Uddhavagita - Asshtamo'dhyayah — Oriya Script

ଅଥାସ୍ଶ୍ଟମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ।

ସୁଖଂ ଐନ୍ଦ୍ରିଯକଂ ରାଜନ୍ ସ୍ଵର୍ଗେ ନରକଃ ଏଵ ଚ ।

ଦେହିନଃ ଯତ୍ ଯଥା ଦୁଃଖଂ ତସ୍ମାତ୍ ନ ଇଚ୍ଛେତ ତତ୍ ବୁଧାଃ ॥ 1॥

ଗ୍ରାସଂ ସୁମୃଷ୍ଟଂ ଵିରସଂ ମହାନ୍ତଂ ସ୍ତୋକଂ ଏଵ ଵା ।

ଯଦୃଚ୍ଛଯା ଏଵ ଅପତିତଂ ଗ୍ରସେତ୍ ଆଜଗରଃ ଅକ୍ରିଯଃ ॥ 2॥

ଶଯୀତ ଅହାନି ଭୂରୀଣି ନିରାହାରଃ ଅନୁପକ୍ରମଃ ।

ଯଦି ନ ଉପନମେତ୍ ଗ୍ରାସଃ ମହାହିଃ ଇଵ ଦିଷ୍ଟଭୁକ୍ ॥ 3॥

ଓଜଃ ସହୋବଲଯୁତଂ ବିଭ୍ରତ୍ ଦେହଂ ଅକର୍ମକମ୍ ।

ଶଯାନଃ ଵୀତନିଦ୍ରଃ ଚ ନେହେତ ଇନ୍ଦ୍ରିଯଵାନ୍ ଅପି ॥ 4॥

ମୁନିଃ ପ୍ରସନ୍ନଗମ୍ଭୀରଃ ଦୁର୍ଵିଗାହ୍ଯଃ ଦୁରତ୍ଯଯଃ ।

ଅନନ୍ତପାରଃ ହି ଅକ୍ଷୋଭ୍ଯଃ ସ୍ତିମିତ ଉଦଃ ଇଵ ଅର୍ଣଵଃ ॥ 5॥

ସମୃଦ୍ଧକାମଃ ହୀନଃ ଵା ନାରାଯଣପରଃ ମୁନିଃ ।

ନ ଉତ୍ସର୍ପେତ ନ ଶୁଷ୍ଯେତ ସରିଦ୍ଭିଃ ଇଵ ସାଗରଃ ॥ 6॥

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ତ୍ରିଯଂ ଦେଵମାଯାଂ ତତ୍ ଭାଵୈଃ ଅଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ।

ପ୍ରଲୋଭିତଃ ପତତି ଅନ୍ଧେ ତମସି ଅଗ୍ନୌ ପତଙ୍ଗଵତ୍ ॥ 7॥

ଯୋଷିତ୍ ହିରଣ୍ଯ ଆଭରଣ ଅମ୍ବରାଦି

ଦ୍ରଵ୍ଯେଷୁ ମାଯାରଚିତେଷୁ ମୂଢଃ ।

ପ୍ରଲୋଭିତାତ୍ମା ହି ଉପଭୋଗବୁଦ୍ଧ୍ଯା

ପତଙ୍ଗଵତ୍ ନଶ୍ଯତି ନଷ୍ଟଦୃଷ୍ଟିଃ ॥ 8॥

ସ୍ତୋକଂ ସ୍ତୋକଂ ଗ୍ରସେତ୍ ଗ୍ରାସଂ ଦେହଃ ଵର୍ତେତ ଯାଵତା ।

ଗୃହାନ୍ ଅହିଂସତ୍ ନ ଆତିଷ୍ଠେତ୍ ଵୃତ୍ତିଂ ମାଧୁକରୀଂ ମୁନିଃ ॥ 9॥

ଅଣୁଭ୍ଯଃ ଚ ମହଦ୍ଭ୍ଯଃ ଚ ଶାସ୍ତ୍ରେଭ୍ଯଃ କୁଶଲଃ ନରଃ ।

ସର୍ଵତଃ ସାରଂ ଆଦଦ୍ଯାତ୍ ପୁଷ୍ପେଭ୍ଯଃ ଇଵ ଷଟ୍ପଦଃ ॥ 10॥

ସାଯନ୍ତନଂ ଶ୍ଵସ୍ତନଂ ଵା ନ ସଙ୍ଗୃହ୍ଣୀତ ଭିକ୍ଷିତମ୍ ।

ପାଣିପାତ୍ର ଉଦରାମତ୍ରଃ ମକ୍ଷିକା ଇଵ ନ ସଙ୍ଗ୍ରହୀ ॥ 11॥

ସାଯନ୍ତନଂ ଶ୍ଵସ୍ତନଂ ଵା ନ ସଙ୍ଗୃହ୍ଣୀତ ଭିକ୍ଷୁକଃ ।

ମକ୍ଷିକାଃ ଇଵ ସଙ୍ଗୃହ୍ଣନ୍ ସହ ତେନ ଵିନଶ୍ଯତି ॥ 12॥

ପଦ ଅପି ଯୁଵତୀଂ ଭିକ୍ଷୁଃ ନ ସ୍ପୃଶେତ୍ ଦାରଵୀଂ ଅପି ।

ସ୍ପୃଶନ୍ କରୀଵ ବଧ୍ଯେତ କରିଣ୍ଯା ଅଙ୍ଗସଙ୍ଗତଃ ॥ 13॥

ନ ଅଧିଗଚ୍ଛେତ୍ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ପ୍ରାଜ୍ଞଃ କର୍ହିଚିତ୍ ମୃତ୍ଯୁଂ ଆତ୍ମନଃ ।

ବଲ ଅଧିକୈଃ ସ ହନ୍ଯେତ ଗଜୈଃ ଅନ୍ଯୈଃ ଗଜଃ ଯଥା ॥ 14॥

ନ ଦେଯଂ ନ ଉପଭୋଗ୍ଯଂ ଚ ଲୁବ୍ଧୈଃ ଯତ୍ ଦୁଃଖ ସଞ୍ଚିତମ୍ ।

ଭୁଙ୍କ୍ତେ ତତ୍ ଅପି ତତ୍ ଚ ଅନ୍ଯଃ ମଧୁହେଵ ଅର୍ଥଵିତ୍ ମଧୁ ॥ 15॥

ସୁଖ ଦୁଃଖ ଉପାର୍ଜିତୈଃ ଵିତ୍ତୈଃ ଆଶାସାନାଂ ଗୃହ ଆଶିଷଃ ।

ମଧୁହେଵ ଅଗ୍ରତଃ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଯତିଃ ଵୈ ଗୃହମେଧିନାମ୍ ॥ 16॥

ଗ୍ରାମ୍ଯଗୀତଂ ନ ଶ୍ରୁଣୁଯାତ୍ ଯତିଃ ଵନଚରଃ କ୍ଵଚିତ୍ ।

ଶିଖେତ ହରିଣାତ୍ ଵଦ୍ଧାତ୍ ମୃଗଯୋଃ ଗୀତମୋହିତାତ୍ ॥ 17॥

ନୃତ୍ଯଵାଦିତ୍ରଗୀତାନି ଜୁଷନ୍ ଗ୍ରାମ୍ଯାଣି ଯୋଷିତାମ୍ ।

ଆସାଂ କ୍ରୀଡନକଃ ଵଶ୍ଯଃ ଋଷ୍ଯଶ‍ଋଙ୍ଗଃ ମୃଗୀସୁତଃ ॥ 18॥

ଜିହ୍ଵଯା ଅତିପ୍ରମାଥିନ୍ଯା ଜନଃ ରସଵିମୋହିତଃ ।

ମୃତ୍ଯୁଂ ଋଚ୍ଛତି ଅସତ୍ ବୁଦ୍ଧିଃ ମୀନଃ ତୁ ବଡିଶୈଃ ଯଥା ॥ 19॥

ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଜଯନ୍ତି ଆଶୁଃ ନିରାହାରାଃ ମନୀଷିଣଃ ।

ଵର୍ଜଯିତ୍ଵା ତୁ ରସନଂ ତତ୍ ନିରନ୍ନସ୍ଯ ଵର୍ଧତେ ॥ 20॥

ତାଵତ୍ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ନ ସ୍ଯାତ୍ ଵିଜିତାନି ଇନ୍ଦ୍ରିଯଃ ପୁମାନ୍ ।

ନ ଜଯେତ୍ ରସନଂ ଯାଵତ୍ ଜିତଂ ସର୍ଵଂ ଜିତେ ରସେ ॥ 21॥

ପିଙ୍ଗଲା ନାମ ଵେଶ୍ଯା ଆସୀତ୍ ଵିଦେହନଗରେ ପୁରା ।

ତସ୍ଯା ମେ ଶିକ୍ଷିତଂ କିଞ୍ଚିତ୍ ନିବୋଧ ନୃପନନ୍ଦନ ॥ 22॥

ସା ସ୍ଵୈରିଣ୍ଯେକଦା କାନ୍ତଂ ସଙ୍କେତ ଉପନେଷ୍ଯତୀ ।

ଅଭୂତ୍କାଲେ ବହିର୍ଦ୍ଵାରି ବିଭ୍ରତୀ ରୂପମୁତ୍ତମମ୍ ॥ 23॥

ମାର୍ଗ ଆଗଚ୍ଛତୋ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ପୁରୁଷାନ୍ପୁରୁଷର୍ଷଭ ।

ତାନ୍ ଶୁଲ୍କଦାନ୍ଵିତ୍ତଵତଃ କାନ୍ତାନ୍ମେନେଽର୍ଥକାମୁକା ॥ 24॥

ଆଗତେଷ୍ଵପଯାତେଷୁ ସା ସଙ୍କେତୋପଜୀଵନୀ ।

ଅପ୍ଯନ୍ଯୋ ଵିତ୍ତଵାନ୍କୋଽପି ମାମୁପୈଷ୍ଯତି ଭୂରିଦଃ ॥ 25॥

ଏଅଵଂ ଦୁରାଶଯା ଧ୍ଵସ୍ତନିଦ୍ରା ଦ୍ଵାର୍ଯଵଲମ୍ବତୀ ।

ନିର୍ଗଚ୍ଛନ୍ତୀ ପ୍ରଵିଶତୀ ନିଶୀଥଂ ସମପଦ୍ଯତ ॥ 26॥

ତସ୍ଯା ଵିତ୍ତାଶଯା ଶୁଷ୍ଯଦ୍ଵକ୍ତ୍ରାଯା ଦୀନଚେତସଃ ।

ନିର୍ଵେଦଃ ପରମୋ ଜଜ୍ଞେ ଚିନ୍ତାହେତୁଃ ସୁଖାଵହଃ ॥ 27॥

ତସ୍ଯା ନିର୍ଵିଣ୍ଣଚିତ୍ତାଯା ଗୀତଂ ଶ୍ରୁଣୁ ଯଥା ମମ ।

ନିର୍ଵେଦ ଆଶାପାଶାନାଂ ପୁରୁଷସ୍ଯ ଯଥା ହ୍ଯସିଃ ॥ 28॥

ନ ହି ଅଙ୍ଗାଜାତନିର୍ଵେଦଃ ଦେହବନ୍ଧଂ ଜିହାସତି ।

ଯଥା ଵିଜ୍ଞାନରହିତଃ ମନୁଜଃ ମମତାଂ ନୃପ ॥ 29॥

ପିଙ୍ଗଲା ଉଵାଚ ।

ଅହୋ ମେ ମୋହଵିତତିଂ ପଶ୍ଯତ ଅଵିଜିତ ଆତ୍ମନଃ ।

ଯା କାନ୍ତାତ୍ ଅସତଃ କାମଂ କାମଯେ ଯେନ ବାଲିଶା ॥ 30॥

ସନ୍ତଂ ସମୀପେ ରମଣଂ ରତିପ୍ରଦଂ

ଵିତ୍ତପ୍ରଦଂ ନିତ୍ଯଂ ଇମଂ ଵିହାଯ ।

ଅକାମଦଂ ଦୁଃଖଭଯ ଆଦି ଶୋକ

ମୋହପ୍ରଦଂ ତୁଚ୍ଛଂ ଅହଂ ଭଜେ ଅଜ୍ଞା ॥ 31॥

ଅହୋ ମଯାତ୍ମା ପରିତାପିତୋ ଵୃଥା

ସାଙ୍କେତ୍ଯଵୃତ୍ତ୍ଯାଽତିଵିଗର୍ହ୍ଯଵାର୍ତଯା ।

ସ୍ତ୍ରୈଣାନ୍ନରାଦ୍ଯାଽର୍ଥତୃଷୋଽନୁଶୋଚ୍ଯା

ତ୍କ୍ରୀତେନ ଵିତ୍ତଂ ରତିମାତ୍ମନେଚ୍ଛତୀ ॥ 32॥

ଯଦସ୍ଥିଭିର୍ନିର୍ମିତଵଂଶଵଂଶ୍ଯ

ସ୍ଥୂଣଂ ତ୍ଵଚା ରୋମନଖୈଃ ପିନଦ୍ଧମ୍ ।

କ୍ଷରନ୍ନଵଦ୍ଵାରମଗାରମେତଦ୍

ଵିଣ୍ମୂତ୍ରପୂର୍ଣଂ ମଦୁପୈତି କାନ୍ଯା ॥ 33॥

ଵିଦେହାନାଂ ପୁରେ ହ୍ଯସ୍ମିନ୍ନହମେକୈଵ ମୂଢଧୀଃ ।

ଯାଽନ୍ଯସ୍ମିଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯସତ୍ଯସ୍ମାଦାତ୍ମଦାତ୍କାମମଚ୍ଯୁତାତ୍ ॥ 34॥

ସୁହୃତ୍ପ୍ରେଷ୍ଠତମୋ ନାଥ ଆତ୍ମା ଚାଯଂ ଶରୀରିଣାମ୍ ।

ତଂ ଵିକ୍ରୀଯାତ୍ମନୈଵାହଂ ରମେଽନେନ ଯଥା ରମା ॥ 35॥

କିଯତ୍ପ୍ରିଯଂ ତେ ଵ୍ଯଭଜନ୍କାମା ଯେ କାମଦା ନରାଃ ।

ଆଦ୍ଯନ୍ତଵନ୍ତୋ ଭାର୍ଯାଯା ଦେଵା ଵା କାଲଵିଦ୍ରୁତାଃ ॥ 36॥

ନୂନଂ ମେ ଭଗଵାନ୍ ପ୍ରୀତଃ ଵିଷ୍ଣୁଃ କେନ ଅପି କର୍ମଣା ।

ନିର୍ଵେଦଃ ଅଯଂ ଦୁରାଶାଯା ଯତ୍ ମେ ଜାତଃ ସୁଖାଵହଃ ॥ 37॥

ମୈଵଂ ସ୍ଯୁର୍ମନ୍ଦଭଗ୍ଯାଯାଃ କ୍ଲେଶା ନିର୍ଵେଦହେତଵଃ ।

ଯେନାନୁବନ୍ଧଂ ନିହୃତ୍ଯ ପୁରୁଷଃ ଶମମୃଚ୍ଛତି ॥ 38॥

ତେନ ଉପକୃତଂ ଆଦାଯ ଶିରସା ଗ୍ରାମ୍ଯସଙ୍ଗତାଃ ।

ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦୁରାଶାଃ ଶରଣଂ ଵ୍ରଜାମି ତଂ ଅଧୀଶ୍ଵରମ୍ ॥ 39॥

ସନ୍ତୁଷ୍ଟା ଶ୍ରଦ୍ଦଧତ୍ଯେତଦ୍ଯଥାଲାଭେନ ଜୀଵତୀ ।

ଵିହରାମ୍ଯମୁନୈଵାହମାତ୍ମନା ରମଣେନ ଵୈ ॥ 40॥

ସଂସାରକୂପେ ପତିତଂ ଵିଷଯୈର୍ମୁଷିତେକ୍ଷଣମ୍ ।

ଗ୍ରସ୍ତଂ କାଲାହିନାଽଽତ୍ମାନଂ କୋଽନ୍ଯସ୍ତ୍ରାତୁମଧୀଶ୍ଵରଃ ॥ 41॥

ଆତ୍ମା ଏଵ ହି ଆତ୍ମନଃ ଗୋପ୍ତା ନିର୍ଵିଦ୍ଯେତ ଯଦାଖିଲାତ୍ ।

ଅପ୍ରମତ୍ତଃ ଇଦଂ ପଶ୍ଯତ୍ ଗ୍ରସ୍ତଂ କାଲାହିନା ଜଗତ୍ ॥ 42॥

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ ।

ଏଅଵଂ ଵ୍ଯଵସିତମତିର୍ଦୁରାଶାଂ କାନ୍ତତର୍ଷଜାମ୍ ।

ଛିତ୍ଵୋପଶମମାସ୍ଥାଯ ଶଯ୍ଯାମୁପଵିଵେଶ ସା ॥ 43॥

ଆଶା ହି ପରମଂ ଦୁଃଖଂ ନୈରାଶ୍ଯଂ ପରମଂ ସୁଖମ୍ ।

ଯଥା ସଞ୍ଛିଦ୍ଯ କାନ୍ତାଶାଂ ସୁଖଂ ସୁଷ୍ଵାପ ପିଙ୍ଗଲା ॥ 44॥

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ଯାଂ

ସଂହିତାଯାମେକାଦଶସ୍କନ୍ଧେ ପିଙ୍ଗଲୋପାଖ୍ଯାଽନେଷ୍ଟମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

athāsśṭamo'dhyāyaḥ |

sukhaṃ aindriyakaṃ rājan svarge narakaḥ eva ca |

dehinaḥ yat yathā duḥkhaṃ tasmāt na iccheta tat budhāḥ || 1||

grāsaṃ sumṛṣṭaṃ virasaṃ mahāntaṃ stokaṃ eva vā |

yadṛcchayā eva apatitaṃ graset ājagaraḥ akriyaḥ || 2||

śayīta ahāni bhūrīṇi nirāhāraḥ anupakramaḥ |

yadi na upanamet grāsaḥ mahāhiḥ iva diṣṭabhuk || 3||

ojaḥ sahobalayutaṃ bibhrat dehaṃ akarmakam |

śayānaḥ vītanidraḥ ca neheta indriyavān api || 4||

muniḥ prasannagambhīraḥ durvigāhyaḥ duratyayaḥ |

anantapāraḥ hi akṣobhyaḥ stimita udaḥ iva arṇavaḥ || 5||

samṛddhakāmaḥ hīnaḥ vā nārāyaṇaparaḥ muniḥ |

na utsarpeta na śuṣyeta saridbhiḥ iva sāgaraḥ || 6||

dṛṣṭvā striyaṃ devamāyāṃ tat bhāvaiḥ ajitendriyaḥ |

pralobhitaḥ patati andhe tamasi agnau pataṅgavat || 7||

yoṣit hiraṇya ābharaṇa ambarādi

dravyeṣu māyāraciteṣu mūḍhaḥ |

pralobhitātmā hi upabhogabuddhyā

pataṅgavat naśyati naṣṭadṛṣṭiḥ || 8||

stokaṃ stokaṃ graset grāsaṃ dehaḥ varteta yāvatā |

gṛhān ahiṃsat na ātiṣṭhet vṛttiṃ mādhukarīṃ muniḥ || 9||

aṇubhyaḥ ca mahadbhyaḥ ca śāstrebhyaḥ kuśalaḥ naraḥ |

sarvataḥ sāraṃ ādadyāt puṣpebhyaḥ iva ṣaṭpadaḥ || 10||

sāyantanaṃ śvastanaṃ vā na saṅgṛhṇīta bhikṣitam |

pāṇipātra udarāmatraḥ makṣikā iva na saṅgrahī || 11||

sāyantanaṃ śvastanaṃ vā na saṅgṛhṇīta bhikṣukaḥ |

makṣikāḥ iva saṅgṛhṇan saha tena vinaśyati || 12||

pada api yuvatīṃ bhikṣuḥ na spṛśet dāravīṃ api |

spṛśan karīva badhyeta kariṇyā aṅgasaṅgataḥ || 13||

na adhigacchet striyaṃ prājñaḥ karhicit mṛtyuṃ ātmanaḥ |

bala adhikaiḥ sa hanyeta gajaiḥ anyaiḥ gajaḥ yathā || 14||

na deyaṃ na upabhogyaṃ ca lubdhaiḥ yat duḥkha sañcitam |

bhuṅkte tat api tat ca anyaḥ madhuheva arthavit madhu || 15||

sukha duḥkha upārjitaiḥ vittaiḥ āśāsānāṃ gṛha āśiṣaḥ |

madhuheva agrataḥ bhuṅkte yatiḥ vai gṛhamedhinām || 16||

grāmyagītaṃ na śruṇuyāt yatiḥ vanacaraḥ kvacit |

śikheta hariṇāt vaddhāt mṛgayoḥ gītamohitāt || 17||

nṛtyavāditragītāni juṣan grāmyāṇi yoṣitām |

āsāṃ krīḍanakaḥ vaśyaḥ ṛṣyaśa‍ṛṅgaḥ mṛgīsutaḥ || 18||

jihvayā atipramāthinyā janaḥ rasavimohitaḥ |

mṛtyuṃ ṛcchati asat buddhiḥ mīnaḥ tu baḍiśaiḥ yathā || 19||

indriyāṇi jayanti āśuḥ nirāhārāḥ manīṣiṇaḥ |

varjayitvā tu rasanaṃ tat nirannasya vardhate || 20||

tāvat jitendriyaḥ na syāt vijitāni indriyaḥ pumān |

na jayet rasanaṃ yāvat jitaṃ sarvaṃ jite rase || 21||

piṅgalā nāma veśyā āsīt videhanagare purā |

tasyā me śikṣitaṃ kiñcit nibodha nṛpanandana || 22||

sā svairiṇyekadā kāntaṃ saṅketa upaneṣyatī |

abhūtkāle bahirdvāri bibhratī rūpamuttamam || 23||

mārga āgacchato vīkṣya puruṣānpuruṣarṣabha |

tān śulkadānvittavataḥ kāntānmene'rthakāmukā || 24||

āgateṣvapayāteṣu sā saṅketopajīvanī |

apyanyo vittavānko'pi māmupaiṣyati bhūridaḥ || 25||

eavaṃ durāśayā dhvastanidrā dvāryavalambatī |

nirgacchantī praviśatī niśīthaṃ samapadyata || 26||

tasyā vittāśayā śuṣyadvaktrāyā dīnacetasaḥ |

nirvedaḥ paramo jajñe cintāhetuḥ sukhāvahaḥ || 27||

tasyā nirviṇṇacittāyā gītaṃ śruṇu yathā mama |

nirveda āśāpāśānāṃ puruṣasya yathā hyasiḥ || 28||

na hi aṅgājātanirvedaḥ dehabandhaṃ jihāsati |

yathā vijñānarahitaḥ manujaḥ mamatāṃ nṛpa || 29||

piṅgalā uvāca |

aho me mohavitatiṃ paśyata avijita ātmanaḥ |

yā kāntāt asataḥ kāmaṃ kāmaye yena bāliśā || 30||

santaṃ samīpe ramaṇaṃ ratipradaṃ

vittapradaṃ nityaṃ imaṃ vihāya |

akāmadaṃ duḥkhabhaya ādi śoka

mohapradaṃ tucchaṃ ahaṃ bhaje ajñā || 31||

aho mayātmā paritāpito vṛthā

sāṅketyavṛttyā'tivigarhyavārtayā |

straiṇānnarādyā'rthatṛṣo'nuśocyā

tkrītena vittaṃ ratimātmanecchatī || 32||

yadasthibhirnirmitavaṃśavaṃśya

sthūṇaṃ tvacā romanakhaiḥ pinaddham |

kṣarannavadvāramagārametad

viṇmūtrapūrṇaṃ madupaiti kānyā || 33||

videhānāṃ pure hyasminnahamekaiva mūḍhadhīḥ |

yā'nyasmicchantyasatyasmādātmadātkāmamacyutāt || 34||

suhṛtpreṣṭhatamo nātha ātmā cāyaṃ śarīriṇām |

taṃ vikrīyātmanaivāhaṃ rame'nena yathā ramā || 35||

kiyatpriyaṃ te vyabhajankāmā ye kāmadā narāḥ |

ādyantavanto bhāryāyā devā vā kālavidrutāḥ || 36||

nūnaṃ me bhagavān prītaḥ viṣṇuḥ kena api karmaṇā |

nirvedaḥ ayaṃ durāśāyā yat me jātaḥ sukhāvahaḥ || 37||

maivaṃ syurmandabhagyāyāḥ kleśā nirvedahetavaḥ |

yenānubandhaṃ nihṛtya puruṣaḥ śamamṛcchati || 38||

tena upakṛtaṃ ādāya śirasā grāmyasaṅgatāḥ |

tyaktvā durāśāḥ śaraṇaṃ vrajāmi taṃ adhīśvaram || 39||

santuṣṭā śraddadhatyetadyathālābhena jīvatī |

viharāmyamunaivāhamātmanā ramaṇena vai || 40||

saṃsārakūpe patitaṃ viṣayairmuṣitekṣaṇam |

grastaṃ kālāhinā''tmānaṃ ko'nyastrātumadhīśvaraḥ || 41||

ātmā eva hi ātmanaḥ goptā nirvidyeta yadākhilāt |

apramattaḥ idaṃ paśyat grastaṃ kālāhinā jagat || 42||

brāhmaṇa uvāca |

eavaṃ vyavasitamatirdurāśāṃ kāntatarṣajām |

chitvopaśamamāsthāya śayyāmupaviveśa sā || 43||

āśā hi paramaṃ duḥkhaṃ nairāśyaṃ paramaṃ sukham |

yathā sañchidya kāntāśāṃ sukhaṃ suṣvāpa piṅgalā || 44||

iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ

saṃhitāyāmekādaśaskandhe piṅgalopākhyā'neṣṭamo'dhyāyaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

अथास्श्टमोऽध्यायः ।

सुखं ऐन्द्रियकं राजन् स्वर्गे नरकः एव च ।

देहिनः यत् यथा दुःखं तस्मात् न इच्छेत तत् बुधाः ॥ 1॥

ग्रासं सुमृष्टं विरसं महान्तं स्तोकं एव वा ।

यदृच्छया एव अपतितं ग्रसेत् आजगरः अक्रियः ॥ 2॥

शयीत अहानि भूरीणि निराहारः अनुपक्रमः ।

यदि न उपनमेत् ग्रासः महाहिः इव दिष्टभुक् ॥ 3॥

ओजः सहोबलयुतं बिभ्रत् देहं अकर्मकम् ।

शयानः वीतनिद्रः च नेहेत इन्द्रियवान् अपि ॥ 4॥

मुनिः प्रसन्नगम्भीरः दुर्विगाह्यः दुरत्ययः ।

अनन्तपारः हि अक्षोभ्यः स्तिमित उदः इव अर्णवः ॥ 5॥

समृद्धकामः हीनः वा नारायणपरः मुनिः ।

न उत्सर्पेत न शुष्येत सरिद्भिः इव सागरः ॥ 6॥

दृष्ट्वा स्त्रियं देवमायां तत् भावैः अजितेन्द्रियः ।

प्रलोभितः पतति अन्धे तमसि अग्नौ पतङ्गवत् ॥ 7॥

योषित् हिरण्य आभरण अम्बरादि

द्रव्येषु मायारचितेषु मूढः ।

प्रलोभितात्मा हि उपभोगबुद्ध्या

पतङ्गवत् नश्यति नष्टदृष्टिः ॥ 8॥

स्तोकं स्तोकं ग्रसेत् ग्रासं देहः वर्तेत यावता ।

गृहान् अहिंसत् न आतिष्ठेत् वृत्तिं माधुकरीं मुनिः ॥ 9॥

अणुभ्यः च महद्भ्यः च शास्त्रेभ्यः कुशलः नरः ।

सर्वतः सारं आदद्यात् पुष्पेभ्यः इव षट्पदः ॥ 10॥

सायन्तनं श्वस्तनं वा न सङ्गृह्णीत भिक्षितम् ।

पाणिपात्र उदरामत्रः मक्षिका इव न सङ्ग्रही ॥ 11॥

सायन्तनं श्वस्तनं वा न सङ्गृह्णीत भिक्षुकः ।

मक्षिकाः इव सङ्गृह्णन् सह तेन विनश्यति ॥ 12॥

पद अपि युवतीं भिक्षुः न स्पृशेत् दारवीं अपि ।

स्पृशन् करीव बध्येत करिण्या अङ्गसङ्गतः ॥ 13॥

न अधिगच्छेत् स्त्रियं प्राज्ञः कर्हिचित् मृत्युं आत्मनः ।

बल अधिकैः स हन्येत गजैः अन्यैः गजः यथा ॥ 14॥

न देयं न उपभोग्यं च लुब्धैः यत् दुःख सञ्चितम् ।

भुङ्क्ते तत् अपि तत् च अन्यः मधुहेव अर्थवित् मधु ॥ 15॥

सुख दुःख उपार्जितैः वित्तैः आशासानां गृह आशिषः ।

मधुहेव अग्रतः भुङ्क्ते यतिः वै गृहमेधिनाम् ॥ 16॥

ग्राम्यगीतं न श्रुणुयात् यतिः वनचरः क्वचित् ।

शिखेत हरिणात् वद्धात् मृगयोः गीतमोहितात् ॥ 17॥

नृत्यवादित्रगीतानि जुषन् ग्राम्याणि योषिताम् ।

आसां क्रीडनकः वश्यः ऋष्यश‍ऋङ्गः मृगीसुतः ॥ 18॥

जिह्वया अतिप्रमाथिन्या जनः रसविमोहितः ।

मृत्युं ऋच्छति असत् बुद्धिः मीनः तु बडिशैः यथा ॥ 19॥

इन्द्रियाणि जयन्ति आशुः निराहाराः मनीषिणः ।

वर्जयित्वा तु रसनं तत् निरन्नस्य वर्धते ॥ 20॥

तावत् जितेन्द्रियः न स्यात् विजितानि इन्द्रियः पुमान् ।

न जयेत् रसनं यावत् जितं सर्वं जिते रसे ॥ 21॥

पिङ्गला नाम वेश्या आसीत् विदेहनगरे पुरा ।

तस्या मे शिक्षितं किञ्चित् निबोध नृपनन्दन ॥ 22॥

सा स्वैरिण्येकदा कान्तं सङ्केत उपनेष्यती ।

अभूत्काले बहिर्द्वारि बिभ्रती रूपमुत्तमम् ॥ 23॥

मार्ग आगच्छतो वीक्ष्य पुरुषान्पुरुषर्षभ ।

तान् शुल्कदान्वित्तवतः कान्तान्मेनेऽर्थकामुका ॥ 24॥

आगतेष्वपयातेषु सा सङ्केतोपजीवनी ।

अप्यन्यो वित्तवान्कोऽपि मामुपैष्यति भूरिदः ॥ 25॥

एअवं दुराशया ध्वस्तनिद्रा द्वार्यवलम्बती ।

निर्गच्छन्ती प्रविशती निशीथं समपद्यत ॥ 26॥

तस्या वित्ताशया शुष्यद्वक्त्राया दीनचेतसः ।

निर्वेदः परमो जज्ञे चिन्ताहेतुः सुखावहः ॥ 27॥

तस्या निर्विण्णचित्ताया गीतं श्रुणु यथा मम ।

निर्वेद आशापाशानां पुरुषस्य यथा ह्यसिः ॥ 28॥

न हि अङ्गाजातनिर्वेदः देहबन्धं जिहासति ।

यथा विज्ञानरहितः मनुजः ममतां नृप ॥ 29॥

पिङ्गला उवाच ।

अहो मे मोहविततिं पश्यत अविजित आत्मनः ।

या कान्तात् असतः कामं कामये येन बालिशा ॥ 30॥

सन्तं समीपे रमणं रतिप्रदं

वित्तप्रदं नित्यं इमं विहाय ।

अकामदं दुःखभय आदि शोक

मोहप्रदं तुच्छं अहं भजे अज्ञा ॥ 31॥

अहो मयात्मा परितापितो वृथा

साङ्केत्यवृत्त्याऽतिविगर्ह्यवार्तया ।

स्त्रैणान्नराद्याऽर्थतृषोऽनुशोच्या

त्क्रीतेन वित्तं रतिमात्मनेच्छती ॥ 32॥

यदस्थिभिर्निर्मितवंशवंश्य

स्थूणं त्वचा रोमनखैः पिनद्धम् ।

क्षरन्नवद्वारमगारमेतद्

विण्मूत्रपूर्णं मदुपैति कान्या ॥ 33॥

विदेहानां पुरे ह्यस्मिन्नहमेकैव मूढधीः ।

याऽन्यस्मिच्छन्त्यसत्यस्मादात्मदात्काममच्युतात् ॥ 34॥

सुहृत्प्रेष्ठतमो नाथ आत्मा चायं शरीरिणाम् ।

तं विक्रीयात्मनैवाहं रमेऽनेन यथा रमा ॥ 35॥

कियत्प्रियं ते व्यभजन्कामा ये कामदा नराः ।

आद्यन्तवन्तो भार्याया देवा वा कालविद्रुताः ॥ 36॥

नूनं मे भगवान् प्रीतः विष्णुः केन अपि कर्मणा ।

निर्वेदः अयं दुराशाया यत् मे जातः सुखावहः ॥ 37॥

मैवं स्युर्मन्दभग्यायाः क्लेशा निर्वेदहेतवः ।

येनानुबन्धं निहृत्य पुरुषः शममृच्छति ॥ 38॥

तेन उपकृतं आदाय शिरसा ग्राम्यसङ्गताः ।

त्यक्त्वा दुराशाः शरणं व्रजामि तं अधीश्वरम् ॥ 39॥

सन्तुष्टा श्रद्दधत्येतद्यथालाभेन जीवती ।

विहराम्यमुनैवाहमात्मना रमणेन वै ॥ 40॥

संसारकूपे पतितं विषयैर्मुषितेक्षणम् ।

ग्रस्तं कालाहिनाऽऽत्मानं कोऽन्यस्त्रातुमधीश्वरः ॥ 41॥

आत्मा एव हि आत्मनः गोप्ता निर्विद्येत यदाखिलात् ।

अप्रमत्तः इदं पश्यत् ग्रस्तं कालाहिना जगत् ॥ 42॥

ब्राह्मण उवाच ।

एअवं व्यवसितमतिर्दुराशां कान्ततर्षजाम् ।

छित्वोपशममास्थाय शय्यामुपविवेश सा ॥ 43॥

आशा हि परमं दुःखं नैराश्यं परमं सुखम् ।

यथा सञ्छिद्य कान्ताशां सुखं सुष्वाप पिङ्गला ॥ 44॥

इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां

संहितायामेकादशस्कन्धे पिङ्गलोपाख्याऽनेष्टमोऽध्यायः ॥