Kathopanishad - Adhyaya 2, Valli 1

ॐ

କଠୋପନିଷଦ୍ - ଅଧ୍ଯାଯ 2, ଵଲ୍ଲୀ 1

Oriya

ଅଧ୍ଯାଯ 2

ଵଲ୍ଲୀ 1

ପରାଞ୍ଚିଖାନି ଵ୍ଯତୃଣତ୍ସ୍ଵଯମ୍ଭୂସ୍ତସ୍ମାତ୍ପରାଙ୍ପଶ୍ଯତି ନାନ୍ତରାତ୍ମନ୍‌।

କଶ୍ଚିଦ୍ଧୀରଃ ପ୍ରତ୍ଯଗାତ୍ମାନମୈଷଦାଵୃତ୍ତଚକ୍ଷୁରମୃତତ୍ଵମିଚ୍ଛନ୍‌ ॥1॥

ପରାଚଃ କାମାନନୁଯନ୍ତି ବାଲାସ୍ତେ ମୃତ୍ଯୋର୍ଯନ୍ତି ଵିତତସ୍ଯ ପାଶମ୍‌।

ଅଥ ଧୀରା ଅମୃତତ୍ଵଂ-ଵିଁଦିତ୍ଵା ଧ୍ରୁଵମଧ୍ରୁଵେଷ୍ଵିହ ନ ପ୍ରାର୍ଥଯନ୍ତେ ॥2॥

ଯେନ ରୂପଂ ରସ-ଙ୍ଗନ୍ଧଂ ଶବ୍ଦାନ୍ସ୍ପର୍ଶାଂଶ୍ଚ ମୈଥୁନାନ୍‌।

ଏତେନୈଵ ଵିଜାନାତି କିମତ୍ର ପରିଶିଷ୍ଯତେ। ଏତଦ୍ଵୈ ତତ୍‌ ॥3॥

ସ୍ଵପ୍ନାନ୍ତ-ଞ୍ଜାଗରିତାନ୍ତ-ଞ୍ଚୋଭୌ ଯେନାନୁପଶ୍ଯତି।

ମହାନ୍ତଂ-ଵିଁଭୁମାତ୍ମାନ-ମ୍ମତ୍ଵା ଧୀରୋ ନ ଶୋଚତି ॥4॥

ଯ ଇମ-ମ୍ମଧ୍ଵଦଂ-ଵେଁଦ ଆତ୍ମାନ-ଞ୍ଜୀଵମନ୍ତିକାତ୍‌।

ଈଶାନ-ମ୍ଭୂତଭଵ୍ଯସ୍ଯ ନ ତତୋ ଵିଜୁଗୁପ୍ସତେ। ଏତଦ୍ଵୈ ତତ୍‌ ॥5॥

ଯଃ ପୂର୍ଵ-ନ୍ତପସୋ ଜାତମଦ୍‌ଭ୍ଯଃ ପୂର୍ଵମଜାଯତ।

ଗୁହା-ମ୍ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ତିଷ୍ଠନ୍ତଂ-ଯୋଁ ଭୂତେଭିର୍ଵ୍ଯପଶ୍ଯତ। ଏତଦ୍ଵୈ ତତ୍‌ ॥6॥

ଯା ପ୍ରାଣେନ ସମ୍ଭଵତ୍ଯଦିତିର୍ଦେଵତାମଯୀ।

ଗୁହା-ମ୍ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ତିଷ୍ଠନ୍ତୀଂ-ଯାଁ ଭୂତେଭିର୍ଵ୍ଯଜାଯତ। ଏତଦ୍ଵୈ ତତ୍‌ ॥7॥

ଅରଣ୍ଯୋର୍ନିହିତୋ ଜାତଵେଦା ଗର୍ଭ ଇଵ ସୁଭୃତୋ ଗର୍ଭିଣୀଭିଃ।

ଦିଵେ ଦିଵେ ଈଡ୍ଯୋ ଜାଗୃଵଦ୍ଭିର୍ହଵିଷ୍ମଦ୍ଭିର୍ମନୁଷ୍ଯେଭିରଗ୍ନିଃ। ଏତଦ୍ଵୈ ତତ୍‌ ॥8॥

ଯତଶ୍ଚୋଦେତି ସୂର୍ଯୋ-ଽସ୍ତଂ-ଯଁତ୍ର ଚ ଗଚ୍ଛତି।

ତ-ନ୍ଦେଵା-ସ୍ସର୍ଵେ-ଽର୍ପିତାସ୍ତଦୁ ନାତ୍ଯେତି କଶ୍ଚନ। ଏତଦ୍ଵୈ ତତ୍‌ ॥9॥

ଯଦେଵେହ ତଦମୁତ୍ର ଯଦମୁତ୍ର ତଦନ୍ଵିହ।

ମୃତ୍ଯୋ-ସ୍ସ ମୃତ୍ଯୁମାପ୍ନୋତି ଯ ଇହ ନାନେଵ ପଶ୍ଯତି ॥10॥

ମନସୈଵେଦମାପ୍ତଵ୍ଯ-ନ୍ନେହ ନାନା-ଽସ୍ତି କିଞ୍ଚନ।

ମୃତ୍ଯୋ-ସ୍ସ ମୃତ୍ଯୁ-ଙ୍ଗଚ୍ଛତି ଯ ଇହ ନାନେଵ ପଶ୍ଯତି ॥11॥

ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାତ୍ରଃ ପୁରୁଷୋ ମଧ୍ଯ ଆତ୍ମନି ତିଷ୍ଠତି।

ଈଶାନୋ ଭୂତଭଵ୍ଯସ୍ଯ ନ ତତୋ ଵିଜୁଗୁପ୍ସତେ। ଏତଦ୍ଵୈ ତତ୍‌ ॥12॥

ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାତ୍ରଃ ପୁରୁଷୋ ଜ୍ଯୋତିରିଵାଧୂମକଃ।

ଈଶାନୋ ଭୂତଭଵ୍ଯସ୍ଯ ସ ଏଵାଦ୍ଯ ସ ଉ ଶ୍ଵଃ। ଏତଦ୍ଵୈ ତତ୍‌ ॥13॥

ଯଥୋଦକ-ନ୍ଦୁର୍ଗଂ-ଵୃଁଷ୍ଟ-ମ୍ପର୍ଵତେଷୁ ଵିଧାଵତି।

ଏଵ-ନ୍ଧର୍ମାନ୍ପୃଥକ୍‌ ପଶ୍ଯଂସ୍ତାନେଵାନୁଵିଧାଵତି ॥14॥

ଯଥୋଦକଂ ଶୁଦ୍ଧେ ଶୁଦ୍ଧମାସିକ୍ତ-ନ୍ତାଦୃଗେଵ ଭଵତି।

ଏଵ-ମ୍ମୁନେର୍ଵିଜାନତ ଆତ୍ମା ଭଵତି ଗୌତମ ॥15॥

Roman (IAST) Transliteration

adhyāya 2

vallī 1

parāñcikhāni vyatṛṇatsvayambhūstasmātparāṅpaśyati nāntarātman‌|

kaściddhīraḥ pratyagātmānamaiṣadāvṛttacakṣuramṛtatvamicchan‌ ||1||

parācaḥ kāmānanuyanti bālāste mṛtyoryanti vitatasya pāśam‌|

atha dhīrā amṛtatvaṃ-vi~ditvā dhruvamadhruveṣviha na prārthayante ||2||

yena rūpaṃ rasa-ṅgandhaṃ śabdānsparśāṃśca maithunān‌|

etenaiva vijānāti kimatra pariśiṣyate| etadvai tat‌ ||3||

svapnānta-ñjāgaritānta-ñcobhau yenānupaśyati|

mahāntaṃ-vi~bhumātmāna-mmatvā dhīro na śocati ||4||

ya ima-mmadhvadaṃ-ve~da ātmāna-ñjīvamantikāt‌|

īśāna-mbhūtabhavyasya na tato vijugupsate| etadvai tat‌ ||5||

yaḥ pūrva-ntapaso jātamad‌bhyaḥ pūrvamajāyata|

guhā-mpraviśya tiṣṭhantaṃ-yo~ bhūtebhirvyapaśyata| etadvai tat‌ ||6||

yā prāṇena sambhavatyaditirdevatāmayī|

guhā-mpraviśya tiṣṭhantīṃ-yā~ bhūtebhirvyajāyata| etadvai tat‌ ||7||

araṇyornihito jātavedā garbha iva subhṛto garbhiṇībhiḥ|

dive dive īḍyo jāgṛvadbhirhaviṣmadbhirmanuṣyebhiragniḥ| etadvai tat‌ ||8||

yataścodeti sūryo-'staṃ-ya~tra ca gacchati|

ta-ndevā-ssarve-'rpitāstadu nātyeti kaścana| etadvai tat‌ ||9||

yadeveha tadamutra yadamutra tadanviha|

mṛtyo-ssa mṛtyumāpnoti ya iha nāneva paśyati ||10||

manasaivedamāptavya-nneha nānā-'sti kiñcana|

mṛtyo-ssa mṛtyu-ṅgacchati ya iha nāneva paśyati ||11||

aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo madhya ātmani tiṣṭhati|

īśāno bhūtabhavyasya na tato vijugupsate| etadvai tat‌ ||12||

aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo jyotirivādhūmakaḥ|

īśāno bhūtabhavyasya sa evādya sa u śvaḥ| etadvai tat‌ ||13||

yathodaka-ndurgaṃ-vṛ~ṣṭa-mparvateṣu vidhāvati|

eva-ndharmānpṛthak‌ paśyaṃstānevānuvidhāvati ||14||

yathodakaṃ śuddhe śuddhamāsikta-ntādṛgeva bhavati|

eva-mmunervijānata ātmā bhavati gautama ||15||