Chanakya Niti Chapter 16 — Malayalam Script

Meaning —

ന ധ്യാതം പദമീശ്വരസ്യ വിധിവത്സംസാരവിച്ഛിത്തയേ

സ്വര്ഗദ്വാരകപാടപാടനപടുര്ധര്മോഽപി നോപാര്ജിതഃ ।

Verse 01

നാരീപീനപയോധരോരുയുഗലാ സ്വപ്നേഽപി നാലിങ്ഗിതം
മാതുഃ കേവലമേവ യൌവനവനച്ഛേദേ കുഠാരാ വയമ് ॥ 01 ॥

nārīpīnapayodharoruyugalā svapne'pi nāliṅgitaṃ
mātuḥ kevalameva yauvanavanacchede kuṭhārā vayam || 01 ||

Verse 02

ജല്പന്തി സാര്ധമന്യേന പശ്യന്ത്യന്യം സവിഭ്രമാഃ ।
ഹൃദയേ ചിന്തയന്ത്യന്യം ന സ്ത്രീണാമേകതോ രതിഃ ॥ 02 ॥

jalpanti sārdhamanyena paśyantyanyaṃ savibhramāḥ |
hṛdaye cintayantyanyaṃ na strīṇāmekato ratiḥ || 02 ||

Verse 03

യോ മോഹാന്മന്യതേ മൂഢോ രക്തേയം മയി കാമിനീ ।
സ തസ്യാ വശഗോ ഭൂത്വാ നൃത്യേത് ക്രീഡാശകുന്തവത് ॥ 03 ॥

yo mohānmanyate mūḍho rakteyaṃ mayi kāminī |
sa tasyā vaśago bhūtvā nṛtyet krīḍāśakuntavat || 03 ||

Verse 04

കോഽര്ഥാന്പ്രാപ്യ ന ഗര്വിതോ വിഷയിണഃ കസ്യാപദോഽസ്തം ഗതാഃ
സ്ത്രീഭിഃ കസ്യ ന ഖണ്ഡിതം ഭുവി മനഃ കോ നാമ രാജപ്രിയഃ ।
കഃ കാലസ്യ ന ഗോചരത്വമഗമത് കോഽര്ഥീ ഗതോ ഗൌരവം
കോ വാ ദുര്ജനദുര്ഗമേഷു പതിതഃ ക്ഷേമേണ യാതഃ പഥി ॥ 04 ॥

ko'rthānprāpya na garvito viṣayiṇaḥ kasyāpado'staṃ gatāḥ
strībhiḥ kasya na khaṇḍitaṃ bhuvi manaḥ ko nāma rājapriyaḥ |
kaḥ kālasya na gocaratvamagamat ko'rthī gato gauravaṃ
ko vā durjanadurgameṣu patitaḥ kṣemeṇa yātaḥ pathi || 04 ||

Verse 05

ന നിര്മിതോ ന ചൈവ ന ദൃഷ്ടപൂര്വോ
ന ശ്രൂയതേ ഹേമമയഃ കുരങ്ഗഃ ।
തഥാഽപി തൃഷ്ണാ രഘുനന്ദനസ്യ
വിനാശകാലേ വിപരീതബുദ്ധിഃ ॥ 05 ॥

na nirmito na caiva na dṛṣṭapūrvo
na śrūyate hemamayaḥ kuraṅgaḥ |
tathā'pi tṛṣṇā raghunandanasya
vināśakāle viparītabuddhiḥ || 05 ||

Verse 06

ഗുണൈരുത്തമതാം യാതി നോച്ചൈരാസനസംസ്ഥിതാഃ ।
പ്രാസാദശിഖരസ്ഥോഽപി കാകഃ കിം ഗരുഡായതേ ॥ 06 ॥

guṇairuttamatāṃ yāti noccairāsanasaṃsthitāḥ |
prāsādaśikharastho'pi kākaḥ kiṃ garuḍāyate || 06 ||

Verse 07

ഗുണാഃ സര്വത്ര പൂജ്യന്തേ ന മഹത്യോഽപി സമ്പദഃ ।
പൂര്ണേന്ദുഃ കിം തഥാ വന്ദ്യോ നിഷ്കലങ്കോ യഥാ കൃശഃ ॥ 07 ॥

guṇāḥ sarvatra pūjyante na mahatyo'pi sampadaḥ |
pūrṇenduḥ kiṃ tathā vandyo niṣkalaṅko yathā kṛśaḥ || 07 ||

Verse 08

പരൈരുക്തഗുണോ യസ്തു നിര്ഗുണോഽപി ഗുണീ ഭവേത് ।
ഇന്ദ്രോഽപി ലഘുതാം യാതി സ്വയം പ്രഖ്യാപിതൈര്ഗുണൈഃ ॥ 08 ॥

parairuktaguṇo yastu nirguṇo'pi guṇī bhavet |
indro'pi laghutāṃ yāti svayaṃ prakhyāpitairguṇaiḥ || 08 ||

Verse 09

വിവേകിനമനുപ്രാപ്താ ഗുണാ യാന്തി മനോജ്ഞതാമ് ।
സുതരാം രത്നമാഭാതി ചാമീകരനിയോജിതമ് ॥ 09 ॥

vivekinamanuprāptā guṇā yānti manojñatām |
sutarāṃ ratnamābhāti cāmīkaraniyojitam || 09 ||

Verse 10

ഗുണൈഃ സര്വജ്ഞതുല്യോഽപി സീദത്യേകോ നിരാശ്രയഃ ।
അനര്ഘ്യമപി മാണിക്യം ഹേമാശ്രയമപേക്ഷതേ ॥ 10 ॥

guṇaiḥ sarvajñatulyo'pi sīdatyeko nirāśrayaḥ |
anarghyamapi māṇikyaṃ hemāśrayamapekṣate || 10 ||

Verse 11

അതിക്ലേശേന യദ്ദ്രവ്യമതിലോഭേന യത്സുഖമ് ।
ശത്രൂണാം പ്രണിപാതേന തേ ഹ്യര്ഥാ മാ ഭവന്തു മേ ॥ 11 ॥

atikleśena yaddravyamatilobhena yatsukham |
śatrūṇāṃ praṇipātena te hyarthā mā bhavantu me || 11 ||

Verse 12

കിം തയാ ക്രിയതേ ലക്ഷ്മ്യാ യാ വധൂരിവ കേവലാ ।
യാ തു വേശ്യേവ സാമാന്യാ പഥികൈരപി ഭുജ്യതേ ॥ 12 ॥

kiṃ tayā kriyate lakṣmyā yā vadhūriva kevalā |
yā tu veśyeva sāmānyā pathikairapi bhujyate || 12 ||

Verse 13

ധനേഷു ജീവിതവ്യേഷു സ്ത്രീഷു ചാഹാരകര്മസു ।
അതൃപ്താഃ പ്രാണിനഃ സര്വേ യാതാ യാസ്യന്തി യാന്തി ച ॥ 13 ॥

dhaneṣu jīvitavyeṣu strīṣu cāhārakarmasu |
atṛptāḥ prāṇinaḥ sarve yātā yāsyanti yānti ca || 13 ||

Verse 14

ക്ഷീയന്തേ സര്വദാനാനി യജ്ഞഹോമബലിക്രിയാഃ ।
ന ക്ഷീയതേ പാത്രദാനമഭയം സര്വദേഹിനാമ് ॥ 14 ॥

kṣīyante sarvadānāni yajñahomabalikriyāḥ |
na kṣīyate pātradānamabhayaṃ sarvadehinām || 14 ||

Verse 15

തൃണം ലഘു തൃണാത്തൂലം തൂലാദപി ച യാചകഃ ।
വായുനാ കിം ന നീതോഽസൌ മാമയം യാചയിഷ്യതി ॥ 15 ॥

tṛṇaṃ laghu tṛṇāttūlaṃ tūlādapi ca yācakaḥ |
vāyunā kiṃ na nīto'sau māmayaṃ yācayiṣyati || 15 ||

Verse 16

വരം പ്രാണപരിത്യാഗോ മാനഭങ്ഗേന ജീവനാത് ।
പ്രാണത്യാഗേ ക്ഷണം ദുഃഖം മാനഭങ്ഗേ ദിനേ ദിനേ ॥ 16 ॥

varaṃ prāṇaparityāgo mānabhaṅgena jīvanāt |
prāṇatyāge kṣaṇaṃ duḥkhaṃ mānabhaṅge dine dine || 16 ||

Verse 17

പ്രിയവാക്യപ്രദാനേന സര്വേ തുഷ്യന്തി ജന്തവഃ ।
തസ്മാത്തദേവ വക്തവ്യം വചനേ കാ ദരിദ്രതാ ॥ 17 ॥

priyavākyapradānena sarve tuṣyanti jantavaḥ |
tasmāttadeva vaktavyaṃ vacane kā daridratā || 17 ||

Verse 18

സംസാരകടുവൃക്ഷസ്യ ദ്വേ ഫലേഽമൃതോപമേ ।
സുഭാഷിതം ച സുസ്വാദു സങ്ഗതിഃ സജ്ജനേ ജനേ ॥ 18 ॥

saṃsārakaṭuvṛkṣasya dve phale'mṛtopame |
subhāṣitaṃ ca susvādu saṅgatiḥ sajjane jane || 18 ||

Verse 19

ജന്മ ജന്മ യദഭ്യസ്തം ദാനമധ്യയനം തപഃ ।
തേനൈവാഽഭ്യാസയോഗേന ദേഹീ ചാഭ്യസ്യതേ പുനഃ ॥ 19 ॥

janma janma yadabhyastaṃ dānamadhyayanaṃ tapaḥ |
tenaivā'bhyāsayogena dehī cābhyasyate punaḥ || 19 ||

Verse 20

പുസ്തകസ്ഥാ തു യാ വിദ്യാ പരഹസ്തഗതം ധനമ് ।
കാര്യകാലേ സമുത്പന്നേ ന സാ വിദ്യാ ന തദ്ധനമ് ॥ 20 ॥

pustakasthā tu yā vidyā parahastagataṃ dhanam |
kāryakāle samutpanne na sā vidyā na taddhanam || 20 ||

Sanskrit — Devanagari (original)

न ध्यातं पदमीश्वरस्य विधिवत्संसारविच्छित्तये

स्वर्गद्वारकपाटपाटनपटुर्धर्मोऽपि नोपार्जितः ।

नारीपीनपयोधरोरुयुगला स्वप्नेऽपि नालिङ्गितं

मातुः केवलमेव यौवनवनच्छेदे कुठारा वयम् ॥ 01 ॥

जल्पन्ति सार्धमन्येन पश्यन्त्यन्यं सविभ्रमाः ।

हृदये चिन्तयन्त्यन्यं न स्त्रीणामेकतो रतिः ॥ 02 ॥

यो मोहान्मन्यते मूढो रक्तेयं मयि कामिनी ।

स तस्या वशगो भूत्वा नृत्येत् क्रीडाशकुन्तवत् ॥ 03 ॥

कोऽर्थान्प्राप्य न गर्वितो विषयिणः कस्यापदोऽस्तं गताः

स्त्रीभिः कस्य न खण्डितं भुवि मनः को नाम राजप्रियः ।

कः कालस्य न गोचरत्वमगमत् कोऽर्थी गतो गौरवं

को वा दुर्जनदुर्गमेषु पतितः क्षेमेण यातः पथि ॥ 04 ॥

न निर्मितो न चैव न दृष्टपूर्वो

न श्रूयते हेममयः कुरङ्गः ।

तथाऽपि तृष्णा रघुनन्दनस्य

विनाशकाले विपरीतबुद्धिः ॥ 05 ॥

गुणैरुत्तमतां याति नोच्चैरासनसंस्थिताः ।

प्रासादशिखरस्थोऽपि काकः किं गरुडायते ॥ 06 ॥

गुणाः सर्वत्र पूज्यन्ते न महत्योऽपि सम्पदः ।

पूर्णेन्दुः किं तथा वन्द्यो निष्कलङ्को यथा कृशः ॥ 07 ॥

परैरुक्तगुणो यस्तु निर्गुणोऽपि गुणी भवेत् ।

इन्द्रोऽपि लघुतां याति स्वयं प्रख्यापितैर्गुणैः ॥ 08 ॥

विवेकिनमनुप्राप्ता गुणा यान्ति मनोज्ञताम् ।

सुतरां रत्नमाभाति चामीकरनियोजितम् ॥ 09 ॥

गुणैः सर्वज्ञतुल्योऽपि सीदत्येको निराश्रयः ।

अनर्घ्यमपि माणिक्यं हेमाश्रयमपेक्षते ॥ 10 ॥

अतिक्लेशेन यद्द्रव्यमतिलोभेन यत्सुखम् ।

शत्रूणां प्रणिपातेन ते ह्यर्था मा भवन्तु मे ॥ 11 ॥

किं तया क्रियते लक्ष्म्या या वधूरिव केवला ।

या तु वेश्येव सामान्या पथिकैरपि भुज्यते ॥ 12 ॥

धनेषु जीवितव्येषु स्त्रीषु चाहारकर्मसु ।

अतृप्ताः प्राणिनः सर्वे याता यास्यन्ति यान्ति च ॥ 13 ॥

क्षीयन्ते सर्वदानानि यज्ञहोमबलिक्रियाः ।

न क्षीयते पात्रदानमभयं सर्वदेहिनाम् ॥ 14 ॥

तृणं लघु तृणात्तूलं तूलादपि च याचकः ।

वायुना किं न नीतोऽसौ मामयं याचयिष्यति ॥ 15 ॥

वरं प्राणपरित्यागो मानभङ्गेन जीवनात् ।

प्राणत्यागे क्षणं दुःखं मानभङ्गे दिने दिने ॥ 16 ॥

प्रियवाक्यप्रदानेन सर्वे तुष्यन्ति जन्तवः ।

तस्मात्तदेव वक्तव्यं वचने का दरिद्रता ॥ 17 ॥

संसारकटुवृक्षस्य द्वे फलेऽमृतोपमे ।

सुभाषितं च सुस्वादु सङ्गतिः सज्जने जने ॥ 18 ॥

जन्म जन्म यदभ्यस्तं दानमध्ययनं तपः ।

तेनैवाऽभ्यासयोगेन देही चाभ्यस्यते पुनः ॥ 19 ॥

पुस्तकस्था तु या विद्या परहस्तगतं धनम् ।

कार्यकाले समुत्पन्ने न सा विद्या न तद्धनम् ॥ 20 ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

ചാണക്യ നീതി - ഷോഡശോഽധ്യായഃ