Katha Upanishad Adhyaya 2 Valli 1 — Oriya Script

Meaning —

ଅଧ୍ଯାଯ 2

ଵଲ୍ଲୀ 1

ପରାଞ୍ଚିଖାନି ଵ୍ଯତୃଣତ୍ସ୍ଵଯମ୍ଭୂସ୍ତସ୍ମାତ୍ପରାଙ୍ପଶ୍ଯତି ନାନ୍ତରାତ୍ମନ୍‌।
କଶ୍ଚିଦ୍ଧୀରଃ ପ୍ରତ୍ଯଗାତ୍ମାନମୈଷଦାଵୃତ୍ତଚକ୍ଷୁରମୃତତ୍ଵମିଚ୍ଛନ୍‌ ॥1॥

parāñcikhāni vyatṛṇatsvayambhūstasmātparāṅpaśyati nāntarātman‌|
kaściddhīraḥ pratyagātmānamaiṣadāvṛttacakṣuramṛtatvamicchan‌ ||1||

Verse 2

ପରାଚଃ କାମାନନୁଯନ୍ତି ବାଲାସ୍ତେ ମୃତ୍ଯୋର୍ଯନ୍ତି ଵିତତସ୍ଯ ପାଶମ୍‌।
ଅଥ ଧୀରା ଅମୃତତ୍ଵଂ-ଵିଁଦିତ୍ଵା ଧ୍ରୁଵମଧ୍ରୁଵେଷ୍ଵିହ ନ ପ୍ରାର୍ଥଯନ୍ତେ ॥2॥

parācaḥ kāmānanuyanti bālāste mṛtyoryanti vitatasya pāśam‌|
atha dhīrā amṛtatvaṃ-vi~ditvā dhruvamadhruveṣviha na prārthayante ||2||

Verse 3

ଯେନ ରୂପଂ ରସ-ଙ୍ଗନ୍ଧଂ ଶବ୍ଦାନ୍ସ୍ପର୍ଶାଂଶ୍ଚ ମୈଥୁନାନ୍‌।
ଏତେନୈଵ ଵିଜାନାତି କିମତ୍ର ପରିଶିଷ୍ଯତେ। ଏତଦ୍ଵୈ ତତ୍‌ ॥3॥

yena rūpaṃ rasa-ṅgandhaṃ śabdānsparśāṃśca maithunān‌|
etenaiva vijānāti kimatra pariśiṣyate| etadvai tat‌ ||3||

Verse 4

ସ୍ଵପ୍ନାନ୍ତ-ଞ୍ଜାଗରିତାନ୍ତ-ଞ୍ଚୋଭୌ ଯେନାନୁପଶ୍ଯତି।
ମହାନ୍ତଂ-ଵିଁଭୁମାତ୍ମାନ-ମ୍ମତ୍ଵା ଧୀରୋ ନ ଶୋଚତି ॥4॥

svapnānta-ñjāgaritānta-ñcobhau yenānupaśyati|
mahāntaṃ-vi~bhumātmāna-mmatvā dhīro na śocati ||4||

Verse 5

ଯ ଇମ-ମ୍ମଧ୍ଵଦଂ-ଵେଁଦ ଆତ୍ମାନ-ଞ୍ଜୀଵମନ୍ତିକାତ୍‌।
ଈଶାନ-ମ୍ଭୂତଭଵ୍ଯସ୍ଯ ନ ତତୋ ଵିଜୁଗୁପ୍ସତେ। ଏତଦ୍ଵୈ ତତ୍‌ ॥5॥

ya ima-mmadhvadaṃ-ve~da ātmāna-ñjīvamantikāt‌|
īśāna-mbhūtabhavyasya na tato vijugupsate| etadvai tat‌ ||5||

Verse 6

ଯଃ ପୂର୍ଵ-ନ୍ତପସୋ ଜାତମଦ୍‌ଭ୍ଯଃ ପୂର୍ଵମଜାଯତ।
ଗୁହା-ମ୍ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ତିଷ୍ଠନ୍ତଂ-ଯୋଁ ଭୂତେଭିର୍ଵ୍ଯପଶ୍ଯତ। ଏତଦ୍ଵୈ ତତ୍‌ ॥6॥

yaḥ pūrva-ntapaso jātamad‌bhyaḥ pūrvamajāyata|
guhā-mpraviśya tiṣṭhantaṃ-yo~ bhūtebhirvyapaśyata| etadvai tat‌ ||6||

Verse 7

ଯା ପ୍ରାଣେନ ସମ୍ଭଵତ୍ଯଦିତିର୍ଦେଵତାମଯୀ।
ଗୁହା-ମ୍ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ତିଷ୍ଠନ୍ତୀଂ-ଯାଁ ଭୂତେଭିର୍ଵ୍ଯଜାଯତ। ଏତଦ୍ଵୈ ତତ୍‌ ॥7॥

yā prāṇena sambhavatyaditirdevatāmayī|
guhā-mpraviśya tiṣṭhantīṃ-yā~ bhūtebhirvyajāyata| etadvai tat‌ ||7||

Verse 8

ଅରଣ୍ଯୋର୍ନିହିତୋ ଜାତଵେଦା ଗର୍ଭ ଇଵ ସୁଭୃତୋ ଗର୍ଭିଣୀଭିଃ।
ଦିଵେ ଦିଵେ ଈଡ୍ଯୋ ଜାଗୃଵଦ୍ଭିର୍ହଵିଷ୍ମଦ୍ଭିର୍ମନୁଷ୍ଯେଭିରଗ୍ନିଃ। ଏତଦ୍ଵୈ ତତ୍‌ ॥8॥

araṇyornihito jātavedā garbha iva subhṛto garbhiṇībhiḥ|
dive dive īḍyo jāgṛvadbhirhaviṣmadbhirmanuṣyebhiragniḥ| etadvai tat‌ ||8||

Verse 9

ଯତଶ୍ଚୋଦେତି ସୂର୍ଯୋ-ଽସ୍ତଂ-ଯଁତ୍ର ଚ ଗଚ୍ଛତି।
ତ-ନ୍ଦେଵା-ସ୍ସର୍ଵେ-ଽର୍ପିତାସ୍ତଦୁ ନାତ୍ଯେତି କଶ୍ଚନ। ଏତଦ୍ଵୈ ତତ୍‌ ॥9॥

yataścodeti sūryo-'staṃ-ya~tra ca gacchati|
ta-ndevā-ssarve-'rpitāstadu nātyeti kaścana| etadvai tat‌ ||9||

Verse 10

ଯଦେଵେହ ତଦମୁତ୍ର ଯଦମୁତ୍ର ତଦନ୍ଵିହ।
ମୃତ୍ଯୋ-ସ୍ସ ମୃତ୍ଯୁମାପ୍ନୋତି ଯ ଇହ ନାନେଵ ପଶ୍ଯତି ॥10॥

yadeveha tadamutra yadamutra tadanviha|
mṛtyo-ssa mṛtyumāpnoti ya iha nāneva paśyati ||10||

Verse 11

ମନସୈଵେଦମାପ୍ତଵ୍ଯ-ନ୍ନେହ ନାନା-ଽସ୍ତି କିଞ୍ଚନ।
ମୃତ୍ଯୋ-ସ୍ସ ମୃତ୍ଯୁ-ଙ୍ଗଚ୍ଛତି ଯ ଇହ ନାନେଵ ପଶ୍ଯତି ॥11॥

manasaivedamāptavya-nneha nānā-'sti kiñcana|
mṛtyo-ssa mṛtyu-ṅgacchati ya iha nāneva paśyati ||11||

Verse 12

ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାତ୍ରଃ ପୁରୁଷୋ ମଧ୍ଯ ଆତ୍ମନି ତିଷ୍ଠତି।
ଈଶାନୋ ଭୂତଭଵ୍ଯସ୍ଯ ନ ତତୋ ଵିଜୁଗୁପ୍ସତେ। ଏତଦ୍ଵୈ ତତ୍‌ ॥12॥

aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo madhya ātmani tiṣṭhati|
īśāno bhūtabhavyasya na tato vijugupsate| etadvai tat‌ ||12||

Verse 13

ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାତ୍ରଃ ପୁରୁଷୋ ଜ୍ଯୋତିରିଵାଧୂମକଃ।
ଈଶାନୋ ଭୂତଭଵ୍ଯସ୍ଯ ସ ଏଵାଦ୍ଯ ସ ଉ ଶ୍ଵଃ। ଏତଦ୍ଵୈ ତତ୍‌ ॥13॥

aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo jyotirivādhūmakaḥ|
īśāno bhūtabhavyasya sa evādya sa u śvaḥ| etadvai tat‌ ||13||

Verse 14

ଯଥୋଦକ-ନ୍ଦୁର୍ଗଂ-ଵୃଁଷ୍ଟ-ମ୍ପର୍ଵତେଷୁ ଵିଧାଵତି।
ଏଵ-ନ୍ଧର୍ମାନ୍ପୃଥକ୍‌ ପଶ୍ଯଂସ୍ତାନେଵାନୁଵିଧାଵତି ॥14॥

yathodaka-ndurgaṃ-vṛ~ṣṭa-mparvateṣu vidhāvati|
eva-ndharmānpṛthak‌ paśyaṃstānevānuvidhāvati ||14||

Verse 15

ଯଥୋଦକଂ ଶୁଦ୍ଧେ ଶୁଦ୍ଧମାସିକ୍ତ-ନ୍ତାଦୃଗେଵ ଭଵତି।
ଏଵ-ମ୍ମୁନେର୍ଵିଜାନତ ଆତ୍ମା ଭଵତି ଗୌତମ ॥15॥

yathodakaṃ śuddhe śuddhamāsikta-ntādṛgeva bhavati|
eva-mmunervijānata ātmā bhavati gautama ||15||

Sanskrit — Devanagari (original)

अध्याय 2

वल्ली 1

पराञ्चिखानि व्यतृणत्स्वयम्भूस्तस्मात्पराङ्पश्यति नान्तरात्मन्‌।

कश्चिद्धीरः प्रत्यगात्मानमैषदावृत्तचक्षुरमृतत्वमिच्छन्‌ ॥1॥

पराचः कामाननुयन्ति बालास्ते मृत्योर्यन्ति विततस्य पाशम्‌।

अथ धीरा अमृतत्वं-विँदित्वा ध्रुवमध्रुवेष्विह न प्रार्थयन्ते ॥2॥

येन रूपं रस-ङ्गन्धं शब्दान्स्पर्शांश्च मैथुनान्‌।

एतेनैव विजानाति किमत्र परिशिष्यते। एतद्वै तत्‌ ॥3॥

स्वप्नान्त-ञ्जागरितान्त-ञ्चोभौ येनानुपश्यति।

महान्तं-विँभुमात्मान-म्मत्वा धीरो न शोचति ॥4॥

य इम-म्मध्वदं-वेँद आत्मान-ञ्जीवमन्तिकात्‌।

ईशान-म्भूतभव्यस्य न ततो विजुगुप्सते। एतद्वै तत्‌ ॥5॥

यः पूर्व-न्तपसो जातमद्‌भ्यः पूर्वमजायत।

गुहा-म्प्रविश्य तिष्ठन्तं-योँ भूतेभिर्व्यपश्यत। एतद्वै तत्‌ ॥6॥

या प्राणेन सम्भवत्यदितिर्देवतामयी।

गुहा-म्प्रविश्य तिष्ठन्तीं-याँ भूतेभिर्व्यजायत। एतद्वै तत्‌ ॥7॥

अरण्योर्निहितो जातवेदा गर्भ इव सुभृतो गर्भिणीभिः।

दिवे दिवे ईड्यो जागृवद्भिर्हविष्मद्भिर्मनुष्येभिरग्निः। एतद्वै तत्‌ ॥8॥

यतश्चोदेति सूर्यो-ऽस्तं-यँत्र च गच्छति।

त-न्देवा-स्सर्वे-ऽर्पितास्तदु नात्येति कश्चन। एतद्वै तत्‌ ॥9॥

यदेवेह तदमुत्र यदमुत्र तदन्विह।

मृत्यो-स्स मृत्युमाप्नोति य इह नानेव पश्यति ॥10॥

मनसैवेदमाप्तव्य-न्नेह नाना-ऽस्ति किञ्चन।

मृत्यो-स्स मृत्यु-ङ्गच्छति य इह नानेव पश्यति ॥11॥

अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो मध्य आत्मनि तिष्ठति।

ईशानो भूतभव्यस्य न ततो विजुगुप्सते। एतद्वै तत्‌ ॥12॥

अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो ज्योतिरिवाधूमकः।

ईशानो भूतभव्यस्य स एवाद्य स उ श्वः। एतद्वै तत्‌ ॥13॥

यथोदक-न्दुर्गं-वृँष्ट-म्पर्वतेषु विधावति।

एव-न्धर्मान्पृथक्‌ पश्यंस्तानेवानुविधावति ॥14॥

यथोदकं शुद्धे शुद्धमासिक्त-न्तादृगेव भवति।

एव-म्मुनेर्विजानत आत्मा भवति गौतम ॥15॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

କଠୋପନିଷଦ୍ - ଅଧ୍ଯାଯ 2, ଵଲ୍ଲୀ 1