യസ്യ ചിത്തം ദ്രവീഭൂതം കൃപയാ സര്വജന്തുഷു ।
തസ്യ ജ്ഞാനേന മോക്ഷേണ കിം ജടാഭസ്മലേപനൈഃ ॥ 01 ॥
ഏകമപ്യക്ഷരം യസ്തു ഗുരുഃ ശിഷ്യം പ്രബോധയേത് ।
പൃഥിവ്യാം നാസ്തി തദ്ദ്രവ്യം യദ്ദത്ത്വാ സോഽനൃണീ ഭവേത് ॥ 02 ॥
ഖലാനാം കണ്ടകാനാം ച ദ്വിവിധൈവ പ്രതിക്രിയാ ।
ഉപാനന്മുഖഭങ്ഗോ വാ ദൂരതോ വാ വിസര്ജനമ് ॥ 02 ॥
കുചൈലിനം ദന്തമലോപധാരിണം
ബഹ്വാശിനം നിഷ്ഠുരഭാഷിണം ച ।
സൂര്യോദയേ ചാസ്തമിതേ ശയാനം
വിമുഞ്ചതി ശ്രീര്യദി ചക്രപാണിഃ ॥ 04 ॥
ത്യജന്തി മിത്രാണി ധനൈര്വിഹീനം
പുത്രാശ്ച ദാരാശ്ച സുഹൃജ്ജനാശ്ച ।
തമര്ഥവന്തം പുനരാശ്രയന്തി
അര്ഥോ ഹി ലോകേ മനുഷ്യസ്യ ബന്ധുഃ ॥ 05 ॥
അന്യായോപാര്ജിതം ദ്രവ്യം ദശ വര്ഷാണി തിഷ്ഠതി ।
പ്രാപ്തേ ചൈകാദശേ വര്ഷേ സമൂലം തദ്വിനശ്യതി ॥ 06 ॥
അയുക്തം സ്വാമിനോ യുക്തം യുക്തം നീചസ്യ ദൂഷണമ് ।
അമൃതം രാഹവേ മൃത്യുര്വിഷം ശങ്കരഭൂഷണമ് ॥ 07 ॥
തദ്ഭോജനം യദ്ദ്വിജഭുക്തശേഷം
തത്സൌഹൃദം യത്ക്രിയതേ പരസ്മിന് ।
സാ പ്രാജ്ഞതാ യാ ന കരോതി പാപം
ദമ്ഭം വിനാ യഃ ക്രിയതേ സ ധര്മഃ ॥ 08 ॥
മണിര്ലുണ്ഠതി പാദാഗ്രേ കാചഃ ശിരസി ധാര്യതേ ।
ക്രയവിക്രയവേലായാം കാചഃ കാചോ മണിര്മണിഃ ॥ 09 ॥
അനന്തശാസ്ത്രം ബഹുലാശ്ച വിദ്യാഃ
സ്വല്പശ്ച കാലോ ബഹുവിഘ്നതാ ച ।
യത്സാരഭൂതം തദുപാസനീയാം
ഹംസോ യഥാ ക്ഷീരമിവാമ്ബുമധ്യാത് ॥ 10 ॥
ദൂരാഗതം പഥി ശ്രാന്തം വൃഥാ ച ഗൃഹമാഗതമ് ।
അനര്ചയിത്വാ യോ ഭുങ്ക്തേ സ വൈ ചാണ്ഡാല ഉച്യതേ ॥ 11 ॥
പഠന്തി ചതുരോ വേദാന്ധര്മശാസ്ത്രാണ്യനേകശഃ ।
ആത്മാനം നൈവ ജാനന്തി ദര്വീ പാകരസം യഥാ ॥ 12 ॥
ധന്യാ ദ്വിജമയീ നൌകാ വിപരീതാ ഭവാര്ണവേ ।
തരന്ത്യധോഗതാഃ സര്വേ ഉപരിഷ്ഠാഃ പതന്ത്യധഃ ॥ 13 ॥
അയമമൃതനിധാനം നായകോഽപ്യോഷധീനാമ്
അമൃതമയശരീരഃ കാന്തിയുക്തോഽപി ചന്ദ്രഃ ।
ഭവതിവിഗതരശ്മിര്മണ്ഡലം പ്രാപ്യ ഭാനോഃ
പരസദനനിവിഷ്ടഃ കോ ലഘുത്വം ന യാതി ॥ 14 ॥
അലിരയം നലിനീദലമധ്യഗഃ
കമലിനീമകരന്ദമദാലസഃ ।
വിധിവശാത്പരദേശമുപാഗതഃ
കുടജപുഷ്പരസം ബഹു മന്യതേ ॥ 15 ॥
പീതഃ ക്രുദ്ധേന താതശ്ചരണതലഹതോ വല്ലഭോ യേന രോഷാ
ദാബാല്യാദ്വിപ്രവര്യൈഃ സ്വവദനവിവരേ ധാര്യതേ വൈരിണീ മേ ।
ഗേഹം മേ ഛേദയന്തി പ്രതിദിവസമുമാകാന്തപൂജാനിമിത്തം
തസ്മാത്ഖിന്നാ സദാഹം ദ്വിജകുലനിലയം നാഥ യുക്തം ത്യജാമി ॥ 16 ॥
ബന്ധനാനി ഖലു സന്തി ബഹൂനി
പ്രേമരജ്ജുകൃതബന്ധനമന്യത് ।
ദാരുഭേദനിപുണോഽപി ഷഡങ്ഘ്രി-
ര്നിഷ്ക്രിയോ ഭവതി പങ്കജകോശേഃ ॥ 17 ॥
ഛിന്നോഽപി ചന്ദന തരുര്ന ജഹാതി ഗന്ധം
വൃദ്ധോഽപി വാരണപതി-ര്നജഹാതി ലീലാമ് ।
ഹന്ത്രാര്പിതോ മധുരതാം ന ജഹാതി ചേക്ഷുഃ
ക്ഷീണോഽപി ന ത്യജതി ശിലഗുണാന് കുലീനഃ ॥ 18 ॥
Roman (IAST) Transliteration
yasya cittaṃ dravībhūtaṃ kṛpayā sarvajantuṣu |
tasya jñānena mokṣeṇa kiṃ jaṭābhasmalepanaiḥ || 01 ||
ekamapyakṣaraṃ yastu guruḥ śiṣyaṃ prabodhayet |
pṛthivyāṃ nāsti taddravyaṃ yaddattvā so'nṛṇī bhavet || 02 ||
khalānāṃ kaṇṭakānāṃ ca dvividhaiva pratikriyā |
upānanmukhabhaṅgo vā dūrato vā visarjanam || 02 ||
kucailinaṃ dantamalopadhāriṇaṃ
bahvāśinaṃ niṣṭhurabhāṣiṇaṃ ca |
sūryodaye cāstamite śayānaṃ
vimuñcati śrīryadi cakrapāṇiḥ || 04 ||
tyajanti mitrāṇi dhanairvihīnaṃ
putrāśca dārāśca suhṛjjanāśca |
tamarthavantaṃ punarāśrayanti
artho hi loke manuṣyasya bandhuḥ || 05 ||
anyāyopārjitaṃ dravyaṃ daśa varṣāṇi tiṣṭhati |
prāpte caikādaśe varṣe samūlaṃ tadvinaśyati || 06 ||
ayuktaṃ svāmino yuktaṃ yuktaṃ nīcasya dūṣaṇam |
amṛtaṃ rāhave mṛtyurviṣaṃ śaṅkarabhūṣaṇam || 07 ||
tadbhojanaṃ yaddvijabhuktaśeṣaṃ
tatsauhṛdaṃ yatkriyate parasmin |
sā prājñatā yā na karoti pāpaṃ
dambhaṃ vinā yaḥ kriyate sa dharmaḥ || 08 ||
maṇirluṇṭhati pādāgre kācaḥ śirasi dhāryate |
krayavikrayavelāyāṃ kācaḥ kāco maṇirmaṇiḥ || 09 ||
anantaśāstraṃ bahulāśca vidyāḥ
svalpaśca kālo bahuvighnatā ca |
yatsārabhūtaṃ tadupāsanīyāṃ
haṃso yathā kṣīramivāmbumadhyāt || 10 ||
dūrāgataṃ pathi śrāntaṃ vṛthā ca gṛhamāgatam |
anarcayitvā yo bhuṅkte sa vai cāṇḍāla ucyate || 11 ||
paṭhanti caturo vedāndharmaśāstrāṇyanekaśaḥ |
ātmānaṃ naiva jānanti darvī pākarasaṃ yathā || 12 ||
dhanyā dvijamayī naukā viparītā bhavārṇave |
tarantyadhogatāḥ sarve upariṣṭhāḥ patantyadhaḥ || 13 ||
ayamamṛtanidhānaṃ nāyako'pyoṣadhīnām
amṛtamayaśarīraḥ kāntiyukto'pi candraḥ |
bhavativigataraśmirmaṇḍalaṃ prāpya bhānoḥ
parasadananiviṣṭaḥ ko laghutvaṃ na yāti || 14 ||
alirayaṃ nalinīdalamadhyagaḥ
kamalinīmakarandamadālasaḥ |
vidhivaśātparadeśamupāgataḥ
kuṭajapuṣparasaṃ bahu manyate || 15 ||
pītaḥ kruddhena tātaścaraṇatalahato vallabho yena roṣā
dābālyādvipravaryaiḥ svavadanavivare dhāryate vairiṇī me |
gehaṃ me chedayanti pratidivasamumākāntapūjānimittaṃ
tasmātkhinnā sadāhaṃ dvijakulanilayaṃ nātha yuktaṃ tyajāmi || 16 ||
bandhanāni khalu santi bahūni
premarajjukṛtabandhanamanyat |
dārubhedanipuṇo'pi ṣaḍaṅghri-
rniṣkriyo bhavati paṅkajakośeḥ || 17 ||
chinno'pi candana tarurna jahāti gandhaṃ
vṛddho'pi vāraṇapati-rnajahāti līlām |
hantrārpito madhuratāṃ na jahāti cekṣuḥ
kṣīṇo'pi na tyajati śilaguṇān kulīnaḥ || 18 ||
Sanskrit — Devanagari (original)
यस्य चित्तं द्रवीभूतं कृपया सर्वजन्तुषु ।
तस्य ज्ञानेन मोक्षेण किं जटाभस्मलेपनैः ॥ 01 ॥
एकमप्यक्षरं यस्तु गुरुः शिष्यं प्रबोधयेत् ।
पृथिव्यां नास्ति तद्द्रव्यं यद्दत्त्वा सोऽनृणी भवेत् ॥ 02 ॥
खलानां कण्टकानां च द्विविधैव प्रतिक्रिया ।
उपानन्मुखभङ्गो वा दूरतो वा विसर्जनम् ॥ 02 ॥
कुचैलिनं दन्तमलोपधारिणं
बह्वाशिनं निष्ठुरभाषिणं च ।
सूर्योदये चास्तमिते शयानं
विमुञ्चति श्रीर्यदि चक्रपाणिः ॥ 04 ॥
त्यजन्ति मित्राणि धनैर्विहीनं
पुत्राश्च दाराश्च सुहृज्जनाश्च ।
तमर्थवन्तं पुनराश्रयन्ति
अर्थो हि लोके मनुष्यस्य बन्धुः ॥ 05 ॥
अन्यायोपार्जितं द्रव्यं दश वर्षाणि तिष्ठति ।
प्राप्ते चैकादशे वर्षे समूलं तद्विनश्यति ॥ 06 ॥
अयुक्तं स्वामिनो युक्तं युक्तं नीचस्य दूषणम् ।
अमृतं राहवे मृत्युर्विषं शङ्करभूषणम् ॥ 07 ॥
तद्भोजनं यद्द्विजभुक्तशेषं
तत्सौहृदं यत्क्रियते परस्मिन् ।
सा प्राज्ञता या न करोति पापं
दम्भं विना यः क्रियते स धर्मः ॥ 08 ॥
मणिर्लुण्ठति पादाग्रे काचः शिरसि धार्यते ।
क्रयविक्रयवेलायां काचः काचो मणिर्मणिः ॥ 09 ॥
अनन्तशास्त्रं बहुलाश्च विद्याः
स्वल्पश्च कालो बहुविघ्नता च ।
यत्सारभूतं तदुपासनीयां
हंसो यथा क्षीरमिवाम्बुमध्यात् ॥ 10 ॥
दूरागतं पथि श्रान्तं वृथा च गृहमागतम् ।
अनर्चयित्वा यो भुङ्क्ते स वै चाण्डाल उच्यते ॥ 11 ॥
पठन्ति चतुरो वेदान्धर्मशास्त्राण्यनेकशः ।
आत्मानं नैव जानन्ति दर्वी पाकरसं यथा ॥ 12 ॥
धन्या द्विजमयी नौका विपरीता भवार्णवे ।
तरन्त्यधोगताः सर्वे उपरिष्ठाः पतन्त्यधः ॥ 13 ॥
अयममृतनिधानं नायकोऽप्योषधीनाम्
अमृतमयशरीरः कान्तियुक्तोऽपि चन्द्रः ।
भवतिविगतरश्मिर्मण्डलं प्राप्य भानोः
परसदननिविष्टः को लघुत्वं न याति ॥ 14 ॥
अलिरयं नलिनीदलमध्यगः
कमलिनीमकरन्दमदालसः ।
विधिवशात्परदेशमुपागतः
कुटजपुष्परसं बहु मन्यते ॥ 15 ॥
पीतः क्रुद्धेन तातश्चरणतलहतो वल्लभो येन रोषा
दाबाल्याद्विप्रवर्यैः स्ववदनविवरे धार्यते वैरिणी मे ।
गेहं मे छेदयन्ति प्रतिदिवसमुमाकान्तपूजानिमित्तं
तस्मात्खिन्ना सदाहं द्विजकुलनिलयं नाथ युक्तं त्यजामि ॥ 16 ॥
बन्धनानि खलु सन्ति बहूनि
प्रेमरज्जुकृतबन्धनमन्यत् ।
दारुभेदनिपुणोऽपि षडङ्घ्रि-
र्निष्क्रियो भवति पङ्कजकोशेः ॥ 17 ॥
छिन्नोऽपि चन्दन तरुर्न जहाति गन्धं
वृद्धोऽपि वारणपति-र्नजहाति लीलाम् ।
हन्त्रार्पितो मधुरतां न जहाति चेक्षुः
क्षीणोऽपि न त्यजति शिलगुणान् कुलीनः ॥ 18 ॥
yasya cittaṃ dravībhūtaṃ kṛpayā sarvajantuṣu |
tasya jñānena mokṣeṇa kiṃ jaṭābhasmalepanaiḥ || 01 ||
ekamapyakṣaraṃ yastu guruḥ śiṣyaṃ prabodhayet |
pṛthivyāṃ nāsti taddravyaṃ yaddattvā so'nṛṇī bhavet || 02 ||
khalānāṃ kaṇṭakānāṃ ca dvividhaiva pratikriyā |
upānanmukhabhaṅgo vā dūrato vā visarjanam || 02 ||
kucailinaṃ dantamalopadhāriṇaṃ
bahvāśinaṃ niṣṭhurabhāṣiṇaṃ ca |
sūryodaye cāstamite śayānaṃ
vimuñcati śrīryadi cakrapāṇiḥ || 04 ||
tyajanti mitrāṇi dhanairvihīnaṃ
putrāśca dārāśca suhṛjjanāśca |
tamarthavantaṃ punarāśrayanti
artho hi loke manuṣyasya bandhuḥ || 05 ||
anyāyopārjitaṃ dravyaṃ daśa varṣāṇi tiṣṭhati |
prāpte caikādaśe varṣe samūlaṃ tadvinaśyati || 06 ||
ayuktaṃ svāmino yuktaṃ yuktaṃ nīcasya dūṣaṇam |
amṛtaṃ rāhave mṛtyurviṣaṃ śaṅkarabhūṣaṇam || 07 ||
tadbhojanaṃ yaddvijabhuktaśeṣaṃ
tatsauhṛdaṃ yatkriyate parasmin |
sā prājñatā yā na karoti pāpaṃ
dambhaṃ vinā yaḥ kriyate sa dharmaḥ || 08 ||
maṇirluṇṭhati pādāgre kācaḥ śirasi dhāryate |
krayavikrayavelāyāṃ kācaḥ kāco maṇirmaṇiḥ || 09 ||
anantaśāstraṃ bahulāśca vidyāḥ
svalpaśca kālo bahuvighnatā ca |
yatsārabhūtaṃ tadupāsanīyāṃ
haṃso yathā kṣīramivāmbumadhyāt || 10 ||
dūrāgataṃ pathi śrāntaṃ vṛthā ca gṛhamāgatam |
anarcayitvā yo bhuṅkte sa vai cāṇḍāla ucyate || 11 ||
paṭhanti caturo vedāndharmaśāstrāṇyanekaśaḥ |
ātmānaṃ naiva jānanti darvī pākarasaṃ yathā || 12 ||
dhanyā dvijamayī naukā viparītā bhavārṇave |
tarantyadhogatāḥ sarve upariṣṭhāḥ patantyadhaḥ || 13 ||
ayamamṛtanidhānaṃ nāyako'pyoṣadhīnām
amṛtamayaśarīraḥ kāntiyukto'pi candraḥ |
bhavativigataraśmirmaṇḍalaṃ prāpya bhānoḥ
parasadananiviṣṭaḥ ko laghutvaṃ na yāti || 14 ||
alirayaṃ nalinīdalamadhyagaḥ
kamalinīmakarandamadālasaḥ |
vidhivaśātparadeśamupāgataḥ
kuṭajapuṣparasaṃ bahu manyate || 15 ||
pītaḥ kruddhena tātaścaraṇatalahato vallabho yena roṣā
dābālyādvipravaryaiḥ svavadanavivare dhāryate vairiṇī me |
gehaṃ me chedayanti pratidivasamumākāntapūjānimittaṃ
tasmātkhinnā sadāhaṃ dvijakulanilayaṃ nātha yuktaṃ tyajāmi || 16 ||
bandhanāni khalu santi bahūni
premarajjukṛtabandhanamanyat |
dārubhedanipuṇo'pi ṣaḍaṅghri-
rniṣkriyo bhavati paṅkajakośeḥ || 17 ||
chinno'pi candana tarurna jahāti gandhaṃ
vṛddho'pi vāraṇapati-rnajahāti līlām |
hantrārpito madhuratāṃ na jahāti cekṣuḥ
kṣīṇo'pi na tyajati śilaguṇān kulīnaḥ || 18 ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.