Patanjali Yoga Sutrani - 1 (samadhi Pada) — Sinhala Script

අථ සමාධිපාදඃ .

අථ යෝගානුශාසනම් .. 1 ..

යෝගශ්චිත්තවෘත්ති නිරෝධඃ .. 2 ..

තදා ද්රෂ්ටුඃ ස්වරූපේ(අ)වස්ථානම් .. 3 ..

වෘත්ති සාරූප්යමිතරත්ර .. 4 ..

වෘත්තයඃ පඤ්චතය්යඃ ක්ලිෂ්ටා(අ)ක්ලිෂ්ටාඃ .. 5 ..

ප්රමාණ විපර්යය විකල්ප නිද්රා ස්මෘතයඃ .. 6 ..

ප්රත්යක්ෂානුමානාගමාඃ ප්රමාණානි .. 7 ..

විපර්යයෝ මිථ්යාජ්ඤානමතද්රූප ප්රතිෂ්ඨම් .. 8 ..

ශබ්දජ්ඤානානුපාතී වස්තුශූන්යෝ විකල්පඃ .. 9 ..

අභාව ප්රත්යයාලම්බනා වෘත්තිර්නිද්රා .. 10 ..

අනුභූත විෂයාසම්ප්රමෝෂඃ ස්මෘතිඃ .. 11 ..

අභ්යාස වෛරාග්යාභ්යාං තන්නිරෝධඃ .. 12 ..

තත්ර ස්ථිතෞ යත්නෝ(අ)භ්යාසඃ .. 13 ..

ස තු දීර්ඝකාල නෛරන්තර්ය සත්කාරාසේවිතෝ දෘඪභූමිඃ .. 14 ..

දෘෂ්ටානුශ්රවික විෂය විතෘෂ්ණස්ය වශීකාරසඤ්ජ්ඤා වෛරාග්යම් .. 15 ..

තත්පරං පුරුෂඛ්යාතේ-ර්ගුණවෛතෘෂ්ණ්යම් .. 16 ..

විතර්ක විචාරානන්දාස්මිතාරූපානුගමාත් සම්ප්රජ්ඤාතඃ .. 17 ..

විරාමප්රත්යයාභ්යාසපූර්වඃ සංස්කාරශේෂෝ(අ)න්යඃ .. 18 ..

භවප්රත්යයෝ විදේහප්රකෘතිලයානාම් .. 19 ..

ශ්රද්ධා වීර්ය ස්මෘති සමාධිප්රජ්ඤා පූර්වක ඉතරේෂාම් .. 20 ..

තීව්රසංවේගානාමාසන්නඃ .. 21 ..

මෘදුමධ්යාධිමාත්රත්වාත්තතෝ(අ)පි විශේෂඃ .. 22 ..

ඊශ්වරප්රණිධානාද්වා .. 23 ..

ක්ලේශ කර්ම විපාකාශයෛරපරාමෘෂ්ටඃ පුරුෂවිශේෂ ඊශ්වරඃ .. 24 ..

තත්ර නිරතිශයං සර්වජ්ඤබීජම් .. 25 ..

ස ඒෂඃ පූර්වේෂාමපි ගුරුඃ කාලේනානවච්ඡේදාත් .. 26 ..

තස්ය වාචකඃ ප්රණවඃ .. 27 ..

තජ්ජපස්තදර්ථභාවනම් .. 28 ..

තතඃ ප්රත්යක්චේතනාධිගමෝ(අ)ප්යන්තරායාභාවශ්ච .. 29 ..

ව්යාධි ස්ත්යාන සංශය ප්රමාදාලස්යාවිරති භ්රාන්ති

දර්ශනාලබ්ධභූමිකත්වානවස්ථිතත්වානි චිත්තවික්ෂේපාස්තේං(අ)තරායාඃ .. 30 ..

දුඃඛ දෞර්මනස්යාඞ්ගමේජයත්ව ශ්වාසප්රශ්වාසා වික්ෂේපසහභුවඃ .. 31 ..

තත්ප්රතිෂේධාර්ථමේකතත්ත්වාභ්යාසඃ .. 32 ..

මෛත්රී කරුණා මුදිතෝපේක්ෂාණාං සුඛ දුඃඛ පුණ්යාපුණ්ය විෂයාණාම්-භාවනාතශ්චිත්තප්රසාදනම් .. 33 ..

ප්රච්ඡර්දන විධාරණාභ්යාං වා ප්රාණස්ය .. 34 ..

විෂයවතී වා ප්රවෘත්තිරුත්පන්නා මනසඃ ස්ථිති නිබන්ධිනී .. 35 ..

විශෝකා වා ජ්යෝතිෂ්මතී .. 36 ..

වීතරාග විෂයං වා චිත්තම් .. 37 ..

ස්වප්න නිද්රා ජ්ඤානාලම්බනං වා .. 38 ..

යථාභිමතධ්යානාද්වා .. 39 ..

පරමාණු පරම මහත්ත්වාන්තෝ(අ)ස්ය වශීකාරඃ .. 40 ..

ක්ෂීණවෘත්තේරභිජාතස්යේව මණේර්ග්රහීතෘග්රහණ ග්රාහ්යේෂු තත්ස්ථ තදඤ්ජනතා සමාපත්තිඃ .. 41 ..

තත්ර ශබ්දාර්ථ ජ්ඤාන විකල්පෛඃ සඞ්කීර්ණා සවිතර්කා සමාපත්තිඃ .. 42 ..

ස්මෘති පරිශුද්ධෞ ස්වරූප ශූන්යේවාර්ථ මාත්රනිර්භාසා නිර්විතර්කා .. 43 ..

ඒතයෛව සවිචාරා නිර්විචාරා ච සූක්ෂ්මවිෂයා ව්යාඛ්යාතා .. 44 ..

සූක්ෂ්ම විෂයත්වං චාලිඞ්ගපර්යවසානම් .. 45 ..

තා ඒව සබීජඃ සමාධිඃ .. 46 ..

නිර්විචාර වෛශාරාද්යේ(අ)ධ්යාත්මප්රසාදඃ .. 47 ..

ඍතම්භරා තත්ර ප්රජ්ඤා .. 48 ..

ශ්රුතානුමාන ප්රජ්ඤාභ්යාමන්යවිෂයා විශේෂාර්ථත්වාත් .. 49 ..

තජ්ජඃ සංස්කාරෝ(අ)න්යසංස්කාර ප්රතිබන්ධී .. 50 ..

තස්යාපි නිරෝධේ සර්වනිරෝධාන්නිර්බීජස්සමාධිඃ .. 51 ..

ඉති පාතඤ්ජලයෝගදර්ශනේ සමාධිපාදෝ නාම ප්රථමඃ පාදඃ .

Roman (IAST) Transliteration

atha samādhipādaḥ |

atha yogānuśāsanam || 1 ||

yogaścittavṛtti nirodhaḥ || 2 ||

tadā draṣṭuḥ svarūpe'vasthānam || 3 ||

vṛtti sārūpyamitaratra || 4 ||

vṛttayaḥ pañcatayyaḥ kliṣṭā'kliṣṭāḥ || 5 ||

pramāṇa viparyaya vikalpa nidrā smṛtayaḥ || 6 ||

pratyakṣānumānāgamāḥ pramāṇāni || 7 ||

viparyayo mithyājñānamatadrūpa pratiṣṭham || 8 ||

śabdajñānānupātī vastuśūnyo vikalpaḥ || 9 ||

abhāva pratyayālambanā vṛttirnidrā || 10 ||

anubhūta viṣayāsampramoṣaḥ smṛtiḥ || 11 ||

abhyāsa vairāgyābhyāṃ tannirodhaḥ || 12 ||

tatra sthitau yatno'bhyāsaḥ || 13 ||

sa tu dīrghakāla nairantarya satkārāsevito dṛḍhabhūmiḥ || 14 ||

dṛṣṭānuśravika viṣaya vitṛṣṇasya vaśīkārasañjñā vairāgyam || 15 ||

tatparaṃ puruṣakhyāte-rguṇavaitṛṣṇyam || 16 ||

vitarka vicārānandāsmitārūpānugamāt samprajñātaḥ || 17 ||

virāmapratyayābhyāsapūrvaḥ saṃskāraśeṣo'nyaḥ || 18 ||

bhavapratyayo videhaprakṛtilayānām || 19 ||

śraddhā vīrya smṛti samādhiprajñā pūrvaka itareṣām || 20 ||

tīvrasaṃvegānāmāsannaḥ || 21 ||

mṛdumadhyādhimātratvāttato'pi viśeṣaḥ || 22 ||

īśvarapraṇidhānādvā || 23 ||

kleśa karma vipākāśayairaparāmṛṣṭaḥ puruṣaviśeṣa īśvaraḥ || 24 ||

tatra niratiśayaṃ sarvajñabījam || 25 ||

sa eṣaḥ pūrveṣāmapi guruḥ kālenānavacchedāt || 26 ||

tasya vācakaḥ praṇavaḥ || 27 ||

tajjapastadarthabhāvanam || 28 ||

tataḥ pratyakcetanādhigamo'pyantarāyābhāvaśca || 29 ||

vyādhi styāna saṃśaya pramādālasyāvirati bhrānti

darśanālabdhabhūmikatvānavasthitatvāni cittavikṣepāsteṃ'tarāyāḥ || 30 ||

duḥkha daurmanasyāṅgamejayatva śvāsapraśvāsā vikṣepasahabhuvaḥ || 31 ||

tatpratiṣedhārthamekatattvābhyāsaḥ || 32 ||

maitrī karuṇā muditopekṣāṇāṃ sukha duḥkha puṇyāpuṇya viṣayāṇām-bhāvanātaścittaprasādanam || 33 ||

pracchardana vidhāraṇābhyāṃ vā prāṇasya || 34 ||

viṣayavatī vā pravṛttirutpannā manasaḥ sthiti nibandhinī || 35 ||

viśokā vā jyotiṣmatī || 36 ||

vītarāga viṣayaṃ vā cittam || 37 ||

svapna nidrā jñānālambanaṃ vā || 38 ||

yathābhimatadhyānādvā || 39 ||

paramāṇu parama mahattvānto'sya vaśīkāraḥ || 40 ||

kṣīṇavṛtterabhijātasyeva maṇergrahītṛgrahaṇa grāhyeṣu tatstha tadañjanatā samāpattiḥ || 41 ||

tatra śabdārtha jñāna vikalpaiḥ saṅkīrṇā savitarkā samāpattiḥ || 42 ||

smṛti pariśuddhau svarūpa śūnyevārtha mātranirbhāsā nirvitarkā || 43 ||

etayaiva savicārā nirvicārā ca sūkṣmaviṣayā vyākhyātā || 44 ||

sūkṣma viṣayatvaṃ cāliṅgaparyavasānam || 45 ||

tā eva sabījaḥ samādhiḥ || 46 ||

nirvicāra vaiśārādye'dhyātmaprasādaḥ || 47 ||

ṛtambharā tatra prajñā || 48 ||

śrutānumāna prajñābhyāmanyaviṣayā viśeṣārthatvāt || 49 ||

tajjaḥ saṃskāro'nyasaṃskāra pratibandhī || 50 ||

tasyāpi nirodhe sarvanirodhānnirbījassamādhiḥ || 51 ||

iti pātañjalayogadarśane samādhipādo nāma prathamaḥ pādaḥ |

Sanskrit — Devanagari (original)

अथ समाधिपादः ।

अथ योगानुशासनम् ॥ 1 ॥

योगश्चित्तवृत्ति निरोधः ॥ 2 ॥

तदा द्रष्टुः स्वरूपेऽवस्थानम् ॥ 3 ॥

वृत्ति सारूप्यमितरत्र ॥ 4 ॥

वृत्तयः पञ्चतय्यः क्लिष्टाऽक्लिष्टाः ॥ 5 ॥

प्रमाण विपर्यय विकल्प निद्रा स्मृतयः ॥ 6 ॥

प्रत्यक्षानुमानागमाः प्रमाणानि ॥ 7 ॥

विपर्ययो मिथ्याज्ञानमतद्रूप प्रतिष्ठम् ॥ 8 ॥

शब्दज्ञानानुपाती वस्तुशून्यो विकल्पः ॥ 9 ॥

अभाव प्रत्ययालम्बना वृत्तिर्निद्रा ॥ 10 ॥

अनुभूत विषयासम्प्रमोषः स्मृतिः ॥ 11 ॥

अभ्यास वैराग्याभ्यां तन्निरोधः ॥ 12 ॥

तत्र स्थितौ यत्नोऽभ्यासः ॥ 13 ॥

स तु दीर्घकाल नैरन्तर्य सत्कारासेवितो दृढभूमिः ॥ 14 ॥

दृष्टानुश्रविक विषय वितृष्णस्य वशीकारसञ्ज्ञा वैराग्यम् ॥ 15 ॥

तत्परं पुरुषख्याते-र्गुणवैतृष्ण्यम् ॥ 16 ॥

वितर्क विचारानन्दास्मितारूपानुगमात् सम्प्रज्ञातः ॥ 17 ॥

विरामप्रत्ययाभ्यासपूर्वः संस्कारशेषोऽन्यः ॥ 18 ॥

भवप्रत्ययो विदेहप्रकृतिलयानाम् ॥ 19 ॥

श्रद्धा वीर्य स्मृति समाधिप्रज्ञा पूर्वक इतरेषाम् ॥ 20 ॥

तीव्रसंवेगानामासन्नः ॥ 21 ॥

मृदुमध्याधिमात्रत्वात्ततोऽपि विशेषः ॥ 22 ॥

ईश्वरप्रणिधानाद्वा ॥ 23 ॥

क्लेश कर्म विपाकाशयैरपरामृष्टः पुरुषविशेष ईश्वरः ॥ 24 ॥

तत्र निरतिशयं सर्वज्ञबीजम् ॥ 25 ॥

स एषः पूर्वेषामपि गुरुः कालेनानवच्छेदात् ॥ 26 ॥

तस्य वाचकः प्रणवः ॥ 27 ॥

तज्जपस्तदर्थभावनम् ॥ 28 ॥

ततः प्रत्यक्चेतनाधिगमोऽप्यन्तरायाभावश्च ॥ 29 ॥

व्याधि स्त्यान संशय प्रमादालस्याविरति भ्रान्ति

दर्शनालब्धभूमिकत्वानवस्थितत्वानि चित्तविक्षेपास्तेंऽतरायाः ॥ 30 ॥

दुःख दौर्मनस्याङ्गमेजयत्व श्वासप्रश्वासा विक्षेपसहभुवः ॥ 31 ॥

तत्प्रतिषेधार्थमेकतत्त्वाभ्यासः ॥ 32 ॥

मैत्री करुणा मुदितोपेक्षाणां सुख दुःख पुण्यापुण्य विषयाणाम्-भावनातश्चित्तप्रसादनम् ॥ 33 ॥

प्रच्छर्दन विधारणाभ्यां वा प्राणस्य ॥ 34 ॥

विषयवती वा प्रवृत्तिरुत्पन्ना मनसः स्थिति निबन्धिनी ॥ 35 ॥

विशोका वा ज्योतिष्मती ॥ 36 ॥

वीतराग विषयं वा चित्तम् ॥ 37 ॥

स्वप्न निद्रा ज्ञानालम्बनं वा ॥ 38 ॥

यथाभिमतध्यानाद्वा ॥ 39 ॥

परमाणु परम महत्त्वान्तोऽस्य वशीकारः ॥ 40 ॥

क्षीणवृत्तेरभिजातस्येव मणेर्ग्रहीतृग्रहण ग्राह्येषु तत्स्थ तदञ्जनता समापत्तिः ॥ 41 ॥

तत्र शब्दार्थ ज्ञान विकल्पैः सङ्कीर्णा सवितर्का समापत्तिः ॥ 42 ॥

स्मृति परिशुद्धौ स्वरूप शून्येवार्थ मात्रनिर्भासा निर्वितर्का ॥ 43 ॥

एतयैव सविचारा निर्विचारा च सूक्ष्मविषया व्याख्याता ॥ 44 ॥

सूक्ष्म विषयत्वं चालिङ्गपर्यवसानम् ॥ 45 ॥

ता एव सबीजः समाधिः ॥ 46 ॥

निर्विचार वैशाराद्येऽध्यात्मप्रसादः ॥ 47 ॥

ऋतम्भरा तत्र प्रज्ञा ॥ 48 ॥

श्रुतानुमान प्रज्ञाभ्यामन्यविषया विशेषार्थत्वात् ॥ 49 ॥

तज्जः संस्कारोऽन्यसंस्कार प्रतिबन्धी ॥ 50 ॥

तस्यापि निरोधे सर्वनिरोधान्निर्बीजस्समाधिः ॥ 51 ॥

इति पातञ्जलयोगदर्शने समाधिपादो नाम प्रथमः पादः ।