Shri Hayagriva Stotram — Malayalam Script

Meaning —

ജ്ഞാനാനന്ദമയം ദേവം നിര്മലസ്ഫടികാകൃതിം
ആധാരം സര്വവിദ്യാനാം ഹയഗ്രീവമുപാസ്മഹേ ॥1॥

jñānānandamayaṃ devaṃ nirmalasphaṭikākṛtiṃ
ādhāraṃ sarvavidyānāṃ hayagrīvamupāsmahe ||1||

സ്വതസ്സിദ്ധം ശുദ്ധസ്ഫടികമണിഭൂ ഭൃത്പ്രതിഭടം
സുധാസധ്രീചീഭിര്ദ്യുതിഭിരവദാതത്രിഭുവനം
അനന്തൈസ്ത്രയ്യന്തൈരനുവിഹിത ഹേഷാഹലഹലം
ഹതാശേഷാവദ്യം ഹയവദനമീഡേമഹിമഹഃ ॥2॥

svatassiddhaṃ śuddhasphaṭikamaṇibhū bhṛtpratibhaṭaṃ
sudhāsadhrīcībhirdyutibhiravadātatribhuvanaṃ
anantaistrayyantairanuvihita heṣāhalahalaṃ
hatāśeṣāvadyaṃ hayavadanamīḍemahimahaḥ ||2||

Verse 3

സമാഹാരസ്സാമ്നാം പ്രതിപദമൃചാം ധാമ യജുഷാം
ലയഃ പ്രത്യൂഹാനാം ലഹരിവിതതിര്ബോധജലധേഃ
കഥാദര്പക്ഷുഭ്യത്കഥകകുലകോലാഹലഭവം
ഹരത്വന്തര്ധ്വാന്തം ഹയവദനഹേഷാഹലഹലഃ ॥3॥

samāhārassāmnāṃ pratipadamṛcāṃ dhāma yajuṣāṃ
layaḥ pratyūhānāṃ laharivitatirbodhajaladheḥ
kathādarpakṣubhyatkathakakulakolāhalabhavaṃ
haratvantardhvāntaṃ hayavadanaheṣāhalahalaḥ ||3||

Verse 4

പ്രാചീ സന്ധ്യാ കാചിദന്തര്നിശായാഃ
പ്രജ്ഞാദൃഷ്ടേ രഞ്ജനശ്രീരപൂര്വാ
വക്ത്രീ വേദാന് ഭാതു മേ വാജിവക്ത്രാ
വാഗീശാഖ്യാ വാസുദേവസ്യ മൂര്തിഃ ॥4॥

prācī sandhyā kācidantarniśāyāḥ
prajñādṛṣṭe rañjanaśrīrapūrvā
vaktrī vedān bhātu me vājivaktrā
vāgīśākhyā vāsudevasya mūrtiḥ ||4||

Verse 5

വിശുദ്ധവിജ്ഞാനഘനസ്വരൂപം
വിജ്ഞാനവിശ്രാണനബദ്ധദീക്ഷം
ദയാനിധിം ദേഹഭൃതാം ശരണ്യം
ദേവം ഹയഗ്രീവമഹം പ്രപദ്യേ ॥5॥

viśuddhavijñānaghanasvarūpaṃ
vijñānaviśrāṇanabaddhadīkṣaṃ
dayānidhiṃ dehabhṛtāṃ śaraṇyaṃ
devaṃ hayagrīvamahaṃ prapadye ||5||

Verse 6

അപൌരുഷേയൈരപി വാക്പ്രപഞ്ചൈഃ
അദ്യാപി തേ ഭൂതിമദൃഷ്ടപാരാം
സ്തുവന്നഹം മുഗ്ധ ഇതി ത്വയൈവ
കാരുണ്യതോ നാഥ കടാക്ഷണീയഃ ॥6॥

apauruṣeyairapi vākprapañcaiḥ
adyāpi te bhūtimadṛṣṭapārāṃ
stuvannahaṃ mugdha iti tvayaiva
kāruṇyato nātha kaṭākṣaṇīyaḥ ||6||

Verse 7

ദാക്ഷിണ്യരമ്യാ ഗിരിശസ്യ മൂര്തിഃ-
ദേവീ സരോജാസനധര്മപത്നീ
വ്യാസാദയോഽപി വ്യപദേശ്യവാചഃ
സ്ഫുരന്തി സര്വേ തവ ശക്തിലേശൈഃ ॥7॥

dākṣiṇyaramyā giriśasya mūrtiḥ-
devī sarojāsanadharmapatnī
vyāsādayo'pi vyapadeśyavācaḥ
sphuranti sarve tava śaktileśaiḥ ||7||

Verse 8

മന്ദോഽഭവിഷ്യന്നിയതം വിരിഞ്ചഃ
വാചാം നിധേര്വാഞ്ഛിതഭാഗധേയഃ
ദൈത്യാപനീതാന് ദയയൈന ഭൂയോഽപി
അധ്യാപയിഷ്യോ നിഗമാന്നചേത്ത്വമ് ॥8॥

mando'bhaviṣyanniyataṃ viriñcaḥ
vācāṃ nidhervāñchitabhāgadheyaḥ
daityāpanītān dayayaina bhūyo'pi
adhyāpayiṣyo nigamānnacettvam ||8||

Verse 9

വിതര്കഡോലാം വ്യവധൂയ സത്ത്വേ
ബൃഹസ്പതിം വര്തയസേ യതസ്ത്വം
തേനൈവ ദേവ ത്രിദേശേശ്വരാണാ
അസ്പൃഷ്ടഡോലായിതമാധിരാജ്യമ് ॥9॥

vitarkaḍolāṃ vyavadhūya sattve
bṛhaspatiṃ vartayase yatastvaṃ
tenaiva deva trideśeśvarāṇā
aspṛṣṭaḍolāyitamādhirājyam ||9||

Verse 10

അഗ്നൌ സമിദ്ധാര്ചിഷി സപ്തതന്തോഃ
ആതസ്ഥിവാന്മന്ത്രമയം ശരീരം
അഖണ്ഡസാരൈര്ഹവിഷാം പ്രദാനൈഃ
ആപ്യായനം വ്യോമസദാം വിധത്സേ ॥10॥

agnau samiddhārciṣi saptatantoḥ
ātasthivānmantramayaṃ śarīraṃ
akhaṇḍasārairhaviṣāṃ pradānaiḥ
āpyāyanaṃ vyomasadāṃ vidhatse ||10||

Verse 11

യന്മൂല മീദൃക്പ്രതിഭാതത്ത്വം
യാ മൂലമാമ്നായമഹാദ്രുമാണാം
തത്ത്വേന ജാനന്തി വിശുദ്ധസത്ത്വാഃ
ത്വാമക്ഷരാമക്ഷരമാതൃകാം ത്വാമ് ॥11॥

yanmūla mīdṛkpratibhātattvaṃ
yā mūlamāmnāyamahādrumāṇāṃ
tattvena jānanti viśuddhasattvāḥ
tvāmakṣarāmakṣaramātṛkāṃ tvām ||11||

Verse 12

അവ്യാകൃതാദ്വ്യാകൃതവാനസി ത്വം
നാമാനി രൂപാണി ച യാനി പൂര്വം
ശംസന്തി തേഷാം ചരമാം പ്രതിഷ്ഠാം
വാഗീശ്വര ത്വാം ത്വദുപജ്ഞവാചഃ ॥12॥

avyākṛtādvyākṛtavānasi tvaṃ
nāmāni rūpāṇi ca yāni pūrvaṃ
śaṃsanti teṣāṃ caramāṃ pratiṣṭhāṃ
vāgīśvara tvāṃ tvadupajñavācaḥ ||12||

Verse 13

മുഗ്ധേന്ദുനിഷ്യന്ദവിലോഭനീയാം
മൂര്തിം തവാനന്ദസുധാപ്രസൂതിം
വിപശ്ചിതശ്ചേതസി ഭാവയന്തേ
വേലാമുദാരാമിവ ദുഗ്ധ സിന്ധോഃ ॥13॥

mugdhenduniṣyandavilobhanīyāṃ
mūrtiṃ tavānandasudhāprasūtiṃ
vipaścitaścetasi bhāvayante
velāmudārāmiva dugdha sindhoḥ ||13||

Verse 14

മനോഗതം പശ്യതി യസ്സദാ ത്വാം
മനീഷിണാം മാനസരാജഹംസം
സ്വയമ്പുരോഭാവവിവാദഭാജഃ
കിങ്കുര്വതേ തസ്യ ഗിരോ യഥാര്ഹമ് ॥14॥

manogataṃ paśyati yassadā tvāṃ
manīṣiṇāṃ mānasarājahaṃsaṃ
svayampurobhāvavivādabhājaḥ
kiṅkurvate tasya giro yathārham ||14||

Verse 15

അപി ക്ഷണാര്ധം കലയന്തി യേ ത്വാം
ആപ്ലാവയന്തം വിശദൈര്മയൂഖൈഃ
വാചാം പ്രവാഹൈരനിവാരിതൈസ്തേ
മന്ദാകിനീം മന്ദയിതും ക്ഷമന്തേ ॥15॥

api kṣaṇārdhaṃ kalayanti ye tvāṃ
āplāvayantaṃ viśadairmayūkhaiḥ
vācāṃ pravāhairanivāritaiste
mandākinīṃ mandayituṃ kṣamante ||15||

Verse 16

സ്വാമിന്ഭവദ്ദ്യാനസുധാഭിഷേകാത്
വഹന്തി ധന്യാഃ പുലകാനുബന്ദം
അലക്ഷിതേ ക്വാപി നിരൂഢ മൂലം
അങ്ഗ്വേഷ്വി വാനന്ദഥുമങ്കുരന്തമ് ॥16॥

svāminbhavaddyānasudhābhiṣekāt
vahanti dhanyāḥ pulakānubandaṃ
alakṣite kvāpi nirūḍha mūlaṃ
aṅgveṣvi vānandathumaṅkurantam ||16||

Verse 17

സ്വാമിന്പ്രതീചാ ഹൃദയേന ധന്യാഃ
ത്വദ്ധ്യാനചന്ദ്രോദയവര്ധമാനം
അമാന്തമാനന്ദപയോധിമന്തഃ
പയോഭി രക്ഷ്ണാം പരിവാഹയന്തി ॥17॥

svāminpratīcā hṛdayena dhanyāḥ
tvaddhyānacandrodayavardhamānaṃ
amāntamānandapayodhimantaḥ
payobhi rakṣṇāṃ parivāhayanti ||17||

Verse 18

സ്വൈരാനുഭാവാസ് ത്വദധീനഭാവാഃ
സമൃദ്ധവീര്യാസ്ത്വദനുഗ്രഹേണ
വിപശ്ചിതോനാഥ തരന്തി മായാം
വൈഹാരികീം മോഹനപിഞ്ഛികാം തേ ॥18॥

svairānubhāvās tvadadhīnabhāvāḥ
samṛddhavīryāstvadanugraheṇa
vipaścitonātha taranti māyāṃ
vaihārikīṃ mohanapiñchikāṃ te ||18||

Verse 19

പ്രാങ്നിര്മിതാനാം തപസാം വിപാകാഃ
പ്രത്യഗ്രനിശ്ശ്രേയസസമ്പദോ മേ
സമേധിഷീരം സ്തവ പാദപദ്മേ
സങ്കല്പചിന്താമണയഃ പ്രണാമാഃ ॥19॥

prāṅnirmitānāṃ tapasāṃ vipākāḥ
pratyagraniśśreyasasampado me
samedhiṣīraṃ stava pādapadme
saṅkalpacintāmaṇayaḥ praṇāmāḥ ||19||

Verse 20

വിലുപ്തമൂര്ധന്യലിപിക്രമാണാ
സുരേന്ദ്രചൂഡാപദലാലിതാനാം
ത്വദങ്ഘ്രി രാജീവരജഃകണാനാം
ഭൂയാന്പ്രസാദോ മയി നാഥ ഭൂയാത് ॥20॥

viluptamūrdhanyalipikramāṇā
surendracūḍāpadalālitānāṃ
tvadaṅghri rājīvarajaḥkaṇānāṃ
bhūyānprasādo mayi nātha bhūyāt ||20||

Verse 21

പരിസ്ഫുരന്നൂപുരചിത്രഭാനു –
പ്രകാശനിര്ധൂതതമോനുഷങ്ഗാ
പദദ്വയീം തേ പരിചിന്മഹേഽന്തഃ
പ്രബോധരാജീവവിഭാതസന്ധ്യാമ് ॥21॥

parisphurannūpuracitrabhānu –
prakāśanirdhūtatamonuṣaṅgā
padadvayīṃ te paricinmahe'ntaḥ
prabodharājīvavibhātasandhyām ||21||

Verse 22

ത്വത്കിങ്കരാലങ്കരണോചിതാനാം
ത്വയൈവ കല്പാന്തരപാലിതാനാം
മഞ്ജുപ്രണാദം മണിനൂപുരം തേ
മഞ്ജൂഷികാം വേദഗിരാം പ്രതീമഃ ॥22॥

tvatkiṅkarālaṅkaraṇocitānāṃ
tvayaiva kalpāntarapālitānāṃ
mañjupraṇādaṃ maṇinūpuraṃ te
mañjūṣikāṃ vedagirāṃ pratīmaḥ ||22||

Verse 23

സഞ്ചിന്തയാമി പ്രതിഭാദശാസ്ഥാന്
സന്ധുക്ഷയന്തം സമയപ്രദീപാന്
വിജ്ഞാനകല്പദ്രുമപല്ലവാഭം
വ്യാഖ്യാനമുദ്രാമധുരം കരം തേ ॥23॥

sañcintayāmi pratibhādaśāsthān
sandhukṣayantaṃ samayapradīpān
vijñānakalpadrumapallavābhaṃ
vyākhyānamudrāmadhuraṃ karaṃ te ||23||

Verse 24

ചിത്തേ കരോമി സ്ഫുരിതാക്ഷമാലം
സവ്യേതരം നാഥ കരം ത്വദീയം
ജ്ഞാനാമൃതോദഞ്ചനലമ്പടാനാം
ലീലാഘടീയന്ത്രമിവാഽഽശ്രിതാനാമ് ॥24॥

citte karomi sphuritākṣamālaṃ
savyetaraṃ nātha karaṃ tvadīyaṃ
jñānāmṛtodañcanalampaṭānāṃ
līlāghaṭīyantramivā''śritānām ||24||

Verse 25

പ്രബോധസിന്ധോരരുണൈഃ പ്രകാശൈഃ
പ്രവാലസങ്ഘാതമിവോദ്വഹന്തം
വിഭാവയേ ദേവ സ പുസ്തകം തേ
വാമം കരം ദക്ഷിണമാശ്രിതാനാമ് ॥25॥

prabodhasindhoraruṇaiḥ prakāśaiḥ
pravālasaṅghātamivodvahantaṃ
vibhāvaye deva sa pustakaṃ te
vāmaṃ karaṃ dakṣiṇamāśritānām ||25||

Verse 26

തമാം സിഭിത്ത്വാവിശദൈര്മയൂഖൈഃ
സമ്പ്രീണയന്തം വിദുഷശ്ചകോരാന്
നിശാമയേ ത്വാം നവപുണ്ഡരീകേ
ശരദ്ഘനേചന്ദ്രമിവ സ്ഫുരന്തമ് ॥26॥

tamāṃ sibhittvāviśadairmayūkhaiḥ
samprīṇayantaṃ viduṣaścakorān
niśāmaye tvāṃ navapuṇḍarīke
śaradghanecandramiva sphurantam ||26||

Verse 27

ദിശന്തു മേ ദേവ സദാ ത്വദീയാഃ
ദയാതരങ്ഗാനുചരാഃ കടാക്ഷാഃ
ശ്രോത്രേഷു പുംസാമമൃതങ്ക്ഷരന്തീം
സരസ്വതീം സംശ്രിതകാമധേനുമ് ॥27॥

diśantu me deva sadā tvadīyāḥ
dayātaraṅgānucarāḥ kaṭākṣāḥ
śrotreṣu puṃsāmamṛtaṅkṣarantīṃ
sarasvatīṃ saṃśritakāmadhenum ||27||

Verse 28

വിശേഷവിത്പാരിഷദേഷു നാഥ
വിദഗ്ധഗോഷ്ഠീ സമരാങ്ഗണേഷു
ജിഗീഷതോ മേ കവിതാര്കികേന്ദ്രാന്
ജിഹ്വാഗ്രസിംഹാസനമഭ്യുപേയാഃ ॥28॥

viśeṣavitpāriṣadeṣu nātha
vidagdhagoṣṭhī samarāṅgaṇeṣu
jigīṣato me kavitārkikendrān
jihvāgrasiṃhāsanamabhyupeyāḥ ||28||

Verse 29

ത്വാം ചിന്തയന് ത്വന്മയതാം പ്രപന്നഃ
ത്വാമുദ്ഗൃണന് ശബ്ദമയേന ധാമ്നാ
സ്വാമിന്സമാജേഷു സമേധിഷീയ
സ്വച്ഛന്ദവാദാഹവബദ്ധശൂരഃ ॥29॥

tvāṃ cintayan tvanmayatāṃ prapannaḥ
tvāmudgṛṇan śabdamayena dhāmnā
svāminsamājeṣu samedhiṣīya
svacchandavādāhavabaddhaśūraḥ ||29||

Verse 30

നാനാവിധാനാമഗതിഃ കലാനാം
ന ചാപി തീര്ഥേഷു കൃതാവതാരഃ
ധ്രുവം തവാഽനാധ പരിഗ്രഹായാഃ
നവ നവം പാത്രമഹം ദയായാഃ ॥30॥

nānāvidhānāmagatiḥ kalānāṃ
na cāpi tīrtheṣu kṛtāvatāraḥ
dhruvaṃ tavā'nādha parigrahāyāḥ
nava navaṃ pātramahaṃ dayāyāḥ ||30||

Verse 31

അകമ്പനീയാന്യപനീതിഭേദൈഃ
അലങ്കൃഷീരന് ഹൃദയം മദീയമ്
ശങ്കാ കലങ്കാ പഗമോജ്ജ്വലാനി
തത്ത്വാനി സമ്യഞ്ചി തവ പ്രസാദാത് ॥31॥

akampanīyānyapanītibhedaiḥ
alaṅkṛṣīran hṛdayaṃ madīyam
śaṅkā kalaṅkā pagamojjvalāni
tattvāni samyañci tava prasādāt ||31||

Verse 32

വ്യാഖ്യാമുദ്രാം കരസരസിജൈഃ പുസ്തകം ശങ്ഖചക്രേ
ഭിഭ്രദ്ഭിന്ന സ്ഫടികരുചിരേ പുണ്ഡരീകേ നിഷണ്ണഃ ।
അമ്ലാനശ്രീരമൃതവിശദൈരംശുഭിഃ പ്ലാവയന്മാം
ആവിര്ഭൂയാദനഘമഹിമാമാനസേ വാഗധീശഃ ॥32॥

vyākhyāmudrāṃ karasarasijaiḥ pustakaṃ śaṅkhacakre
bhibhradbhinna sphaṭikarucire puṇḍarīke niṣaṇṇaḥ |
amlānaśrīramṛtaviśadairaṃśubhiḥ plāvayanmāṃ
āvirbhūyādanaghamahimāmānase vāgadhīśaḥ ||32||

Verse 33

വാഗര്ഥസിദ്ധിഹേതോഃപഠത ഹയഗ്രീവസംസ്തുതിം ഭക്ത്യാ
കവിതാര്കികകേസരിണാ വേങ്കടനാഥേന വിരചിതാമേതാമ് ॥33॥

vāgarthasiddhihetoḥpaṭhata hayagrīvasaṃstutiṃ bhaktyā
kavitārkikakesariṇā veṅkaṭanāthena viracitāmetām ||33||

Sanskrit — Devanagari (original)

ज्ञानानन्दमयं देवं निर्मलस्फटिकाकृतिं

आधारं सर्वविद्यानां हयग्रीवमुपास्महे ॥1॥

स्वतस्सिद्धं शुद्धस्फटिकमणिभू भृत्प्रतिभटं

सुधासध्रीचीभिर्द्युतिभिरवदातत्रिभुवनं

अनन्तैस्त्रय्यन्तैरनुविहित हेषाहलहलं

हताशेषावद्यं हयवदनमीडेमहिमहः ॥2॥

समाहारस्साम्नां प्रतिपदमृचां धाम यजुषां

लयः प्रत्यूहानां लहरिविततिर्बोधजलधेः

कथादर्पक्षुभ्यत्कथककुलकोलाहलभवं

हरत्वन्तर्ध्वान्तं हयवदनहेषाहलहलः ॥3॥

प्राची सन्ध्या काचिदन्तर्निशायाः

प्रज्ञादृष्टे रञ्जनश्रीरपूर्वा

वक्त्री वेदान् भातु मे वाजिवक्त्रा

वागीशाख्या वासुदेवस्य मूर्तिः ॥4॥

विशुद्धविज्ञानघनस्वरूपं

विज्ञानविश्राणनबद्धदीक्षं

दयानिधिं देहभृतां शरण्यं

देवं हयग्रीवमहं प्रपद्ये ॥5॥

अपौरुषेयैरपि वाक्प्रपञ्चैः

अद्यापि ते भूतिमदृष्टपारां

स्तुवन्नहं मुग्ध इति त्वयैव

कारुण्यतो नाथ कटाक्षणीयः ॥6॥

दाक्षिण्यरम्या गिरिशस्य मूर्तिः-

देवी सरोजासनधर्मपत्नी

व्यासादयोऽपि व्यपदेश्यवाचः

स्फुरन्ति सर्वे तव शक्तिलेशैः ॥7॥

मन्दोऽभविष्यन्नियतं विरिञ्चः

वाचां निधेर्वाञ्छितभागधेयः

दैत्यापनीतान् दययैन भूयोऽपि

अध्यापयिष्यो निगमान्नचेत्त्वम् ॥8॥

वितर्कडोलां व्यवधूय सत्त्वे

बृहस्पतिं वर्तयसे यतस्त्वं

तेनैव देव त्रिदेशेश्वराणा

अस्पृष्टडोलायितमाधिराज्यम् ॥9॥

अग्नौ समिद्धार्चिषि सप्ततन्तोः

आतस्थिवान्मन्त्रमयं शरीरं

अखण्डसारैर्हविषां प्रदानैः

आप्यायनं व्योमसदां विधत्से ॥10॥

यन्मूल मीदृक्प्रतिभातत्त्वं

या मूलमाम्नायमहाद्रुमाणां

तत्त्वेन जानन्ति विशुद्धसत्त्वाः

त्वामक्षरामक्षरमातृकां त्वाम् ॥11॥

अव्याकृताद्व्याकृतवानसि त्वं

नामानि रूपाणि च यानि पूर्वं

शंसन्ति तेषां चरमां प्रतिष्ठां

वागीश्वर त्वां त्वदुपज्ञवाचः ॥12॥

मुग्धेन्दुनिष्यन्दविलोभनीयां

मूर्तिं तवानन्दसुधाप्रसूतिं

विपश्चितश्चेतसि भावयन्ते

वेलामुदारामिव दुग्ध सिन्धोः ॥13॥

मनोगतं पश्यति यस्सदा त्वां

मनीषिणां मानसराजहंसं

स्वयम्पुरोभावविवादभाजः

किङ्कुर्वते तस्य गिरो यथार्हम् ॥14॥

अपि क्षणार्धं कलयन्ति ये त्वां

आप्लावयन्तं विशदैर्मयूखैः

वाचां प्रवाहैरनिवारितैस्ते

मन्दाकिनीं मन्दयितुं क्षमन्ते ॥15॥

स्वामिन्भवद्द्यानसुधाभिषेकात्

वहन्ति धन्याः पुलकानुबन्दं

अलक्षिते क्वापि निरूढ मूलं

अङ्ग्वेष्वि वानन्दथुमङ्कुरन्तम् ॥16॥

स्वामिन्प्रतीचा हृदयेन धन्याः

त्वद्ध्यानचन्द्रोदयवर्धमानं

अमान्तमानन्दपयोधिमन्तः

पयोभि रक्ष्णां परिवाहयन्ति ॥17॥

स्वैरानुभावास् त्वदधीनभावाः

समृद्धवीर्यास्त्वदनुग्रहेण

विपश्चितोनाथ तरन्ति मायां

वैहारिकीं मोहनपिञ्छिकां ते ॥18॥

प्राङ्निर्मितानां तपसां विपाकाः

प्रत्यग्रनिश्श्रेयससम्पदो मे

समेधिषीरं स्तव पादपद्मे

सङ्कल्पचिन्तामणयः प्रणामाः ॥19॥

विलुप्तमूर्धन्यलिपिक्रमाणा

सुरेन्द्रचूडापदलालितानां

त्वदङ्घ्रि राजीवरजःकणानां

भूयान्प्रसादो मयि नाथ भूयात् ॥20॥

परिस्फुरन्नूपुरचित्रभानु –

प्रकाशनिर्धूततमोनुषङ्गा

पदद्वयीं ते परिचिन्महेऽन्तः

प्रबोधराजीवविभातसन्ध्याम् ॥21॥

त्वत्किङ्करालङ्करणोचितानां

त्वयैव कल्पान्तरपालितानां

मञ्जुप्रणादं मणिनूपुरं ते

मञ्जूषिकां वेदगिरां प्रतीमः ॥22॥

सञ्चिन्तयामि प्रतिभादशास्थान्

सन्धुक्षयन्तं समयप्रदीपान्

विज्ञानकल्पद्रुमपल्लवाभं

व्याख्यानमुद्रामधुरं करं ते ॥23॥

चित्ते करोमि स्फुरिताक्षमालं

सव्येतरं नाथ करं त्वदीयं

ज्ञानामृतोदञ्चनलम्पटानां

लीलाघटीयन्त्रमिवाऽऽश्रितानाम् ॥24॥

प्रबोधसिन्धोररुणैः प्रकाशैः

प्रवालसङ्घातमिवोद्वहन्तं

विभावये देव स पुस्तकं ते

वामं करं दक्षिणमाश्रितानाम् ॥25॥

तमां सिभित्त्वाविशदैर्मयूखैः

सम्प्रीणयन्तं विदुषश्चकोरान्

निशामये त्वां नवपुण्डरीके

शरद्घनेचन्द्रमिव स्फुरन्तम् ॥26॥

दिशन्तु मे देव सदा त्वदीयाः

दयातरङ्गानुचराः कटाक्षाः

श्रोत्रेषु पुंसाममृतङ्क्षरन्तीं

सरस्वतीं संश्रितकामधेनुम् ॥27॥

विशेषवित्पारिषदेषु नाथ

विदग्धगोष्ठी समराङ्गणेषु

जिगीषतो मे कवितार्किकेन्द्रान्

जिह्वाग्रसिंहासनमभ्युपेयाः ॥28॥

त्वां चिन्तयन् त्वन्मयतां प्रपन्नः

त्वामुद्गृणन् शब्दमयेन धाम्ना

स्वामिन्समाजेषु समेधिषीय

स्वच्छन्दवादाहवबद्धशूरः ॥29॥

नानाविधानामगतिः कलानां

न चापि तीर्थेषु कृतावतारः

ध्रुवं तवाऽनाध परिग्रहायाः

नव नवं पात्रमहं दयायाः ॥30॥

अकम्पनीयान्यपनीतिभेदैः

अलङ्कृषीरन् हृदयं मदीयम्

शङ्का कलङ्का पगमोज्ज्वलानि

तत्त्वानि सम्यञ्चि तव प्रसादात् ॥31॥

व्याख्यामुद्रां करसरसिजैः पुस्तकं शङ्खचक्रे

भिभ्रद्भिन्न स्फटिकरुचिरे पुण्डरीके निषण्णः ।

अम्लानश्रीरमृतविशदैरंशुभिः प्लावयन्मां

आविर्भूयादनघमहिमामानसे वागधीशः ॥32॥

वागर्थसिद्धिहेतोःपठत हयग्रीवसंस्तुतिं भक्त्या

कवितार्किककेसरिणा वेङ्कटनाथेन विरचितामेताम् ॥33॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

ശ്രീ ഹയഗ്രീവ സ്തോത്രമ്