒গ্নে-র্নক্ষ॑ত্রম্ । য-ত্কৃত্তি॑কাঃ । স্বাযা॑মে॒বৈন॑-ন্দে॒বতা॑যামা॒ধায॑ । ব্র॒হ্ম॒ব॒র্চ॒সী ভ॑বতি ॥ মুখং॒-বাঁ এ॒তন্নক্ষ॑ত্রাণাম্ । য-ত্কৃত্তি॑কাঃ । যঃ কৃত্তি॑কা-স্ব॒গ্নি-মা॑ধ॒ত্তে । মুখ্য॑ এ॒ব ভ॑বতি ॥ অথো॒ খলু॑ ॥ 6 ॥
অ॒গ্নি॒-ন॒ক্ষ॒ত্রমিত্য-প॑চাযন্তি । গৃ॒হানঃঅ॒ দাহু॑কো ভবতি ॥ প্র॒জাপ॑তী রোহি॒ণ্যা-ম॒গ্নি-ম॑সৃজত । ত-ন্দে॒বা রো॑হি॒ণ্যা-মাদ॑ধত । ততো॒ বৈ তে সর্বা॒-ন্রোহা॑নরোহন্ন্ । ত-দ্রো॑হি॒ণ্যৈ রো॑হিণি॒ত্বম্ । যো রো॑হি॒ণ্যা-ম॒গ্নিমা॑ধ॒ত্তে । ঋ॒ধ্নোত্যে॒ব । সর্বা॒-ন্রোহা᳚ন্-রোহতি ॥ দে॒বা বৈ ভ॒দ্রা-স্সন্তো॒-ঽগ্নি-মাধি॑থ্সন্ত ॥ 7 ॥
তেষা॒মনা॑হিতো॒ ঽগ্নিরাসী᳚ত্ । অথৈ᳚ভ্যো বা॒মং-বঁস্বপা᳚ক্রামত্ । তে পুন॑র্বস্বো॒রাদ॑ধত । ততো॒ বৈ তান্ বা॒মং-বঁসূ॒পাব॑র্তত । যঃ পু॒রা ভ॒দ্র-স্সম্পাপী॑যা॒-ন্থ্স্যাত্ । স পুন॑র্বস্বো-র॒গ্নি-মাদ॑ধীত । পুন॑রে॒বৈনং॑-বাঁ॒মং-বঁসূ॒পাব॑র্ততে । ভ॒দ্রো ভ॑বতি ॥ যঃ কা॒মযে॑ত॒ দান॑কামা মে প্র॒জা-স্স্যু॒রিতি॑ । স পূর্ব॑যোঃ॒ ফল্গু॑ন্যো-র॒গ্নি-মাদ॑ধীত ॥ 8 ॥
অ॒র্য॒ম্ণো বা এ॒তন্নক্ষ॑ত্রম্ । যত্পূর্বে॒ ফল্গু॑নী । অ॒র্য॒মেতি॒ তমা॑হু॒র্যো দদা॑তি । দান॑কামা অস্মৈ প্র॒জা ভ॑বন্তি ॥ যঃ কা॒মযে॑ত ভ॒গী স্যা॒মিতি॑ । স উত্ত॑রযোঃ॒ ফল্গু॑ন্যো-র॒গ্নিমাদ॑ধীত । ভগ॑স্য॒ বা এ॒তন্নক্ষ॑ত্রম্ । যদুত্ত॑রে॒ ফল্গু॑নী । ভ॒গ্যে॑ব ভ॑বতি ॥ কা॒ল॒ক॒ঞ্জা বৈ নামাসু॑রা আসন্ন্ ॥ 9 ॥
তে সু॑ব॒র্গায॑ লো॒কাযা॒গ্নি-ম॑চিন্বত । পুরু॑ষ॒ ইষ্ট॑কা॒-মুপা॑দধা॒ত্-পুরু॑ষ॒ ইষ্ট॑কাম্ । স ইন্দ্রো᳚ ব্রাহ্ম॒ণো ব্রুবা॑ণ॒ ইষ্ট॑কা॒মুপা॑ধত্ত । এ॒ষা মে॑ চি॒ত্রা নামেতি॑ । তে সু॑ব॒র্গং-লোঁ॒কমাপ্রারো॑হন্ন্ । স ইন্দ্র॒ ইষ্ট॑কা॒মাবৃ॑হত্ । তে-ঽবা॑কীর্যন্ত । যে॑-ঽবাকী᳚র্যন্ত । ত ঊর্ণা॒বভ॑যো-ঽভবন্ন্ । দ্বাবুদ॑পততাম্ ॥ 10 ॥
তৌ দি॒ব্যৌ শ্বানা॑বভবতাম্ । যো ভ্রাতৃ॑ব্যবা॒-ন্থ্স্যাত্ । স চি॒ত্রাযা॑-ম॒গ্নি-মাদ॑ধীত । অ॒ব॒কীর্যৈ॒ব ভ্রাতৃ॑ব্যান্ । ওজো॒ বল॑মিন্দ্রি॒যং-বীঁ॒র্য॑মা॒ত্মন্-ধ॑ত্তে ॥ ব॒সন্তা᳚ ব্রাহ্ম॒ণো᳚ ঽগ্নিমাদ॑ধীত । ব॒স॒ন্তো বৈ ব্রা᳚হ্ম॒ণস্য॒র্তুঃ । স্ব এ॒বৈন॑-মৃ॒তাবা॒ধায॑ । ব্র॒হ্ম॒ব॒র্চ॒সী ভ॑বতি । মুখং॒-বাঁ এ॒তদৃ॑তূ॒নাম্ ॥ 11 ॥
য-দ্ব॑স॒ন্তঃ । যো ব॒সন্তা॒-ঽগ্নিমা॑ধ॒ত্তে । মুখ্য॑ এ॒ব ভ॑বতি । অথো॒ যোনি॑মন্তমে॒বৈন॒-ম্প্রজা॑ত॒মাধ॑ত্তে । গ্রী॒ষ্মে রা॑জ॒ন্য॑ আদ॑ধীত । গ্রী॒ষ্মো বৈ রা॑জ॒ন্য॑স্য॒র্তুঃ । স্ব এ॒বৈন॑মৃ॒তাবা॒ধায॑ । ই॒ন্দ্রি॒যা॒বী ভ॑বতি । শ॒রদি॒ বৈশ্য॒ আদ॑ধীত । শ॒রদ্বৈ বৈশ্য॑স্য॒র্তুঃ ॥ 12 ॥
স্ব এ॒বৈন॑মৃ॒তাবা॒ধায॑ । প॒শু॒মা-ন্ভ॑বতি ॥ ন পূর্ব॑যোঃ॒ ফল্গু॑ন্যো-র॒গ্নিমাদ॑ধীত । এ॒ষা বৈ জ॑ঘ॒ন্যা॑ রাত্রিঃ॑ সং​বঁথ্স॒রস্য॑ । যত্পূর্বে॒ ফল্গু॑নী । পৃ॒ষ্টি॒ত এ॒ব সং॑​বঁথ্স॒রস্যা॒-গ্নিমা॒ধায॑ । পাপী॑যান্-ভবতি । উত্ত॑রযো॒রাদ॑ধীত । এ॒ষা বৈ প্র॑থ॒মা রাত্রিঃ॑ সং​বঁথ্স॒রস্য॑ । যদুত্ত॑রে॒ ফল্গু॑নী । মু॒খ॒ত এ॒ব সং॑​বঁথ্স॒রস্যা॒-গ্নিমা॒ধায॑ । বসী॑যা-ন্ভবতি ॥ অথো॒ খলু॑ । য॒দৈবৈনং॑-যঁ॒জ্ঞ উ॑প॒নমে᳚ত্ । অথাদ॑ধীত । সৈবাস্যর্ধিঃ॑ ॥ 13 ॥
(খল্বা॑ - ধিথ্সন্ত॒ - ফল্গু॑ন্যোর॒গ্নিমাদ॑ধীতা - সন্ - নপততা - মতূ॒নাং - ঁবৈশ্য॑স্য॒র্তু - রুত্ত॑রে॒ ফল্গু॑নী॒ ষট্ চ॑) (অ. 2)
উদ্ধ॑ন্তি । যদে॒বাস্যা॑ অমে॒দ্ধ্যম্ । তদপ॑ হন্তি ॥ অ॒পো-ঽবো᳚ক্ষতি॒ শান্ত্যৈ᳚ ॥ সিক॑তা॒ নিব॑পতি । এ॒তদ্বা অ॒গ্নে-র্বৈ᳚শ্বান॒রস্য॑ রূ॒পম্ । রূ॒পেণৈ॒ব বৈ᳚শ্বান॒রমব॑-রুন্ধে ॥ ঊষা॒-ন্নিব॑পতি । পুষ্টি॒র্বা এ॒ষা প্র॒জন॑নম্ । যদূষাঃ᳚ ॥ 14 ॥
পুষ্ট্যা॑মে॒ব প্র॒জন॑নে॒ ঽগ্নিমাধ॑ত্তে । অথো॑ স॒ঞ্জ্ঞান॑ এ॒ব । স॒-ঞ্জ্ঞান॒গ্গ্॒ হ্যে॑ত-ত্প॑শূ॒নাম্ । যদূষাঃ᳚ ॥ দ্যাবা॑পৃথি॒বী স॒হাস্তা᳚ম্ । তে বি॑য॒তী অ॑ব্রূতাম্ । অস্ত্বে॒ব নৌ॑ স॒হ য॒জ্ঞিয॒মিতি॑ । যদ॒মুষ্যা॑ য॒জ্ঞিয॒মাসী᳚ত্ । তদ॒স্যা-ম॑দধাত্ । ত ঊষা॑ অভবন্ন্ ॥ 15 ॥
যদ॒স্যা য॒জ্ঞিয॒মাসী᳚ত্ । তদ॒মুষ্যা॑-মদধাত্ । তদ॒দশ্চ॒ন্দ্রম॑সি কৃ॒ষ্ণম্ । ঊষা᳚ন্নি॒বপ॑ন্ন॒দো দ্ধ্যা॑যেত্ । দ্যাবা॑পৃথি॒ব্যোরে॒ব য॒জ্ঞিযে॒-ঽগ্নিমাধ॑ত্তে ॥ অ॒গ্নির্দে॒বেভ্যো॒ নিলা॑যত । আ॒খূ রূ॒প-ঙ্কৃ॒ত্বা । স পৃ॑থি॒বী-ম্প্রাবি॑শত্ । স ঊ॒তীঃ কু॑র্বা॒ণঃ পৃ॑থি॒বীমনু॒ সম॑চরত্ । তদা॑খুকরী॒ষ-ম॑ভবত্ ॥ 16 ॥
যদা॑খুকরী॒ষগ্ং স॑ভাং॒রো ভব॑তি । যদে॒বাস্য॒ তত্র॒ ন্য॑ক্তম্ । তদে॒বাব॑রুন্ধে ॥ ঊর্জং॒-বাঁ এ॒তগ্ং রস॑-ম্পৃথি॒ব্যা উ॑প॒দীকা॒ উদ্দি॑হন্তি । য-দ্ব॒ল্মীক᳚ম্ । য-দ্ব॑ল্মীকব॒পা স॑ভাং॒রো ভব॑তি । ঊর্জ॑মে॒ব রস॑-ম্পৃথি॒ব্যা অব॑রুন্ধে । অথো॒ শ্রোত্র॑মে॒ব । শ্রোত্র॒গ্গ্॒ হ্যে॑ত-ত্পৃ॑থি॒ব্যাঃ । য-দ্ব॒ল্মীকঃ॑ ॥ 17 ॥
অব॑ধিরো ভবতি । য এ॒বং-বেঁদ॑ ॥ প্র॒জাপ॑তিঃ প্র॒জা অ॑সৃজত । তাসা॒মন্ন॒-মুপা᳚ক্ষীযত । তাভ্য॒-স্সূদ॒মুপ॒ প্রাভি॑নত্ । ততো॒ বৈ তাসা॒মন্ন॒-ন্নাক্ষী॑যত । যস্য॒ সূদঃ॑ সম্ভা॒রো ভব॑তি । নাস্য॑ গৃ॒হে-ঽন্ন॑-ঙ্ক্ষীযতে ॥ আপো॒ বা ই॒দমগ্রে॑ সলি॒লমা॑সীত্ । তেন॑ প্র॒জাপ॑তিরশ্রাম্যত্ ॥ 18 ॥
ক॒থমি॒দগ্গ্​ স্যা॒দিতি॑ । সো॑-ঽপশ্য-ত্পুষ্করপ॒র্ণ-ন্তিষ্ঠ॑ত্ । সো॑-ঽমন্যত । অস্তি॒ বৈ তত্ । যস্মি॑-ন্নি॒দমধি॒ তিষ্ঠ॒তীতি॑ । স ব॑রা॒হো রূ॒প-ঙ্কৃ॒ত্বোপ॒ন্য॑মজ্জত্ । স পৃ॑থি॒বীম॒ধ আ᳚র্চ্ছত্ । তস্যা॑ উপ॒হত্যোদ॑মজ্জত্ । ত-ত্পু॑ষ্করপ॒র্ণে᳚ ঽপ্রথযত্ । যদপ্র॑থযত্ ॥ 19 ॥
ত-ত্পৃ॑থি॒ব্যৈ পৃ॑থিবি॒ত্বম্ । অভূ॒দ্বা ই॒দমিতি॑ । তদ্ভূম্যৈ॑ ভূমি॒ত্বম্ । তা-ন্দিশো-ঽনু॒ বাত॒-স্সম॑বহত্ । তাগ্ং শর্ক॑রাভিরদৃগ্ং হত্ । শং-বৈঁ নো॑-ঽভূ॒দিতি॑ । তচ্ছর্ক॑রাণাগ্ং শর্কর॒ত্বম্ । য-দ্ব॑রা॒হবি॑হতগ্ং সম্ভা॒রো ভব॑তি । অ॒স্যামে॒বা-ছ॑ম্বট্কারম॒গ্নি-মাধ॑ত্তে । শর্ক॑রা ভবন্তি॒ ধৃত্যৈ᳚ ॥ 20 ॥
অথো॑ শ॒ত্বাং​যঁ॑ ॥ সরে॑তা অ॒গ্নিরা॒ধেয॒ ইত্যা॑হুঃ । আপো॒ বরু॑ণস্য॒ পত্ন॑য আসন্ন্ । তা অ॒গ্নির॒ভ্য॑দ্ধ্যাযত্ । তা-স্সম॑ভবত্ । তস্য॒ রেতঃ॒ পরা॑-ঽপতত্ । তদ্ধির॑ণ্য-মভবত্ । যদ্ধির॑ণ্য-মু॒পাস্য॑তি । সরে॑তসমে॒বাগ্নি-মাধ॑ত্তে ॥ পুরু॑ষ॒ ইন্বৈ স্বা-দ্রেত॑সো বীভথ্সত॒ ইত্যা॑হুঃ ॥ 21 ॥
উ॒ত্ত॒র॒ত উপা᳚স্য॒ত্য-বী॑ভথ্সাযৈ ॥ অতি॒ প্রয॑চ্ছতি । আর্তি॑মে॒বাতি॒ প্রয॑চ্ছতি ॥ অ॒গ্নির্দে॒বেভ্যো॒ নিলা॑যত । অশ্বো॑ রূ॒প-ঙ্কৃ॒ত্বা । সো᳚-ঽশ্ব॒ত্থে সং॑​বঁথ্স॒র-ম॑তিষ্ঠত্ । তদ॑শ্ব॒ত্থস্যা᳚-শ্বত্থ॒ত্বম্ । যদাশ্ব॑ত্থ-স্সম্ভা॒রো ভব॑তি । যদে॒বাস্য॒ তত্র॒ ন্য॑ক্তম্ । তদে॒বাব॑-রুন্ধে ॥ 22 ॥
দে॒বা বা ঊর্জং॒-ব্যঁ॑ভজন্ত । তত॑ উদু॒ম্বর॒ উদ॑তিষ্ঠত্ । ঊর্গ্বা উ॑দু॒ম্বরঃ॑ । যদৌদু॑ম্বর-স্সম্ভা॒রো ভব॑তি । ঊর্জ॑মে॒বাব॑-রুন্ধে ॥ তৃ॒তীয॑স্যামি॒তো দি॒বি সোম॑ আসীত্ । ত-ঙ্গা॑য॒ত্র্যাহ॑রত্ । তস্য॑ প॒র্ণম॑চ্ছিদ্যত । তত্প॒র্ণো॑ ঽভবত্ । ত-ত্প॒র্ণস্য॑ পর্ণ॒ত্বম্ ॥ 23 ॥
যস্য॑ পর্ণ॒মযঃ॑ সম্ভা॒রো ভব॑তি । সো॒ম॒পী॒থমে॒বাব॑ রুন্ধে ॥ দে॒বা বৈ ব্রহ্ম॑ন্নবদন্ত । ত-ত্প॒র্ণ উপা॑শৃণোত্ । সু॒শ্রবা॒ বৈ নাম॑ । য-ত্প॑র্ণ॒মযঃ॑ সম্ভা॒রো ভব॑তি । ব্র॒হ্ম॒ব॒র্চ॒সমে॒বাব॑ রুন্ধে ॥ প্র॒জাপ॑তি-র॒গ্নি-ম॑সৃজত । সো॑-ঽবিভে॒ত্প্র মা॑ ধক্ষ্য॒তীতি॑ । তগ্ং শ॒ম্যা॑-ঽশমযত্ ॥ 24 ॥
তচ্ছ॒ম্যৈ॑ শমি॒ত্বম্ । যচ্ছ॑মী॒মযঃ॑ সম্ভা॒রো ভব॑তি । শান্ত্যা॒ অপ্র॑দাহায ॥ অ॒গ্নে-স্সৃ॒ষ্টস্য॑ য॒তঃ । বিক॑ঙ্কত॒-ম্ভা আ᳚র্চ্ছত্ । য-দ্বৈক॑ঙ্কত-স্সম্ভা॒রো ভব॑তি । ভা এ॒বাব॑রুন্ধে ॥ সহৃ॑দযো॒ ঽগ্নিরা॒ধেয॒ ইত্যা॑হুঃ । ম॒রুতো॒-ঽদ্ভির॒গ্নি-ম॑তমযন্ন্ । তস্য॑ তা॒ন্তস্য॒ হৃদ॑য॒মাচ্ছি॑ন্দন্ন্ । সা-ঽশনি॑রভবত্ । যদ॒শনি॑হতস্য বৃ॒ক্ষস্য॑ সম্ভা॒রো ভব॑তি ।সহৃ॑দয-মে॒বাগ্নি-মাধ॑ত্তে ॥ 25 ॥
(ঊষা॑ - অভবন্ - নভব-দ্- ব॒ল্মীক্রো᳚ - ঽশ্রাম্য॒ - দপ্র॑থয॒ - দ্ধৃত্যৈ॑ - বীভথ্সত॒ ইত্যা॑হু - রুন্ধে - পর্ণ॒ত্ব - ম॑শমযদ - চ্ছিন্দ॒গ্গ্॒ স্ত্রীণি॑ চ) (অ. 3)
দ্বা॒দ॒শসু॑ বিক্রা॒মেষ্ব॒গ্নিমাদ॑ধীত । দ্বাদ॑শ॒ মাসা᳚-স্সং​বঁথ্স॒রঃ । সং॒​বঁ॒থ্স॒রা-দে॒বৈন॑-মব॒রুদ্ধ্যা-ধ॑ত্তে ॥ য-দ্দ্বা॑দ॒শসু॑ বিক্রা॒মে-ষ্বা॒দধী॑ত । পরি॑মিত॒মব॑রুন্ধীত । চক্ষু॑-র্নিমিত॒ আদ॑ধীত । ইয॒-দ্দ্বাদ॑শ বিক্রা॒মা(3) ইতি॑ । পরি॑মিত-ঞ্চৈ॒বাপ॑রিমিত॒-ঞ্চাব॑রুন্ধে ॥ অনৃ॑তং॒-বৈঁ বা॒চা ব॑দতি । অনৃ॑ত॒-ম্মন॑সা দ্ধ্যাযতি ॥ 26 ॥
চক্ষু॒-র্বৈ স॒ত্যম্ । অদ্রা(3)গিত্যা॑হ । অদ॑র্​শ॒মিতি॑ । ত-থ্স॒ত্যম্ । যশ্চক্ষু॑-র্নিমিতে॒-ঽগ্নি-মা॑ধ॒ত্তে । স॒ত্য এ॒বৈন॒-মাধ॑ত্তে ॥ তস্মা॒দাহি॑তাগ্নি॒র্নানৃ॑তং-বঁদেত্ । নাস্য॑ ব্রাহ্ম॒ণো-ঽনা᳚শ্বা-ন্গৃ॒হে ব॑সেত্ । স॒ত্যে হ্য॑স্যা॒গ্নিরাহি॑তঃ ॥ আ॒গ্নে॒যী বৈ রাত্রিঃ॑ ॥ 27 ॥
আ॒গ্নে॒যাঃ প॒শবঃ॑ । ঐ॒ন্দ্রমহঃ॑ । নক্ত॒-ঙ্গার্​হ॑পত্য॒-মাদ॑ধাতি । প॒শূনে॒বাব॑-রুন্ধে । দিবা॑-ঽঽহব॒নীয᳚ম্ । ই॒ন্দ্রি॒যমে॒বা-ব॑রুন্ধে ॥ অ॒র্ধোদি॑তে॒ সূর্য॑ আহব॒নীয॒-মাদ॑ধাতি । এ॒তস্মি॒ন্ বৈ লো॒কে প্র॒জাপ॑তিঃ প্র॒জা অ॑সৃজত । প্র॒জা এ॒ব ত-দ্যজ॑মান-স্সৃজতে । অথো॑ ভূ॒ত-ঞ্চৈ॒ব ভ॑বি॒ষ্যচ্চা-ব॑রুন্ধে ॥ 28 ॥
ইডা॒ বৈ মা॑ন॒বী য॑জ্ঞানূকা॒শিন্যা॑সীত্ । সা-ঽশৃ॑ণোত্ । অসু॑রা অ॒গ্নিমাদ॑ধত॒ ইতি॑ । তদ॑গচ্ছত্ । ত আ॑হব॒নীয॒মগ্র॒ আদ॑ধত । অথ॒ গার্​হ॑পত্যম্ । অথা᳚-ন্বাহার্য॒-পচ॑নম্ । সা ঽব্র॑বীত্ । প্র॒তীচ্যে॑ষা॒গ্॒ শ্রীর॑গাত্ । ভ॒দ্রা ভূ॒ত্বা পরা॑ভবিষ্য॒ন্তীতি॑ ॥ 29 ॥
যস্যৈ॒ব-ম॒গ্নিরা॑ধী॒যতে᳚ । প্র॒তীচ্য॑স্য॒ শ্রীরে॑তি । ভ॒দ্রো ভূ॒ত্বা পরা॑ভবতি ॥ সা-ঽশৃ॑ণোত্ । দে॒বা অ॒গ্নি-মাদ॑ধত॒ ইতি॑ । তদ॑গচ্ছত্ । তে᳚-ঽন্বাহার্য॒-পচ॑ন॒মগ্র॒ আদ॑ধত । অথ॒ গার্​হ॑পত্যম্ । অথা॑হব॒নীয᳚ম্ । সা-ঽব্র॑বীত্ ॥ 30 ॥
প্রাচ্যে॑ষা॒গ্॒ শ্রীর॑গাত্ । ভ॒দ্রা ভূ॒ত্বা সু॑ব॒র্গং-লোঁ॒কমে᳚ষ্যন্তি । প্র॒জা-ন্তু ন বে᳚থ্স্যন্ত॒ ইতি॑ । যস্যৈ॒বম॒গ্নি-রা॑ধী॒যতে᳚ । প্রাচ্য॑স্য॒ শ্রীরে॑তি । ভ॒দ্রো ভূ॒ত্বা সু॑ব॒র্গং-লোঁ॒কমে॑তি । প্র॒জা-ন্তু ন বি॑ন্দতে ॥ সা-ঽব্র॑বী॒দিডা॒ মনু᳚ম্ । তথা॒ বা অ॒হ-ন্তবা॒গ্নি-মাধা᳚স্যামি । যথা॒ প্র প্র॒জযা॑ প॒শুভি॑-র্মিথু॒নৈ-র্জ॑নি॒ষ্যসে᳚ ॥ 31 ॥
প্রত্য॒স্মিন্ ঁলো॒কে স্থা॒স্যসি॑ । অ॒ভি সু॑ব॒র্গং-লোঁ॒ক-ঞ্জে॒ষ্যসীতি॑ । গার্​হ॑পত্য॒মগ্র॒ আদ॑ধাত্ । গার্​হ॑পত্যং॒-বাঁ অনু॑ প্র॒জাঃ প॒শবঃ॒ প্রজা॑যন্তে । গার্​হ॑পত্যেনৈ॒বাস্মৈ᳚ প্র॒জা-ম্প॒শূ-ন্প্রাজ॑নযত্ । অথা᳚-ন্বাহার্য॒-পচ॑নম্ । তি॒র্যঙ্ঙ্॑ব॒ বা অ॒যং-লোঁ॒কঃ । অ॒স্মিন্নে॒ব তেন॑ লো॒কে প্রত্য॑তিষ্ঠত্ । অথা॑হব॒নীয᳚ম্ । তেনৈ॒ব সু॑ব॒র্গং-লোঁ॒ক-ম॒ভ্য॑জযত্ ॥ 32 ॥
যস্যৈ॒বম॒গ্নি-রা॑ধী॒যতে᳚ । প্র প্র॒জযা॑ প॒শুভি॑-র্মিথু॒নৈ-র্জা॑যতে । প্রত্য॒স্মিন্ ঁলো॒কে তি॑ষ্ঠতি । অ॒ভি সু॑ব॒র্গং-লোঁ॒ক-ঞ্জ॑যতি ॥ যস্য॒ বা অয॑থাদেবতম॒গ্নি-রা॑ধী॒যতে᳚ । আ দে॒বতা᳚ভ্যো বৃশ্চ্যতে । পাপী॑যা-ন্ভবতি । যস্য॑ যথা দেব॒তম্ । ন দে॒বতা᳚ভ্য॒ আবৃ॑শ্চ্যতে । বসী॑যা-ন্ভবতি ॥ 33 ॥
ভৃগূ॑ণা॒-ন্ত্বা-ঽঙ্গি॑রসাং-ব্রঁতপতে ব্র॒তেনা-দ॑ধা॒মীতি॑ ভৃগ্বঙ্গি॒রসা॒মাদ॑দ্ধ্যাত্ । আ॒দি॒ত্যানা᳚-ন্ত্বা দে॒বানাং᳚-ব্রঁতপতে ব্র॒তেনাদ॑ধা॒মীত্য॒ন্যাসা॒-ম্ব্রাহ্ম॑ণীনা-ম্প্র॒জানা᳚ম্ । বরু॑ণস্য ত্বা॒ রাজ্ঞো᳚ ব্রতপতে ব্র॒তেনাদ॑ধা॒মীতি॒ রাজ্ঞঃ॑ । ইন্দ্র॑স্য ত্বেন্দ্রি॒যেণ॑ ব্রতপতে ব্র॒তেনাদ॑ধা॒মীতি॑ রাজ॒ন্য॑স্য । মনো᳚স্ত্বা গ্রাম॒ণ্যো᳚ ব্রতপতে ব্র॒তেনাদ॑ধা॒মীতি॒ বৈশ্য॑স্য । ঋ॒ভূ॒ণা-ন্ত্বা॑ দে॒বানাং᳚-ব্রঁতপতে ব্র॒তেনাদ॑ধা॒মীতি॑ রথকা॒রস্য॑ । য॒থা॒ দে॒ব॒তম॒গ্নি-রাধী॑যতে । ন দে॒বতা᳚ভ্য॒ আ বৃ॑শ্চ্যতে । বসী॑যা-ন্ভবতি ॥ 34 ॥
(ধ্যা॒য॒তি॒ - বৈ রাত্রি॒ - শ্চাব॑রুন্ধে - ভবিষ্য॒ন্তীত্য॑ - ব্রবী - জ্জনি॒ষ্যসে॑ - ঽজয॒-দ্- বসী॑যা-ন্ভবতি॒ - নব॑ চ) (অ. 4)
অনুবাকং 5 - তত্র পবমানহবীংষি
প্র॒জাপ॑তি-র্বা॒চ-স্স॒ত্য-ম॑পশ্যত্ । তেনা॒গ্নিমাধ॑ত্ত । তেন॒ বৈ স আ᳚র্ধ্নোত্ । ভূর্ভুব॒-স্সুব॒রিত্যা॑হ । এ॒তদ্বৈ বা॒চ-স্স॒ত্যম্ । য এ॒তেনা॒গ্নি-মা॑ধ॒ত্তে । ঋ॒দ্ধ্নোত্যে॒ব । অথো॑ স॒ত্যপ্রা॑শূরে॒ব ভ॑বতি । অথো॒ য এ॒বং-বিঁ॒দ্বান॑ভি॒চর॑তি । স্তৃ॒ণু॒ত এ॒বৈন᳚ম্ ॥ 35 ॥
ভূরিত্যা॑হ । প্র॒জা এ॒ব ত-দ্যজ॑মান-স্সৃজতে । ভুব॒ ইত্যা॑হ । অ॒স্মিন্নে॒ব লো॒কে প্রতি॑ তিষ্ঠতি । সুব॒রিত্যা॑হ । সু॒ব॒র্গ এ॒ব লো॒কে প্রতি॑ তিষ্ঠতি ॥ ত্রি॒ভির॒ক্ষরৈ॒-র্গার্​হ॑পত্য॒-মাদ॑ধাতি । ত্রয॑ ই॒মে লো॒কাঃ । এ॒ষ্বে॑বৈনং॑-লোঁ॒কেষু॒ প্রতি॑ষ্ঠিত॒-মাধ॑ত্তে । সর্বৈঃ᳚ প॒ঞ্চভি॑-রাহব॒নীয᳚ম্ ॥ 36 ॥
সু॒ব॒র্গায॒ বা এ॒ষ লো॒কাযাধী॑যতে । যদা॑হব॒নীযঃ॑ । সু॒ব॒র্গ এ॒বাস্মৈ॑ লো॒কে বা॒চ-স্স॒ত্যগ্ং সর্ব॑মাপ্নোতি ॥ ত্রি॒ভি-র্গার্​হ॑পত্য॒-মাদ॑ধাতি । প॒ঞ্চভি॑-রাহব॒নীয᳚ম্ । অ॒ষ্টৌ সম্প॑দ্যন্তে । অ॒ষ্টাক্ষ॑রা গায॒ত্রী । গা॒য॒ত্রো᳚-ঽগ্নিঃ । যাবা॑নে॒বাগ্নিঃ । তমাধ॑ত্তে ॥ 37 ॥
প্র॒জাপ॑তিঃ প্র॒জা অ॑সৃজত । তা অ॑স্মা-থ্সৃ॒ষ্টাঃ পরা॑চীরাযন্ন্ । তাভ্যো॒ জ্যোতি॒-রুদ॑গৃহ্ণাত্ । ত-ঞ্জ্যোতিঃ॒ পশ্য॑ন্তীঃ প্র॒জা অ॒ভিস॒মাব॑র্তন্ত । উ॒পরী॑বা॒গ্নি-মুদ্গৃ॑হ্ণীযা-দু॒দ্ধরন্ন্॑ । জ্যোতি॑রে॒ব পশ্য॑ন্তীঃ প্র॒জা যজ॑মান-ম॒ভি-স॒মাব॑র্তন্তে ॥ প্র॒জাপ॑তে॒রক্ষ্য॑শ্বযত্ । ত-ত্পরা॑-ঽপতত্ । তদশ্বো॑-ঽভবত্ । তদশ্ব॑স্যা-শ্ব॒ত্বম্ ॥ 38 ॥
এ॒ষ বৈ প্র॒জাপ॑তিঃ । যদ॒গ্নিঃ । প্রা॒জা॒প॒ত্যো-ঽশ্বঃ॑ । যদশ্ব॑-ম্পু॒রস্তা॒ন্নয॑তি । স্বমে॒ব চক্ষুঃ॒ পশ্য॑-ন্প্র॒জাপ॑তি॒-রনূদে॑তি ॥ ব॒জ্রী বা এ॒ষঃ । যদশ্বঃ॑ । যদশ্ব॑-ম্পু॒রস্তা॒ন্নয॑তি । জা॒তানে॒ব ভ্রাতৃ॑ব্যা॒-ন্প্রণু॑দতে ॥ পুন॒রাব॑র্তযতি ॥ 39 ॥
জ॒নি॒ষ্যমা॑ণানে॒ব প্রতি॑নুদতে ॥ ন্যা॑হব॒নীযো॒ গার্​হ॑পত্য-মকামযত । নি গার্​হ॑পত্য আহব॒নীয᳚ম্ । তৌ বি॒ভাজ॒-ন্নাশ॑ক্নোত্ । সোশ্বঃ॑ পূর্ব॒বাড্-ভূ॒ত্বা । প্রাঞ্চ॒-ম্পূর্ব॒মুদ॑বহত্ । ত-ত্পূ᳚র্ব॒বাহঃ॑ পূর্ববা॒ট্-ত্বম্ । যদশ্ব॑-ম্পু॒রস্তা॒ন্নয॑তি । বিভ॑ক্তিরে॒বৈন॑যো॒স্সা । অথো॒ নানা॑বীর্যাবে॒বৈনৌ॑ কুরুতে ॥ 40 ॥
যদু॒পর্যু॑পরি॒ শিরো॒ হরে᳚ত্ । প্রা॒ণান্ বিচ্ছি॑ন্দ্যাত্ । অ॒ধো॑-ঽধ॒-শ্শিরো॑ হরতি । প্রা॒ণানা᳚-ঙ্গোপী॒থায॑ ॥ ইয॒ত্যগ্রে॑ হরতি । অথেয॒ত্যথেয॑তি । ত্রয॑ ই॒মে লো॒কাঃ । এ॒ষ্বে॑বৈনং॑-লোঁ॒কেষু॒ প্রতি॑ষ্ঠিত॒মা-ধ॑ত্তে ॥ প্র॒জাপ॑তি-র॒গ্নি-ম॑সৃজত । সো॑-ঽবিভে॒ত্প্র মা॑ ধক্ষ্য॒তীতি॑ ॥ 41 ॥
তস্য॑ ত্রে॒ধা ম॑হি॒মানং॒-ব্যৌঁ॑হত্ । শান্ত্যা॒ অপ্র॑দাহায । যত্-ত্রে॒ধা-ঽগ্নি-রা॑ধী॒যতে᳚ । ম॒হি॒মান॑মে॒বাস্য॒ ত-দ্ব্যূ॑হতি । শান্ত্যা॒ অপ্র॑দাহায ॥ পুন॒রাব॑র্তযতি । ম॒হি॒মান॑মে॒বাস্য॒ সন্দ॑ধাতি ॥ প॒শুর্বা এ॒ষঃ । যদশ্বঃ॑ । এ॒ষ রু॒দ্রঃ ॥ 42 ॥
যদ॒গ্নিঃ । যদশ্ব॑স্য প॒দে᳚-ঽগ্নি-মা॑দ॒দ্ধ্যাত্ । রু॒দ্রায॑ প॒শূ-নপি॑দদ্ধ্যাত্ । অ॒প॒শু-র্যজ॑মান-স্স্যাত্ । য-ন্নাক্র॒মযে᳚ত্ । অন॑বরুদ্ধা অস্য প॒শবঃ॑ স্যুঃ । পা॒র্​শ্ব॒ত আক্র॑মযেত্ । যথা ঽঽহি॑তস্যা॒গ্নে-রঙ্গা॑রা অভ্যব॒বর্তে॑রন্ন্ । অব॑রুদ্ধা অস্য প॒শবো॒ ভব॑ন্তি । ন রু॒দ্রাযাপি॑দধাতি ॥ 43 ॥
ত্রীণি॑ হ॒বীগ্ংষি॒ নির্ব॑পতি । বি॒রাজ॑ এ॒ব বিক্রা᳚ন্তং॒-যঁজ॑মা॒নো-ঽনু॒ বিক্র॑মতে ॥ অ॒গ্নযে॒ পব॑মানায । অ॒গ্নযে॑ পাব॒কায॑ । অ॒গ্নযে॒ শুচ॑যে । যদ॒গ্নযে॒ পব॑মানায নি॒র্বপ॑তি । পু॒নাত্যে॒বৈন᳚ম্ । যদ॒গ্নযে॑ পাব॒কায॑ । পূ॒ত এ॒বাস্মি॑-ন্ন॒ন্নাদ্য॑-ন্দধাতি । যদ॒গ্নযে॒ শুচ॑যে । ব্র॒হ্ম॒ব॒র্চ॒স-মে॒বাস্মি॑-ন্নু॒পরি॑ষ্টা-দ্দধাতি ॥ 44 ॥
(এ॒ন॒ - মা॒হ॒ব॒নীযং॑ - ধত্তে - ঽশ্ব॒ত্বং - ঁব॑র্তযতি - কুরুত॒ - ইতি॑ -রু॒দ্রো - দ॑ধাতি॒ - যদ॒গ্নযে॒ শুচ॑য॒ এক॑-ঞ্চ) (অ. 5)
অনুবাকং 6 - পবমানহবির্বিস্তারঃ, হবিরন্তরাণি, দক্ষিণাশ্চ
দে॒বা॒সু॒রা-স্সং​যঁ॑ত্তা আসন্ন্ । তে দে॒বা বি॑জ॒য-মু॑প॒যন্তঃ॑ । অ॒গ্নৌ বা॒মং-বঁসু॒ স-ন্ন্য॑দধত । ই॒দমু॑ নো ভবিষ্যতি । যদি॑ নো জে॒ষ্যন্তীতি॑ । তদ॒গ্নির্নো-থ্সহ॑মশক্নোত্ । তত্-ত্রে॒ধা বিন্য॑দধাত্ । প॒শুষু॒ তৃতী॑যম্ । অ॒ফ্সু তৃতী॑যম্ । আ॒দি॒ত্যে তৃতী॑যম্ ॥ 45 ॥
ত-দ্দে॒বা বি॒জিত্য॑ । পুন॒রবা॑রুরুথ্সন্ত । তে᳚-ঽগ্নযে॒ পব॑মানায পুরো॒ডাশ॑-ম॒ষ্টাক॑পাল॒-ন্নির॑বপন্ন্ । প॒শবো॒ বা অ॒গ্নিঃ পব॑মানঃ । যদে॒ব প॒শুষ্বাসী᳚ত্ । তত্-তেনাবা॑রুন্ধত । তে᳚-ঽগ্নযে॑ পাব॒কায॑ । আপো॒ বা অ॒গ্নিঃ পা॑ব॒কঃ । যদে॒বাফ্স্বাসী᳚ত্ । তত্-তেনাবা॑রুন্ধত ॥ 46 ॥
তে᳚-ঽগ্নযে॒ শুচ॑যে । অ॒সৌ বা আ॑দি॒ত্যো᳚-ঽগ্নি-শ্শুচিঃ॑ । যদে॒বাদি॒ত্য আসী᳚ত্ । তত্-তেনাবা॑রুন্ধত ॥ ব্র॒হ্ম॒বা॒দিনো॑ বদন্তি । ত॒নুবো॒ বাবৈতা অ॑গ্ন্যা॒ধেয॑স্য । আ॒গ্নে॒যো বা অ॒ষ্টাক॑পালো ঽগ্ন্যা॒ধেয॒মিতি॑ । যত্ত-ন্নি॒র্বপে᳚ত্ । নৈতানি॑ । যথা॒-ঽঽত্মা স্যাত্ ॥ 47 ॥
নাঙ্গা॑নি । তা॒দৃগে॒ব তত্ । যদে॒তানি॑ নি॒র্বপে᳚ত্ । ন তম্ । যথা-ঽঙ্গা॑নি॒ স্যুঃ । নাত্মা । তা॒দৃগে॒ব তত্ । উ॒ভযা॑নি স॒হনি॒রুপ্যা॑ণি । য॒জ্ঞস্য॑ সাত্ম॒ত্বায॑ ॥ উ॒ভযং॒-বাঁ এ॒তস্যে᳚ন্দ্রি॒যং-বীঁ॒র্য॑মাপ্যতে ॥ 48 ॥
যো᳚-ঽগ্নিমা॑ধ॒ত্তে । ঐ॒ন্দ্রা॒গ্ন-মেকা॑দশকপাল॒- মনু॒ নির্ব॑পেত্ । আ॒দি॒ত্য-ঞ্চ॒রুম্ । ই॒ন্দ্রা॒গ্নী বৈ দে॒বানা॒-মযা॑তযামানৌ । যে এ॒ব দে॒বতে॒ অযা॑তযাম্নী । তাভ্যা॑মে॒বাস্মা॑ ইন্দ্রি॒যং-বীঁ॒র্য॑মব॑- রুন্ধে । আ॒দি॒ত্যো ভ॑বতি । ই॒যং-বাঁ অদি॑তিঃ । অ॒স্যামে॒ব প্রতি॑তিষ্ঠতি ॥ ধে॒ন্বৈ বা এ॒ত-দ্রেতঃ॑ ॥ 49 ॥
যদাজ্য᳚ম্ । অ॒ন॒ডুহ॑স্তণ্ডু॒লাঃ । মি॒থু॒নমে॒বাব॑-রুন্ধে । ঘৃ॒তে ভ॑বতি । য॒জ্ঞস্যালূ᳚ক্ষান্তত্বায ॥ চ॒ত্বার॑ আর্​ষে॒যাঃ প্রাশ্ঞ॑ন্তি । দি॒শামে॒ব জ্যোতি॑ষি জুহোতি ॥ প॒শবো॒ বা এ॒তানি॑ হ॒বীগ্ংষি॑ । এ॒ষ রু॒দ্রঃ । যদ॒গ্নিঃ ॥ 50 ॥
যথ্স॒দ্য এ॒তানি॑ হ॒বীগ্ংষি॑ নি॒র্বপে᳚ত্ । রু॒দ্রায॑ প॒শূনপি॑ দদ্ধ্যাত্ । অ॒প॒শু-র্যজ॑মান-স্স্যাত্ । যন্নানু॑নি॒র্বপে᳚ত্ । অন॑বরুদ্ধা অস্য প॒শবঃ॑ স্যুঃ । দ্বা॒দ॒শসু॒ রাত্রী॒ষ্বনু॒ নির্ব॑পেত্ । সং॒​বঁ॒থ্স॒র প্র॑তিমা॒ বৈ দ্বাদ॑শ॒ রাত্র॑যঃ । সং॒​বঁ॒থ্স॒রেণৈ॒বাস্মৈ॑ রু॒দ্রগ্ং শ॑মযি॒ত্বা । প॒শূনব॑ রুন্ধে ॥ যদেক॑-মেকমে॒তানি॑ হ॒বীগ্ংষি॑ নি॒র্বপে᳚ত্ ॥ 51 ॥
যথা॒ ত্রীণ্যা॒বপ॑নানি পূ॒রযে᳚ত্ । তা॒দৃক্তত্ । ন প্র॒জন॑ন॒মুচ্ছিগ্ং॑ষেত্ । এক॑-ন্নি॒রুপ্য॑ । উত্ত॑রে॒ সম॑স্যেত্ । তৃ॒তীয॑মে॒বাস্মৈ॑ লো॒কমুচ্ছিগ্ং॑ষতি প্র॒জন॑নায । ত-ম্প্র॒জযা॑ প॒শুভি॒রনু॒ প্রজা॑যতে । অথো॑ য॒জ্ঞস্যৈ॒বৈষা-ঽভিক্রা᳚ন্তিঃ ॥ র॒থ॒চ॒ক্র-ম্প্রব॑র্তযতি । ম॒নু॒ষ্য॒র॒থেনৈ॒ব দে॑বর॒থ-ম্প্র॒ত্যব॑রোহতি ॥ 52 ॥
ব্র॒হ্ম॒বা॒দিনো॑ বদন্তি । হো॒ত॒ব্য॑-মগ্নিহো॒ত্রাং(3) নহো॑ত॒ব্যা(3)মিতি॑ । য-দ্যজু॑ষা জুহু॒যাত্ । অয॑থাপূর্ব॒মাহু॑তী জুহুযাত্ । যন্ন জু॑হু॒যাত্ । অ॒গ্নিঃ পরা॑ভবেত্ । তূ॒ষ্ণীমে॒ব হো॑ত॒ব্য᳚ম্ । য॒থা॒পূ॒র্ব-মাহু॑তী জু॒হোতি॑ । নাগ্নিঃ পরা॑ভবতি ॥ অ॒গ্নীধে॑ দদাতি ॥ 53 ॥
অ॒গ্নিমু॑খা-নে॒বর্তূ-ন্প্রী॑ণাতি । উ॒প॒বর্​হ॑ণ-ন্দদাতি । রূ॒পাণা॒মব॑-রুদ্ধ্যৈ । অশ্ব॑-ম্ব্র॒হ্মণে᳚ । ই॒ন্দ্রি॒যমে॒বাব॑-রুন্ধে । ধে॒নুগ্ং হোত্রে᳚ । আ॒শিষ॑ এ॒বাব॑রুন্ধে । অ॒ন॒ড্বাহ॑-মদ্ধ্ব॒র্যবে᳚ । বহ্নি॒র্বা অ॑ন॒ড্বান্ । বহ্নি॑রদ্ধ্ব॒র্যুঃ ॥ 54 ॥
বহ্নি॑নৈ॒ব বহ্নি॑ য॒জ্ঞস্যাব॑-রুন্ধে । মি॒থু॒নৌ গাবৌ॑ দদাতি । মি॒থু॒নস্যাব॑-রুদ্ধ্যৈ । বাসো॑ দদাতি । স॒র্ব॒ দে॒ব॒ত্যং॑-বৈঁ বাসঃ॑ । সর্বা॑ এ॒ব দে॒বতাঃ᳚ প্রীণাতি । আ দ্বা॑দ॒শভ্যো॑ দদাতি । দ্বাদ॑শ॒ মাসা᳚-স্সং​বঁথ্স॒রঃ । সং॒​বঁ॒থ্স॒র এ॒ব প্রতি॑ তিষ্ঠতি । কাম॑মূ॒র্ধ্ব-ন্দেয᳚ম্ । অপ॑রিমিত॒স্যাব॑-রুদ্ধ্যৈ ॥ 55 ॥
(আ॒দি॒ত্যে তৃতী॑য - ম॒ফ্স্বাসী॒-ত্ত-ত্তেনাবা॑রুন্ধত॒ - স্যা - দা᳚প্যতে॒ - রেতো॒ - ঽগ্নি - রেক॑মেক মে॒তানি॑ হ॒বিগ্ংষি॑ নি॒র্বপে᳚ত্ - প্র॒ত্যব॑রোহতি - দদাত্য - দ্ধ্ব॒র্যু--র্ দেয॒ মেক॑-ঞ্চ) (অ. 6)
অনুবাকং 7 - আধানমন্ত্রাঃ
ঘ॒র্ম-শ্শির॒স্তদ॒যম॒গ্নিঃ । স-ম্প্রি॑যঃ প॒শুভি॑-র্ভুবত্ । ছ॒র্দিস্তো॒কায॒ তন॑যায যচ্ছ ॥ বাতঃ॑ প্রা॒ণস্তদ॒যম॒গ্নিঃ । স-ম্প্রি॑যঃ প॒শুভি॑-র্ভুবত্ । স্ব॒দি॒ত-ন্তো॒কায॒ তন॑যায পি॒তু-ম্প॑চ ॥ প্রাচী॒মনু॑ প্র॒দিশ॒-ম্প্রেহি॑ বি॒দ্বান্ । অ॒গ্নের॑গ্নে পু॒রো অ॑গ্নি-র্ভবে॒হ । বিশ্বা॒ আশা॒ দীদ্যা॑নো॒ বিভা॑হি । ঊর্জ॑-ন্নো ধেহি দ্বি॒পদে॒ চতু॑ষ্পদে ॥ 56 ॥
অ॒র্কশ্চক্ষু॒-স্তদ॒সৌ সূর্য॒স্তদ॒যম॒গ্নিঃ । সম্প্রি॑যঃ প॒শুভি॑-র্ভুবত্ । য-ত্তে॑ শুক্র শু॒ক্রং-বঁর্চঃ॑ শু॒ক্রা ত॒নূঃ । শু॒ক্র-ঞ্জ্যোতি॒রজ॑স্রম্ । তেন॑ মে দীদিহি॒ তেন॒ ত্বা-ঽঽদ॑ধে । অ॒গ্নিনা᳚-ঽগ্নে॒ ব্রহ্ম॑ণা ॥ আ॒ন॒শে ব্যা॑নশে॒ সর্ব॒মাযু॒-র্ব্যা॑নশে ॥ যে তে॑ অগ্নে শি॒বে ত॒নুবৌ᳚ । বি॒রাট্ চ॑ স্ব॒রাট্ চ॑ । তে মা বি॑শতা॒-ন্তে মা॑ জিন্বতাম্ ॥ 57 ॥
যে তে॑ অগ্নে শি॒বে ত॒নুবৌ᳚ । স॒ম্রাট্ চা॑ভি॒ভূশ্চ॑ । তে মা বি॑শতা॒-ন্তে মা॑ জিন্বতাম্ । যে তে॑ অগ্নে শি॒বে ত॒নুবৌ᳚ । বি॒ভূশ্চ॑ পরি॒ভূশ্চ॑ । তে মা বি॑শতা॒-ন্তে মা॑ জিন্বতাম্ । যে তে॑ অগ্নে শি॒বে ত॒নুবৌ᳚ । প্র॒ভ্বী চ॒ প্রভূ॑তিশ্চ । তে মা বি॑শতা॒-ন্তে মা॑ জিন্বতাম্ । যাস্তে॑ অগ্নে শি॒বাস্ত॒নুবঃ॑ । তাভি॒স্ত্বা ঽঽদ॑ধে ॥ যাস্তে॑ অগ্নে ঘো॒রাস্ত॒নুবঃ॑ । তাভি॑র॒মু-ঙ্গ॑চ্ছ ॥ 58 ॥
(চতু॑ষ্পদে - জিন্বতাং - ত॒নুব॒ স্ত্রীণি॑ চ ) (অ. 7)
অনুবাকং 8 - এতদ্ব্রাহ্মণং
ই॒মে বা এ॒তে লো॒কা অ॒গ্নযঃ॑ । তে যদব্যা॑বৃত্তা আধী॒যেরন্ন্॑ । শো॒চযে॑যু॒-র্যজ॑মানম্ । ঘ॒র্ম-শ্শির॒ ইতি॒ গার্​হ॑পত্য॒-মাদ॑ধাতি । বাতঃ॑ প্রা॒ণ ইত্য॑ন্বাহার্য॒-পচ॑নম্ । অ॒র্ক-শ্চক্ষু॒রিত্যা॑-হব॒নীয᳚ম্ । তেনৈ॒বৈনা॒ন্ ব্যাব॑র্তযতি । তথা॒ ন শো॑চযন্তি॒ যজ॑মানম্ ॥ র॒থ॒ন্ত॒র-ম॒ভিগা॑যতে॒ গার্​হ॑পত্য আধী॒যমা॑নে । রাথ॑ন্তরো॒ বা অ॒যং-লোঁ॒কঃ ॥ 59 ॥
অ॒স্মিন্নে॒বৈনং॑-লোঁ॒কে প্রতি॑ষ্ঠিত॒-মাধ॑ত্তে । বা॒ম॒দে॒ব্য-ম॒ভিগা॑যত উদ্ধ্রি॒যমা॑ণে । অ॒ন্তরি॑ক্ষং॒-বৈঁ বা॑মদে॒ব্যম্ । অ॒ন্তরি॑ক্ষ এ॒বৈন॒-ম্প্রতি॑ষ্ঠিত॒-মাধ॑ত্তে । অথো॒ শান্তি॒-র্বৈ বা॑মদে॒ব্যম্ । শা॒ন্তমে॒বৈন॑-ম্পশ॒ব্য॑মুদ্ধ॑রতে । বৃ॒হদ॒ভিগা॑যত আহব॒নীয॑ আধী॒যমা॑নে । বার্​হ॑তো॒ বা অ॒সৌ লো॒কঃ । অ॒মুষ্মি॑ন্নে॒বৈনং॑-লোঁ॒কে প্রতি॑ষ্ঠিত॒-মাধ॑ত্তে ॥ প্র॒জাপ॑তি-র॒গ্নি-ম॑সৃজত ॥ 60 ॥
সো-ঽশ্বো॒ বারো॑ ভূ॒ত্বা পরাং॑ঐত্ । তং-বাঁ॑রব॒ন্তীযে॑নাবারযত ।ত-দ্বা॑রব॒ন্তীয॑স্য বারবন্তীয॒ত্বম্ । শ্যৈ॒তেন॑ শ্যে॒তী অ॑কুরুত ।তচ্ছ্যৈ॒তস্য॑ শ্যৈত॒ত্বম্ । য-দ্বা॑রব॒ন্তীয॑-মভি॒গায॑তে । বা॒র॒যি॒ত্বৈবৈন॒-ম্প্রতি॑ষ্ঠিত॒-মাধ॑ত্তে । শ্যৈ॒তেন॑ শ্যে॒তী কু॑রুতে ॥ ঘ॒র্ম-শ্শির॒ ইতি॒ গার্​হ॑পত্য॒-মাদ॑ধাতি । সশী॑র্​ষাণ-মে॒বৈন॒-মাধ॑ত্তে ॥ 61 ॥
উপৈ॑ন॒মুত্ত॑রো য॒জ্ঞো ন॑মতি ॥ রু॒দ্রো বা এ॒ষঃ । যদ॒গ্নিঃ । স আ॑ধী॒যমা॑ন ঈশ্ব॒রো যজ॑মানস্য প॒শূন্ হিগ্ংসি॑তোঃ । স-ম্প্রি॑যঃ প॒শুভি॑-র্ভুব॒দিত্যা॑হ । প॒শুভি॑রে॒বৈন॒গ্ং॒ সম্প্রি॑য-ঙ্করোতি । প॒শূ॒না-মহিগ্ং॑সাযৈ ॥ ছ॒র্দিস্তো॒কায॒ তন॑যায য॒চ্ছেত্যা॑হ ।আ॒শিষ॑মে॒বৈতা-মাশা᳚স্তে ॥ বাতঃ॑ প্রা॒ণ ইত্য॑ন্বাহার্য॒-পচ॑নম্ ॥ 62 ॥
সপ্রা॑ণ-মে॒বৈন॒-মাধ॑ত্তে ॥ স্ব॒দি॒ত-ন্তো॒কায॒ তন॑যায পি॒তু-ম্প॒চেত্যা॑হ । অন্ন॑মে॒বাস্মৈ᳚ স্বদযতি ॥ প্রাচী॒মনু॑ প্র॒দিশ॒-ম্প্রেহি॑ বি॒দ্বানিত্যা॑হ । বিভ॑ক্তিরে॒বৈন॑যো॒স্সা । অথো॒ নানা॑ বীর্যাবে॒বৈনৌ॑ কুরুতে ॥ ঊর্জ॑-ন্নো ধেহি দ্বি॒পদে॒ চতু॑ষ্পদ॒ ইত্যা॑হ । আ॒শিষ॑মে॒বৈতামাশা᳚স্তে ॥ অ॒র্ক-শ্চক্ষু॒রিত্যা॑-হব॒নীয᳚ম্ । অ॒র্কো বৈ দে॒বানা॒মন্ন᳚ম্ ॥ 63 ॥
অন্ন॑মে॒বাব॑ রুন্ধে ॥ তেন॑ মে দীদি॒হীত্যা॑হ । সমি॑ন্ধ এ॒বৈন᳚ম্ ॥ আ॒ন॒শে ব্যা॑নশ॒ ইতি॒ ত্রিরুদি॑ঙ্গযতি । ত্রয॑ ই॒মে লো॒কাঃ । এ॒ষ্বে॑বৈনং॑-লোঁ॒কেষু॒ প্রতি॑ষ্ঠিত॒-মাধ॑ত্তে ॥ তত্-তথা॒ ন কা॒র্য᳚ম্ । বীঙ্গি॑ত॒ম প্র॑তিষ্ঠিত॒-মাদ॑ধীত । উ॒দ্ধৃত্যৈ॒-বাধাযা॑-ভি॒মন্ত্রিযঃ॑ । অবী᳚ঙ্গিত-মে॒বৈন॒-ম্প্রতি॑ষ্ঠিত॒-মাধ॑ত্তে ॥ বি॒রাট্ চ॑ স্ব॒রাট্ চ॒ যাস্তে॑ অগ্নে শি॒বাস্ত॒নুব॒-স্তাভি॒স্ত্বা ঽঽদ॑ধ॒ ইত্যা॑হ । এ॒তা বা অ॒গ্নে-শ্শি॒বাস্ত॒নুবঃ॑ । তাভি॑রে॒বৈন॒গ্ং॒ সম॑র্ধযতি ॥ যাস্তে॑ অগ্নে ঘো॒রাস্ত॒নুব॒ স্তাভি॑র॒মু-ঙ্গ॒চ্ছেতি॑ ব্রূযা॒দ্য-ন্দ্বি॒ষ্যাত্ । তাভি॑রে॒বৈন॒-ম্পরা॑ভাবযতি ॥ 64 ॥
(লো॒কো॑ - ঽসৃজতৈন॒ - মাধ॑ত্তে - ঽন্বাহার্য॒পচ॑নং - দে॒বানা॒মন্ন॑ - মেন॒-ম্প্রতি॑ষ্ঠিত॒মাধ॑ত্তে॒ পঞ্চ॑ চ) (অ. 8)
অনুবাকং 9 - ব্রহ্মৌদনম্
শ॒মী॒গ॒র্ভাদ॒গ্নি-ম্ম॑ন্থতি । এ॒ষা বা অ॒গ্নে-র্য॒জ্ঞিযা॑ ত॒নূঃ । তামে॒বাস্মৈ॑ জনযতি ॥ অদি॑তিঃ পু॒ত্রকা॑মা । সা॒দ্ধ্যেভ্যো॑ দে॒বেভ্যো᳚ ব্রহ্মৌদ॒ন-ম॑পচত্ । তস্যা॑ উ॒চ্ছেষ॑ণ-মদদুঃ । ত-ত্প্রাশ্ঞা᳚ত্ । সা রেতো॑-ঽধত্ত । তস্যৈ॑ ধা॒তা চা᳚র্য॒মা চা॑জাযেতাম্ । সা দ্বি॒তীয॑-মপচত্ ॥ 65 ॥
তস্যা॑ উ॒চ্ছেষ॑ণ-মদদুঃ । ত-ত্প্রাশ্ঞা᳚ত্ । সা রেতো॑-ঽধত্ত । তস্যৈ॑ মি॒ত্রশ্চ॒ বরু॑ণশ্চাজাযেতাম্ । সা তৃ॒তীয॑-মপচত্ । তস্যা॑ উ॒চ্ছেষ॑ণ-মদদুঃ । ত-ত্প্রাশ্ঞা᳚ত্ । সা রেতো॑-ঽধত্ত । তস্যা॒ অগ্ংশ॑শ্চ॒ ভগ॑শ্চাজাযেতাম্ । সা চ॑তু॒র্থ-ম॑পচত্ ॥ 66 ॥
তস্যা॑ উ॒চ্ছেষ॑ণ-মদদুঃ । ত-ত্প্রাশ্ঞা᳚ত্ । সা রেতো॑-ঽধত্ত । তস্যা॒ ইন্দ্র॑শ্চ॒ বিব॑স্বাগ্​শ্চা-জাযেতাম্ । ব্র॒হ্মৌ॒দ॒ন-ম্প॑চতি । রেত॑ এ॒ব ত-দ্দ॑ধাতি ॥ প্রাশ্ঞ॑ন্তি ব্রাহ্ম॒ণা ও॑দ॒নম্ ॥ যদাজ্য॑-মু॒চ্ছিষ্য॑তে । তেন॑ স॒মিধো॒-ঽভ্যজ্যাদ॑ধাতি । উ॒চ্ছেষ॑ণা॒দ্বা অদি॑তী॒ রেতো॑-ঽধত্ত ॥ 67 ॥
উ॒চ্ছেষ॑ণাদে॒ব ত-দ্রেতো॑ ধত্তে ॥ অস্থি॒ বা এ॒তত্ । য-থ্স॒মিধঃ॑ । এ॒ত-দ্রেতঃ॑ । যদাজ্য᳚ম্ । যদাজ্যে॑ন স॒মিধো॒-ঽভ্যজ্যা॒দধা॑তি । অস্থ্যে॒ব ত-দ্রেত॑সি দধাতি ॥ তি॒স্র আদ॑ধাতি মিথুন॒ত্বায॑ ॥ ইয॑তী-র্ভবন্তি । প্র॒জাপ॑তিনা যজ্ঞমু॒খেন॒ সম্মি॑তাঃ ॥ 68 ॥
ইয॑তী-র্ভবন্তি । য॒জ্ঞ॒প॒রুষা॒ সম্মি॑তাঃ । ইয॑তী-র্ভবন্তি । এ॒তাব॒দ্বৈ পুরু॑ষে বী॒র্য᳚ম্ । বী॒র্য॑ সম্মিতাঃ ॥ আ॒র্দ্রা ভ॑বন্তি । আ॒র্দ্রমি॑ব॒ হি রেতঃ॑ সি॒চ্যতে᳚ ॥ চিত্রি॑যস্যাশ্ব॒ত্থস্যাদ॑ধাতি । চি॒ত্রমে॒ব ভ॑বতি ॥ ঘৃ॒তব॑তীভি॒-রাদ॑ধাতি ॥ 69 ॥
এ॒তদ্বা অ॒গ্নেঃ প্রি॒য-ন্ধাম॑ । য-দ্ঘৃ॒তম্ । প্রি॒যেণৈ॒বৈন॒-ন্ধাম্না॒ সম॑র্ধযতি । অথো॒ তেজ॑সা ॥ গা॒য॒ত্রীভি॑-র্ব্রাহ্ম॒ণস্যাদ॑দ্ধ্যাত্ । গা॒য॒ত্রছ॑ন্দা॒ বৈ ব্রা᳚হ্ম॒ণঃ । স্বস্য॒ ছন্দ॑সঃ প্রত্যযন॒স্ত্বায॑ । ত্রি॒ষ্টুগ্ভী॑-রাজ॒ন্য॑স্য । ত্রি॒ষ্টু-প্ছ॑ন্দা॒ বৈ রা॑জ॒ন্যঃ॑ । স্বস্য॒ ছন্দ॑সঃ প্রত্যযন॒স্ত্বায॑ ॥ 70 ॥
জগ॑তীভি॒-র্বৈশ্য॑স্য । জগ॑তী ছন্দা॒ বৈ বৈশ্যঃ॑ । স্বস্য॒ ছন্দ॑সঃ প্রত্যযন॒স্ত্বায॑ ॥ তগ্ং সং॑​বঁথ্স॒র-ঙ্গো॑পাযেত্ । সং॒​বঁ॒থ্স॒রগ্ং হি রেতো॑ হি॒তং-বঁর্ধ॑তে ॥ য-দ্যে॑নগ্ং সং​বঁথ্স॒রে নোপ॒নমে᳚ত্ । স॒মিধঃ॒ পুন॒রাদ॑দ্ধ্যাত্ । রেত॑ এ॒ব তদ্ধি॒তং-বঁর্ধ॑মানমেতি ॥ ন মা॒গ্ং॒স-ম॑শ্ঞীযাত্ । ন স্ত্রিয॒মুপে॑যাত্ ॥ 71 ॥
য-ন্মা॒গ্ং॒স-ম॑শ্ঞী॒যাত্ । যথ্স্ত্রিয॑-মুপে॒যাত্ । নির্বী᳚র্য-স্স্যাত্ । নৈন॑ম॒গ্নি-রুপ॑নমেত্ ॥ শ্ব আ॑ধা॒স্যমা॑নো ব্রহ্মৌদ॒ন-ম্প॑চতি । আ॒দি॒ত্যা বা ই॒ত উ॑ত্ত॒মা-স্সু॑ব॒র্গং-লোঁ॒কমা॑যন্ন্ । তে বা ই॒তো যন্ত॒-ম্প্রতি॑নুদন্তে । এ॒তে খলু॒ বাবাদি॒ত্যাঃ । য-দ্ব্রা᳚হ্ম॒ণাঃ । তৈরে॒ব স॒ত্ব-ঙ্গ॑চ্ছতি ॥ 72 ॥
নৈন॒-ম্প্রতি॑নুদন্তে ॥ ব্র॒হ্ম॒বা॒দিনো॑ বদন্তি । ক্বা॑ সঃ । অ॒গ্নিঃ কা॒র্যঃ॑ । যো᳚-ঽস্মৈ প্র॒জা-ম্প॒শূ-ন্প্র॑জ॒নয॒তীতি॑ । শল্কৈ॒স্তাগ্ং রাত্রি॑ম॒গ্নি-মি॑ন্ধীত । তস্মি॑-ন্নুপব্যু॒ষম॒রণী॒ নিষ্ট॑পেত্ । যথ॑র্​ষ॒ভায॑ বাশি॒তা ন্যা॑বিচ্ছা॒যতি॑ । তা॒দৃগে॒ব তত্ ॥ অ॒পো॒দূহ্য॒ ভস্মা॒গ্নি-ম্ম॑ন্থতি ॥ 73 ॥
সৈব সা-ঽগ্নে-স্সন্ত॑তিঃ ॥ ত-ম্ম॑থি॒ত্বা প্রাঞ্চ॒মুদ্ধ॑রতি । সং॒​বঁ॒থ্স॒রমে॒ব ত-দ্রেতো॑ হি॒ত-ম্প্রজ॑নযতি ॥ অনা॑হিত॒-স্তস্যা॒গ্নি-রিত্যা॑হুঃ । য-স্স॒মিধো-ঽনা॑ধাযা॒গ্নি-মা॑ধ॒ত্ত ইতি॑ । তা-স্সং॑​বঁথ্স॒রে পু॒রস্তা॒-দাদ॑দ্ধ্যাত্ । সং॒​বঁ॒থ্স॒রাদে॒বৈন॑-মব॒রুদ্ধ্যা-ধ॑ত্তে ॥ যদি॑ সং​বঁথ্স॒রে ঽনাদ॒দ্ধ্যাত্ । দ্বা॒দ॒শ্যা᳚-ম্পু॒রস্তা॒-দাদ॑দ্ধ্যাত্ । সং॒​বঁ॒থ্স॒র প্র॑তিমা॒ বৈ দ্বাদ॑শ॒ রাত্র॑যঃ । সং॒​বঁ॒থ্স॒রমে॒বাস্যাহি॑তা ভবন্তি ॥ যদি॑ দ্বাদ॒শ্যা᳚-ন্নাদ॒দ্ধ্যাত্ । ত্র্য॒হে পু॒রস্তা॒দাদ॑দ্ধ্যাত্ । আহি॑তা এ॒বাস্য॑ ভবন্তি ॥ 74 ॥
(দ্বি॒তীয॑মপচচ্ - চতু॒র্থম॑পচ॒ - দদি॑তী॒ রেতো॑-ঽধত্ত॒ - সম্মি॑তা -
ঘৃ॒তব॑তীভি॒রাদ॑ধাতি - রাজ॒ন্যঃ॑ স্বস্য॒ ছন্দ॑সঃ প্রত্যযন॒স্ত্বা - যে॑যা-দ্- গচ্ছতি - মন্থতি॒ - রাত্র॑য শ্চ॒ত্বারি॑ চ) (অ. 9)
অনুবাকং 10 - পঞ্চাগ্ন্যাধানম্
প্র॒জাপ॑তিঃ প্র॒জা অ॑সৃজত । স রি॑রিচা॒নো॑-ঽমন্যত । স তপো॑-ঽতপ্যত । স আ॒ত্মন্ বী॒র্য॑-মপশ্যত্ । তদ॑বর্ধত । তদ॑স্মা॒-থ্সহ॑সো॒র্ধ্ব-ম॑সৃজ্যত । সা বি॒রাড॑ভবত্ । তা-ন্দে॑বাসু॒রা ব্য॑গৃহ্ণত । সো᳚-ঽব্রবী-ত্প্র॒জাপ॑তিঃ । মম॒ বা এ॒ষা ॥ 75 ॥
দোহা॑ এ॒ব যু॒ষ্মাক॒মিতি॑ ॥ সা ততঃ॒ প্রাচ্যুদ॑ক্রামত্ । ত-ত্প্র॒জাপ॑তিঃ॒ পর্য॑গৃহ্ণাত্ । অথ॑র্ব পি॒তু-ম্মে॑ গোপা॒যেতি॑ । সা দ্বি॒তীয॒-মুদ॑ক্রামত্ । ত-ত্প্র॒জাপ॑তিঃ॒ পর্য॑গৃহ্ণাত্ । নর্য॑ প্র॒জা-ম্মে॑ গোপা॒যেতি॑ । সা তৃ॒তীয॒-মুদ॑ক্রামত্ । ত-ত্প্র॒জাপ॑তিঃ॒ পর্য॑গৃহ্ণাত্ । শগ্গ্​স্য॑ প॒শূ-ন্মে॑ গোপা॒যেতি॑ ॥ 76 ॥
সা চ॑তু॒র্থ-মুদ॑ক্রামত্ । ত-ত্প্র॒জাপ॑তিঃ॒ পর্য॑গৃহ্ণাত্ । সপ্র॑থ স॒ভা-ম্মে॑ গোপা॒যেতি॑ । সা প॑ঞ্চ॒ম-মুদ॑ক্রামত্ । ত-ত্প্র॒জাপ॑তিঃ॒ পর্য॑গৃহ্ণাত্ । অহে॑ বুদ্ধ্নিয॒ মন্ত্র॑-ম্মে গোপা॒যেতি॑ । অ॒গ্নীন্ বাব সা তান্ ব্য॑ক্রমত । তা-ন্প্র॒জাপ॑তিঃ॒ পর্য॑গৃহ্ণাত্ । অথো॑ প॒ঙ্ক্তিমে॒ব ॥ প॒ঙ্ক্তির্বা এ॒ষা ব্রা᳚হ্ম॒ণে প্রবি॑ষ্টা ॥ 77 ॥
তামা॒ত্মনো-ঽধি॒ নির্মি॑মীতে । যদ॒গ্নি-রা॑ধী॒যতে᳚ । তস্মা॑-দে॒তাব॑ন্তো॒-ঽগ্নয॒ আধী॑যন্তে । পাঙ্ক্তং॒-বাঁ ই॒দগ্ং সর্ব᳚ম্ । পাঙ্ক্তে॑নৈ॒ব পাঙ্ক্তগ্গ্॑ স্পৃণোতি ॥ অথ॑র্ব পি॒তু-ম্মে॑ গোপা॒যেত্যা॑হ । অন্ন॑মে॒বৈ তেন॑ স্পৃণোতি । নর্য॑ প্র॒জা-ম্মে॑ গোপা॒যেত্যা॑হ । প্র॒জামে॒বৈতেন॑ স্পৃণোতি । শগ্গ্​স্য॑ প॒শূ-ন্মে॑ গোপা॒যেত্যা॑হ ॥ 78 ॥
প॒শূনে॒বৈতেন॑ স্পৃণোতি । সপ্র॑থ স॒ভা-ম্মে॑ গোপা॒যেত্যা॑হ । স॒ভামে॒বৈতেনॆ᳚ন্দ্রি॒যগ্গ্​ স্পৃ॑ণোতি । অহে॑ বুদ্ধ্নিয॒ মন্ত্র॑-ম্মে গোপা॒যেত্যা॑হ । মন্ত্র॑মে॒বৈ তেন॒ শ্রিযগ্গ্॑ স্পৃণোতি ॥ যদ॑ন্বাহার্য॒-পচ॑নে-ঽন্বাহা॒র্য॑-ম্পচ॑ন্তি । তেন॒ সো᳚-ঽস্যা॒ভীষ্টঃ॑ প্রী॒তঃ । য-দ্গার্​হ॑পত্য॒ আজ্য॑মধি॒শ্রয॑ন্তি॒ সম্পত্নী᳚র্যা॒জয॑ন্তি । তেন॒ সো᳚-ঽস্যা॒ভীষ্টঃ॑ প্রী॒তঃ । যদা॑হব॒নীযে॒ জুহ্ব॑তি ॥ 79 ॥
তেন॒ সো᳚-ঽস্যা॒ভীষ্টঃ॑ প্রী॒তঃ । যথ্স॒ভাযাং᳚-বিঁ॒জয॑ন্তে । তেন॒ সো᳚-ঽস্যা॒ভীষ্টঃ॑ প্রী॒তঃ । যদা॑বস॒থে-ঽন্ন॒গ্ং॒ হর॑ন্তি । তেন॒ সো᳚-ঽস্যা॒ভীষ্টঃ॑ প্রী॒তঃ । তথা᳚-ঽস্য॒ সর্বে᳚ প্রী॒তা অ॒ভীষ্টা॒ আধী॑যন্তে ॥ প্র॒ব॒স॒থ-মে॒ষ্যন্নে॒ব-মুপ॑তিষ্ঠে॒-তৈক॑মেকম্ । যথা᳚ ব্রাহ্ম॒ণায॑ গৃহেবা॒সিনে॑ পরি॒দায॑ গৃ॒হানেতি॑ । তা॒দৃগে॒ব তত্ ॥ পুন॑রা॒গ-ত্যোপ॑তিষ্ঠতে । সা ভা॑গেযমে॒বৈষা॒-ন্তত্ । সা তত॑ ঊ॒র্ধ্বা-ঽঽরো॑হত্ । সা রো॑হি॒ণ্য॑ভবত্ । ত-দ্রো॑হি॒ণ্যৈ রো॑হিণি॒ত্বম্ । রো॒হি॒ণ্যা-ম॒গ্নি-মাদ॑ধীত । স্ব এ॒বৈনং॒-যোঁনৌ॒ প্রতি॑ষ্ঠিত॒-মাধ॑ত্তে । ঋ॒দ্ধ্নোত্যে॑নেন ॥ 80 ॥
(এ॒ষা - প॒শূন্মে॑ গোপা॒যেতি॒ - প্রবি॑ষ্টা -
প॒শূন্মে॑ গোপা॒যেত্যা॑হ॒ - জুহ্ব॑তি - তিষ্ঠতে স॒প্ত চ॑) (অ. 10)
(ব্রহ্ম॒ সন্ধ॑ত্তং॒ - কৃত্তি॑কা॒ - সূদ্ধ॑ন্তি - দ্বাদ॒শসু॑ - প্র॒জাপ॑তি-র্বা॒চো - দে॑বাসু॒রাস্তদ॒গ্নির্নো-দ্- ঘ॒র্ম-শ্শির॑ - ই॒মে বৈ - শ॑মীগ॒র্ভাত্ - প্র॒জাপ॑তি॒-স্স রি॑রিচা॒ন-স্সতপ॒-স্স আ॒ত্মন্ বী॒র্য॑-ন্দশ॑ )
(ব্রহ্ম॒ সন্ধ॑ত্তং॒ - তৌ দি॒ব্যা - বথো॑ শ॒ত্বাং​যঁ॒ - প্রাচ্যে॑ষাং॒ - ঁযদু॒পর্যু॑পরি॒ - য-থ্স॒দ্যঃ - সো-ঽশ্বো॒ বারো॑ ভূ॒ত্বা - জগ॑তীভি॒ রশী॑তিঃ)
(ব্রহ্ম॒ সন্ধ॑ত্ত - মৃ॒দ্ধ্নোত্যে॑নেন)
॥ হরিঃ॑ ওম্ ॥
॥ কৃষ্ণ যজুর্বেদীয তৈত্তিরীয ব্রাহ্মণে প্রথমাষ্টকে প্রথমঃ প্রপাঠক-স্সমাপ্তঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe prathamāṣṭake prathamaḥ prapāṭhakaḥ - agnyādheyabrāhmaṇaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
brahma॒ sandha̭tta॒-ntanmḙ jinvatam | kṣa॒tragṃ sandha̭tta॒-ntanmḙ jinvatam | iṣa॒gṃ॒ sandha̭tta॒-ntā-mmḙ jinvatam | ūrja॒gṃ॒ sandha̭tta॒-ntā-mmḙ jinvatam | ra॒yigṃ sandha̭tta॒-ntā-mmḙ jinvatam | puṣṭi॒gṃ॒ sandha̭tta॒-ntā-mmḙ jinvatam | pra॒jāgṃ sandha̭tta॒-ntā-mmḙ jinvatam | pa॒śū-nthsandha̭tta॒-ntānmḙ jinvatam || stu॒to̭-'si॒ jana̭dhāḥ | de॒vāstvā̭ śukra॒pāḥ praṇa̭yantu || 1 ||
su॒vīrāḥ᳚ pra॒jāḥ pra̭ja॒naya॒-nparī̭hi | śu॒kra-śśu॒kraśo̭ciṣā || stu॒to̭-'si॒ jana̭dhāḥ | de॒vāstvā̭ manthi॒pāḥ praṇa̭yantu || su॒pra॒jāḥ pra॒jāḥ pra̭ja॒naya॒-nparī̭hi | ma॒nthī ma॒nthiśo̭ciṣā ||sa॒ja॒ṅgmā॒nau di॒va ā pṛ̭thi॒vyā-''yuḥ̭ | sandha̭tta॒-ntanmḙ jinvatam | prā॒ṇagṃ sandha̭tta॒-nta-mmḙ jinvatam | a॒pā॒nagṃ sandha̭tta॒-nta-mmḙ jinvatam || 2 ||
vyā॒nagṃ sandha̭tta॒-nta-mmḙ jinvatam | cakṣu॒-ssandha̭tta॒-ntanmḙ jinvatam | śrotra॒gṃ॒ sandha̭tta॒-ntanmḙ jinvatam | mana॒-ssandha̭tta॒-ntanmḙ jinvatam | vāca॒gṃ॒ sandha̭tta॒-ntā-mmḙ jinvatam || āyuḥ̭ stha॒ āyṷrme dhattam | āyṷ-rya॒jñāya̭ dhattam | āyṷ-rya॒jñapa̭taye dhattam | prā॒ṇa-ssthaḥ̭ prā॒ṇa-mmḙ dhattam | prā॒ṇaṃ-ya~॒jñāya̭ dhattam || 3 ||
prā॒ṇaṃ-ya~॒jñapa̭taye dhattam | cakṣuḥ̭ stha॒ścakṣṷrme dhattam | cakṣṷ-rya॒jñāya̭ dhattam | cakṣṷ-rya॒jñapa̭taye dhattam | śrotragg̭ stha॒-śśrotra̭-mme dhattam | śrotraṃ̭-ya~॒jñāya̭ dhattam | śrotraṃ̭-ya~॒jñapa̭taye dhattam | tau dḙvau śukrāmanthinau |ka॒lpaya̭ta॒-ndaivī॒rviśaḥ̭ | ka॒lpaya̭ta॒-mmānṷṣīḥ || 4 ||
iṣa॒-mūrja̭ma॒smāsṷ dhattam | prā॒ṇā-npa॒śuṣṷ | pra॒jā-mmayi̭ ca॒ yaja̭māne ca || nira̭sta॒-śśaṇḍaḥ̭ | nira̭sto॒ markaḥ̭ || apa̭nuttau॒ śaṇḍā॒markaṷ sa॒hāmunā᳚ || śu॒krasya̭ sa॒mida̭si | ma॒nthinaḥ̭ sa॒mida̭si || sa pra̭tha॒ma-ssaṅkṛ̭ti-rvi॒śvaka̭rmā | sa pra̭tha॒mo mi॒tro varṷṇo a॒gniḥ | sa pra̭tha॒mo bṛha॒spati̭ściki॒tvān | tasmā॒ indrā̭ya su॒tamājṷhomi || 5 ||
(na॒ya॒ - ntva॒pā॒nagṃ sandha̭ttaṃ॒ ta-mmḙ jinvataṃ - prā॒ṇaṃ-ya~॒jñāya̭ dhattaṃ॒ - mānṷṣī--r a॒gni-rdve ca̭) (a. 1)
brahma̭ kṣa॒tra-ntat | iṣa॒mūrjagṃ̭ ra॒yi-mpuṣṭi̭-mpra॒jā-ntām | pa॒śu-ntān | sandha̭tta॒-ntat | prā॒ṇama̭pā॒naṃ-vyā~॒na-ntam | cakṣu॒-śśrotra॒-mmana॒stat | vāca॒-ntām | i॒ṣādi॒pañca̭ke॒ vāca॒-ntā-mme᳚ | pa॒śū-nthsandha̭tta॒-ntānme᳚ | prā॒ṇādi॒trita̭ye॒ ta-mme᳚ | a॒nyatra॒ tanme᳚ | )
kṛtti̭kā-sva॒gni-māda̭dhīta | e॒tadvā a॒gne-rnakṣa̭tram | ya-tkṛtti̭kāḥ | svāyā̭me॒vaina̭-nde॒vatā̭yāmā॒dhāya̭ | bra॒hma॒va॒rca॒sī bha̭vati || mukhaṃ॒-vā~ e॒tannakṣa̭trāṇām | ya-tkṛtti̭kāḥ | yaḥ kṛtti̭kā-sva॒gni-mā̭dha॒tte | mukhya̭ e॒va bha̭vati || atho॒ khalṷ || 6 ||
a॒gni॒-na॒kṣa॒tramitya-pa̭cāyanti | gṛ॒hānaḥa॒ dāhṷko bhavati || pra॒jāpa̭tī rohi॒ṇyā-ma॒gni-ma̭sṛjata | ta-nde॒vā ro̭hi॒ṇyā-māda̭dhata | tato॒ vai te sarvā॒-nrohā̭narohann | ta-dro̭hi॒ṇyai ro̭hiṇi॒tvam | yo ro̭hi॒ṇyā-ma॒gnimā̭dha॒tte | ṛ॒dhnotye॒va | sarvā॒-nrohā᳚n-rohati || de॒vā vai bha॒drā-ssanto॒-'gni-mādhi̭thsanta || 7 ||
teṣā॒manā̭hito॒ 'gnirāsī᳚t | athai᳚bhyo vā॒maṃ-va~svapā᳚krāmat | te puna̭rvasvo॒rāda̭dhata | tato॒ vai tān vā॒maṃ-va~sū॒pāva̭rtata | yaḥ pu॒rā bha॒dra-ssampāpī̭yā॒-nthsyāt | sa puna̭rvasvo-ra॒gni-māda̭dhīta | puna̭re॒vainaṃ̭-vā~॒maṃ-va~sū॒pāva̭rtate | bha॒dro bha̭vati || yaḥ kā॒mayḙta॒ dāna̭kāmā me pra॒jā-ssyu॒riti̭ | sa pūrva̭yoḥ॒ phalgṷnyo-ra॒gni-māda̭dhīta || 8 ||
a॒rya॒mṇo vā e॒tannakṣa̭tram | yatpūrve॒ phalgṷnī | a॒rya॒meti॒ tamā̭hu॒ryo dadā̭ti | dāna̭kāmā asmai pra॒jā bha̭vanti || yaḥ kā॒mayḙta bha॒gī syā॒miti̭ | sa utta̭rayoḥ॒ phalgṷnyo-ra॒gnimāda̭dhīta | bhaga̭sya॒ vā e॒tannakṣa̭tram | yadutta̭re॒ phalgṷnī | bha॒gyḙva bha̭vati || kā॒la॒ka॒ñjā vai nāmāsṷrā āsann || 9 ||
te sṷva॒rgāya̭ lo॒kāyā॒gni-ma̭cinvata | purṷṣa॒ iṣṭa̭kā॒-mupā̭dadhā॒t-purṷṣa॒ iṣṭa̭kām | sa indro᳚ brāhma॒ṇo bruvā̭ṇa॒ iṣṭa̭kā॒mupā̭dhatta | e॒ṣā mḙ ci॒trā nāmeti̭ | te sṷva॒rgaṃ-lo~॒kamāprāro̭hann | sa indra॒ iṣṭa̭kā॒māvṛ̭hat | te-'vā̭kīryanta | yḙ-'vākī᳚ryanta | ta ūrṇā॒vabha̭yo-'bhavann | dvāvuda̭patatām || 10 ||
tau di॒vyau śvānā̭vabhavatām | yo bhrātṛ̭vyavā॒-nthsyāt | sa ci॒trāyā̭-ma॒gni-māda̭dhīta | a॒va॒kīryai॒va bhrātṛ̭vyān | ojo॒ bala̭mindri॒yaṃ-vī~॒rya̭mā॒tman-dha̭tte || va॒santā᳚ brāhma॒ṇo᳚ 'gnimāda̭dhīta | va॒sa॒nto vai brā᳚hma॒ṇasya॒rtuḥ | sva e॒vaina̭-mṛ॒tāvā॒dhāya̭ | bra॒hma॒va॒rca॒sī bha̭vati | mukhaṃ॒-vā~ e॒tadṛ̭tū॒nām || 11 ||
ya-dva̭sa॒ntaḥ | yo va॒santā॒-'gnimā̭dha॒tte | mukhya̭ e॒va bha̭vati | atho॒ yoni̭mantame॒vaina॒-mprajā̭ta॒mādha̭tte | grī॒ṣme rā̭ja॒nya̭ āda̭dhīta | grī॒ṣmo vai rā̭ja॒nya̭sya॒rtuḥ | sva e॒vaina̭mṛ॒tāvā॒dhāya̭ | i॒ndri॒yā॒vī bha̭vati | śa॒radi॒ vaiśya॒ āda̭dhīta | śa॒radvai vaiśya̭sya॒rtuḥ || 12 ||
sva e॒vaina̭mṛ॒tāvā॒dhāya̭ | pa॒śu॒mā-nbha̭vati || na pūrva̭yoḥ॒ phalgṷnyo-ra॒gnimāda̭dhīta | e॒ṣā vai ja̭gha॒nyā̭ rātriḥ̭ saṃ​va~thsa॒rasya̭ | yatpūrve॒ phalgṷnī | pṛ॒ṣṭi॒ta e॒va saṃ̭​va~thsa॒rasyā॒-gnimā॒dhāya̭ | pāpī̭yān-bhavati | utta̭rayo॒rāda̭dhīta | e॒ṣā vai pra̭tha॒mā rātriḥ̭ saṃ​va~thsa॒rasya̭ | yadutta̭re॒ phalgṷnī | mu॒kha॒ta e॒va saṃ̭​va~thsa॒rasyā॒-gnimā॒dhāya̭ | vasī̭yā-nbhavati || atho॒ khalṷ | ya॒daivainaṃ̭-ya~॒jña ṷpa॒name᳚t | athāda̭dhīta | saivāsyardhiḥ̭ || 13 ||
(khalvā̭ - dhithsanta॒ - phalgṷnyora॒gnimāda̭dhītā - san - napatatā - matū॒nāṃ - ~vaiśya̭sya॒rtu - rutta̭re॒ phalgṷnī॒ ṣaṭ ca̭) (a. 2)
uddha̭nti | yade॒vāsyā̭ ame॒ddhyam | tadapa̭ hanti || a॒po-'vo᳚kṣati॒ śāntyai᳚ || sika̭tā॒ niva̭pati | e॒tadvā a॒gne-rvai᳚śvāna॒rasya̭ rū॒pam | rū॒peṇai॒va vai᳚śvāna॒ramava̭-rundhe || ūṣā॒-nniva̭pati | puṣṭi॒rvā e॒ṣā pra॒jana̭nam | yadūṣāḥ᳚ || 14 ||
puṣṭyā̭me॒va pra॒jana̭ne॒ 'gnimādha̭tte | atho̭ sa॒ñjñāna̭ e॒va | sa॒-ñjñāna॒gg॒ hyḙta-tpa̭śū॒nām | yadūṣāḥ᳚ || dyāvā̭pṛthi॒vī sa॒hāstā᳚m | te vi̭ya॒tī a̭brūtām | astve॒va naṷ sa॒ha ya॒jñiya॒miti̭ | yada॒muṣyā̭ ya॒jñiya॒māsī᳚t | tada॒syā-ma̭dadhāt | ta ūṣā̭ abhavann || 15 ||
yada॒syā ya॒jñiya॒māsī᳚t | tada॒muṣyā̭-madadhāt | tada॒daśca॒ndrama̭si kṛ॒ṣṇam | ūṣā᳚nni॒vapa̭nna॒do ddhyā̭yet | dyāvā̭pṛthi॒vyore॒va ya॒jñiye॒-'gnimādha̭tte || a॒gnirde॒vebhyo॒ nilā̭yata | ā॒khū rū॒pa-ṅkṛ॒tvā | sa pṛ̭thi॒vī-mprāvi̭śat | sa ū॒tīḥ kṷrvā॒ṇaḥ pṛ̭thi॒vīmanu॒ sama̭carat | tadā̭khukarī॒ṣa-ma̭bhavat || 16 ||
yadā̭khukarī॒ṣagṃ sa̭bhāṃ॒ro bhava̭ti | yade॒vāsya॒ tatra॒ nya̭ktam | tade॒vāva̭rundhe || ūrjaṃ॒-vā~ e॒tagṃ rasa̭-mpṛthi॒vyā ṷpa॒dīkā॒ uddi̭hanti | ya-dva॒lmīka᳚m | ya-dva̭lmīkava॒pā sa̭bhāṃ॒ro bhava̭ti | ūrja̭me॒va rasa̭-mpṛthi॒vyā ava̭rundhe | atho॒ śrotra̭me॒va | śrotra॒gg॒ hyḙta-tpṛ̭thi॒vyāḥ | ya-dva॒lmīkaḥ̭ || 17 ||
aba̭dhiro bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā a̭sṛjata | tāsā॒manna॒-mupā᳚kṣīyata | tābhya॒-ssūda॒mupa॒ prābhi̭nat | tato॒ vai tāsā॒manna॒-nnākṣī̭yata | yasya॒ sūdaḥ̭ sambhā॒ro bhava̭ti | nāsya̭ gṛ॒he-'nna̭-ṅkṣīyate || āpo॒ vā i॒damagrḙ sali॒lamā̭sīt | tena̭ pra॒jāpa̭tiraśrāmyat || 18 ||
ka॒thami॒dagg​ syā॒diti̭ | so̭-'paśya-tpuṣkarapa॒rṇa-ntiṣṭha̭t | so̭-'manyata | asti॒ vai tat | yasmi̭-nni॒damadhi॒ tiṣṭha॒tīti̭ | sa va̭rā॒ho rū॒pa-ṅkṛ॒tvopa॒nya̭majjat | sa pṛ̭thi॒vīma॒dha ā᳚rcchat | tasyā̭ upa॒hatyoda̭majjat | ta-tpṷṣkarapa॒rṇe᳚ 'prathayat | yadapra̭thayat || 19 ||
ta-tpṛ̭thi॒vyai pṛ̭thivi॒tvam | abhū॒dvā i॒damiti̭ | tadbhūmyai̭ bhūmi॒tvam | tā-ndiśo-'nu॒ vāta॒-ssama̭vahat | tāgṃ śarka̭rābhiradṛgṃ hat | śaṃ-vai~ no̭-'bhū॒diti̭ | taccharka̭rāṇāgṃ śarkara॒tvam | ya-dva̭rā॒havi̭hatagṃ sambhā॒ro bhava̭ti | a॒syāme॒vā-cha̭mbaṭkārama॒gni-mādha̭tte | śarka̭rā bhavanti॒ dhṛtyai᳚ || 20 ||
atho̭ śa॒tvāṃ​ya~̭ || sarḙtā a॒gnirā॒dheya॒ ityā̭huḥ | āpo॒ varṷṇasya॒ patna̭ya āsann | tā a॒gnira॒bhya̭ddhyāyat | tā-ssama̭bhavat | tasya॒ retaḥ॒ parā̭-'patat | taddhira̭ṇya-mabhavat | yaddhira̭ṇya-mu॒pāsya̭ti | sarḙtasame॒vāgni-mādha̭tte || purṷṣa॒ invai svā-dreta̭so bībhathsata॒ ityā̭huḥ || 21 ||
u॒tta॒ra॒ta upā᳚sya॒tya-bī̭bhathsāyai || ati॒ praya̭cchati | ārti̭me॒vāti॒ praya̭cchati || a॒gnirde॒vebhyo॒ nilā̭yata | aśvo̭ rū॒pa-ṅkṛ॒tvā | so᳚-'śva॒tthe saṃ̭​va~thsa॒ra-ma̭tiṣṭhat | tada̭śva॒tthasyā᳚-śvattha॒tvam | yadāśva̭ttha-ssambhā॒ro bhava̭ti | yade॒vāsya॒ tatra॒ nya̭ktam | tade॒vāva̭-rundhe || 22 ||
de॒vā vā ūrjaṃ॒-vya~̭bhajanta | tata̭ udu॒mbara॒ uda̭tiṣṭhat | ūrgvā ṷdu॒mbaraḥ̭ | yadaudṷmbara-ssambhā॒ro bhava̭ti | ūrja̭me॒vāva̭-rundhe || tṛ॒tīya̭syāmi॒to di॒vi soma̭ āsīt | ta-ṅgā̭ya॒tryāha̭rat | tasya̭ pa॒rṇama̭cchidyata | tatpa॒rṇo̭ 'bhavat | ta-tpa॒rṇasya̭ parṇa॒tvam || 23 ||
yasya̭ parṇa॒mayaḥ̭ sambhā॒ro bhava̭ti | so॒ma॒pī॒thame॒vāva̭ rundhe || de॒vā vai brahma̭nnavadanta | ta-tpa॒rṇa upā̭śṛṇot | su॒śravā॒ vai nāma̭ | ya-tpa̭rṇa॒mayaḥ̭ sambhā॒ro bhava̭ti | bra॒hma॒va॒rca॒same॒vāva̭ rundhe || pra॒jāpa̭ti-ra॒gni-ma̭sṛjata | so̭-'bibhe॒tpra mā̭ dhakṣya॒tīti̭ | tagṃ śa॒myā̭-'śamayat || 24 ||
taccha॒myai̭ śami॒tvam | yaccha̭mī॒mayaḥ̭ sambhā॒ro bhava̭ti | śāntyā॒ apra̭dāhāya || a॒gne-ssṛ॒ṣṭasya̭ ya॒taḥ | vika̭ṅkata॒-mbhā ā᳚rcchat | ya-dvaika̭ṅkata-ssambhā॒ro bhava̭ti | bhā e॒vāva̭rundhe || sahṛ̭dayo॒ 'gnirā॒dheya॒ ityā̭huḥ | ma॒ruto॒-'dbhira॒gni-ma̭tamayann | tasya̭ tā॒ntasya॒ hṛda̭ya॒mācchi̭ndann | sā-'śani̭rabhavat | yada॒śani̭hatasya vṛ॒kṣasya̭ sambhā॒ro bhava̭ti |sahṛ̭daya-me॒vāgni-mādha̭tte || 25 ||
(ūṣā̭ - abhavan - nabhava-d- va॒lmīkro᳚ - 'śrāmya॒ - dapra̭thaya॒ - ddhṛtyai̭ - bībhathsata॒ ityā̭hu - rundhe - parṇa॒tva - ma̭śamayada - cchinda॒gg॒ strīṇi̭ ca) (a. 3)
dvā॒da॒śasṷ vikrā॒meṣva॒gnimāda̭dhīta | dvāda̭śa॒ māsā᳚-ssaṃ​va~thsa॒raḥ | saṃ॒​va~॒thsa॒rā-de॒vaina̭-mava॒ruddhyā-dha̭tte || ya-ddvā̭da॒śasṷ vikrā॒me-ṣvā॒dadhī̭ta | pari̭mita॒mava̭rundhīta | cakṣṷ-rnimita॒ āda̭dhīta | iya॒-ddvāda̭śa vikrā॒mā(3) iti̭ | pari̭mita-ñcai॒vāpa̭rimita॒-ñcāva̭rundhe || anṛ̭taṃ॒-vai~ vā॒cā va̭dati | anṛ̭ta॒-mmana̭sā ddhyāyati || 26 ||
cakṣu॒-rvai sa॒tyam | adrā(3)gityā̭ha | ada̭r​śa॒miti̭ | ta-thsa॒tyam | yaścakṣṷ-rnimite॒-'gni-mā̭dha॒tte | sa॒tya e॒vaina॒-mādha̭tte || tasmā॒dāhi̭tāgni॒rnānṛ̭taṃ-va~det | nāsya̭ brāhma॒ṇo-'nā᳚śvā-ngṛ॒he va̭set | sa॒tye hya̭syā॒gnirāhi̭taḥ || ā॒gne॒yī vai rātriḥ̭ || 27 ||
ā॒gne॒yāḥ pa॒śavaḥ̭ | ai॒ndramahaḥ̭ | nakta॒-ṅgār​ha̭patya॒-māda̭dhāti | pa॒śūne॒vāva̭-rundhe | divā̭-''hava॒nīya᳚m | i॒ndri॒yame॒vā-va̭rundhe || a॒rdhodi̭te॒ sūrya̭ āhava॒nīya॒-māda̭dhāti | e॒tasmi॒n vai lo॒ke pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā a̭sṛjata | pra॒jā e॒va ta-dyaja̭māna-ssṛjate | atho̭ bhū॒ta-ñcai॒va bha̭vi॒ṣyaccā-va̭rundhe || 28 ||
iḍā॒ vai mā̭na॒vī ya̭jñānūkā॒śinyā̭sīt | sā-'śṛ̭ṇot | asṷrā a॒gnimāda̭dhata॒ iti̭ | tada̭gacchat | ta ā̭hava॒nīya॒magra॒ āda̭dhata | atha॒ gār​ha̭patyam | athā᳚-nvāhārya॒-paca̭nam | sā 'bra̭vīt | pra॒tīcyḙṣā॒g॒ śrīra̭gāt | bha॒drā bhū॒tvā parā̭bhaviṣya॒ntīti̭ || 29 ||
yasyai॒va-ma॒gnirā̭dhī॒yate᳚ | pra॒tīcya̭sya॒ śrīrḙti | bha॒dro bhū॒tvā parā̭bhavati || sā-'śṛ̭ṇot | de॒vā a॒gni-māda̭dhata॒ iti̭ | tada̭gacchat | te᳚-'nvāhārya॒-paca̭na॒magra॒ āda̭dhata | atha॒ gār​ha̭patyam | athā̭hava॒nīya᳚m | sā-'bra̭vīt || 30 ||
prācyḙṣā॒g॒ śrīra̭gāt | bha॒drā bhū॒tvā sṷva॒rgaṃ-lo~॒kame᳚ṣyanti | pra॒jā-ntu na ve᳚thsyanta॒ iti̭ | yasyai॒vama॒gni-rā̭dhī॒yate᳚ | prācya̭sya॒ śrīrḙti | bha॒dro bhū॒tvā sṷva॒rgaṃ-lo~॒kamḙti | pra॒jā-ntu na vi̭ndate || sā-'bra̭vī॒diḍā॒ manu᳚m | tathā॒ vā a॒ha-ntavā॒gni-mādhā᳚syāmi | yathā॒ pra pra॒jayā̭ pa॒śubhi̭-rmithu॒nai-rja̭ni॒ṣyase᳚ || 31 ||
pratya॒smin ~lo॒ke sthā॒syasi̭ | a॒bhi sṷva॒rgaṃ-lo~॒ka-ñje॒ṣyasīti̭ | gār​ha̭patya॒magra॒ āda̭dhāt | gār​ha̭patyaṃ॒-vā~ anṷ pra॒jāḥ pa॒śavaḥ॒ prajā̭yante | gār​ha̭patyenai॒vāsmai᳚ pra॒jā-mpa॒śū-nprāja̭nayat | athā᳚-nvāhārya॒-paca̭nam | ti॒ryaṅṋ̇va॒ vā a॒yaṃ-lo~॒kaḥ | a॒sminne॒va tena̭ lo॒ke pratya̭tiṣṭhat | athā̭hava॒nīya᳚m | tenai॒va sṷva॒rgaṃ-lo~॒ka-ma॒bhya̭jayat || 32 ||
yasyai॒vama॒gni-rā̭dhī॒yate᳚ | pra pra॒jayā̭ pa॒śubhi̭-rmithu॒nai-rjā̭yate | pratya॒smin ~lo॒ke ti̭ṣṭhati | a॒bhi sṷva॒rgaṃ-lo~॒ka-ñja̭yati || yasya॒ vā aya̭thādevatama॒gni-rā̭dhī॒yate᳚ | ā de॒vatā᳚bhyo vṛścyate | pāpī̭yā-nbhavati | yasya̭ yathā deva॒tam | na de॒vatā᳚bhya॒ āvṛ̭ścyate | vasī̭yā-nbhavati || 33 ||
bhṛgṷ̄ṇā॒-ntvā-'ṅgi̭rasāṃ-vra~tapate vra॒tenā-da̭dhā॒mīti̭ bhṛgvaṅgi॒rasā॒māda̭ddhyāt | ā॒di॒tyānā᳚-ntvā de॒vānāṃ᳚-vra~tapate vra॒tenāda̭dhā॒mītya॒nyāsā॒-mbrāhma̭ṇīnā-mpra॒jānā᳚m | varṷṇasya tvā॒ rājño᳚ vratapate vra॒tenāda̭dhā॒mīti॒ rājñaḥ̭ | indra̭sya tvendri॒yeṇa̭ vratapate vra॒tenāda̭dhā॒mīti̭ rāja॒nya̭sya | mano᳚stvā grāma॒ṇyo᳚ vratapate vra॒tenāda̭dhā॒mīti॒ vaiśya̭sya | ṛ॒bhū॒ṇā-ntvā̭ de॒vānāṃ᳚-vra~tapate vra॒tenāda̭dhā॒mīti̭ rathakā॒rasya̭ | ya॒thā॒ de॒va॒tama॒gni-rādhī̭yate | na de॒vatā᳚bhya॒ ā vṛ̭ścyate | vasī̭yā-nbhavati || 34 ||
(dhyā॒ya॒ti॒ - vai rātri॒ - ścāva̭rundhe - bhaviṣya॒ntītya̭ - bravī - jjani॒ṣyasḙ - 'jaya॒-d- vasī̭yā-nbhavati॒ - nava̭ ca) (a. 4)
anuvākaṃ 5 - tatra pavamānahabīṃṣi
pra॒jāpa̭ti-rvā॒ca-ssa॒tya-ma̭paśyat | tenā॒gnimādha̭tta | tena॒ vai sa ā᳚rdhnot | bhūrbhuva॒-ssuva॒rityā̭ha | e॒tadvai vā॒ca-ssa॒tyam | ya e॒tenā॒gni-mā̭dha॒tte | ṛ॒ddhnotye॒va | atho̭ sa॒tyaprā̭śūre॒va bha̭vati | atho॒ ya e॒vaṃ-vi~॒dvāna̭bhi॒cara̭ti | stṛ॒ṇu॒ta e॒vaina᳚m || 35 ||
bhūrityā̭ha | pra॒jā e॒va ta-dyaja̭māna-ssṛjate | bhuva॒ ityā̭ha | a॒sminne॒va lo॒ke prati̭ tiṣṭhati | suva॒rityā̭ha | su॒va॒rga e॒va lo॒ke prati̭ tiṣṭhati || tri॒bhira॒kṣarai॒-rgār​ha̭patya॒-māda̭dhāti | traya̭ i॒me lo॒kāḥ | e॒ṣvḙvainaṃ̭-lo~॒keṣu॒ prati̭ṣṭhita॒-mādha̭tte | sarvaiḥ᳚ pa॒ñcabhi̭-rāhava॒nīya᳚m || 36 ||
su॒va॒rgāya॒ vā e॒ṣa lo॒kāyādhī̭yate | yadā̭hava॒nīyaḥ̭ | su॒va॒rga e॒vāsmai̭ lo॒ke vā॒ca-ssa॒tyagṃ sarva̭māpnoti || tri॒bhi-rgār​ha̭patya॒-māda̭dhāti | pa॒ñcabhi̭-rāhava॒nīya᳚m | a॒ṣṭau sampa̭dyante | a॒ṣṭākṣa̭rā gāya॒trī | gā॒ya॒tro᳚-'gniḥ | yāvā̭ne॒vāgniḥ | tamādha̭tte || 37 ||
pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā a̭sṛjata | tā a̭smā-thsṛ॒ṣṭāḥ parā̭cīrāyann | tābhyo॒ jyoti॒-ruda̭gṛhṇāt | ta-ñjyotiḥ॒ paśya̭ntīḥ pra॒jā a॒bhisa॒māva̭rtanta | u॒parī̭vā॒gni-mudgṛ̭hṇīyā-du॒ddharanṋ | jyoti̭re॒va paśya̭ntīḥ pra॒jā yaja̭māna-ma॒bhi-sa॒māva̭rtante || pra॒jāpa̭te॒rakṣya̭śvayat | ta-tparā̭-'patat | tadaśvo̭-'bhavat | tadaśva̭syā-śva॒tvam || 38 ||
e॒ṣa vai pra॒jāpa̭tiḥ | yada॒gniḥ | prā॒jā॒pa॒tyo-'śvaḥ̭ | yadaśva̭-mpu॒rastā॒nnaya̭ti | svame॒va cakṣuḥ॒ paśya̭-npra॒jāpa̭ti॒-ranūdḙti || va॒jrī vā e॒ṣaḥ | yadaśvaḥ̭ | yadaśva̭-mpu॒rastā॒nnaya̭ti | jā॒tāne॒va bhrātṛ̭vyā॒-npraṇṷdate || puna॒rāva̭rtayati || 39 ||
ja॒ni॒ṣyamā̭ṇāne॒va prati̭nudate || nyā̭hava॒nīyo॒ gār​ha̭patya-makāmayata | ni gār​ha̭patya āhava॒nīya᳚m | tau vi॒bhāja॒-nnāśa̭knot | sośvaḥ̭ pūrva॒vāḍ-bhū॒tvā | prāñca॒-mpūrva॒muda̭vahat | ta-tpū᳚rva॒vāhaḥ̭ pūrvavā॒ṭ-tvam | yadaśva̭-mpu॒rastā॒nnaya̭ti | vibha̭ktire॒vaina̭yo॒ssā | atho॒ nānā̭vīryāve॒vainaṷ kurute || 40 ||
yadu॒paryṷpari॒ śiro॒ hare᳚t | prā॒ṇān vicchi̭ndyāt | a॒dho̭-'dha॒-śśiro̭ harati | prā॒ṇānā᳚-ṅgopī॒thāya̭ || iya॒tyagrḙ harati | atheya॒tyatheya̭ti | traya̭ i॒me lo॒kāḥ | e॒ṣvḙvainaṃ̭-lo~॒keṣu॒ prati̭ṣṭhita॒mā-dha̭tte || pra॒jāpa̭ti-ra॒gni-ma̭sṛjata | so̭-'bibhe॒tpra mā̭ dhakṣya॒tīti̭ || 41 ||
tasya̭ tre॒dhā ma̭hi॒mānaṃ॒-vyau~̭hat | śāntyā॒ apra̭dāhāya | yat-tre॒dhā-'gni-rā̭dhī॒yate᳚ | ma॒hi॒māna̭me॒vāsya॒ ta-dvyṷ̄hati | śāntyā॒ apra̭dāhāya || puna॒rāva̭rtayati | ma॒hi॒māna̭me॒vāsya॒ sanda̭dhāti || pa॒śurvā e॒ṣaḥ | yadaśvaḥ̭ | e॒ṣa ru॒draḥ || 42 ||
yada॒gniḥ | yadaśva̭sya pa॒de᳚-'gni-mā̭da॒ddhyāt | ru॒drāya̭ pa॒śū-napi̭daddhyāt | a॒pa॒śu-ryaja̭māna-ssyāt | ya-nnākra॒maye᳚t | ana̭varuddhā asya pa॒śavaḥ̭ syuḥ | pā॒r​śva॒ta ākra̭mayet | yathā ''hi̭tasyā॒gne-raṅgā̭rā abhyava॒vartḙrann | ava̭ruddhā asya pa॒śavo॒ bhava̭nti | na ru॒drāyāpi̭dadhāti || 43 ||
trīṇi̭ ha॒vīgṃṣi॒ nirva̭pati | vi॒rāja̭ e॒va vikrā᳚ntaṃ॒-ya~ja̭mā॒no-'nu॒ vikra̭mate || a॒gnaye॒ pava̭mānāya | a॒gnayḙ pāva॒kāya̭ | a॒gnaye॒ śuca̭ye | yada॒gnaye॒ pava̭mānāya ni॒rvapa̭ti | pu॒nātye॒vaina᳚m | yada॒gnayḙ pāva॒kāya̭ | pū॒ta e॒vāsmi̭-nna॒nnādya̭-ndadhāti | yada॒gnaye॒ śuca̭ye | bra॒hma॒va॒rca॒sa-me॒vāsmi̭-nnu॒pari̭ṣṭā-ddadhāti || 44 ||
(e॒na॒ - mā॒ha॒va॒nīyaṃ̭ - dhatte - 'śva॒tvaṃ - ~va̭rtayati - kuruta॒ - iti̭ -ru॒dro - da̭dhāti॒ - yada॒gnaye॒ śuca̭ya॒ eka̭-ñca) (a. 5)
anuvākaṃ 6 - pavamānahavirvistāraḥ, havirantarāṇi, dakṣiṇāśca
de॒vā॒su॒rā-ssaṃ​ya~̭ttā āsann | te de॒vā vi̭ja॒ya-mṷpa॒yantaḥ̭ | a॒gnau vā॒maṃ-va~su॒ sa-nnya̭dadhata | i॒damṷ no bhaviṣyati | yadi̭ no je॒ṣyantīti̭ | tada॒gnirno-thsaha̭maśaknot | tat-tre॒dhā vinya̭dadhāt | pa॒śuṣu॒ tṛtī̭yam | a॒phsu tṛtī̭yam | ā॒di॒tye tṛtī̭yam || 45 ||
ta-dde॒vā vi॒jitya̭ | puna॒ravā̭ruruthsanta | te᳚-'gnaye॒ pava̭mānāya puro॒ḍāśa̭-ma॒ṣṭāka̭pāla॒-nnira̭vapann | pa॒śavo॒ vā a॒gniḥ pava̭mānaḥ | yade॒va pa॒śuṣvāsī᳚t | tat-tenāvā̭rundhata | te᳚-'gnayḙ pāva॒kāya̭ | āpo॒ vā a॒gniḥ pā̭va॒kaḥ | yade॒vāphsvāsī᳚t | tat-tenāvā̭rundhata || 46 ||
te᳚-'gnaye॒ śuca̭ye | a॒sau vā ā̭di॒tyo᳚-'gni-śśuciḥ̭ | yade॒vādi॒tya āsī᳚t | tat-tenāvā̭rundhata || bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | ta॒nuvo॒ vāvaitā a̭gnyā॒dheya̭sya | ā॒gne॒yo vā a॒ṣṭāka̭pālo 'gnyā॒dheya॒miti̭ | yatta-nni॒rvape᳚t | naitāni̭ | yathā॒-''tmā syāt || 47 ||
nāṅgā̭ni | tā॒dṛge॒va tat | yade॒tāni̭ ni॒rvape᳚t | na tam | yathā-'ṅgā̭ni॒ syuḥ | nātmā | tā॒dṛge॒va tat | u॒bhayā̭ni sa॒hani॒rupyā̭ṇi | ya॒jñasya̭ sātma॒tvāya̭ || u॒bhayaṃ॒-vā~ e॒tasye᳚ndri॒yaṃ-vī~॒rya̭māpyate || 48 ||
yo᳚-'gnimā̭dha॒tte | ai॒ndrā॒gna-mekā̭daśakapāla॒- manu॒ nirva̭pet | ā॒di॒tya-ñca॒rum | i॒ndrā॒gnī vai de॒vānā॒-mayā̭tayāmānau | ye e॒va de॒vate॒ ayā̭tayāmnī | tābhyā̭me॒vāsmā̭ indri॒yaṃ-vī~॒rya̭mava̭- rundhe | ā॒di॒tyo bha̭vati | i॒yaṃ-vā~ adi̭tiḥ | a॒syāme॒va prati̭tiṣṭhati || dhe॒nvai vā e॒ta-dretaḥ̭ || 49 ||
yadājya᳚m | a॒na॒ḍuha̭staṇḍu॒lāḥ | mi॒thu॒name॒vāva̭-rundhe | ghṛ॒te bha̭vati | ya॒jñasyālū᳚kṣāntatvāya || ca॒tvāra̭ ār​ṣe॒yāḥ prāśña̭nti | di॒śāme॒va jyoti̭ṣi juhoti || pa॒śavo॒ vā e॒tāni̭ ha॒vīgṃṣi̭ | e॒ṣa ru॒draḥ | yada॒gniḥ || 50 ||
yathsa॒dya e॒tāni̭ ha॒vīgṃṣi̭ ni॒rvape᳚t | ru॒drāya̭ pa॒śūnapi̭ daddhyāt | a॒pa॒śu-ryaja̭māna-ssyāt | yannānṷni॒rvape᳚t | ana̭varuddhā asya pa॒śavaḥ̭ syuḥ | dvā॒da॒śasu॒ rātrī॒ṣvanu॒ nirva̭pet | saṃ॒​va~॒thsa॒ra pra̭timā॒ vai dvāda̭śa॒ rātra̭yaḥ | saṃ॒​va~॒thsa॒reṇai॒vāsmai̭ ru॒dragṃ śa̭mayi॒tvā | pa॒śūnava̭ rundhe || yadeka̭-mekame॒tāni̭ ha॒vīgṃṣi̭ ni॒rvape᳚t || 51 ||
yathā॒ trīṇyā॒vapa̭nāni pū॒raye᳚t | tā॒dṛktat | na pra॒jana̭na॒mucchigṃ̭ṣet | eka̭-nni॒rupya̭ | utta̭re॒ sama̭syet | tṛ॒tīya̭me॒vāsmai̭ lo॒kamucchigṃ̭ṣati pra॒jana̭nāya | ta-mpra॒jayā̭ pa॒śubhi॒ranu॒ prajā̭yate | atho̭ ya॒jñasyai॒vaiṣā-'bhikrā᳚ntiḥ || ra॒tha॒ca॒kra-mprava̭rtayati | ma॒nu॒ṣya॒ra॒thenai॒va dḙvara॒tha-mpra॒tyava̭rohati || 52 ||
bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | ho॒ta॒vya̭-magniho॒trāṃ(3) naho̭ta॒vyā(3)miti̭ | ya-dyajṷṣā juhu॒yāt | aya̭thāpūrva॒māhṷtī juhuyāt | yanna jṷhu॒yāt | a॒gniḥ parā̭bhavet | tū॒ṣṇīme॒va ho̭ta॒vya᳚m | ya॒thā॒pū॒rva-māhṷtī ju॒hoti̭ | nāgniḥ parā̭bhavati || a॒gnīdhḙ dadāti || 53 ||
a॒gnimṷkhā-ne॒vartū-nprī̭ṇāti | u॒pa॒bar​ha̭ṇa-ndadāti | rū॒pāṇā॒mava̭-ruddhyai | aśva̭-mbra॒hmaṇe᳚ | i॒ndri॒yame॒vāva̭-rundhe | dhe॒nugṃ hotre᳚ | ā॒śiṣa̭ e॒vāva̭rundhe | a॒na॒ḍvāha̭-maddhva॒ryave᳚ | vahni॒rvā a̭na॒ḍvān | vahni̭raddhva॒ryuḥ || 54 ||
vahni̭nai॒va vahni̭ ya॒jñasyāva̭-rundhe | mi॒thu॒nau gāvaṷ dadāti | mi॒thu॒nasyāva̭-ruddhyai | vāso̭ dadāti | sa॒rva॒ de॒va॒tyaṃ̭-vai~ vāsaḥ̭ | sarvā̭ e॒va de॒vatāḥ᳚ prīṇāti | ā dvā̭da॒śabhyo̭ dadāti | dvāda̭śa॒ māsā᳚-ssaṃ​va~thsa॒raḥ | saṃ॒​va~॒thsa॒ra e॒va prati̭ tiṣṭhati | kāma̭mū॒rdhva-ndeya᳚m | apa̭rimita॒syāva̭-ruddhyai || 55 ||
(ā॒di॒tye tṛtī̭ya - ma॒phsvāsī॒-tta-ttenāvā̭rundhata॒ - syā - dā᳚pyate॒ - reto॒ - 'gni - reka̭meka me॒tāni̭ ha॒vigṃṣi̭ ni॒rvape᳚t - pra॒tyava̭rohati - dadātya - ddhva॒ryu--r deya॒ meka̭-ñca) (a. 6)
anuvākaṃ 7 - ādhānamantrāḥ
gha॒rma-śśira॒stada॒yama॒gniḥ | sa-mpri̭yaḥ pa॒śubhi̭-rbhuvat | cha॒rdisto॒kāya॒ tana̭yāya yaccha || vātaḥ̭ prā॒ṇastada॒yama॒gniḥ | sa-mpri̭yaḥ pa॒śubhi̭-rbhuvat | sva॒di॒ta-nto॒kāya॒ tana̭yāya pi॒tu-mpa̭ca || prācī॒manṷ pra॒diśa॒-mprehi̭ vi॒dvān | a॒gnera̭gne pu॒ro a̭gni-rbhave॒ha | viśvā॒ āśā॒ dīdyā̭no॒ vibhā̭hi | ūrja̭-nno dhehi dvi॒pade॒ catṷṣpade || 56 ||
a॒rkaścakṣu॒-stada॒sau sūrya॒stada॒yama॒gniḥ | sampri̭yaḥ pa॒śubhi̭-rbhuvat | ya-ttḙ śukra śu॒kraṃ-va~rcaḥ̭ śu॒krā ta॒nūḥ | śu॒kra-ñjyoti॒raja̭sram | tena̭ me dīdihi॒ tena॒ tvā-''da̭dhe | a॒gninā᳚-'gne॒ brahma̭ṇā || ā॒na॒śe vyā̭naśe॒ sarva॒māyu॒-rvyā̭naśe || ye tḙ agne śi॒ve ta॒nuvau᳚ | vi॒rāṭ ca̭ sva॒rāṭ ca̭ | te mā vi̭śatā॒-nte mā̭ jinvatām || 57 ||
ye tḙ agne śi॒ve ta॒nuvau᳚ | sa॒mrāṭ cā̭bhi॒bhūśca̭ | te mā vi̭śatā॒-nte mā̭ jinvatām | ye tḙ agne śi॒ve ta॒nuvau᳚ | vi॒bhūśca̭ pari॒bhūśca̭ | te mā vi̭śatā॒-nte mā̭ jinvatām | ye tḙ agne śi॒ve ta॒nuvau᳚ | pra॒bhvī ca॒ prabhṷ̄tiśca | te mā vi̭śatā॒-nte mā̭ jinvatām | yāstḙ agne śi॒vāsta॒nuvaḥ̭ | tābhi॒stvā ''da̭dhe || yāstḙ agne gho॒rāsta॒nuvaḥ̭ | tābhi̭ra॒mu-ṅga̭ccha || 58 ||
(catṷṣpade - jinvatāṃ - ta॒nuva॒ strīṇi̭ ca ) (a. 7)
anuvākaṃ 8 - etadbrāhmaṇaṃ
i॒me vā e॒te lo॒kā a॒gnayaḥ̭ | te yadavyā̭vṛttā ādhī॒yeranṋ | śo॒cayḙyu॒-ryaja̭mānam | gha॒rma-śśira॒ iti॒ gār​ha̭patya॒-māda̭dhāti | vātaḥ̭ prā॒ṇa itya̭nvāhārya॒-paca̭nam | a॒rka-ścakṣu॒rityā̭-hava॒nīya᳚m | tenai॒vainā॒n vyāva̭rtayati | tathā॒ na śo̭cayanti॒ yaja̭mānam || ra॒tha॒nta॒ra-ma॒bhigā̭yate॒ gār​ha̭patya ādhī॒yamā̭ne | rātha̭ntaro॒ vā a॒yaṃ-lo~॒kaḥ || 59 ||
a॒sminne॒vainaṃ̭-lo~॒ke prati̭ṣṭhita॒-mādha̭tte | vā॒ma॒de॒vya-ma॒bhigā̭yata uddhri॒yamā̭ṇe | a॒ntari̭kṣaṃ॒-vai~ vā̭made॒vyam | a॒ntari̭kṣa e॒vaina॒-mprati̭ṣṭhita॒-mādha̭tte | atho॒ śānti॒-rvai vā̭made॒vyam | śā॒ntame॒vaina̭-mpaśa॒vya̭muddha̭rate | bṛ॒hada॒bhigā̭yata āhava॒nīya̭ ādhī॒yamā̭ne | bār​ha̭to॒ vā a॒sau lo॒kaḥ | a॒muṣmi̭nne॒vainaṃ̭-lo~॒ke prati̭ṣṭhita॒-mādha̭tte || pra॒jāpa̭ti-ra॒gni-ma̭sṛjata || 60 ||
so-'śvo॒ vāro̭ bhū॒tvā parāṃ̭ait | taṃ-vā~̭rava॒ntīyḙnāvārayata |ta-dvā̭rava॒ntīya̭sya vāravantīya॒tvam | śyai॒tena̭ śye॒tī a̭kuruta |tacchyai॒tasya̭ śyaita॒tvam | ya-dvā̭rava॒ntīya̭-mabhi॒gāya̭te | vā॒ra॒yi॒tvaivaina॒-mprati̭ṣṭhita॒-mādha̭tte | śyai॒tena̭ śye॒tī kṷrute || gha॒rma-śśira॒ iti॒ gār​ha̭patya॒-māda̭dhāti | saśī̭r​ṣāṇa-me॒vaina॒-mādha̭tte || 61 ||
upai̭na॒mutta̭ro ya॒jño na̭mati || ru॒dro vā e॒ṣaḥ | yada॒gniḥ | sa ā̭dhī॒yamā̭na īśva॒ro yaja̭mānasya pa॒śūn higṃsi̭toḥ | sa-mpri̭yaḥ pa॒śubhi̭-rbhuva॒dityā̭ha | pa॒śubhi̭re॒vaina॒gṃ॒ sampri̭ya-ṅkaroti | pa॒śū॒nā-mahigṃ̭sāyai || cha॒rdisto॒kāya॒ tana̭yāya ya॒cchetyā̭ha |ā॒śiṣa̭me॒vaitā-māśā᳚ste || vātaḥ̭ prā॒ṇa itya̭nvāhārya॒-paca̭nam || 62 ||
saprā̭ṇa-me॒vaina॒-mādha̭tte || sva॒di॒ta-nto॒kāya॒ tana̭yāya pi॒tu-mpa॒cetyā̭ha | anna̭me॒vāsmai᳚ svadayati || prācī॒manṷ pra॒diśa॒-mprehi̭ vi॒dvānityā̭ha | vibha̭ktire॒vaina̭yo॒ssā | atho॒ nānā̭ vīryāve॒vainaṷ kurute || ūrja̭-nno dhehi dvi॒pade॒ catṷṣpada॒ ityā̭ha | ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste || a॒rka-ścakṣu॒rityā̭-hava॒nīya᳚m | a॒rko vai de॒vānā॒manna᳚m || 63 ||
anna̭me॒vāva̭ rundhe || tena̭ me dīdi॒hītyā̭ha | sami̭ndha e॒vaina᳚m || ā॒na॒śe vyā̭naśa॒ iti॒ trirudi̭ṅgayati | traya̭ i॒me lo॒kāḥ | e॒ṣvḙvainaṃ̭-lo~॒keṣu॒ prati̭ṣṭhita॒-mādha̭tte || tat-tathā॒ na kā॒rya᳚m | vīṅgi̭ta॒ma pra̭tiṣṭhita॒-māda̭dhīta | u॒ddhṛtyai॒-vādhāyā̭-bhi॒mantriyaḥ̭ | avī᳚ṅgita-me॒vaina॒-mprati̭ṣṭhita॒-mādha̭tte || vi॒rāṭ ca̭ sva॒rāṭ ca॒ yāstḙ agne śi॒vāsta॒nuva॒-stābhi॒stvā ''da̭dha॒ ityā̭ha | e॒tā vā a॒gne-śśi॒vāsta॒nuvaḥ̭ | tābhi̭re॒vaina॒gṃ॒ sama̭rdhayati || yāstḙ agne gho॒rāsta॒nuva॒ stābhi̭ra॒mu-ṅga॒ccheti̭ brūyā॒dya-ndvi॒ṣyāt | tābhi̭re॒vaina॒-mparā̭bhāvayati || 64 ||
(lo॒ko̭ - 'sṛjataina॒ - mādha̭tte - 'nvāhārya॒paca̭naṃ - de॒vānā॒manna̭ - mena॒-mprati̭ṣṭhita॒mādha̭tte॒ pañca̭ ca) (a. 8)
anuvākaṃ 9 - brahmaudanam
śa॒mī॒ga॒rbhāda॒gni-mma̭nthati | e॒ṣā vā a॒gne-rya॒jñiyā̭ ta॒nūḥ | tāme॒vāsmai̭ janayati || adi̭tiḥ pu॒trakā̭mā | sā॒ddhyebhyo̭ de॒vebhyo᳚ brahmauda॒na-ma̭pacat | tasyā̭ u॒ccheṣa̭ṇa-madaduḥ | ta-tprāśñā᳚t | sā reto̭-'dhatta | tasyai̭ dhā॒tā cā᳚rya॒mā cā̭jāyetām | sā dvi॒tīya̭-mapacat || 65 ||
tasyā̭ u॒ccheṣa̭ṇa-madaduḥ | ta-tprāśñā᳚t | sā reto̭-'dhatta | tasyai̭ mi॒traśca॒ varṷṇaścājāyetām | sā tṛ॒tīya̭-mapacat | tasyā̭ u॒ccheṣa̭ṇa-madaduḥ | ta-tprāśñā᳚t | sā reto̭-'dhatta | tasyā॒ agṃśa̭śca॒ bhaga̭ścājāyetām | sā ca̭tu॒rtha-ma̭pacat || 66 ||
tasyā̭ u॒ccheṣa̭ṇa-madaduḥ | ta-tprāśñā᳚t | sā reto̭-'dhatta | tasyā॒ indra̭śca॒ viva̭svāg​ścā-jāyetām | bra॒hmau॒da॒na-mpa̭cati | reta̭ e॒va ta-dda̭dhāti || prāśña̭nti brāhma॒ṇā o̭da॒nam || yadājya̭-mu॒cchiṣya̭te | tena̭ sa॒midho॒-'bhyajyāda̭dhāti | u॒ccheṣa̭ṇā॒dvā adi̭tī॒ reto̭-'dhatta || 67 ||
u॒ccheṣa̭ṇāde॒va ta-dreto̭ dhatte || asthi॒ vā e॒tat | ya-thsa॒midhaḥ̭ | e॒ta-dretaḥ̭ | yadājya᳚m | yadājyḙna sa॒midho॒-'bhyajyā॒dadhā̭ti | asthye॒va ta-dreta̭si dadhāti || ti॒sra āda̭dhāti mithuna॒tvāya̭ || iya̭tī-rbhavanti | pra॒jāpa̭tinā yajñamu॒khena॒ sammi̭tāḥ || 68 ||
iya̭tī-rbhavanti | ya॒jña॒pa॒ruṣā॒ sammi̭tāḥ | iya̭tī-rbhavanti | e॒tāva॒dvai purṷṣe vī॒rya᳚m | vī॒rya̭ sammitāḥ || ā॒rdrā bha̭vanti | ā॒rdrami̭va॒ hi retaḥ̭ si॒cyate᳚ || citri̭yasyāśva॒tthasyāda̭dhāti | ci॒trame॒va bha̭vati || ghṛ॒tava̭tībhi॒-rāda̭dhāti || 69 ||
e॒tadvā a॒gneḥ pri॒ya-ndhāma̭ | ya-dghṛ॒tam | pri॒yeṇai॒vaina॒-ndhāmnā॒ sama̭rdhayati | atho॒ teja̭sā || gā॒ya॒trībhi̭-rbrāhma॒ṇasyāda̭ddhyāt | gā॒ya॒tracha̭ndā॒ vai brā᳚hma॒ṇaḥ | svasya॒ chanda̭saḥ pratyayana॒stvāya̭ | tri॒ṣṭugbhī̭-rāja॒nya̭sya | tri॒ṣṭu-pcha̭ndā॒ vai rā̭ja॒nyaḥ̭ | svasya॒ chanda̭saḥ pratyayana॒stvāya̭ || 70 ||
jaga̭tībhi॒-rvaiśya̭sya | jaga̭tī chandā॒ vai vaiśyaḥ̭ | svasya॒ chanda̭saḥ pratyayana॒stvāya̭ || tagṃ saṃ̭​va~thsa॒ra-ṅgo̭pāyet | saṃ॒​va~॒thsa॒ragṃ hi reto̭ hi॒taṃ-va~rdha̭te || ya-dyḙnagṃ saṃ​va~thsa॒re nopa॒name᳚t | sa॒midhaḥ॒ puna॒rāda̭ddhyāt | reta̭ e॒va taddhi॒taṃ-va~rdha̭mānameti || na mā॒gṃ॒sa-ma̭śñīyāt | na striya॒mupḙyāt || 71 ||
ya-nmā॒gṃ॒sa-ma̭śñī॒yāt | yathstriya̭-mupe॒yāt | nirvī᳚rya-ssyāt | naina̭ma॒gni-rupa̭namet || śva ā̭dhā॒syamā̭no brahmauda॒na-mpa̭cati | ā॒di॒tyā vā i॒ta ṷtta॒mā-ssṷva॒rgaṃ-lo~॒kamā̭yann | te vā i॒to yanta॒-mprati̭nudante | e॒te khalu॒ vāvādi॒tyāḥ | ya-dbrā᳚hma॒ṇāḥ | taire॒va sa॒tva-ṅga̭cchati || 72 ||
naina॒-mprati̭nudante || bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | kvā̭ saḥ | a॒gniḥ kā॒ryaḥ̭ | yo᳚-'smai pra॒jā-mpa॒śū-npra̭ja॒naya॒tīti̭ | śalkai॒stāgṃ rātri̭ma॒gni-mi̭ndhīta | tasmi̭-nnupavyu॒ṣama॒raṇī॒ niṣṭa̭pet | yatha̭r​ṣa॒bhāya̭ vāśi॒tā nyā̭vicchā॒yati̭ | tā॒dṛge॒va tat || a॒po॒dūhya॒ bhasmā॒gni-mma̭nthati || 73 ||
saiva sā-'gne-ssanta̭tiḥ || ta-mma̭thi॒tvā prāñca॒muddha̭rati | saṃ॒​va~॒thsa॒rame॒va ta-dreto̭ hi॒ta-mpraja̭nayati || anā̭hita॒-stasyā॒gni-rityā̭huḥ | ya-ssa॒midho-'nā̭dhāyā॒gni-mā̭dha॒tta iti̭ | tā-ssaṃ̭​va~thsa॒re pu॒rastā॒-dāda̭ddhyāt | saṃ॒​va~॒thsa॒rāde॒vaina̭-mava॒ruddhyā-dha̭tte || yadi̭ saṃ​va~thsa॒re 'nāda॒ddhyāt | dvā॒da॒śyā᳚-mpu॒rastā॒-dāda̭ddhyāt | saṃ॒​va~॒thsa॒ra pra̭timā॒ vai dvāda̭śa॒ rātra̭yaḥ | saṃ॒​va~॒thsa॒rame॒vāsyāhi̭tā bhavanti || yadi̭ dvāda॒śyā᳚-nnāda॒ddhyāt | trya॒he pu॒rastā॒dāda̭ddhyāt | āhi̭tā e॒vāsya̭ bhavanti || 74 ||
(dvi॒tīya̭mapacac - catu॒rthama̭paca॒ - dadi̭tī॒ reto̭-'dhatta॒ - sammi̭tā -
ghṛ॒tava̭tībhi॒rāda̭dhāti - rāja॒nyaḥ̭ svasya॒ chanda̭saḥ pratyayana॒stvā - yḙyā-d- gacchati - manthati॒ - rātra̭ya śca॒tvāri̭ ca) (a. 9)
anuvākaṃ 10 - pañcāgnyādhānam
pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā a̭sṛjata | sa ri̭ricā॒no̭-'manyata | sa tapo̭-'tapyata | sa ā॒tman vī॒rya̭-mapaśyat | tada̭vardhata | tada̭smā॒-thsaha̭so॒rdhva-ma̭sṛjyata | sā vi॒rāḍa̭bhavat | tā-ndḙvāsu॒rā vya̭gṛhṇata | so᳚-'bravī-tpra॒jāpa̭tiḥ | mama॒ vā e॒ṣā || 75 ||
dohā̭ e॒va yu॒ṣmāka॒miti̭ || sā tataḥ॒ prācyuda̭krāmat | ta-tpra॒jāpa̭tiḥ॒ parya̭gṛhṇāt | atha̭rva pi॒tu-mmḙ gopā॒yeti̭ | sā dvi॒tīya॒-muda̭krāmat | ta-tpra॒jāpa̭tiḥ॒ parya̭gṛhṇāt | narya̭ pra॒jā-mmḙ gopā॒yeti̭ | sā tṛ॒tīya॒-muda̭krāmat | ta-tpra॒jāpa̭tiḥ॒ parya̭gṛhṇāt | śagg​sya̭ pa॒śū-nmḙ gopā॒yeti̭ || 76 ||
sā ca̭tu॒rtha-muda̭krāmat | ta-tpra॒jāpa̭tiḥ॒ parya̭gṛhṇāt | sapra̭tha sa॒bhā-mmḙ gopā॒yeti̭ | sā pa̭ñca॒ma-muda̭krāmat | ta-tpra॒jāpa̭tiḥ॒ parya̭gṛhṇāt | ahḙ buddhniya॒ mantra̭-mme gopā॒yeti̭ | a॒gnīn vāva sā tān vya̭kramata | tā-npra॒jāpa̭tiḥ॒ parya̭gṛhṇāt | atho̭ pa॒ṅktime॒va || pa॒ṅktirvā e॒ṣā brā᳚hma॒ṇe pravi̭ṣṭā || 77 ||
tāmā॒tmano-'dhi॒ nirmi̭mīte | yada॒gni-rā̭dhī॒yate᳚ | tasmā̭-de॒tāva̭nto॒-'gnaya॒ ādhī̭yante | pāṅktaṃ॒-vā~ i॒dagṃ sarva᳚m | pāṅktḙnai॒va pāṅktagg̭ spṛṇoti || atha̭rva pi॒tu-mmḙ gopā॒yetyā̭ha | anna̭me॒vai tena̭ spṛṇoti | narya̭ pra॒jā-mmḙ gopā॒yetyā̭ha | pra॒jāme॒vaitena̭ spṛṇoti | śagg​sya̭ pa॒śū-nmḙ gopā॒yetyā̭ha || 78 ||
pa॒śūne॒vaitena̭ spṛṇoti | sapra̭tha sa॒bhā-mmḙ gopā॒yetyā̭ha | sa॒bhāme॒vaitenè᳚ndri॒yagg​ spṛ̭ṇoti | ahḙ buddhniya॒ mantra̭-mme gopā॒yetyā̭ha | mantra̭me॒vai tena॒ śriyagg̭ spṛṇoti || yada̭nvāhārya॒-paca̭ne-'nvāhā॒rya̭-mpaca̭nti | tena॒ so᳚-'syā॒bhīṣṭaḥ̭ prī॒taḥ | ya-dgār​ha̭patya॒ ājya̭madhi॒śraya̭nti॒ sampatnī᳚ryā॒jaya̭nti | tena॒ so᳚-'syā॒bhīṣṭaḥ̭ prī॒taḥ | yadā̭hava॒nīye॒ juhva̭ti || 79 ||
tena॒ so᳚-'syā॒bhīṣṭaḥ̭ prī॒taḥ | yathsa॒bhāyāṃ᳚-vi~॒jaya̭nte | tena॒ so᳚-'syā॒bhīṣṭaḥ̭ prī॒taḥ | yadā̭vasa॒the-'nna॒gṃ॒ hara̭nti | tena॒ so᳚-'syā॒bhīṣṭaḥ̭ prī॒taḥ | tathā᳚-'sya॒ sarve᳚ prī॒tā a॒bhīṣṭā॒ ādhī̭yante || pra॒va॒sa॒tha-me॒ṣyanne॒va-mupa̭tiṣṭhe॒-taika̭mekam | yathā᳚ brāhma॒ṇāya̭ gṛhevā॒sinḙ pari॒dāya̭ gṛ॒hāneti̭ | tā॒dṛge॒va tat || puna̭rā॒ga-tyopa̭tiṣṭhate | sā bhā̭geyame॒vaiṣā॒-ntat | sā tata̭ ū॒rdhvā-''ro̭hat | sā ro̭hi॒ṇya̭bhavat | ta-dro̭hi॒ṇyai ro̭hiṇi॒tvam | ro॒hi॒ṇyā-ma॒gni-māda̭dhīta | sva e॒vainaṃ॒-yo~nau॒ prati̭ṣṭhita॒-mādha̭tte | ṛ॒ddhnotyḙnena || 80 ||
(e॒ṣā - pa॒śūnmḙ gopā॒yeti॒ - pravi̭ṣṭā -
pa॒śūnmḙ gopā॒yetyā̭ha॒ - juhva̭ti - tiṣṭhate sa॒pta ca̭) (a. 10)
(brahma॒ sandha̭ttaṃ॒ - kṛtti̭kā॒ - sūddha̭nti - dvāda॒śasṷ - pra॒jāpa̭ti-rvā॒co - dḙvāsu॒rāstada॒gnirno-d- gha॒rma-śśira̭ - i॒me vai - śa̭mīga॒rbhāt - pra॒jāpa̭ti॒-ssa ri̭ricā॒na-ssatapa॒-ssa ā॒tman vī॒rya̭-ndaśa̭ )
(brahma॒ sandha̭ttaṃ॒ - tau di॒vyā - vatho̭ śa॒tvāṃ​ya~॒ - prācyḙṣāṃ॒ - ~yadu॒paryṷpari॒ - ya-thsa॒dyaḥ - so-'śvo॒ vāro̭ bhū॒tvā - jaga̭tībhi॒ raśī̭tiḥ)
(brahma॒ sandha̭tta - mṛ॒ddhnotyḙnena)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe prathamāṣṭake prathamaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||