Meaning —
⏳ The meaning of this text is being prepared (AI translation with an accuracy check). This usually takes a few minutes — this page will refresh when it is ready.
The meaning is ready. Show it.
The meaning could not be prepared right now.
A translation in is not yet available for this text.
The original text and transliteration are shown below.
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ द्विनवतितमस्सर्गः ।
Shloka 1
रुधिरक्लिन्नगात्रस्तुलक्ष्मणःशुभलक्षणः ।
बभूवहृष्टस्तंहत्वाशक्रजेतारमाहवे ॥ 1 ॥
बभूवहृष्टस्तंहत्वाशक्रजेतारमाहवे ॥ 1 ॥
rudhiraklinnagātrastulakṣmaṇaḥśubhalakṣaṇaḥ |
babhūvahṛṣṭastaṃhatvāśakrajetāramāhave || 1 ||
babhūvahṛṣṭastaṃhatvāśakrajetāramāhave || 1 ||
Shloka 2
ततःसजाम्बवन्तञ्चहनूमन्तञ्चवीर्यवान् ।
सन्निपत्यमहातेजास्तांश्चसर्वान्वनौकसः ॥ 2 ॥
सन्निपत्यमहातेजास्तांश्चसर्वान्वनौकसः ॥ 2 ॥
tataḥsajāmbavantañcahanūmantañcavīryavān |
sannipatyamahātejāstāṃścasarvānvanaukasaḥ || 2 ||
sannipatyamahātejāstāṃścasarvānvanaukasaḥ || 2 ||
Shloka 3
आजगामततःशीघ्रंयत्रसुग्रीवराघवौ ।
विभीषणमवष्टभ्यहनूमन्तञ्चलक्ष्मणः ॥ 3 ॥
विभीषणमवष्टभ्यहनूमन्तञ्चलक्ष्मणः ॥ 3 ॥
ājagāmatataḥśīghraṃyatrasugrīvarāghavau |
vibhīṣaṇamavaṣṭabhyahanūmantañcalakṣmaṇaḥ || 3 ||
vibhīṣaṇamavaṣṭabhyahanūmantañcalakṣmaṇaḥ || 3 ||
Shloka 4
ततोराममभिक्रम्यसौमित्रिरभिवाद्य च ।
तस्थौभ्रातृसमीपस्थःशक्रस्येन्द्रानुजोयथा ॥ 4 ॥
तस्थौभ्रातृसमीपस्थःशक्रस्येन्द्रानुजोयथा ॥ 4 ॥
tatorāmamabhikramyasaumitrirabhivādya ca |
tasthaubhrātṛsamīpasthaḥśakrasyendrānujoyathā || 4 ||
tasthaubhrātṛsamīpasthaḥśakrasyendrānujoyathā || 4 ||
Shloka 5
निष्टनन्निवचागत्यराघवायमहात्मने ।
आचचक्षेतदावीरोघोरमिन्द्रजितोवधम् ॥ 5 ॥
आचचक्षेतदावीरोघोरमिन्द्रजितोवधम् ॥ 5 ॥
niṣṭanannivacāgatyarāghavāyamahātmane |
ācacakṣetadāvīroghoramindrajitovadham || 5 ||
ācacakṣetadāvīroghoramindrajitovadham || 5 ||
Shloka 6
रावणेस्तुशिरश्छिन्नंलक्ष्मणेनमहात्मना ।
न्यवेदयतरामायतदाहृष्टोविभीषणः ॥ 6 ॥
न्यवेदयतरामायतदाहृष्टोविभीषणः ॥ 6 ॥
rāvaṇestuśiraśchinnaṃlakṣmaṇenamahātmanā |
nyavedayatarāmāyatadāhṛṣṭovibhīṣaṇaḥ || 6 ||
nyavedayatarāmāyatadāhṛṣṭovibhīṣaṇaḥ || 6 ||
Shloka 7
श्रुत्वैवतुमहावीर्योलक्षणनेन्द्रजिद्वधम् ।
प्रहर्षमतुलंलेभेवाक्यञ्चेदमुवाच ह ॥ 7 ॥
प्रहर्षमतुलंलेभेवाक्यञ्चेदमुवाच ह ॥ 7 ॥
śrutvaivatumahāvīryolakṣaṇanendrajidvadham |
praharṣamatulaṃlebhevākyañcedamuvāca ha || 7 ||
praharṣamatulaṃlebhevākyañcedamuvāca ha || 7 ||
Shloka 8
साधुलक्ष्मणतुष्टोऽस्मिकर्मचासुकरङ्कृतम् ।
रावणेर्हिविनाशेनजितमुत्यपधारय ॥ 8 ॥
रावणेर्हिविनाशेनजितमुत्यपधारय ॥ 8 ॥
sādhulakṣmaṇatuṣṭo'smikarmacāsukaraṅkṛtam |
rāvaṇerhivināśenajitamutyapadhāraya || 8 ||
rāvaṇerhivināśenajitamutyapadhāraya || 8 ||
Shloka 9
स तंशिरस्युपाघ्रायलक्ष्मणङ्कीर्तिवर्धनम् ।
लज्जमानम्बलात्स्नेहादङ्गमारोप्यवीर्यवान् ॥ 9 ॥
लज्जमानम्बलात्स्नेहादङ्गमारोप्यवीर्यवान् ॥ 9 ॥
sa taṃśirasyupāghrāyalakṣmaṇaṅkīrtivardhanam |
lajjamānambalātsnehādaṅgamāropyavīryavān || 9 ||
lajjamānambalātsnehādaṅgamāropyavīryavān || 9 ||
Shloka 10
उपवेश्यतमुत्सङ्गेपरिष्वज्यावपीडितम् ।
भ्रातरंलक्ष्मणंस्निग्धम्पुनःपुनरुदैक्षत ॥ 10 ॥
भ्रातरंलक्ष्मणंस्निग्धम्पुनःपुनरुदैक्षत ॥ 10 ॥
upaveśyatamutsaṅgepariṣvajyāvapīḍitam |
bhrātaraṃlakṣmaṇaṃsnigdhampunaḥpunarudaikṣata || 10 ||
bhrātaraṃlakṣmaṇaṃsnigdhampunaḥpunarudaikṣata || 10 ||
Shloka 11
शल्यसम्पीडितंशस्तन्निःश्वसन्तन्तुंलक्ष्मणम् ।
रामस्तुदुःखसन्तप्तन्तन्तुनिःश्वासपीडितम् ॥ 11 ॥
रामस्तुदुःखसन्तप्तन्तन्तुनिःश्वासपीडितम् ॥ 11 ॥
śalyasampīḍitaṃśastanniḥśvasantantuṃlakṣmaṇam |
rāmastuduḥkhasantaptantantuniḥśvāsapīḍitam || 11 ||
rāmastuduḥkhasantaptantantuniḥśvāsapīḍitam || 11 ||
Shloka 12
मूर्ध्निचैनमुपाघ्रायभूयःसंस्पृश्य च त्वरन् ।
उवाचलक्ष्मणंवाक्यमाश्वास्यपुरुषर्षभः ॥ 12 ॥
उवाचलक्ष्मणंवाक्यमाश्वास्यपुरुषर्षभः ॥ 12 ॥
mūrdhnicainamupāghrāyabhūyaḥsaṃspṛśya ca tvaran |
uvācalakṣmaṇaṃvākyamāśvāsyapuruṣarṣabhaḥ || 12 ||
uvācalakṣmaṇaṃvākyamāśvāsyapuruṣarṣabhaḥ || 12 ||
Shloka 13
कृतम्परमकल्याणङ्कर्मदुष्करकर्मणा ।
अद्यमन्येहतेपुत्रेरावणन्निहतंयुधि ॥ 13 ॥
अद्यमन्येहतेपुत्रेरावणन्निहतंयुधि ॥ 13 ॥
kṛtamparamakalyāṇaṅkarmaduṣkarakarmaṇā |
adyamanyehateputrerāvaṇannihataṃyudhi || 13 ||
adyamanyehateputrerāvaṇannihataṃyudhi || 13 ||
Shloka 14
अद्याहंविजयीशत्रौहतेतस्मिन् दुरात्मनि ।
रावणस्यनृशंसस्यदिष्ट्यावीरत्वयारणे ॥ 14 ॥
रावणस्यनृशंसस्यदिष्ट्यावीरत्वयारणे ॥ 14 ॥
adyāhaṃvijayīśatrauhatetasmin durātmani |
rāvaṇasyanṛśaṃsasyadiṣṭyāvīratvayāraṇe || 14 ||
rāvaṇasyanṛśaṃsasyadiṣṭyāvīratvayāraṇe || 14 ||
Shloka 15
छिन्नोहिदक्षिणोबाहुः स हितस्यव्यपाश्रयः ।
विभीषणहनूमद्भ्याङ्कृतङ्कर्ममहद्रणे ॥ 15 ॥
विभीषणहनूमद्भ्याङ्कृतङ्कर्ममहद्रणे ॥ 15 ॥
chinnohidakṣiṇobāhuḥ sa hitasyavyapāśrayaḥ |
vibhīṣaṇahanūmadbhyāṅkṛtaṅkarmamahadraṇe || 15 ||
vibhīṣaṇahanūmadbhyāṅkṛtaṅkarmamahadraṇe || 15 ||
Shloka 16
अहोरात्रैस्त्रिभिर्वीरःकथञ्चितवन्दिपातितः ।
विरमित्रःकृतोऽस्म्यद्यनिर्यास्यतिहिरावणः ॥ 16 ॥
विरमित्रःकृतोऽस्म्यद्यनिर्यास्यतिहिरावणः ॥ 16 ॥
ahorātraistribhirvīraḥkathañcitavandipātitaḥ |
viramitraḥkṛto'smyadyaniryāsyatihirāvaṇaḥ || 16 ||
viramitraḥkṛto'smyadyaniryāsyatihirāvaṇaḥ || 16 ||
Shloka 17
बलव्यूहेनमहताश्रुत्वापुत्त्रन्निपातितम् ।
तम्पुत्रवधसन्तप्तन्निर्यान्तंराक्षसाधिपम् ॥ 17 ॥
तम्पुत्रवधसन्तप्तन्निर्यान्तंराक्षसाधिपम् ॥ 17 ॥
balavyūhenamahatāśrutvāputtrannipātitam |
tamputravadhasantaptanniryāntaṃrākṣasādhipam || 17 ||
tamputravadhasantaptanniryāntaṃrākṣasādhipam || 17 ||
Shloka 18
बलेनावृत्यमहतानिहनिष्यामिदुर्जयम् ।
त्वयालक्ष्मणनाथेनसीता च पृथिवी च मे ॥ 18 ॥
त्वयालक्ष्मणनाथेनसीता च पृथिवी च मे ॥ 18 ॥
balenāvṛtyamahatānihaniṣyāmidurjayam |
tvayālakṣmaṇanāthenasītā ca pṛthivī ca me || 18 ||
tvayālakṣmaṇanāthenasītā ca pṛthivī ca me || 18 ||
Shloka 19
न दुष्प्रापाहतेतस्मिन् शक्रजेतरिचाहवे ।
सतम्भ्रातरमाश्वास्यपरिष्वज्य च राघवः ॥ 19 ॥
सतम्भ्रातरमाश्वास्यपरिष्वज्य च राघवः ॥ 19 ॥
na duṣprāpāhatetasmin śakrajetaricāhave |
satambhrātaramāśvāsyapariṣvajya ca rāghavaḥ || 19 ||
satambhrātaramāśvāsyapariṣvajya ca rāghavaḥ || 19 ||
Shloka 20
रामःसुषेणम्मुदितस्समाभाष्येदमब्रवीत् ।
सशल्योऽयम्महाप्राज्ञस्सौमित्रिर्मित्रवत्सलः ॥ 20 ॥
सशल्योऽयम्महाप्राज्ञस्सौमित्रिर्मित्रवत्सलः ॥ 20 ॥
rāmaḥsuṣeṇammuditassamābhāṣyedamabravīt |
saśalyo'yammahāprājñassaumitrirmitravatsalaḥ || 20 ||
saśalyo'yammahāprājñassaumitrirmitravatsalaḥ || 20 ||
Shloka 21
यथाभवतिसुस्वस्थस्तथात्वंसमुपाचर ।
विशल्यःक्रियताङ्क्षिप्रंसौमित्रिस्सविभीषणः ॥ 21 ॥
विशल्यःक्रियताङ्क्षिप्रंसौमित्रिस्सविभीषणः ॥ 21 ॥
yathābhavatisusvasthastathātvaṃsamupācara |
viśalyaḥkriyatāṅkṣipraṃsaumitrissavibhīṣaṇaḥ || 21 ||
viśalyaḥkriyatāṅkṣipraṃsaumitrissavibhīṣaṇaḥ || 21 ||
Shloka 22
ऋक्ष्वानरसैन्यानांशूराणान्द्रुमयोधिनाम् ।
येचाप्यन्येऽत्रयुध्यन्तिसशल्याव्रणिनस्तथा ॥ 22 ॥
येचाप्यन्येऽत्रयुध्यन्तिसशल्याव्रणिनस्तथा ॥ 22 ॥
ṛkṣvānarasainyānāṃśūrāṇāndrumayodhinām |
yecāpyanye'trayudhyantisaśalyāvraṇinastathā || 22 ||
yecāpyanye'trayudhyantisaśalyāvraṇinastathā || 22 ||
Shloka 23
तेऽपिसर्वेप्रयत्नेनक्रियन्तांसुखिनस्तथा ।
एवमुक्तस्तुरामेणमहात्माहरियूथपः ॥ 23 ॥
एवमुक्तस्तुरामेणमहात्माहरियूथपः ॥ 23 ॥
te'pisarveprayatnenakriyantāṃsukhinastathā |
evamuktasturāmeṇamahātmāhariyūthapaḥ || 23 ||
evamuktasturāmeṇamahātmāhariyūthapaḥ || 23 ||
Shloka 24
लक्ष्मणायदरौनस्तस्सुषेणःपरमौषधम् ।
स तस्यगन्धमाघ्रायविशल्यस्समपद्यत ॥ 24 ॥
स तस्यगन्धमाघ्रायविशल्यस्समपद्यत ॥ 24 ॥
lakṣmaṇāyadaraunastassuṣeṇaḥparamauṣadham |
sa tasyagandhamāghrāyaviśalyassamapadyata || 24 ||
sa tasyagandhamāghrāyaviśalyassamapadyata || 24 ||
Shloka 25
तदानिर्वेदनश्चैवसंरूढव्रणएव च ।
विभीषणमुखानां च सुहृदांराघवाज्नाया ॥ 25 ॥
विभीषणमुखानां च सुहृदांराघवाज्नाया ॥ 25 ॥
tadānirvedanaścaivasaṃrūḍhavraṇaeva ca |
vibhīṣaṇamukhānāṃ ca suhṛdāṃrāghavājnāyā || 25 ||
vibhīṣaṇamukhānāṃ ca suhṛdāṃrāghavājnāyā || 25 ||
Shloka 26
सर्ववानरमुख्यानाञ्चिकित्सामकरोत्तदा ।
ततःप्रकृतिमापन्नोहृतशल्योगतव्यथः ॥ 26 ॥
ततःप्रकृतिमापन्नोहृतशल्योगतव्यथः ॥ 26 ॥
sarvavānaramukhyānāñcikitsāmakarottadā |
tataḥprakṛtimāpannohṛtaśalyogatavyathaḥ || 26 ||
tataḥprakṛtimāpannohṛtaśalyogatavyathaḥ || 26 ||
Shloka 27
सौमित्रिर्मुदितस्तत्र क्षणेन विगतज्वरः ।
तदैवरामःप्लवगाधिपस्तथाविभीषणश्चर्क्षपतिश्चजाम्बवान् ।
आवेक्ष्यसौमित्रिमरोगमुथतितम्मुदाससैन्यास्सुचिरञ्जहर्षिरे ॥ 27 ॥
तदैवरामःप्लवगाधिपस्तथाविभीषणश्चर्क्षपतिश्चजाम्बवान् ।
आवेक्ष्यसौमित्रिमरोगमुथतितम्मुदाससैन्यास्सुचिरञ्जहर्षिरे ॥ 27 ॥
saumitrirmuditastatra kṣaṇena vigatajvaraḥ |
tadaivarāmaḥplavagādhipastathāvibhīṣaṇaścarkṣapatiścajāmbavān |
āvekṣyasaumitrimarogamuthatitammudāsasainyāssucirañjaharṣire || 27 ||
tadaivarāmaḥplavagādhipastathāvibhīṣaṇaścarkṣapatiścajāmbavān |
āvekṣyasaumitrimarogamuthatitammudāsasainyāssucirañjaharṣire || 27 ||
Shloka 28
अपूजयत्कर्म स लक्ष्मणस्यसुदुष्करन्दाशरथिर्महात्मा ।
बभूवहृष्टोवानरेन्द्रोनिशम्यतंशक्रजितन्निपातितम् ॥ 28 ॥
बभूवहृष्टोवानरेन्द्रोनिशम्यतंशक्रजितन्निपातितम् ॥ 28 ॥
apūjayatkarma sa lakṣmaṇasyasuduṣkarandāśarathirmahātmā |
babhūvahṛṣṭovānarendroniśamyataṃśakrajitannipātitam || 28 ||
babhūvahṛṣṭovānarendroniśamyataṃśakrajitannipātitam || 28 ||
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे द्विनवतितमस्सर्गः ॥