Valmiki Ramayana Sundara Kanda Sarga 43 — Bengali Script

Meaning —

শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে সুন্দরকাণ্ডম্ ।

অথ ত্রিচত্বারিংশস্সর্গঃ ।

Shloka 1

ততস্স কিঙ্করান্হত্বা হনুমান্ধ্যানমাস্থিতঃ ।
বনং ভগ্নং মযা চৈত্যপ্রাসাদো ন বিনাশিতঃ ॥ 1 ॥

tatassa kiṅkarānhatvā hanumāndhyānamāsthitaḥ |
vanaṃ bhagnaṃ mayā caityaprāsādo na vināśitaḥ || 1 ||

তস্মাত্প্রাসাদমপ্যেবং ভীমং বিধ্বংসযাম্যহম্ ।

tasmātprāsādamapyevaṃ bhīmaṃ vidhvaṃsayāmyaham |

ইতি সঞ্চিন্ত্য মনসা হনুমান্দর্শযন্বলম্ ॥ 2 ॥

Shloka 3

চৈত্যপ্রাসাদমাপ্লুত্য মেরুশৃঙ্গমিবোন্নতম্ ।
আরুরোহ কপিশ্রেষ্ঠো হনুমান্মারুতাত্মজঃ ॥ 3 ॥

caityaprāsādamāplutya meruśṛṅgamivonnatam |
āruroha kapiśreṣṭho hanumānmārutātmajaḥ || 3 ||

Shloka 4

আরুহ্য গিরিসঙ্কাশং প্রাসাদং হরিযূথপঃ ।
বভৌ স সুমহাতেজাঃ প্রতিসূর্য ইবোদিতঃ ॥ 4 ॥

āruhya girisaṅkāśaṃ prāsādaṃ hariyūthapaḥ |
babhau sa sumahātejāḥ pratisūrya ivoditaḥ || 4 ||

Shloka 5

সম্প্রধৃষ্য চ দুর্ধর্ষং চৈত্যপ্রাসাদমুত্তমম্ ।
হনুমান্প্রজ্বলন্লক্ষ্ম্যা পারিযাত্রোপমোঽভবত্ ॥ 5 ॥

sampradhṛṣya ca durdharṣaṃ caityaprāsādamuttamam |
hanumānprajvalanlakṣmyā pāriyātropamo'bhavat || 5 ||

Shloka 6

স ভূত্বা সুমহাকাযঃ প্রভাবান্মারুতাত্মজঃ ।
ধৃষ্টমাস্ফোটযামাস লঙ্কাং শব্দেন পূরযন্ ॥ 6 ॥

sa bhūtvā sumahākāyaḥ prabhāvānmārutātmajaḥ |
dhṛṣṭamāsphoṭayāmāsa laṅkāṃ śabdena pūrayan || 6 ||

Shloka 7

তস্যাস্ফোটিতশব্দেন মহতা শ্রোত্রঘাতিনা ।
পেতুর্বিহঙ্গমাস্তত্র চৈত্যপালাশ্চ মোহিতাঃ ॥ 7 ॥

tasyāsphoṭitaśabdena mahatā śrotraghātinā |
peturvihaṅgamāstatra caityapālāśca mohitāḥ || 7 ||

Shloka 8

অস্ত্রবিজ্জযতাং রামো লক্ষ্মণশ্চ মহাবলঃ ।
রাজা জযতি সুগ্রীবো রাঘবেণাভিপালিতঃ ॥ 8 ॥

astravijjayatāṃ rāmo lakṣmaṇaśca mahābalaḥ |
rājā jayati sugrīvo rāghaveṇābhipālitaḥ || 8 ||

Shloka 9

দাসোঽহং কোসলেন্দ্রস্য রামস্যাক্লিষ্টকর্মণঃ ।
হনুমান্শত্রুসৈন্যানাং নিহন্তা মারুতাত্মজঃ ॥ 9 ॥

dāso'haṃ kosalendrasya rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ |
hanumānśatrusainyānāṃ nihantā mārutātmajaḥ || 9 ||

Shloka 10

ন রাবণসহস্রং মে যুদ্ধে প্রতিবলং ভবেত্ ।
শিলাভিস্তু প্রহরতঃ পাদপৈশ্চ সহস্রশঃ ॥ 10 ॥

na rāvaṇasahasraṃ me yuddhe pratibalaṃ bhavet |
śilābhistu praharataḥ pādapaiśca sahasraśaḥ || 10 ||

Shloka 11

অর্দযিত্বা পুরীং লঙ্কামভিবাদ্য চ মৈথিলীম্ ।
সমৃদ্ধার্থো গমিষ্যামি মিষতাং সর্বরক্ষসাম্ ॥ 11 ॥

ardayitvā purīṃ laṅkāmabhivādya ca maithilīm |
samṛddhārtho gamiṣyāmi miṣatāṃ sarvarakṣasām || 11 ||

Shloka 12

এবমুক্ত্বা বিমানস্থশ্চৈত্যস্থান্হরিযূথপঃ ।
ননাদ ভীমনির্হ্রাদো রক্ষসাং জনযন্ভযম্ ॥ 12 ॥

evamuktvā vimānasthaścaityasthānhariyūthapaḥ |
nanāda bhīmanirhrādo rakṣasāṃ janayanbhayam || 12 ||

Shloka 13

তেন শব্দেন মহতা চৈত্যপালাশ্শতং যযুঃ ।
গৃহীত্বা বিবিধানস্ত্রান্প্রাসান্খঙ্গান্পরশ্বথান্ ॥ 13 ॥

tena śabdena mahatā caityapālāśśataṃ yayuḥ |
gṛhītvā vividhānastrānprāsānkhaṅgānparaśvathān || 13 ||

Shloka 14

বিসৃজন্তো মহাকাযা মারুতিং পর্যবারযন্ ।
তে গদাভির্বিচিত্রাভিঃ পরিঘৈঃ কাঞ্চনাঙ্গদৈঃ ।
আজঘ্নুর্বানরশ্রেষ্ঠং বাণৈশ্চাদিত্যসন্নিভৈঃ ॥ 14 ॥

visṛjanto mahākāyā mārutiṃ paryavārayan |
te gadābhirvicitrābhiḥ parighaiḥ kāñcanāṅgadaiḥ |
ājaghnurvānaraśreṣṭhaṃ bāṇaiścādityasannibhaiḥ || 14 ||

Shloka 15

আবর্ত ইব গঙ্গাযাস্তোযস্য বিপুলো মহান্ ।
পরিক্ষিপ্য হরিশ্রেষ্ঠং স বভৌ রক্ষসাং গণঃ ॥ 15 ॥

āvarta iva gaṅgāyāstoyasya vipulo mahān |
parikṣipya hariśreṣṭhaṃ sa babhau rakṣasāṃ gaṇaḥ || 15 ||

Shloka 16

ততো বাতাত্মজঃ ক্রুদ্ধো ভীম রূপং সমাস্থিতঃ ॥ 16 ॥

tato vātātmajaḥ kruddho bhīma rūpaṃ samāsthitaḥ || 16 ||

Shloka 17

প্রাসাদস্য মহন্তস্য স্তম্বং হেমপরিষ্কৃতম্ ।
উত্পাটযিত্বা বেগেন হনুমান্পবনাত্মজঃ ॥ 17 ॥

prāsādasya mahantasya stambaṃ hemapariṣkṛtam |
utpāṭayitvā vegena hanumānpavanātmajaḥ || 17 ||

Shloka 18

ততস্তং ভ্রামযামাস শতধারং মহাবলঃ ।
তত্র চাগ্নিস্সমভবত্প্রাসাদশ্চাপ্যদহ্যত ॥ 18 ॥

tatastaṃ bhrāmayāmāsa śatadhāraṃ mahābalaḥ |
tatra cāgnissamabhavatprāsādaścāpyadahyata || 18 ||

Shloka 19

দহ্যমানং ততো দৃষ্ট্বা প্রাসাদং হরিযূথপঃ ।
স রাক্ষসশতং হত্ত্বা বজ্রেণেন্দ্র ইবাসুরান্ ॥ 19 ॥

dahyamānaṃ tato dṛṣṭvā prāsādaṃ hariyūthapaḥ |
sa rākṣasaśataṃ hattvā vajreṇendra ivāsurān || 19 ||

Shloka 20

অন্তরিক্ষে স্থিতশ্শ্তীমানিদং বচনমব্রবীত্ ।
মাদৃশানাং সহস্রাণি বিসৃষ্টানি মহাত্মনাম্ ॥ 20 ॥

antarikṣe sthitaśśtīmānidaṃ vacanamabravīt |
mādṛśānāṃ sahasrāṇi visṛṣṭāni mahātmanām || 20 ||

Shloka 21

বলিনাং বানরেন্দ্রাণাং সুগ্রীববশবর্তিনাম্ ।
অটন্তি বসুধাং কৃত্স্নাং বযমন্যে চ বানরাঃ ॥ 21 ॥

balināṃ vānarendrāṇāṃ sugrīvavaśavartinām |
aṭanti vasudhāṃ kṛtsnāṃ vayamanye ca vānarāḥ || 21 ||

Shloka 22

দশনাগবলাঃ কেচিত্কেচিদ্দশগুণোত্তরাঃ ।
কেচিন্নাগসহস্রস্য বভূবুস্তুল্যবিক্রমাঃ ॥ 22 ॥

daśanāgabalāḥ kecitkeciddaśaguṇottarāḥ |
kecinnāgasahasrasya babhūvustulyavikramāḥ || 22 ||

Shloka 23

সন্তি চৌঘবলাঃ কেচিত্কেচিদ্বাযুবলোপমাঃ ।
অপ্রমেযবলাশ্চান্যে তত্রাসন্হরিযূথপাঃ ॥ 23 ॥

santi caughabalāḥ kecitkecidvāyubalopamāḥ |
aprameyabalāścānye tatrāsanhariyūthapāḥ || 23 ||

Shloka 24

ঈদৃগ্বিধৈস্তু হরিভির্বৃতো দন্তনখাযুধৈঃ ।
শতৈশ্শতসহস্রৈশ্চ কোটীভিরযুতৈরপি ॥ 24 ॥

īdṛgvidhaistu haribhirvṛto dantanakhāyudhaiḥ |
śataiśśatasahasraiśca koṭībhirayutairapi || 24 ||

Shloka 25

আগমিষ্যতি সুগ্রীবঃ সর্বেষাং বো নিষূদনঃ ।
নেযমস্তি পুরী লঙ্কা ন যূযং ন চ রাবণঃ ॥ 25 ॥

āgamiṣyati sugrīvaḥ sarveṣāṃ vo niṣūdanaḥ |
neyamasti purī laṅkā na yūyaṃ na ca rāvaṇaḥ || 25 ||

ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে সুন্দরকাণ্ডে ত্রিচত্বারিংশস্সর্গঃ ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।

अथ त्रिचत्वारिंशस्सर्गः ।

ततस्स किङ्करान्हत्वा हनुमान्ध्यानमास्थितः ।

वनं भग्नं मया चैत्यप्रासादो न विनाशितः ॥ 1 ॥

तस्मात्प्रासादमप्येवं भीमं विध्वंसयाम्यहम् ।

इति सञ्चिन्त्य मनसा हनुमान्दर्शयन्बलम् ॥ 2 ॥

चैत्यप्रासादमाप्लुत्य मेरुशृङ्गमिवोन्नतम् ।

आरुरोह कपिश्रेष्ठो हनुमान्मारुतात्मजः ॥ 3 ॥

आरुह्य गिरिसङ्काशं प्रासादं हरियूथपः ।

बभौ स सुमहातेजाः प्रतिसूर्य इवोदितः ॥ 4 ॥

सम्प्रधृष्य च दुर्धर्षं चैत्यप्रासादमुत्तमम् ।

हनुमान्प्रज्वलन्लक्ष्म्या पारियात्रोपमोऽभवत् ॥ 5 ॥

स भूत्वा सुमहाकायः प्रभावान्मारुतात्मजः ।

धृष्टमास्फोटयामास लङ्कां शब्देन पूरयन् ॥ 6 ॥

तस्यास्फोटितशब्देन महता श्रोत्रघातिना ।

पेतुर्विहङ्गमास्तत्र चैत्यपालाश्च मोहिताः ॥ 7 ॥

अस्त्रविज्जयतां रामो लक्ष्मणश्च महाबलः ।

राजा जयति सुग्रीवो राघवेणाभिपालितः ॥ 8 ॥

दासोऽहं कोसलेन्द्रस्य रामस्याक्लिष्टकर्मणः ।

हनुमान्शत्रुसैन्यानां निहन्ता मारुतात्मजः ॥ 9 ॥

न रावणसहस्रं मे युद्धे प्रतिबलं भवेत् ।

शिलाभिस्तु प्रहरतः पादपैश्च सहस्रशः ॥ 10 ॥

अर्दयित्वा पुरीं लङ्कामभिवाद्य च मैथिलीम् ।

समृद्धार्थो गमिष्यामि मिषतां सर्वरक्षसाम् ॥ 11 ॥

एवमुक्त्वा विमानस्थश्चैत्यस्थान्हरियूथपः ।

ननाद भीमनिर्ह्रादो रक्षसां जनयन्भयम् ॥ 12 ॥

तेन शब्देन महता चैत्यपालाश्शतं ययुः ।

गृहीत्वा विविधानस्त्रान्प्रासान्खङ्गान्परश्वथान् ॥ 13 ॥

विसृजन्तो महाकाया मारुतिं पर्यवारयन् ।

ते गदाभिर्विचित्राभिः परिघैः काञ्चनाङ्गदैः ।

आजघ्नुर्वानरश्रेष्ठं बाणैश्चादित्यसन्निभैः ॥ 14 ॥

आवर्त इव गङ्गायास्तोयस्य विपुलो महान् ।

परिक्षिप्य हरिश्रेष्ठं स बभौ रक्षसां गणः ॥ 15 ॥

ततो वातात्मजः क्रुद्धो भीम रूपं समास्थितः ॥ 16 ॥

प्रासादस्य महन्तस्य स्तम्बं हेमपरिष्कृतम् ।

उत्पाटयित्वा वेगेन हनुमान्पवनात्मजः ॥ 17 ॥

ततस्तं भ्रामयामास शतधारं महाबलः ।

तत्र चाग्निस्समभवत्प्रासादश्चाप्यदह्यत ॥ 18 ॥

दह्यमानं ततो दृष्ट्वा प्रासादं हरियूथपः ।

स राक्षसशतं हत्त्वा वज्रेणेन्द्र इवासुरान् ॥ 19 ॥

अन्तरिक्षे स्थितश्श्तीमानिदं वचनमब्रवीत् ।

मादृशानां सहस्राणि विसृष्टानि महात्मनाम् ॥ 20 ॥

बलिनां वानरेन्द्राणां सुग्रीववशवर्तिनाम् ।

अटन्ति वसुधां कृत्स्नां वयमन्ये च वानराः ॥ 21 ॥

दशनागबलाः केचित्केचिद्दशगुणोत्तराः ।

केचिन्नागसहस्रस्य बभूवुस्तुल्यविक्रमाः ॥ 22 ॥

सन्ति चौघबलाः केचित्केचिद्वायुबलोपमाः ।

अप्रमेयबलाश्चान्ये तत्रासन्हरियूथपाः ॥ 23 ॥

ईदृग्विधैस्तु हरिभिर्वृतो दन्तनखायुधैः ।

शतैश्शतसहस्रैश्च कोटीभिरयुतैरपि ॥ 24 ॥

आगमिष्यति सुग्रीवः सर्वेषां वो निषूदनः ।

नेयमस्ति पुरी लङ्का न यूयं न च रावणः ॥ 25 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे त्रिचत्वारिंशस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

5.43 সুন্দরকাণ্ড - ত্রিচত্বারিংশ সর্গঃ