অথাস্শ্টমোঽধ্যাযঃ ।
সুখং ঐন্দ্রিযকং রাজন্ স্বর্গে নরকঃ এব চ ।
দেহিনঃ যত্ যথা দুঃখং তস্মাত্ ন ইচ্ছেত তত্ বুধাঃ ॥ 1॥
গ্রাসং সুমৃষ্টং বিরসং মহান্তং স্তোকং এব বা ।
যদৃচ্ছযা এব অপতিতং গ্রসেত্ আজগরঃ অক্রিযঃ ॥ 2॥
শযীত অহানি ভূরীণি নিরাহারঃ অনুপক্রমঃ ।
যদি ন উপনমেত্ গ্রাসঃ মহাহিঃ ইব দিষ্টভুক্ ॥ 3॥
ওজঃ সহোবলযুতং বিভ্রত্ দেহং অকর্মকম্ ।
শযানঃ বীতনিদ্রঃ চ নেহেত ইন্দ্রিযবান্ অপি ॥ 4॥
মুনিঃ প্রসন্নগম্ভীরঃ দুর্বিগাহ্যঃ দুরত্যযঃ ।
অনন্তপারঃ হি অক্ষোভ্যঃ স্তিমিত উদঃ ইব অর্ণবঃ ॥ 5॥
সমৃদ্ধকামঃ হীনঃ বা নারাযণপরঃ মুনিঃ ।
ন উত্সর্পেত ন শুষ্যেত সরিদ্ভিঃ ইব সাগরঃ ॥ 6॥
দৃষ্ট্বা স্ত্রিযং দেবমাযাং তত্ ভাবৈঃ অজিতেন্দ্রিযঃ ।
প্রলোভিতঃ পততি অন্ধে তমসি অগ্নৌ পতঙ্গবত্ ॥ 7॥
যোষিত্ হিরণ্য আভরণ অম্বরাদি
দ্রব্যেষু মাযারচিতেষু মূঢঃ ।
প্রলোভিতাত্মা হি উপভোগবুদ্ধ্যা
পতঙ্গবত্ নশ্যতি নষ্টদৃষ্টিঃ ॥ 8॥
স্তোকং স্তোকং গ্রসেত্ গ্রাসং দেহঃ বর্তেত যাবতা ।
গৃহান্ অহিংসত্ ন আতিষ্ঠেত্ বৃত্তিং মাধুকরীং মুনিঃ ॥ 9॥
অণুভ্যঃ চ মহদ্ভ্যঃ চ শাস্ত্রেভ্যঃ কুশলঃ নরঃ ।
সর্বতঃ সারং আদদ্যাত্ পুষ্পেভ্যঃ ইব ষট্পদঃ ॥ 10॥
সাযন্তনং শ্বস্তনং বা ন সঙ্গৃহ্ণীত ভিক্ষিতম্ ।
পাণিপাত্র উদরামত্রঃ মক্ষিকা ইব ন সঙ্গ্রহী ॥ 11॥
সাযন্তনং শ্বস্তনং বা ন সঙ্গৃহ্ণীত ভিক্ষুকঃ ।
মক্ষিকাঃ ইব সঙ্গৃহ্ণন্ সহ তেন বিনশ্যতি ॥ 12॥
পদ অপি যুবতীং ভিক্ষুঃ ন স্পৃশেত্ দারবীং অপি ।
স্পৃশন্ করীব বধ্যেত করিণ্যা অঙ্গসঙ্গতঃ ॥ 13॥
ন অধিগচ্ছেত্ স্ত্রিযং প্রাজ্ঞঃ কর্হিচিত্ মৃত্যুং আত্মনঃ ।
বল অধিকৈঃ স হন্যেত গজৈঃ অন্যৈঃ গজঃ যথা ॥ 14॥
ন দেযং ন উপভোগ্যং চ লুব্ধৈঃ যত্ দুঃখ সঞ্চিতম্ ।
ভুঙ্ক্তে তত্ অপি তত্ চ অন্যঃ মধুহেব অর্থবিত্ মধু ॥ 15॥
সুখ দুঃখ উপার্জিতৈঃ বিত্তৈঃ আশাসানাং গৃহ আশিষঃ ।
মধুহেব অগ্রতঃ ভুঙ্ক্তে যতিঃ বৈ গৃহমেধিনাম্ ॥ 16॥
গ্রাম্যগীতং ন শ্রুণুযাত্ যতিঃ বনচরঃ ক্বচিত্ ।
শিখেত হরিণাত্ বদ্ধাত্ মৃগযোঃ গীতমোহিতাত্ ॥ 17॥
নৃত্যবাদিত্রগীতানি জুষন্ গ্রাম্যাণি যোষিতাম্ ।
আসাং ক্রীডনকঃ বশ্যঃ ঋষ্যশঋঙ্গঃ মৃগীসুতঃ ॥ 18॥
জিহ্বযা অতিপ্রমাথিন্যা জনঃ রসবিমোহিতঃ ।
মৃত্যুং ঋচ্ছতি অসত্ বুদ্ধিঃ মীনঃ তু বডিশৈঃ যথা ॥ 19॥
ইন্দ্রিযাণি জযন্তি আশুঃ নিরাহারাঃ মনীষিণঃ ।
বর্জযিত্বা তু রসনং তত্ নিরন্নস্য বর্ধতে ॥ 20॥
তাবত্ জিতেন্দ্রিযঃ ন স্যাত্ বিজিতানি ইন্দ্রিযঃ পুমান্ ।
ন জযেত্ রসনং যাবত্ জিতং সর্বং জিতে রসে ॥ 21॥
পিঙ্গলা নাম বেশ্যা আসীত্ বিদেহনগরে পুরা ।
তস্যা মে শিক্ষিতং কিঞ্চিত্ নিবোধ নৃপনন্দন ॥ 22॥
সা স্বৈরিণ্যেকদা কান্তং সঙ্কেত উপনেষ্যতী ।
অভূত্কালে বহির্দ্বারি বিভ্রতী রূপমুত্তমম্ ॥ 23॥
মার্গ আগচ্ছতো বীক্ষ্য পুরুষান্পুরুষর্ষভ ।
তান্ শুল্কদান্বিত্তবতঃ কান্তান্মেনেঽর্থকামুকা ॥ 24॥
আগতেষ্বপযাতেষু সা সঙ্কেতোপজীবনী ।
অপ্যন্যো বিত্তবান্কোঽপি মামুপৈষ্যতি ভূরিদঃ ॥ 25॥
এঅবং দুরাশযা ধ্বস্তনিদ্রা দ্বার্যবলম্বতী ।
নির্গচ্ছন্তী প্রবিশতী নিশীথং সমপদ্যত ॥ 26॥
তস্যা বিত্তাশযা শুষ্যদ্বক্ত্রাযা দীনচেতসঃ ।
নির্বেদঃ পরমো জজ্ঞে চিন্তাহেতুঃ সুখাবহঃ ॥ 27॥
তস্যা নির্বিণ্ণচিত্তাযা গীতং শ্রুণু যথা মম ।
নির্বেদ আশাপাশানাং পুরুষস্য যথা হ্যসিঃ ॥ 28॥
ন হি অঙ্গাজাতনির্বেদঃ দেহবন্ধং জিহাসতি ।
যথা বিজ্ঞানরহিতঃ মনুজঃ মমতাং নৃপ ॥ 29॥
পিঙ্গলা উবাচ ।
অহো মে মোহবিততিং পশ্যত অবিজিত আত্মনঃ ।
যা কান্তাত্ অসতঃ কামং কামযে যেন বালিশা ॥ 30॥
সন্তং সমীপে রমণং রতিপ্রদং
বিত্তপ্রদং নিত্যং ইমং বিহায ।
অকামদং দুঃখভয আদি শোক
মোহপ্রদং তুচ্ছং অহং ভজে অজ্ঞা ॥ 31॥
অহো মযাত্মা পরিতাপিতো বৃথা
সাঙ্কেত্যবৃত্ত্যাঽতিবিগর্হ্যবার্তযা ।
স্ত্রৈণান্নরাদ্যাঽর্থতৃষোঽনুশোচ্যা
ত্ক্রীতেন বিত্তং রতিমাত্মনেচ্ছতী ॥ 32॥
যদস্থিভির্নির্মিতবংশবংশ্য
স্থূণং ত্বচা রোমনখৈঃ পিনদ্ধম্ ।
ক্ষরন্নবদ্বারমগারমেতদ্
বিণ্মূত্রপূর্ণং মদুপৈতি কান্যা ॥ 33॥
বিদেহানাং পুরে হ্যস্মিন্নহমেকৈব মূঢধীঃ ।
যাঽন্যস্মিচ্ছন্ত্যসত্যস্মাদাত্মদাত্কামমচ্যুতাত্ ॥ 34॥
সুহৃত্প্রেষ্ঠতমো নাথ আত্মা চাযং শরীরিণাম্ ।
তং বিক্রীযাত্মনৈবাহং রমেঽনেন যথা রমা ॥ 35॥
কিযত্প্রিযং তে ব্যভজন্কামা যে কামদা নরাঃ ।
আদ্যন্তবন্তো ভার্যাযা দেবা বা কালবিদ্রুতাঃ ॥ 36॥
নূনং মে ভগবান্ প্রীতঃ বিষ্ণুঃ কেন অপি কর্মণা ।
নির্বেদঃ অযং দুরাশাযা যত্ মে জাতঃ সুখাবহঃ ॥ 37॥
মৈবং স্যুর্মন্দভগ্যাযাঃ ক্লেশা নির্বেদহেতবঃ ।
যেনানুবন্ধং নিহৃত্য পুরুষঃ শমমৃচ্ছতি ॥ 38॥
তেন উপকৃতং আদায শিরসা গ্রাম্যসঙ্গতাঃ ।
ত্যক্ত্বা দুরাশাঃ শরণং ব্রজামি তং অধীশ্বরম্ ॥ 39॥
সন্তুষ্টা শ্রদ্দধত্যেতদ্যথালাভেন জীবতী ।
বিহরাম্যমুনৈবাহমাত্মনা রমণেন বৈ ॥ 40॥
সংসারকূপে পতিতং বিষযৈর্মুষিতেক্ষণম্ ।
গ্রস্তং কালাহিনাঽঽত্মানং কোঽন্যস্ত্রাতুমধীশ্বরঃ ॥ 41॥
আত্মা এব হি আত্মনঃ গোপ্তা নির্বিদ্যেত যদাখিলাত্ ।
অপ্রমত্তঃ ইদং পশ্যত্ গ্রস্তং কালাহিনা জগত্ ॥ 42॥
ব্রাহ্মণ উবাচ ।
এঅবং ব্যবসিতমতির্দুরাশাং কান্ততর্ষজাম্ ।
ছিত্বোপশমমাস্থায শয্যামুপবিবেশ সা ॥ 43॥
আশা হি পরমং দুঃখং নৈরাশ্যং পরমং সুখম্ ।
যথা সঞ্ছিদ্য কান্তাশাং সুখং সুষ্বাপ পিঙ্গলা ॥ 44॥
ইতি শ্রীমদ্ভাগবতে মহাপুরাণে পারমহংস্যাং
সংহিতাযামেকাদশস্কন্ধে পিঙ্গলোপাখ্যাঽনেষ্টমোঽধ্যাযঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
athāsśṭamo'dhyāyaḥ |
sukhaṃ aindriyakaṃ rājan svarge narakaḥ eva ca |
dehinaḥ yat yathā duḥkhaṃ tasmāt na iccheta tat budhāḥ || 1||
grāsaṃ sumṛṣṭaṃ virasaṃ mahāntaṃ stokaṃ eva vā |
yadṛcchayā eva apatitaṃ graset ājagaraḥ akriyaḥ || 2||
śayīta ahāni bhūrīṇi nirāhāraḥ anupakramaḥ |
yadi na upanamet grāsaḥ mahāhiḥ iva diṣṭabhuk || 3||
ojaḥ sahobalayutaṃ bibhrat dehaṃ akarmakam |
śayānaḥ vītanidraḥ ca neheta indriyavān api || 4||
muniḥ prasannagambhīraḥ durvigāhyaḥ duratyayaḥ |
anantapāraḥ hi akṣobhyaḥ stimita udaḥ iva arṇavaḥ || 5||
samṛddhakāmaḥ hīnaḥ vā nārāyaṇaparaḥ muniḥ |
na utsarpeta na śuṣyeta saridbhiḥ iva sāgaraḥ || 6||
dṛṣṭvā striyaṃ devamāyāṃ tat bhāvaiḥ ajitendriyaḥ |
pralobhitaḥ patati andhe tamasi agnau pataṅgavat || 7||
yoṣit hiraṇya ābharaṇa ambarādi
dravyeṣu māyāraciteṣu mūḍhaḥ |
pralobhitātmā hi upabhogabuddhyā
pataṅgavat naśyati naṣṭadṛṣṭiḥ || 8||
stokaṃ stokaṃ graset grāsaṃ dehaḥ varteta yāvatā |
gṛhān ahiṃsat na ātiṣṭhet vṛttiṃ mādhukarīṃ muniḥ || 9||
aṇubhyaḥ ca mahadbhyaḥ ca śāstrebhyaḥ kuśalaḥ naraḥ |
sarvataḥ sāraṃ ādadyāt puṣpebhyaḥ iva ṣaṭpadaḥ || 10||
sāyantanaṃ śvastanaṃ vā na saṅgṛhṇīta bhikṣitam |
pāṇipātra udarāmatraḥ makṣikā iva na saṅgrahī || 11||
sāyantanaṃ śvastanaṃ vā na saṅgṛhṇīta bhikṣukaḥ |
makṣikāḥ iva saṅgṛhṇan saha tena vinaśyati || 12||
pada api yuvatīṃ bhikṣuḥ na spṛśet dāravīṃ api |
spṛśan karīva badhyeta kariṇyā aṅgasaṅgataḥ || 13||
na adhigacchet striyaṃ prājñaḥ karhicit mṛtyuṃ ātmanaḥ |
bala adhikaiḥ sa hanyeta gajaiḥ anyaiḥ gajaḥ yathā || 14||
na deyaṃ na upabhogyaṃ ca lubdhaiḥ yat duḥkha sañcitam |
bhuṅkte tat api tat ca anyaḥ madhuheva arthavit madhu || 15||
sukha duḥkha upārjitaiḥ vittaiḥ āśāsānāṃ gṛha āśiṣaḥ |
madhuheva agrataḥ bhuṅkte yatiḥ vai gṛhamedhinām || 16||
grāmyagītaṃ na śruṇuyāt yatiḥ vanacaraḥ kvacit |
śikheta hariṇāt vaddhāt mṛgayoḥ gītamohitāt || 17||
nṛtyavāditragītāni juṣan grāmyāṇi yoṣitām |
āsāṃ krīḍanakaḥ vaśyaḥ ṛṣyaśaṛṅgaḥ mṛgīsutaḥ || 18||
jihvayā atipramāthinyā janaḥ rasavimohitaḥ |
mṛtyuṃ ṛcchati asat buddhiḥ mīnaḥ tu baḍiśaiḥ yathā || 19||
indriyāṇi jayanti āśuḥ nirāhārāḥ manīṣiṇaḥ |
varjayitvā tu rasanaṃ tat nirannasya vardhate || 20||
tāvat jitendriyaḥ na syāt vijitāni indriyaḥ pumān |
na jayet rasanaṃ yāvat jitaṃ sarvaṃ jite rase || 21||
piṅgalā nāma veśyā āsīt videhanagare purā |
tasyā me śikṣitaṃ kiñcit nibodha nṛpanandana || 22||
sā svairiṇyekadā kāntaṃ saṅketa upaneṣyatī |
abhūtkāle bahirdvāri bibhratī rūpamuttamam || 23||
mārga āgacchato vīkṣya puruṣānpuruṣarṣabha |
tān śulkadānvittavataḥ kāntānmene'rthakāmukā || 24||
āgateṣvapayāteṣu sā saṅketopajīvanī |
apyanyo vittavānko'pi māmupaiṣyati bhūridaḥ || 25||
eavaṃ durāśayā dhvastanidrā dvāryavalambatī |
nirgacchantī praviśatī niśīthaṃ samapadyata || 26||
tasyā vittāśayā śuṣyadvaktrāyā dīnacetasaḥ |
nirvedaḥ paramo jajñe cintāhetuḥ sukhāvahaḥ || 27||
tasyā nirviṇṇacittāyā gītaṃ śruṇu yathā mama |
nirveda āśāpāśānāṃ puruṣasya yathā hyasiḥ || 28||
na hi aṅgājātanirvedaḥ dehabandhaṃ jihāsati |
yathā vijñānarahitaḥ manujaḥ mamatāṃ nṛpa || 29||
piṅgalā uvāca |
aho me mohavitatiṃ paśyata avijita ātmanaḥ |
yā kāntāt asataḥ kāmaṃ kāmaye yena bāliśā || 30||
santaṃ samīpe ramaṇaṃ ratipradaṃ
vittapradaṃ nityaṃ imaṃ vihāya |
akāmadaṃ duḥkhabhaya ādi śoka
mohapradaṃ tucchaṃ ahaṃ bhaje ajñā || 31||
aho mayātmā paritāpito vṛthā
sāṅketyavṛttyā'tivigarhyavārtayā |
straiṇānnarādyā'rthatṛṣo'nuśocyā
tkrītena vittaṃ ratimātmanecchatī || 32||
yadasthibhirnirmitavaṃśavaṃśya
sthūṇaṃ tvacā romanakhaiḥ pinaddham |
kṣarannavadvāramagārametad
viṇmūtrapūrṇaṃ madupaiti kānyā || 33||
videhānāṃ pure hyasminnahamekaiva mūḍhadhīḥ |
yā'nyasmicchantyasatyasmādātmadātkāmamacyutāt || 34||
suhṛtpreṣṭhatamo nātha ātmā cāyaṃ śarīriṇām |
taṃ vikrīyātmanaivāhaṃ rame'nena yathā ramā || 35||
kiyatpriyaṃ te vyabhajankāmā ye kāmadā narāḥ |
ādyantavanto bhāryāyā devā vā kālavidrutāḥ || 36||
nūnaṃ me bhagavān prītaḥ viṣṇuḥ kena api karmaṇā |
nirvedaḥ ayaṃ durāśāyā yat me jātaḥ sukhāvahaḥ || 37||
maivaṃ syurmandabhagyāyāḥ kleśā nirvedahetavaḥ |
yenānubandhaṃ nihṛtya puruṣaḥ śamamṛcchati || 38||
tena upakṛtaṃ ādāya śirasā grāmyasaṅgatāḥ |
tyaktvā durāśāḥ śaraṇaṃ vrajāmi taṃ adhīśvaram || 39||
santuṣṭā śraddadhatyetadyathālābhena jīvatī |
viharāmyamunaivāhamātmanā ramaṇena vai || 40||
saṃsārakūpe patitaṃ viṣayairmuṣitekṣaṇam |
grastaṃ kālāhinā''tmānaṃ ko'nyastrātumadhīśvaraḥ || 41||
ātmā eva hi ātmanaḥ goptā nirvidyeta yadākhilāt |
apramattaḥ idaṃ paśyat grastaṃ kālāhinā jagat || 42||
brāhmaṇa uvāca |
eavaṃ vyavasitamatirdurāśāṃ kāntatarṣajām |
chitvopaśamamāsthāya śayyāmupaviveśa sā || 43||
āśā hi paramaṃ duḥkhaṃ nairāśyaṃ paramaṃ sukham |
yathā sañchidya kāntāśāṃ sukhaṃ suṣvāpa piṅgalā || 44||
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ
saṃhitāyāmekādaśaskandhe piṅgalopākhyā'neṣṭamo'dhyāyaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
अथास्श्टमोऽध्यायः ।
सुखं ऐन्द्रियकं राजन् स्वर्गे नरकः एव च ।
देहिनः यत् यथा दुःखं तस्मात् न इच्छेत तत् बुधाः ॥ 1॥
ग्रासं सुमृष्टं विरसं महान्तं स्तोकं एव वा ।
यदृच्छया एव अपतितं ग्रसेत् आजगरः अक्रियः ॥ 2॥
शयीत अहानि भूरीणि निराहारः अनुपक्रमः ।
यदि न उपनमेत् ग्रासः महाहिः इव दिष्टभुक् ॥ 3॥
ओजः सहोबलयुतं बिभ्रत् देहं अकर्मकम् ।
शयानः वीतनिद्रः च नेहेत इन्द्रियवान् अपि ॥ 4॥
मुनिः प्रसन्नगम्भीरः दुर्विगाह्यः दुरत्ययः ।
अनन्तपारः हि अक्षोभ्यः स्तिमित उदः इव अर्णवः ॥ 5॥
समृद्धकामः हीनः वा नारायणपरः मुनिः ।
न उत्सर्पेत न शुष्येत सरिद्भिः इव सागरः ॥ 6॥
दृष्ट्वा स्त्रियं देवमायां तत् भावैः अजितेन्द्रियः ।
प्रलोभितः पतति अन्धे तमसि अग्नौ पतङ्गवत् ॥ 7॥
योषित् हिरण्य आभरण अम्बरादि
द्रव्येषु मायारचितेषु मूढः ।
प्रलोभितात्मा हि उपभोगबुद्ध्या
पतङ्गवत् नश्यति नष्टदृष्टिः ॥ 8॥
स्तोकं स्तोकं ग्रसेत् ग्रासं देहः वर्तेत यावता ।
गृहान् अहिंसत् न आतिष्ठेत् वृत्तिं माधुकरीं मुनिः ॥ 9॥
अणुभ्यः च महद्भ्यः च शास्त्रेभ्यः कुशलः नरः ।
सर्वतः सारं आदद्यात् पुष्पेभ्यः इव षट्पदः ॥ 10॥
सायन्तनं श्वस्तनं वा न सङ्गृह्णीत भिक्षितम् ।
पाणिपात्र उदरामत्रः मक्षिका इव न सङ्ग्रही ॥ 11॥
सायन्तनं श्वस्तनं वा न सङ्गृह्णीत भिक्षुकः ।
मक्षिकाः इव सङ्गृह्णन् सह तेन विनश्यति ॥ 12॥
पद अपि युवतीं भिक्षुः न स्पृशेत् दारवीं अपि ।
स्पृशन् करीव बध्येत करिण्या अङ्गसङ्गतः ॥ 13॥
न अधिगच्छेत् स्त्रियं प्राज्ञः कर्हिचित् मृत्युं आत्मनः ।
बल अधिकैः स हन्येत गजैः अन्यैः गजः यथा ॥ 14॥
न देयं न उपभोग्यं च लुब्धैः यत् दुःख सञ्चितम् ।
भुङ्क्ते तत् अपि तत् च अन्यः मधुहेव अर्थवित् मधु ॥ 15॥
सुख दुःख उपार्जितैः वित्तैः आशासानां गृह आशिषः ।
मधुहेव अग्रतः भुङ्क्ते यतिः वै गृहमेधिनाम् ॥ 16॥
ग्राम्यगीतं न श्रुणुयात् यतिः वनचरः क्वचित् ।
शिखेत हरिणात् वद्धात् मृगयोः गीतमोहितात् ॥ 17॥
नृत्यवादित्रगीतानि जुषन् ग्राम्याणि योषिताम् ।
आसां क्रीडनकः वश्यः ऋष्यशऋङ्गः मृगीसुतः ॥ 18॥
जिह्वया अतिप्रमाथिन्या जनः रसविमोहितः ।
मृत्युं ऋच्छति असत् बुद्धिः मीनः तु बडिशैः यथा ॥ 19॥
इन्द्रियाणि जयन्ति आशुः निराहाराः मनीषिणः ।
वर्जयित्वा तु रसनं तत् निरन्नस्य वर्धते ॥ 20॥
तावत् जितेन्द्रियः न स्यात् विजितानि इन्द्रियः पुमान् ।
न जयेत् रसनं यावत् जितं सर्वं जिते रसे ॥ 21॥
पिङ्गला नाम वेश्या आसीत् विदेहनगरे पुरा ।
तस्या मे शिक्षितं किञ्चित् निबोध नृपनन्दन ॥ 22॥
सा स्वैरिण्येकदा कान्तं सङ्केत उपनेष्यती ।
अभूत्काले बहिर्द्वारि बिभ्रती रूपमुत्तमम् ॥ 23॥
मार्ग आगच्छतो वीक्ष्य पुरुषान्पुरुषर्षभ ।
तान् शुल्कदान्वित्तवतः कान्तान्मेनेऽर्थकामुका ॥ 24॥
आगतेष्वपयातेषु सा सङ्केतोपजीवनी ।
अप्यन्यो वित्तवान्कोऽपि मामुपैष्यति भूरिदः ॥ 25॥
एअवं दुराशया ध्वस्तनिद्रा द्वार्यवलम्बती ।
निर्गच्छन्ती प्रविशती निशीथं समपद्यत ॥ 26॥
तस्या वित्ताशया शुष्यद्वक्त्राया दीनचेतसः ।
निर्वेदः परमो जज्ञे चिन्ताहेतुः सुखावहः ॥ 27॥
तस्या निर्विण्णचित्ताया गीतं श्रुणु यथा मम ।
निर्वेद आशापाशानां पुरुषस्य यथा ह्यसिः ॥ 28॥
न हि अङ्गाजातनिर्वेदः देहबन्धं जिहासति ।
यथा विज्ञानरहितः मनुजः ममतां नृप ॥ 29॥
पिङ्गला उवाच ।
अहो मे मोहविततिं पश्यत अविजित आत्मनः ।
या कान्तात् असतः कामं कामये येन बालिशा ॥ 30॥
सन्तं समीपे रमणं रतिप्रदं
वित्तप्रदं नित्यं इमं विहाय ।
अकामदं दुःखभय आदि शोक
मोहप्रदं तुच्छं अहं भजे अज्ञा ॥ 31॥
अहो मयात्मा परितापितो वृथा
साङ्केत्यवृत्त्याऽतिविगर्ह्यवार्तया ।
स्त्रैणान्नराद्याऽर्थतृषोऽनुशोच्या
त्क्रीतेन वित्तं रतिमात्मनेच्छती ॥ 32॥
यदस्थिभिर्निर्मितवंशवंश्य
स्थूणं त्वचा रोमनखैः पिनद्धम् ।
क्षरन्नवद्वारमगारमेतद्
विण्मूत्रपूर्णं मदुपैति कान्या ॥ 33॥
विदेहानां पुरे ह्यस्मिन्नहमेकैव मूढधीः ।
याऽन्यस्मिच्छन्त्यसत्यस्मादात्मदात्काममच्युतात् ॥ 34॥
सुहृत्प्रेष्ठतमो नाथ आत्मा चायं शरीरिणाम् ।
तं विक्रीयात्मनैवाहं रमेऽनेन यथा रमा ॥ 35॥
कियत्प्रियं ते व्यभजन्कामा ये कामदा नराः ।
आद्यन्तवन्तो भार्याया देवा वा कालविद्रुताः ॥ 36॥
नूनं मे भगवान् प्रीतः विष्णुः केन अपि कर्मणा ।
निर्वेदः अयं दुराशाया यत् मे जातः सुखावहः ॥ 37॥
मैवं स्युर्मन्दभग्यायाः क्लेशा निर्वेदहेतवः ।
येनानुबन्धं निहृत्य पुरुषः शममृच्छति ॥ 38॥
तेन उपकृतं आदाय शिरसा ग्राम्यसङ्गताः ।
त्यक्त्वा दुराशाः शरणं व्रजामि तं अधीश्वरम् ॥ 39॥
सन्तुष्टा श्रद्दधत्येतद्यथालाभेन जीवती ।
विहराम्यमुनैवाहमात्मना रमणेन वै ॥ 40॥
संसारकूपे पतितं विषयैर्मुषितेक्षणम् ।
ग्रस्तं कालाहिनाऽऽत्मानं कोऽन्यस्त्रातुमधीश्वरः ॥ 41॥
आत्मा एव हि आत्मनः गोप्ता निर्विद्येत यदाखिलात् ।
अप्रमत्तः इदं पश्यत् ग्रस्तं कालाहिना जगत् ॥ 42॥
ब्राह्मण उवाच ।
एअवं व्यवसितमतिर्दुराशां कान्ततर्षजाम् ।
छित्वोपशममास्थाय शय्यामुपविवेश सा ॥ 43॥
आशा हि परमं दुःखं नैराश्यं परमं सुखम् ।
यथा सञ्छिद्य कान्ताशां सुखं सुष्वाप पिङ्गला ॥ 44॥
इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां
संहितायामेकादशस्कन्धे पिङ्गलोपाख्याऽनेष्टमोऽध्यायः ॥
athāsśṭamo'dhyāyaḥ |
sukhaṃ aindriyakaṃ rājan svarge narakaḥ eva ca |
dehinaḥ yat yathā duḥkhaṃ tasmāt na iccheta tat budhāḥ || 1||
grāsaṃ sumṛṣṭaṃ virasaṃ mahāntaṃ stokaṃ eva vā |
yadṛcchayā eva apatitaṃ graset ājagaraḥ akriyaḥ || 2||
śayīta ahāni bhūrīṇi nirāhāraḥ anupakramaḥ |
yadi na upanamet grāsaḥ mahāhiḥ iva diṣṭabhuk || 3||
ojaḥ sahobalayutaṃ bibhrat dehaṃ akarmakam |
śayānaḥ vītanidraḥ ca neheta indriyavān api || 4||
muniḥ prasannagambhīraḥ durvigāhyaḥ duratyayaḥ |
anantapāraḥ hi akṣobhyaḥ stimita udaḥ iva arṇavaḥ || 5||
samṛddhakāmaḥ hīnaḥ vā nārāyaṇaparaḥ muniḥ |
na utsarpeta na śuṣyeta saridbhiḥ iva sāgaraḥ || 6||
dṛṣṭvā striyaṃ devamāyāṃ tat bhāvaiḥ ajitendriyaḥ |
pralobhitaḥ patati andhe tamasi agnau pataṅgavat || 7||
yoṣit hiraṇya ābharaṇa ambarādi
dravyeṣu māyāraciteṣu mūḍhaḥ |
pralobhitātmā hi upabhogabuddhyā
pataṅgavat naśyati naṣṭadṛṣṭiḥ || 8||
stokaṃ stokaṃ graset grāsaṃ dehaḥ varteta yāvatā |
gṛhān ahiṃsat na ātiṣṭhet vṛttiṃ mādhukarīṃ muniḥ || 9||
aṇubhyaḥ ca mahadbhyaḥ ca śāstrebhyaḥ kuśalaḥ naraḥ |
sarvataḥ sāraṃ ādadyāt puṣpebhyaḥ iva ṣaṭpadaḥ || 10||
sāyantanaṃ śvastanaṃ vā na saṅgṛhṇīta bhikṣitam |
pāṇipātra udarāmatraḥ makṣikā iva na saṅgrahī || 11||
sāyantanaṃ śvastanaṃ vā na saṅgṛhṇīta bhikṣukaḥ |
makṣikāḥ iva saṅgṛhṇan saha tena vinaśyati || 12||
pada api yuvatīṃ bhikṣuḥ na spṛśet dāravīṃ api |
spṛśan karīva badhyeta kariṇyā aṅgasaṅgataḥ || 13||
na adhigacchet striyaṃ prājñaḥ karhicit mṛtyuṃ ātmanaḥ |
bala adhikaiḥ sa hanyeta gajaiḥ anyaiḥ gajaḥ yathā || 14||
na deyaṃ na upabhogyaṃ ca lubdhaiḥ yat duḥkha sañcitam |
bhuṅkte tat api tat ca anyaḥ madhuheva arthavit madhu || 15||
sukha duḥkha upārjitaiḥ vittaiḥ āśāsānāṃ gṛha āśiṣaḥ |
madhuheva agrataḥ bhuṅkte yatiḥ vai gṛhamedhinām || 16||
grāmyagītaṃ na śruṇuyāt yatiḥ vanacaraḥ kvacit |
śikheta hariṇāt vaddhāt mṛgayoḥ gītamohitāt || 17||
nṛtyavāditragītāni juṣan grāmyāṇi yoṣitām |
āsāṃ krīḍanakaḥ vaśyaḥ ṛṣyaśaṛṅgaḥ mṛgīsutaḥ || 18||
jihvayā atipramāthinyā janaḥ rasavimohitaḥ |
mṛtyuṃ ṛcchati asat buddhiḥ mīnaḥ tu baḍiśaiḥ yathā || 19||
indriyāṇi jayanti āśuḥ nirāhārāḥ manīṣiṇaḥ |
varjayitvā tu rasanaṃ tat nirannasya vardhate || 20||
tāvat jitendriyaḥ na syāt vijitāni indriyaḥ pumān |
na jayet rasanaṃ yāvat jitaṃ sarvaṃ jite rase || 21||
piṅgalā nāma veśyā āsīt videhanagare purā |
tasyā me śikṣitaṃ kiñcit nibodha nṛpanandana || 22||
sā svairiṇyekadā kāntaṃ saṅketa upaneṣyatī |
abhūtkāle bahirdvāri bibhratī rūpamuttamam || 23||
mārga āgacchato vīkṣya puruṣānpuruṣarṣabha |
tān śulkadānvittavataḥ kāntānmene'rthakāmukā || 24||
āgateṣvapayāteṣu sā saṅketopajīvanī |
apyanyo vittavānko'pi māmupaiṣyati bhūridaḥ || 25||
eavaṃ durāśayā dhvastanidrā dvāryavalambatī |
nirgacchantī praviśatī niśīthaṃ samapadyata || 26||
tasyā vittāśayā śuṣyadvaktrāyā dīnacetasaḥ |
nirvedaḥ paramo jajñe cintāhetuḥ sukhāvahaḥ || 27||
tasyā nirviṇṇacittāyā gītaṃ śruṇu yathā mama |
nirveda āśāpāśānāṃ puruṣasya yathā hyasiḥ || 28||
na hi aṅgājātanirvedaḥ dehabandhaṃ jihāsati |
yathā vijñānarahitaḥ manujaḥ mamatāṃ nṛpa || 29||
piṅgalā uvāca |
aho me mohavitatiṃ paśyata avijita ātmanaḥ |
yā kāntāt asataḥ kāmaṃ kāmaye yena bāliśā || 30||
santaṃ samīpe ramaṇaṃ ratipradaṃ
vittapradaṃ nityaṃ imaṃ vihāya |
akāmadaṃ duḥkhabhaya ādi śoka
mohapradaṃ tucchaṃ ahaṃ bhaje ajñā || 31||
aho mayātmā paritāpito vṛthā
sāṅketyavṛttyā'tivigarhyavārtayā |
straiṇānnarādyā'rthatṛṣo'nuśocyā
tkrītena vittaṃ ratimātmanecchatī || 32||
yadasthibhirnirmitavaṃśavaṃśya
sthūṇaṃ tvacā romanakhaiḥ pinaddham |
kṣarannavadvāramagārametad
viṇmūtrapūrṇaṃ madupaiti kānyā || 33||
videhānāṃ pure hyasminnahamekaiva mūḍhadhīḥ |
yā'nyasmicchantyasatyasmādātmadātkāmamacyutāt || 34||
suhṛtpreṣṭhatamo nātha ātmā cāyaṃ śarīriṇām |
taṃ vikrīyātmanaivāhaṃ rame'nena yathā ramā || 35||
kiyatpriyaṃ te vyabhajankāmā ye kāmadā narāḥ |
ādyantavanto bhāryāyā devā vā kālavidrutāḥ || 36||
nūnaṃ me bhagavān prītaḥ viṣṇuḥ kena api karmaṇā |
nirvedaḥ ayaṃ durāśāyā yat me jātaḥ sukhāvahaḥ || 37||
maivaṃ syurmandabhagyāyāḥ kleśā nirvedahetavaḥ |
yenānubandhaṃ nihṛtya puruṣaḥ śamamṛcchati || 38||
tena upakṛtaṃ ādāya śirasā grāmyasaṅgatāḥ |
tyaktvā durāśāḥ śaraṇaṃ vrajāmi taṃ adhīśvaram || 39||
santuṣṭā śraddadhatyetadyathālābhena jīvatī |
viharāmyamunaivāhamātmanā ramaṇena vai || 40||
saṃsārakūpe patitaṃ viṣayairmuṣitekṣaṇam |
grastaṃ kālāhinā''tmānaṃ ko'nyastrātumadhīśvaraḥ || 41||
ātmā eva hi ātmanaḥ goptā nirvidyeta yadākhilāt |
apramattaḥ idaṃ paśyat grastaṃ kālāhinā jagat || 42||
brāhmaṇa uvāca |
eavaṃ vyavasitamatirdurāśāṃ kāntatarṣajām |
chitvopaśamamāsthāya śayyāmupaviveśa sā || 43||
āśā hi paramaṃ duḥkhaṃ nairāśyaṃ paramaṃ sukham |
yathā sañchidya kāntāśāṃ sukhaṃ suṣvāpa piṅgalā || 44||
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ
saṃhitāyāmekādaśaskandhe piṅgalopākhyā'neṣṭamo'dhyāyaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.