শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে সুন্দরকাণ্ডম্ ।
অথ পঞ্চচত্বারিংশস্সর্গঃ ।
ততস্তে রাক্ষসেন্দ্রেণ চোদিতা মন্ত্রিণস্সুতাঃ ।
নির্যযুর্ভবনাত্তস্মাত্সপ্তসপ্তার্চিবর্চসঃ ॥ 1 ॥
মহাবলপরীবারা ধনুষ্মন্তো মহাবলাঃ ।
কৃতাস্ত্রাস্ত্রবিদাং শ্রেষ্ঠাঃ পরস্পরজযৈষিণঃ ॥ 2 ॥
হেমজালপরিক্ষিপ্তৈর্ধ্বজবদ্ভিঃ পতাকিভিঃ ।
তোযদস্বননির্ঘোষৈর্বাজিযুক্তৈর্মহারথৈঃ ॥ 3 ॥
তপ্তকাঞ্চনচিত্রাণি চাপান্যমিতবিক্রমাঃ ।
বিস্ফারযন্তস্সংহৃষ্টাস্তটিত্বন্ত ইবাম্বুদাঃ ॥ 4 ॥
জনন্যস্তু ততস্তেষাং বিদিত্বা কিঙ্করান্হতান্ ।
বভূবুশ্শোকসম্ভ্রান্তাস্সবান্ধবসুহৃজ্জনাঃ ॥ 5 ॥
তে পরস্পরসঙ্ঘর্ষাত্তপ্তকাঞ্চনভূষণাঃ ।
অভিপেতুর্হনূমন্তং তোরণস্থমবস্থিতম্ ॥ 6 ॥
সৃজন্তো বাণবৃষ্টিং তে রথগর্জিতনিস্স্বনাঃ ।
বৃষ্টিমন্ত ইবাম্ভোদা বিচেরুর্নৈঋতাম্বুদাঃ ॥ 7 ॥
অবকীর্ণস্ততস্তাভির্হনুমান্শরবৃষ্টিভিঃ ।
অভবত্সংবৃতাকারশ্শৈলরাডিব বৃষ্টিভিঃ ॥ 8 ॥
স শরান্মোঘযামাস তেষামাশুচরঃ কপিঃ ।
রথবেগং চ বীরাণাং বিচরন্বিমলেঽম্বরে ॥ 9 ॥
স তৈঃ ক্রীডন্ধনুষ্মদ্ভির্ব্যোম্নি বীরঃ প্রকাশতে ।
ধনুষ্মদ্ভির্যথা মেঘৈর্মারুতঃ প্রভুরম্বরে ॥ 10 ॥
স কৃত্বা নিনদং ঘোরং ত্রাসযংস্তাং মহাচমূম্ ।
চকার হনুমান্বেগং তেষু রক্ষস্সু বীর্যবান্ ॥ 11 ॥
তলেনাভ্যহনত্কাংশ্চিত্পাদৈঃ কাংশ্চিত্পরন্তপঃ ।
মুষ্টিনাভ্যহনত্কাংশ্চিন্নখৈঃ কাংশ্চিদ্ব্যদারযত্ ॥ 12 ॥
প্রমমাথোরসা কাংশ্চিদূরুভ্যামপরান্কপিঃ ।
কেচিত্তস্য নিনাদেন তত্রৈব পতিতা ভুবি ॥ 13 ॥
ততস্তেষ্ববসন্নেষু ভূমৌ নিপতিতেষু চ ।
তত্সৈন্যমগমত্সর্বং দিশোদশ ভযার্দিতম্ ॥ 14 ॥
বিনেদুর্বিস্বরং নাগা নিপেতুর্ভুবি বাজিনঃ ।
ভগ্ননীডধ্বজচ্ছত্রৈর্ভূশ্চ কীর্ণাঽভবদ্রথৈঃ ॥ 15 ॥
স্রবতা রুধিরেণাথ স্রবন্ত্যো দর্শিতাঃ পথি ।
বিবিধৈশ্চ স্বরৈর্লঙ্কা ননাদ বিকৃতং তদা ॥ 16 ॥
স তান্প্রবৃদ্ধান্বিনিহত্য রাক্ষসান্ মহাবলশ্চণ্ডপরাক্রমঃ কপিঃ ।
যুযুত্সুরন্যৈঃ পুনরেব রাক্ষসৈ স্তমেব বীরোঽভিজগাম তোরণম্ ॥ 17 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে সুন্দরকাণ্ডে পঞ্চচত্বারিংশস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha pañcacatvāriṃśassargaḥ |
tataste rākṣasendreṇa coditā mantriṇassutāḥ |
niryayurbhavanāttasmātsaptasaptārcivarcasaḥ || 1 ||
mahābalaparīvārā dhanuṣmanto mahābalāḥ |
kṛtāstrāstravidāṃ śreṣṭhāḥ parasparajayaiṣiṇaḥ || 2 ||
hemajālaparikṣiptairdhvajavadbhiḥ patākibhiḥ |
toyadasvananirghoṣairvājiyuktairmahārathaiḥ || 3 ||
taptakāñcanacitrāṇi cāpānyamitavikramāḥ |
visphārayantassaṃhṛṣṭāstaṭitvanta ivāmbudāḥ || 4 ||
jananyastu tatasteṣāṃ viditvā kiṅkarānhatān |
babhūvuśśokasambhrāntāssabāndhavasuhṛjjanāḥ || 5 ||
te parasparasaṅgharṣāttaptakāñcanabhūṣaṇāḥ |
abhipeturhanūmantaṃ toraṇasthamavasthitam || 6 ||
sṛjanto bāṇavṛṣṭiṃ te rathagarjitanissvanāḥ |
vṛṣṭimanta ivāmbhodā vicerurnaiṛtāmbudāḥ || 7 ||
avakīrṇastatastābhirhanumānśaravṛṣṭibhiḥ |
abhavatsaṃvṛtākāraśśailarāḍiva vṛṣṭibhiḥ || 8 ||
sa śarānmoghayāmāsa teṣāmāśucaraḥ kapiḥ |
rathavegaṃ ca vīrāṇāṃ vicaranvimale'mbare || 9 ||
sa taiḥ krīḍandhanuṣmadbhirvyomni vīraḥ prakāśate |
dhanuṣmadbhiryathā meghairmārutaḥ prabhurambare || 10 ||
sa kṛtvā ninadaṃ ghoraṃ trāsayaṃstāṃ mahācamūm |
cakāra hanumānvegaṃ teṣu rakṣassu vīryavān || 11 ||
talenābhyahanatkāṃścitpādaiḥ kāṃścitparantapaḥ |
muṣṭinābhyahanatkāṃścinnakhaiḥ kāṃścidvyadārayat || 12 ||
pramamāthorasā kāṃścidūrubhyāmaparānkapiḥ |
kecittasya ninādena tatraiva patitā bhuvi || 13 ||
tatasteṣvavasanneṣu bhūmau nipatiteṣu ca |
tatsainyamagamatsarvaṃ diśodaśa bhayārditam || 14 ||
vinedurvisvaraṃ nāgā nipeturbhuvi vājinaḥ |
bhagnanīḍadhvajacchatrairbhūśca kīrṇā'bhavadrathaiḥ || 15 ||
sravatā rudhireṇātha sravantyo darśitāḥ pathi |
vividhaiśca svarairlaṅkā nanāda vikṛtaṃ tadā || 16 ||
sa tānpravṛddhānvinihatya rākṣasān mahābalaścaṇḍaparākramaḥ kapiḥ |
yuyutsuranyaiḥ punareva rākṣasai stameva vīro'bhijagāma toraṇam || 17 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe pañcacatvāriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ पञ्चचत्वारिंशस्सर्गः ।
ततस्ते राक्षसेन्द्रेण चोदिता मन्त्रिणस्सुताः ।
निर्ययुर्भवनात्तस्मात्सप्तसप्तार्चिवर्चसः ॥ 1 ॥
महाबलपरीवारा धनुष्मन्तो महाबलाः ।
कृतास्त्रास्त्रविदां श्रेष्ठाः परस्परजयैषिणः ॥ 2 ॥
हेमजालपरिक्षिप्तैर्ध्वजवद्भिः पताकिभिः ।
तोयदस्वननिर्घोषैर्वाजियुक्तैर्महारथैः ॥ 3 ॥
तप्तकाञ्चनचित्राणि चापान्यमितविक्रमाः ।
विस्फारयन्तस्संहृष्टास्तटित्वन्त इवाम्बुदाः ॥ 4 ॥
जनन्यस्तु ततस्तेषां विदित्वा किङ्करान्हतान् ।
बभूवुश्शोकसम्भ्रान्तास्सबान्धवसुहृज्जनाः ॥ 5 ॥
ते परस्परसङ्घर्षात्तप्तकाञ्चनभूषणाः ।
अभिपेतुर्हनूमन्तं तोरणस्थमवस्थितम् ॥ 6 ॥
सृजन्तो बाणवृष्टिं ते रथगर्जितनिस्स्वनाः ।
वृष्टिमन्त इवाम्भोदा विचेरुर्नैऋताम्बुदाः ॥ 7 ॥
अवकीर्णस्ततस्ताभिर्हनुमान्शरवृष्टिभिः ।
अभवत्संवृताकारश्शैलराडिव वृष्टिभिः ॥ 8 ॥
स शरान्मोघयामास तेषामाशुचरः कपिः ।
रथवेगं च वीराणां विचरन्विमलेऽम्बरे ॥ 9 ॥
स तैः क्रीडन्धनुष्मद्भिर्व्योम्नि वीरः प्रकाशते ।
धनुष्मद्भिर्यथा मेघैर्मारुतः प्रभुरम्बरे ॥ 10 ॥
स कृत्वा निनदं घोरं त्रासयंस्तां महाचमूम् ।
चकार हनुमान्वेगं तेषु रक्षस्सु वीर्यवान् ॥ 11 ॥
तलेनाभ्यहनत्कांश्चित्पादैः कांश्चित्परन्तपः ।
मुष्टिनाभ्यहनत्कांश्चिन्नखैः कांश्चिद्व्यदारयत् ॥ 12 ॥
प्रममाथोरसा कांश्चिदूरुभ्यामपरान्कपिः ।
केचित्तस्य निनादेन तत्रैव पतिता भुवि ॥ 13 ॥
ततस्तेष्ववसन्नेषु भूमौ निपतितेषु च ।
तत्सैन्यमगमत्सर्वं दिशोदश भयार्दितम् ॥ 14 ॥
विनेदुर्विस्वरं नागा निपेतुर्भुवि वाजिनः ।
भग्ननीडध्वजच्छत्रैर्भूश्च कीर्णाऽभवद्रथैः ॥ 15 ॥
स्रवता रुधिरेणाथ स्रवन्त्यो दर्शिताः पथि ।
विविधैश्च स्वरैर्लङ्का ननाद विकृतं तदा ॥ 16 ॥
स तान्प्रवृद्धान्विनिहत्य राक्षसान् महाबलश्चण्डपराक्रमः कपिः ।
युयुत्सुरन्यैः पुनरेव राक्षसै स्तमेव वीरोऽभिजगाम तोरणम् ॥ 17 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे पञ्चचत्वारिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha pañcacatvāriṃśassargaḥ |
tataste rākṣasendreṇa coditā mantriṇassutāḥ |
niryayurbhavanāttasmātsaptasaptārcivarcasaḥ || 1 ||
mahābalaparīvārā dhanuṣmanto mahābalāḥ |
kṛtāstrāstravidāṃ śreṣṭhāḥ parasparajayaiṣiṇaḥ || 2 ||
hemajālaparikṣiptairdhvajavadbhiḥ patākibhiḥ |
toyadasvananirghoṣairvājiyuktairmahārathaiḥ || 3 ||
taptakāñcanacitrāṇi cāpānyamitavikramāḥ |
visphārayantassaṃhṛṣṭāstaṭitvanta ivāmbudāḥ || 4 ||
jananyastu tatasteṣāṃ viditvā kiṅkarānhatān |
babhūvuśśokasambhrāntāssabāndhavasuhṛjjanāḥ || 5 ||
te parasparasaṅgharṣāttaptakāñcanabhūṣaṇāḥ |
abhipeturhanūmantaṃ toraṇasthamavasthitam || 6 ||
sṛjanto bāṇavṛṣṭiṃ te rathagarjitanissvanāḥ |
vṛṣṭimanta ivāmbhodā vicerurnaiṛtāmbudāḥ || 7 ||
avakīrṇastatastābhirhanumānśaravṛṣṭibhiḥ |
abhavatsaṃvṛtākāraśśailarāḍiva vṛṣṭibhiḥ || 8 ||
sa śarānmoghayāmāsa teṣāmāśucaraḥ kapiḥ |
rathavegaṃ ca vīrāṇāṃ vicaranvimale'mbare || 9 ||
sa taiḥ krīḍandhanuṣmadbhirvyomni vīraḥ prakāśate |
dhanuṣmadbhiryathā meghairmārutaḥ prabhurambare || 10 ||
sa kṛtvā ninadaṃ ghoraṃ trāsayaṃstāṃ mahācamūm |
cakāra hanumānvegaṃ teṣu rakṣassu vīryavān || 11 ||
talenābhyahanatkāṃścitpādaiḥ kāṃścitparantapaḥ |
muṣṭinābhyahanatkāṃścinnakhaiḥ kāṃścidvyadārayat || 12 ||
pramamāthorasā kāṃścidūrubhyāmaparānkapiḥ |
kecittasya ninādena tatraiva patitā bhuvi || 13 ||
tatasteṣvavasanneṣu bhūmau nipatiteṣu ca |
tatsainyamagamatsarvaṃ diśodaśa bhayārditam || 14 ||
vinedurvisvaraṃ nāgā nipeturbhuvi vājinaḥ |
bhagnanīḍadhvajacchatrairbhūśca kīrṇā'bhavadrathaiḥ || 15 ||
sravatā rudhireṇātha sravantyo darśitāḥ pathi |
vividhaiśca svarairlaṅkā nanāda vikṛtaṃ tadā || 16 ||
sa tānpravṛddhānvinihatya rākṣasān mahābalaścaṇḍaparākramaḥ kapiḥ |
yuyutsuranyaiḥ punareva rākṣasai stameva vīro'bhijagāma toraṇam || 17 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe pañcacatvāriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.