Shri Hayagriva Stotram — Gurmukhi Script

Meaning —

ਜ੍ਞਾਨਾਨਨ੍ਦਮਯਂ ਦੇਵਂ ਨਿਰ੍ਮਲਸ੍ਫਟਿਕਾਕृਤਿਂ
ਆਧਾਰਂ ਸਰ੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਨਾਂ ਹਯਗ੍ਰੀਵਮੁਪਾਸ੍ਮਹੇ ॥1॥

jñānānandamayaṃ devaṃ nirmalasphaṭikākṛtiṃ
ādhāraṃ sarvavidyānāṃ hayagrīvamupāsmahe ||1||

ਸ੍ਵਤਸ੍ਸਿਦ੍ਧਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਫਟਿਕਮਣਿਭੂ ਭृਤ੍ਪ੍ਰਤਿਭਟਂ
ਸੁਧਾਸਧ੍ਰੀਚੀਭਿਰ੍ਦ੍ਯੁਤਿਭਿਰਵਦਾਤਤ੍ਰਿਭੁਵਨਂ
ਅਨਨ੍ਤੈਸ੍ਤ੍ਰਯ੍ਯਨ੍ਤੈਰਨੁਵਿਹਿਤ ਹੇषਾਹਲਹਲਂ
ਹਤਾਸ਼ੇषਾਵਦ੍ਯਂ ਹਯਵਦਨਮੀਡੇਮਹਿਮਹਃ ॥2॥

svatassiddhaṃ śuddhasphaṭikamaṇibhū bhṛtpratibhaṭaṃ
sudhāsadhrīcībhirdyutibhiravadātatribhuvanaṃ
anantaistrayyantairanuvihita heṣāhalahalaṃ
hatāśeṣāvadyaṃ hayavadanamīḍemahimahaḥ ||2||

Verse 3

ਸਮਾਹਾਰਸ੍ਸਾਮ੍ਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦਮृਚਾਂ ਧਾਮ ਯਜੁषਾਂ
ਲਯਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੂਹਾਨਾਂ ਲਹਰਿਵਿਤਤਿਰ੍ਬੋਧਜਲਧੇਃ
ਕਥਾਦਰ੍ਪਕ੍षੁਭ੍ਯਤ੍ਕਥਕਕੁਲਕੋਲਾਹਲਭਵਂ
ਹਰਤ੍ਵਨ੍ਤਰ੍ਧ੍ਵਾਨ੍ਤਂ ਹਯਵਦਨਹੇषਾਹਲਹਲਃ ॥3॥

samāhārassāmnāṃ pratipadamṛcāṃ dhāma yajuṣāṃ
layaḥ pratyūhānāṃ laharivitatirbodhajaladheḥ
kathādarpakṣubhyatkathakakulakolāhalabhavaṃ
haratvantardhvāntaṃ hayavadanaheṣāhalahalaḥ ||3||

Verse 4

ਪ੍ਰਾਚੀ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾ ਕਾਚਿਦਨ੍ਤਰ੍ਨਿਸ਼ਾਯਾਃ
ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਦृष੍ਟੇ ਰਞ੍ਜਨਸ਼੍ਰੀਰਪੂਰ੍ਵਾ
ਵਕ੍ਤ੍ਰੀ ਵੇਦਾਨ੍ ਭਾਤੁ ਮੇ ਵਾਜਿਵਕ੍ਤ੍ਰਾ
ਵਾਗੀਸ਼ਾਖ੍ਯਾ ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਤਿਃ ॥4॥

prācī sandhyā kācidantarniśāyāḥ
prajñādṛṣṭe rañjanaśrīrapūrvā
vaktrī vedān bhātu me vājivaktrā
vāgīśākhyā vāsudevasya mūrtiḥ ||4||

Verse 5

ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਵਿਜ੍ਞਾਨਘਨਸ੍ਵਰੂਪਂ
ਵਿਜ੍ਞਾਨਵਿਸ਼੍ਰਾਣਨਬਦ੍ਧਦੀਕ੍षਂ
ਦਯਾਨਿਧਿਂ ਦੇਹਭृਤਾਂ ਸ਼ਰਣ੍ਯਂ
ਦੇਵਂ ਹਯਗ੍ਰੀਵਮਹਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯੇ ॥5॥

viśuddhavijñānaghanasvarūpaṃ
vijñānaviśrāṇanabaddhadīkṣaṃ
dayānidhiṃ dehabhṛtāṃ śaraṇyaṃ
devaṃ hayagrīvamahaṃ prapadye ||5||

Verse 6

ਅਪੌਰੁषੇਯੈਰਪਿ ਵਾਕ੍ਪ੍ਰਪਞ੍ਚੈਃ
ਅਦ੍ਯਾਪਿ ਤੇ ਭੂਤਿਮਦृष੍ਟਪਾਰਾਂ
ਸ੍ਤੁਵਨ੍ਨਹਂ ਮੁਗ੍ਧ ਇਤਿ ਤ੍ਵਯੈਵ
ਕਾਰੁਣ੍ਯਤੋ ਨਾਥ ਕਟਾਕ੍षਣੀਯਃ ॥6॥

apauruṣeyairapi vākprapañcaiḥ
adyāpi te bhūtimadṛṣṭapārāṃ
stuvannahaṃ mugdha iti tvayaiva
kāruṇyato nātha kaṭākṣaṇīyaḥ ||6||

Verse 7

ਦਾਕ੍षਿਣ੍ਯਰਮ੍ਯਾ ਗਿਰਿਸ਼ਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਤਿਃ-
ਦੇਵੀ ਸਰੋਜਾਸਨਧਰ੍ਮਪਤ੍ਨੀ
ਵ੍ਯਾਸਾਦਯੋऽਪਿ ਵ੍ਯਪਦੇਸ਼੍ਯਵਾਚਃ
ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵੇ ਤਵ ਸ਼ਕ੍ਤਿਲੇਸ਼ੈਃ ॥7॥

dākṣiṇyaramyā giriśasya mūrtiḥ-
devī sarojāsanadharmapatnī
vyāsādayo'pi vyapadeśyavācaḥ
sphuranti sarve tava śaktileśaiḥ ||7||

Verse 8

ਮਨ੍ਦੋऽਭਵਿष੍ਯਨ੍ਨਿਯਤਂ ਵਿਰਿਞ੍ਚਃ
ਵਾਚਾਂ ਨਿਧੇਰ੍ਵਾਞ੍ਛਿਤਭਾਗਧੇਯਃ
ਦੈਤ੍ਯਾਪਨੀਤਾਨ੍ ਦਯਯੈਨ ਭੂਯੋऽਪਿ
ਅਧ੍ਯਾਪਯਿष੍ਯੋ ਨਿਗਮਾਨ੍ਨਚੇਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ॥8॥

mando'bhaviṣyanniyataṃ viriñcaḥ
vācāṃ nidhervāñchitabhāgadheyaḥ
daityāpanītān dayayaina bhūyo'pi
adhyāpayiṣyo nigamānnacettvam ||8||

Verse 9

ਵਿਤਰ੍ਕਡੋਲਾਂ ਵ੍ਯਵਧੂਯ ਸਤ੍ਤ੍ਵੇ
ਬृਹਸ੍ਪਤਿਂ ਵਰ੍ਤਯਸੇ ਯਤਸ੍ਤ੍ਵਂ
ਤੇਨੈਵ ਦੇਵ ਤ੍ਰਿਦੇਸ਼ੇਸ਼੍ਵਰਾਣਾ
ਅਸ੍ਪृष੍ਟਡੋਲਾਯਿਤਮਾਧਿਰਾਜ੍ਯਮ੍ ॥9॥

vitarkaḍolāṃ vyavadhūya sattve
bṛhaspatiṃ vartayase yatastvaṃ
tenaiva deva trideśeśvarāṇā
aspṛṣṭaḍolāyitamādhirājyam ||9||

Verse 10

ਅਗ੍ਨੌ ਸਮਿਦ੍ਧਾਰ੍ਚਿषਿ ਸਪ੍ਤਤਨ੍ਤੋਃ
ਆਤਸ੍ਥਿਵਾਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਮਯਂ ਸ਼ਰੀਰਂ
ਅਖਣ੍ਡਸਾਰੈਰ੍ਹਵਿषਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨੈਃ
ਆਪ੍ਯਾਯਨਂ ਵ੍ਯੋਮਸਦਾਂ ਵਿਧਤ੍ਸੇ ॥10॥

agnau samiddhārciṣi saptatantoḥ
ātasthivānmantramayaṃ śarīraṃ
akhaṇḍasārairhaviṣāṃ pradānaiḥ
āpyāyanaṃ vyomasadāṃ vidhatse ||10||

Verse 11

ਯਨ੍ਮੂਲ ਮੀਦृਕ੍ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਤ੍ਤ੍ਵਂ
ਯਾ ਮੂਲਮਾਮ੍ਨਾਯਮਹਾਦ੍ਰੁਮਾਣਾਂ
ਤਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸਤ੍ਤ੍ਵਾਃ
ਤ੍ਵਾਮਕ੍षਰਾਮਕ੍षਰਮਾਤृਕਾਂ ਤ੍ਵਾਮ੍ ॥11॥

yanmūla mīdṛkpratibhātattvaṃ
yā mūlamāmnāyamahādrumāṇāṃ
tattvena jānanti viśuddhasattvāḥ
tvāmakṣarāmakṣaramātṛkāṃ tvām ||11||

Verse 12

ਅਵ੍ਯਾਕृਤਾਦ੍ਵ੍ਯਾਕृਤਵਾਨਸਿ ਤ੍ਵਂ
ਨਾਮਾਨਿ ਰੂਪਾਣਿ ਚ ਯਾਨਿ ਪੂਰ੍ਵਂ
ਸ਼ਂਸਨ੍ਤਿ ਤੇषਾਂ ਚਰਮਾਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਂ
ਵਾਗੀਸ਼੍ਵਰ ਤ੍ਵਾਂ ਤ੍ਵਦੁਪਜ੍ਞਵਾਚਃ ॥12॥

avyākṛtādvyākṛtavānasi tvaṃ
nāmāni rūpāṇi ca yāni pūrvaṃ
śaṃsanti teṣāṃ caramāṃ pratiṣṭhāṃ
vāgīśvara tvāṃ tvadupajñavācaḥ ||12||

Verse 13

ਮੁਗ੍ਧੇਨ੍ਦੁਨਿष੍ਯਨ੍ਦਵਿਲੋਭਨੀਯਾਂ
ਮੂਰ੍ਤਿਂ ਤਵਾਨਨ੍ਦਸੁਧਾਪ੍ਰਸੂਤਿਂ
ਵਿਪਸ਼੍ਚਿਤਸ਼੍ਚੇਤਸਿ ਭਾਵਯਨ੍ਤੇ
ਵੇਲਾਮੁਦਾਰਾਮਿਵ ਦੁਗ੍ਧ ਸਿਨ੍ਧੋਃ ॥13॥

mugdhenduniṣyandavilobhanīyāṃ
mūrtiṃ tavānandasudhāprasūtiṃ
vipaścitaścetasi bhāvayante
velāmudārāmiva dugdha sindhoḥ ||13||

Verse 14

ਮਨੋਗਤਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਯਸ੍ਸਦਾ ਤ੍ਵਾਂ
ਮਨੀषਿਣਾਂ ਮਾਨਸਰਾਜਹਂਸਂ
ਸ੍ਵਯਮ੍ਪੁਰੋਭਾਵਵਿਵਾਦਭਾਜਃ
ਕਿਙ੍ਕੁਰ੍ਵਤੇ ਤਸ੍ਯ ਗਿਰੋ ਯਥਾਰ੍ਹਮ੍ ॥14॥

manogataṃ paśyati yassadā tvāṃ
manīṣiṇāṃ mānasarājahaṃsaṃ
svayampurobhāvavivādabhājaḥ
kiṅkurvate tasya giro yathārham ||14||

Verse 15

ਅਪਿ ਕ੍षਣਾਰ੍ਧਂ ਕਲਯਨ੍ਤਿ ਯੇ ਤ੍ਵਾਂ
ਆਪ੍ਲਾਵਯਨ੍ਤਂ ਵਿਸ਼ਦੈਰ੍ਮਯੂਖੈਃ
ਵਾਚਾਂ ਪ੍ਰਵਾਹੈਰਨਿਵਾਰਿਤੈਸ੍ਤੇ
ਮਨ੍ਦਾਕਿਨੀਂ ਮਨ੍ਦਯਿਤੁਂ ਕ੍षਮਨ੍ਤੇ ॥15॥

api kṣaṇārdhaṃ kalayanti ye tvāṃ
āplāvayantaṃ viśadairmayūkhaiḥ
vācāṃ pravāhairanivāritaiste
mandākinīṃ mandayituṃ kṣamante ||15||

Verse 16

ਸ੍ਵਾਮਿਨ੍ਭਵਦ੍ਦ੍ਯਾਨਸੁਧਾਭਿषੇਕਾਤ੍
ਵਹਨ੍ਤਿ ਧਨ੍ਯਾਃ ਪੁਲਕਾਨੁਬਨ੍ਦਂ
ਅਲਕ੍षਿਤੇ ਕ੍ਵਾਪਿ ਨਿਰੂਢ ਮੂਲਂ
ਅਙ੍ਗ੍ਵੇष੍ਵਿ ਵਾਨਨ੍ਦਥੁਮਙ੍ਕੁਰਨ੍ਤਮ੍ ॥16॥

svāminbhavaddyānasudhābhiṣekāt
vahanti dhanyāḥ pulakānubandaṃ
alakṣite kvāpi nirūḍha mūlaṃ
aṅgveṣvi vānandathumaṅkurantam ||16||

Verse 17

ਸ੍ਵਾਮਿਨ੍ਪ੍ਰਤੀਚਾ ਹृਦਯੇਨ ਧਨ੍ਯਾਃ
ਤ੍ਵਦ੍ਧ੍ਯਾਨਚਨ੍ਦ੍ਰੋਦਯਵਰ੍ਧਮਾਨਂ
ਅਮਾਨ੍ਤਮਾਨਨ੍ਦਪਯੋਧਿਮਨ੍ਤਃ
ਪਯੋਭਿ ਰਕ੍ष੍ਣਾਂ ਪਰਿਵਾਹਯਨ੍ਤਿ ॥17॥

svāminpratīcā hṛdayena dhanyāḥ
tvaddhyānacandrodayavardhamānaṃ
amāntamānandapayodhimantaḥ
payobhi rakṣṇāṃ parivāhayanti ||17||

Verse 18

ਸ੍ਵੈਰਾਨੁਭਾਵਾਸ੍ ਤ੍ਵਦਧੀਨਭਾਵਾਃ
ਸਮृਦ੍ਧਵੀਰ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਦਨੁਗ੍ਰਹੇਣ
ਵਿਪਸ਼੍ਚਿਤੋਨਾਥ ਤਰਨ੍ਤਿ ਮਾਯਾਂ
ਵੈਹਾਰਿਕੀਂ ਮੋਹਨਪਿਞ੍ਛਿਕਾਂ ਤੇ ॥18॥

svairānubhāvās tvadadhīnabhāvāḥ
samṛddhavīryāstvadanugraheṇa
vipaścitonātha taranti māyāṃ
vaihārikīṃ mohanapiñchikāṃ te ||18||

Verse 19

ਪ੍ਰਾਙ੍ਨਿਰ੍ਮਿਤਾਨਾਂ ਤਪਸਾਂ ਵਿਪਾਕਾਃ
ਪ੍ਰਤ੍ਯਗ੍ਰਨਿਸ਼੍ਸ਼੍ਰੇਯਸਸਮ੍ਪਦੋ ਮੇ
ਸਮੇਧਿषੀਰਂ ਸ੍ਤਵ ਪਾਦਪਦ੍ਮੇ
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਚਿਨ੍ਤਾਮਣਯਃ ਪ੍ਰਣਾਮਾਃ ॥19॥

prāṅnirmitānāṃ tapasāṃ vipākāḥ
pratyagraniśśreyasasampado me
samedhiṣīraṃ stava pādapadme
saṅkalpacintāmaṇayaḥ praṇāmāḥ ||19||

Verse 20

ਵਿਲੁਪ੍ਤਮੂਰ੍ਧਨ੍ਯਲਿਪਿਕ੍ਰਮਾਣਾ
ਸੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰਚੂਡਾਪਦਲਾਲਿਤਾਨਾਂ
ਤ੍ਵਦਙ੍ਘ੍ਰਿ ਰਾਜੀਵਰਜਃਕਣਾਨਾਂ
ਭੂਯਾਨ੍ਪ੍ਰਸਾਦੋ ਮਯਿ ਨਾਥ ਭੂਯਾਤ੍ ॥20॥

viluptamūrdhanyalipikramāṇā
surendracūḍāpadalālitānāṃ
tvadaṅghri rājīvarajaḥkaṇānāṃ
bhūyānprasādo mayi nātha bhūyāt ||20||

Verse 21

ਪਰਿਸ੍ਫੁਰਨ੍ਨੂਪੁਰਚਿਤ੍ਰਭਾਨੁ –
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਿਰ੍ਧੂਤਤਮੋਨੁषਙ੍ਗਾ
ਪਦਦ੍ਵਯੀਂ ਤੇ ਪਰਿਚਿਨ੍ਮਹੇऽਨ੍ਤਃ
ਪ੍ਰਬੋਧਰਾਜੀਵਵਿਭਾਤਸਨ੍ਧ੍ਯਾਮ੍ ॥21॥

parisphurannūpuracitrabhānu –
prakāśanirdhūtatamonuṣaṅgā
padadvayīṃ te paricinmahe'ntaḥ
prabodharājīvavibhātasandhyām ||21||

Verse 22

ਤ੍ਵਤ੍ਕਿਙ੍ਕਰਾਲਙ੍ਕਰਣੋਚਿਤਾਨਾਂ
ਤ੍ਵਯੈਵ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਰਪਾਲਿਤਾਨਾਂ
ਮਞ੍ਜੁਪ੍ਰਣਾਦਂ ਮਣਿਨੂਪੁਰਂ ਤੇ
ਮਞ੍ਜੂषਿਕਾਂ ਵੇਦਗਿਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀਮਃ ॥22॥

tvatkiṅkarālaṅkaraṇocitānāṃ
tvayaiva kalpāntarapālitānāṃ
mañjupraṇādaṃ maṇinūpuraṃ te
mañjūṣikāṃ vedagirāṃ pratīmaḥ ||22||

Verse 23

ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਿ ਪ੍ਰਤਿਭਾਦਸ਼ਾਸ੍ਥਾਨ੍
ਸਨ੍ਧੁਕ੍षਯਨ੍ਤਂ ਸਮਯਪ੍ਰਦੀਪਾਨ੍
ਵਿਜ੍ਞਾਨਕਲ੍ਪਦ੍ਰੁਮਪਲ੍ਲਵਾਭਂ
ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਮੁਦ੍ਰਾਮਧੁਰਂ ਕਰਂ ਤੇ ॥23॥

sañcintayāmi pratibhādaśāsthān
sandhukṣayantaṃ samayapradīpān
vijñānakalpadrumapallavābhaṃ
vyākhyānamudrāmadhuraṃ karaṃ te ||23||

Verse 24

ਚਿਤ੍ਤੇ ਕਰੋਮਿ ਸ੍ਫੁਰਿਤਾਕ੍षਮਾਲਂ
ਸਵ੍ਯੇਤਰਂ ਨਾਥ ਕਰਂ ਤ੍ਵਦੀਯਂ
ਜ੍ਞਾਨਾਮृਤੋਦਞ੍ਚਨਲਮ੍ਪਟਾਨਾਂ
ਲੀਲਾਘਟੀਯਨ੍ਤ੍ਰਮਿਵਾऽऽਸ਼੍ਰਿਤਾਨਾਮ੍ ॥24॥

citte karomi sphuritākṣamālaṃ
savyetaraṃ nātha karaṃ tvadīyaṃ
jñānāmṛtodañcanalampaṭānāṃ
līlāghaṭīyantramivā''śritānām ||24||

Verse 25

ਪ੍ਰਬੋਧਸਿਨ੍ਧੋਰਰੁਣੈਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੈਃ
ਪ੍ਰਵਾਲਸਙ੍ਘਾਤਮਿਵੋਦ੍ਵਹਨ੍ਤਂ
ਵਿਭਾਵਯੇ ਦੇਵ ਸ ਪੁਸ੍ਤਕਂ ਤੇ
ਵਾਮਂ ਕਰਂ ਦਕ੍षਿਣਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਨਾਮ੍ ॥25॥

prabodhasindhoraruṇaiḥ prakāśaiḥ
pravālasaṅghātamivodvahantaṃ
vibhāvaye deva sa pustakaṃ te
vāmaṃ karaṃ dakṣiṇamāśritānām ||25||

Verse 26

ਤਮਾਂ ਸਿਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾਵਿਸ਼ਦੈਰ੍ਮਯੂਖੈਃ
ਸਮ੍ਪ੍ਰੀਣਯਨ੍ਤਂ ਵਿਦੁषਸ਼੍ਚਕੋਰਾਨ੍
ਨਿਸ਼ਾਮਯੇ ਤ੍ਵਾਂ ਨਵਪੁਣ੍ਡਰੀਕੇ
ਸ਼ਰਦ੍ਘਨੇਚਨ੍ਦ੍ਰਮਿਵ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤਮ੍ ॥26॥

tamāṃ sibhittvāviśadairmayūkhaiḥ
samprīṇayantaṃ viduṣaścakorān
niśāmaye tvāṃ navapuṇḍarīke
śaradghanecandramiva sphurantam ||26||

Verse 27

ਦਿਸ਼ਨ੍ਤੁ ਮੇ ਦੇਵ ਸਦਾ ਤ੍ਵਦੀਯਾਃ
ਦਯਾਤਰਙ੍ਗਾਨੁਚਰਾਃ ਕਟਾਕ੍षਾਃ
ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇषੁ ਪੁਂਸਾਮਮृਤਙ੍ਕ੍षਰਨ੍ਤੀਂ
ਸਰਸ੍ਵਤੀਂ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਕਾਮਧੇਨੁਮ੍ ॥27॥

diśantu me deva sadā tvadīyāḥ
dayātaraṅgānucarāḥ kaṭākṣāḥ
śrotreṣu puṃsāmamṛtaṅkṣarantīṃ
sarasvatīṃ saṃśritakāmadhenum ||27||

Verse 28

ਵਿਸ਼ੇषਵਿਤ੍ਪਾਰਿषਦੇषੁ ਨਾਥ
ਵਿਦਗ੍ਧਗੋष੍ਠੀ ਸਮਰਾਙ੍ਗਣੇषੁ
ਜਿਗੀषਤੋ ਮੇ ਕਵਿਤਾਰ੍ਕਿਕੇਨ੍ਦ੍ਰਾਨ੍
ਜਿਹ੍ਵਾਗ੍ਰਸਿਂਹਾਸਨਮਭ੍ਯੁਪੇਯਾਃ ॥28॥

viśeṣavitpāriṣadeṣu nātha
vidagdhagoṣṭhī samarāṅgaṇeṣu
jigīṣato me kavitārkikendrān
jihvāgrasiṃhāsanamabhyupeyāḥ ||28||

Verse 29

ਤ੍ਵਾਂ ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ ਤ੍ਵਨ੍ਮਯਤਾਂ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਃ
ਤ੍ਵਾਮੁਦ੍ਗृਣਨ੍ ਸ਼ਬ੍ਦਮਯੇਨ ਧਾਮ੍ਨਾ
ਸ੍ਵਾਮਿਨ੍ਸਮਾਜੇषੁ ਸਮੇਧਿषੀਯ
ਸ੍ਵਚ੍ਛਨ੍ਦਵਾਦਾਹਵਬਦ੍ਧਸ਼ੂਰਃ ॥29॥

tvāṃ cintayan tvanmayatāṃ prapannaḥ
tvāmudgṛṇan śabdamayena dhāmnā
svāminsamājeṣu samedhiṣīya
svacchandavādāhavabaddhaśūraḥ ||29||

Verse 30

ਨਾਨਾਵਿਧਾਨਾਮਗਤਿਃ ਕਲਾਨਾਂ
ਨ ਚਾਪਿ ਤੀਰ੍ਥੇषੁ ਕृਤਾਵਤਾਰਃ
ਧ੍ਰੁਵਂ ਤਵਾऽਨਾਧ ਪਰਿਗ੍ਰਹਾਯਾਃ
ਨਵ ਨਵਂ ਪਾਤ੍ਰਮਹਂ ਦਯਾਯਾਃ ॥30॥

nānāvidhānāmagatiḥ kalānāṃ
na cāpi tīrtheṣu kṛtāvatāraḥ
dhruvaṃ tavā'nādha parigrahāyāḥ
nava navaṃ pātramahaṃ dayāyāḥ ||30||

Verse 31

ਅਕਮ੍ਪਨੀਯਾਨ੍ਯਪਨੀਤਿਭੇਦੈਃ
ਅਲਙ੍ਕृषੀਰਨ੍ ਹृਦਯਂ ਮਦੀਯਮ੍
ਸ਼ਙ੍ਕਾ ਕਲਙ੍ਕਾ ਪਗਮੋਜ੍ਜ੍ਵਲਾਨਿ
ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਿ ਸਮ੍ਯਞ੍ਚਿ ਤਵ ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ ॥31॥

akampanīyānyapanītibhedaiḥ
alaṅkṛṣīran hṛdayaṃ madīyam
śaṅkā kalaṅkā pagamojjvalāni
tattvāni samyañci tava prasādāt ||31||

Verse 32

ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਮੁਦ੍ਰਾਂ ਕਰਸਰਸਿਜੈਃ ਪੁਸ੍ਤਕਂ ਸ਼ਙ੍ਖਚਕ੍ਰੇ
ਭਿਭ੍ਰਦ੍ਭਿਨ੍ਨ ਸ੍ਫਟਿਕਰੁਚਿਰੇ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕੇ ਨਿषਣ੍ਣਃ ।
ਅਮ੍ਲਾਨਸ਼੍ਰੀਰਮृਤਵਿਸ਼ਦੈਰਂਸ਼ੁਭਿਃ ਪ੍ਲਾਵਯਨ੍ਮਾਂ
ਆਵਿਰ੍ਭੂਯਾਦਨਘਮਹਿਮਾਮਾਨਸੇ ਵਾਗਧੀਸ਼ਃ ॥32॥

vyākhyāmudrāṃ karasarasijaiḥ pustakaṃ śaṅkhacakre
bhibhradbhinna sphaṭikarucire puṇḍarīke niṣaṇṇaḥ |
amlānaśrīramṛtaviśadairaṃśubhiḥ plāvayanmāṃ
āvirbhūyādanaghamahimāmānase vāgadhīśaḥ ||32||

Verse 33

ਵਾਗਰ੍ਥਸਿਦ੍ਧਿਹੇਤੋਃਪਠਤ ਹਯਗ੍ਰੀਵਸਂਸ੍ਤੁਤਿਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ
ਕਵਿਤਾਰ੍ਕਿਕਕੇਸਰਿਣਾ ਵੇਙ੍ਕਟਨਾਥੇਨ ਵਿਰਚਿਤਾਮੇਤਾਮ੍ ॥33॥

vāgarthasiddhihetoḥpaṭhata hayagrīvasaṃstutiṃ bhaktyā
kavitārkikakesariṇā veṅkaṭanāthena viracitāmetām ||33||

Sanskrit — Devanagari (original)

ज्ञानानन्दमयं देवं निर्मलस्फटिकाकृतिं

आधारं सर्वविद्यानां हयग्रीवमुपास्महे ॥1॥

स्वतस्सिद्धं शुद्धस्फटिकमणिभू भृत्प्रतिभटं

सुधासध्रीचीभिर्द्युतिभिरवदातत्रिभुवनं

अनन्तैस्त्रय्यन्तैरनुविहित हेषाहलहलं

हताशेषावद्यं हयवदनमीडेमहिमहः ॥2॥

समाहारस्साम्नां प्रतिपदमृचां धाम यजुषां

लयः प्रत्यूहानां लहरिविततिर्बोधजलधेः

कथादर्पक्षुभ्यत्कथककुलकोलाहलभवं

हरत्वन्तर्ध्वान्तं हयवदनहेषाहलहलः ॥3॥

प्राची सन्ध्या काचिदन्तर्निशायाः

प्रज्ञादृष्टे रञ्जनश्रीरपूर्वा

वक्त्री वेदान् भातु मे वाजिवक्त्रा

वागीशाख्या वासुदेवस्य मूर्तिः ॥4॥

विशुद्धविज्ञानघनस्वरूपं

विज्ञानविश्राणनबद्धदीक्षं

दयानिधिं देहभृतां शरण्यं

देवं हयग्रीवमहं प्रपद्ये ॥5॥

अपौरुषेयैरपि वाक्प्रपञ्चैः

अद्यापि ते भूतिमदृष्टपारां

स्तुवन्नहं मुग्ध इति त्वयैव

कारुण्यतो नाथ कटाक्षणीयः ॥6॥

दाक्षिण्यरम्या गिरिशस्य मूर्तिः-

देवी सरोजासनधर्मपत्नी

व्यासादयोऽपि व्यपदेश्यवाचः

स्फुरन्ति सर्वे तव शक्तिलेशैः ॥7॥

मन्दोऽभविष्यन्नियतं विरिञ्चः

वाचां निधेर्वाञ्छितभागधेयः

दैत्यापनीतान् दययैन भूयोऽपि

अध्यापयिष्यो निगमान्नचेत्त्वम् ॥8॥

वितर्कडोलां व्यवधूय सत्त्वे

बृहस्पतिं वर्तयसे यतस्त्वं

तेनैव देव त्रिदेशेश्वराणा

अस्पृष्टडोलायितमाधिराज्यम् ॥9॥

अग्नौ समिद्धार्चिषि सप्ततन्तोः

आतस्थिवान्मन्त्रमयं शरीरं

अखण्डसारैर्हविषां प्रदानैः

आप्यायनं व्योमसदां विधत्से ॥10॥

यन्मूल मीदृक्प्रतिभातत्त्वं

या मूलमाम्नायमहाद्रुमाणां

तत्त्वेन जानन्ति विशुद्धसत्त्वाः

त्वामक्षरामक्षरमातृकां त्वाम् ॥11॥

अव्याकृताद्व्याकृतवानसि त्वं

नामानि रूपाणि च यानि पूर्वं

शंसन्ति तेषां चरमां प्रतिष्ठां

वागीश्वर त्वां त्वदुपज्ञवाचः ॥12॥

मुग्धेन्दुनिष्यन्दविलोभनीयां

मूर्तिं तवानन्दसुधाप्रसूतिं

विपश्चितश्चेतसि भावयन्ते

वेलामुदारामिव दुग्ध सिन्धोः ॥13॥

मनोगतं पश्यति यस्सदा त्वां

मनीषिणां मानसराजहंसं

स्वयम्पुरोभावविवादभाजः

किङ्कुर्वते तस्य गिरो यथार्हम् ॥14॥

अपि क्षणार्धं कलयन्ति ये त्वां

आप्लावयन्तं विशदैर्मयूखैः

वाचां प्रवाहैरनिवारितैस्ते

मन्दाकिनीं मन्दयितुं क्षमन्ते ॥15॥

स्वामिन्भवद्द्यानसुधाभिषेकात्

वहन्ति धन्याः पुलकानुबन्दं

अलक्षिते क्वापि निरूढ मूलं

अङ्ग्वेष्वि वानन्दथुमङ्कुरन्तम् ॥16॥

स्वामिन्प्रतीचा हृदयेन धन्याः

त्वद्ध्यानचन्द्रोदयवर्धमानं

अमान्तमानन्दपयोधिमन्तः

पयोभि रक्ष्णां परिवाहयन्ति ॥17॥

स्वैरानुभावास् त्वदधीनभावाः

समृद्धवीर्यास्त्वदनुग्रहेण

विपश्चितोनाथ तरन्ति मायां

वैहारिकीं मोहनपिञ्छिकां ते ॥18॥

प्राङ्निर्मितानां तपसां विपाकाः

प्रत्यग्रनिश्श्रेयससम्पदो मे

समेधिषीरं स्तव पादपद्मे

सङ्कल्पचिन्तामणयः प्रणामाः ॥19॥

विलुप्तमूर्धन्यलिपिक्रमाणा

सुरेन्द्रचूडापदलालितानां

त्वदङ्घ्रि राजीवरजःकणानां

भूयान्प्रसादो मयि नाथ भूयात् ॥20॥

परिस्फुरन्नूपुरचित्रभानु –

प्रकाशनिर्धूततमोनुषङ्गा

पदद्वयीं ते परिचिन्महेऽन्तः

प्रबोधराजीवविभातसन्ध्याम् ॥21॥

त्वत्किङ्करालङ्करणोचितानां

त्वयैव कल्पान्तरपालितानां

मञ्जुप्रणादं मणिनूपुरं ते

मञ्जूषिकां वेदगिरां प्रतीमः ॥22॥

सञ्चिन्तयामि प्रतिभादशास्थान्

सन्धुक्षयन्तं समयप्रदीपान्

विज्ञानकल्पद्रुमपल्लवाभं

व्याख्यानमुद्रामधुरं करं ते ॥23॥

चित्ते करोमि स्फुरिताक्षमालं

सव्येतरं नाथ करं त्वदीयं

ज्ञानामृतोदञ्चनलम्पटानां

लीलाघटीयन्त्रमिवाऽऽश्रितानाम् ॥24॥

प्रबोधसिन्धोररुणैः प्रकाशैः

प्रवालसङ्घातमिवोद्वहन्तं

विभावये देव स पुस्तकं ते

वामं करं दक्षिणमाश्रितानाम् ॥25॥

तमां सिभित्त्वाविशदैर्मयूखैः

सम्प्रीणयन्तं विदुषश्चकोरान्

निशामये त्वां नवपुण्डरीके

शरद्घनेचन्द्रमिव स्फुरन्तम् ॥26॥

दिशन्तु मे देव सदा त्वदीयाः

दयातरङ्गानुचराः कटाक्षाः

श्रोत्रेषु पुंसाममृतङ्क्षरन्तीं

सरस्वतीं संश्रितकामधेनुम् ॥27॥

विशेषवित्पारिषदेषु नाथ

विदग्धगोष्ठी समराङ्गणेषु

जिगीषतो मे कवितार्किकेन्द्रान्

जिह्वाग्रसिंहासनमभ्युपेयाः ॥28॥

त्वां चिन्तयन् त्वन्मयतां प्रपन्नः

त्वामुद्गृणन् शब्दमयेन धाम्ना

स्वामिन्समाजेषु समेधिषीय

स्वच्छन्दवादाहवबद्धशूरः ॥29॥

नानाविधानामगतिः कलानां

न चापि तीर्थेषु कृतावतारः

ध्रुवं तवाऽनाध परिग्रहायाः

नव नवं पात्रमहं दयायाः ॥30॥

अकम्पनीयान्यपनीतिभेदैः

अलङ्कृषीरन् हृदयं मदीयम्

शङ्का कलङ्का पगमोज्ज्वलानि

तत्त्वानि सम्यञ्चि तव प्रसादात् ॥31॥

व्याख्यामुद्रां करसरसिजैः पुस्तकं शङ्खचक्रे

भिभ्रद्भिन्न स्फटिकरुचिरे पुण्डरीके निषण्णः ।

अम्लानश्रीरमृतविशदैरंशुभिः प्लावयन्मां

आविर्भूयादनघमहिमामानसे वागधीशः ॥32॥

वागर्थसिद्धिहेतोःपठत हयग्रीवसंस्तुतिं भक्त्या

कवितार्किककेसरिणा वेङ्कटनाथेन विरचितामेताम् ॥33॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

ਸ਼੍ਰੀ ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਮ੍