ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಬಾಲಕಾಣ್ಡಮ್ ।
ಅಥ ತ್ರಿಚತ್ವಾರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।
ದೇವದೇವೇ ಗತೇ ತಸ್ಮಿನ್ ಸೋಽಙ್ಗುಷ್ಠಾಗ್ರನಿಪೀಡಿತಾಮ್ ।
ಕೃತ್ವಾ ವಸುಮತೀಂ ರಾಮ ಸಂವತ್ಸರಮುಪಾಸತ ॥ 1 ॥
ಅಥ ಸಂವತ್ಸರೇ ಪೂರ್ಣೇ ಸರ್ವಲೋಕನಮಸ್ಕೃತಃ ।
ಉಮಾಪತಿಃ ಪಶುಪತೀ ರಾಜಾನಮಿದಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 2 ॥
ಪ್ರೀತಸ್ತೇಽಹಂ ನರಶ್ರೇಷ್ಠ ಕರಿಷ್ಯಾಮಿ ತವ ಪ್ರಿಯಮ್ ।
ಶಿರಸಾ ಧಾರಯಿಷ್ಯಾಮಿ ಶೈಲರಾಜಸುತಾಮಹಮ್ ॥ 3 ॥
ತತೋ ಹೈಮವತೀ ಜ್ಯೇಷ್ಠಾ ಸರ್ವಲೋಕನಮಸ್ಕೃತಾ ।
ತದಾ ಸಾತಿಮಹದ್ರೂಪಂ ಕೃತ್ವಾ ವೇಗಂ ಚ ದುಸ್ಸಹಮ್ ॥ 4 ॥
ಆಕಾಶಾದಪತದ್ರಾಮ ಶಿವೇ ಶಿವಶಿರಸ್ಯುತ ।
ಅಚಿನ್ತಯಚ್ಚ ಸಾ ದೇವೀ ಗಙ್ಗಾ ಪರಮದುರ್ಧರಾ ॥ 5 ॥
ವಿಶಾಮ್ಯಹಂ ಹಿ ಪಾತಾಲಂ ಸ್ರೋತಸಾ ಗೃಹ್ಯ ಶಙ್ಕರಮ್ ।
ತಸ್ಯಾವಲೇಪನಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಕ್ರುದ್ಧಸ್ತು ಭಗವಾನ್ ಹರಃ ॥ 6 ॥
ತಿರೋಭಾವಯಿತುಂ ಬುದ್ಧಿಂ ಚಕ್ರೇ ತ್ರಿನಯನಸ್ತದಾ ।
ಸಾ ತಸ್ಮಿನ್ ಪತಿತಾ ಪುಣ್ಯಾ ಪುಣ್ಯೇ ರುದ್ರಸ್ಯ ಮೂರ್ಧನಿ ॥ 7 ॥
ಹಿಮವತ್ಪ್ರತಿಮೇ ರಾಮ ಜಟಾಮಣ್ಡಲಗಹ್ವರೇ ।
ಸಾ ಕಥಞ್ಚಿನ್ಮಹೀಂ ಗನ್ತುಂ ನಾಶಕ್ನೋದ್ಯತ್ನಮಾಸ್ಥಿತಾ ॥ 8 ॥
ನೈವ ನಿರ್ಗಮನಂ ಲೇಭೇ ಜಟಾಮಣ್ಡಲಮೋಹಿತಾ ।
ತತ್ರೈವಾಬಮ್ಭ್ರಮದ್ದೇವೀ ಸಂವತ್ಸರಗಣಾನ್ ಬಹೂನ್ ॥ 9 ॥
ತಾಮಪಶ್ಯನ್ಪುನಸ್ತತ್ರ ತಪಃ ಪರಮಮಾಸ್ಥಿತಃ ।
ಅನೇನ ತೋಷಿತಶ್ಚಾಭೂದತ್ಯರ್ಥಂ ರಘುನನ್ದನ ॥ 10 ॥
ವಿಸಸರ್ಜ ತತೋ ಗಙ್ಗಾಂ ಹರೋ ಬಿನ್ದುಸರಃ ಪ್ರತಿ ।
ತಸ್ಯಾಂ ವಿಸೃಜ್ಯಮಾನಾಯಾಂ ಸಪ್ತಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಜಜ್ಞಿರೇ ॥ 11 ॥
ಹ್ಲಾದಿನೀ ಪಾವನೀ ಚೈವ ನಲಿನೀ ಚ ತಥಾಽಪರಾ ।
ತಿಸ್ರಃ ಪ್ರಾಚೀಂ ದಿಶಂ ಜಗ್ಮುಃ ಗಙ್ಗಾಶ್ಶಿವಜಲಾಶ್ಶುಭಾಃ ॥ 12 ॥
ಸುಚಕ್ಷುಶ್ಚೈವ ಸೀತಾ ಚ ಸಿನ್ಧುಶ್ಚೈವ ಮಹಾನದೀ ।
ತಿಸ್ರಸ್ತ್ವೇತಾ ದಿಶಂ ಜಗ್ಮುಃ ಪ್ರತೀಚೀಂ ತು ಶುಭೋದಕಾಃ ॥ 13 ॥
ಸಪ್ತಮೀ ಚಾನ್ವಗಾತ್ತಾಸಾಂ ಭಗೀರಥಮಥೋ ನೃಪಮ್ ।
ಭಗೀರಥೋಽಪಿ ರಾಜರ್ಷಿರ್ದಿವ್ಯಂ ಸ್ಯನ್ದನಮಾಸ್ಥಿತಃ ॥ 14 ॥
ಪ್ರಾಯಾದಗ್ರೇ ಮಹಾತೇಜಾ ಗಙ್ಗಾ ತಂ ಚಾಪ್ಯನುವ್ರಜತ್ ।
ಗಗನಾಚ್ಛಙ್ಕರಶಿರಸ್ತತೋ ಧರಣಿಮಾಶ್ರಿತಾ ॥ 15 ॥
ವ್ಯಸರ್ಪತ ಜಲಂ ತತ್ರ ತೀವ್ರಶಬ್ದಪುರಸ್ಕೃತಮ್ ।
ಮತ್ಸ್ಯಕಚ್ಛಪಸಙ್ಘೈಶ್ಚ ಶಿಂಶುಮಾರಗಣೈಸ್ತದಾ ॥ 16 ॥
ಪತದ್ಭಿಃ ಪತಿತೈಶ್ಚಾನ್ಯೈರ್ವ್ಯರೋಚತ ವಸುನ್ಧರಾ ।
ತತೋ ದೇವರ್ಷಿಗನ್ಧರ್ವಾ ಯಕ್ಷಸಿದ್ಧಗಣಾಸ್ತದಾ ॥ 17 ॥
ವ್ಯಲೋಕಯನ್ತ ತೇ ತತ್ರ ಗಗನಾದ್ಗಾಂ ಗತಾಂ ತಥಾ ।
ವಿಮಾನೈರ್ನಗರಾಕಾರೈರ್ಹಯೈರ್ಗಜವರೈಸ್ತದಾ ॥ 18 ॥
ಪಾರಿಪ್ಲವಗತೈಶ್ಚಾಪಿ ದೇವತಾಸ್ತತ್ರ ವಿಷ್ಠಿತಾಃ ।
ತದದ್ಭುತತಮಂ ಲೋಕೇ ಗಙ್ಗಾಪತನಮುತ್ತಮಮ್ ॥ 19 ॥
ದಿದೃಕ್ಷವೋ ದೇವಗಣಾಃ ಸಮೀಯುರಮಿತೌಜಸಃ ।
ಸಮ್ಪತದ್ಭಿಸ್ಸುರಗಣೈಸ್ತೇಷಾಂ ಚಾಭರಣೌಜಸಾ ॥ 20 ॥
ಶತಾದಿತ್ಯಮಿವಾಭಾತಿ ಗಗನಂ ಗತತೋಯದಮ್ ।
ಶಿಂಶುಮಾರೋರಗಗಣೈರ್ಮೀನೈರಪಿ ಚ ಚಞ್ಚಲೈಃ ॥ 21 ॥
ವಿದ್ಯುದ್ಭಿರಿವ ವಿಕ್ಷಿಪ್ತಮಾಕಾಶಮಭವತ್ತದಾ ।
ಪಾಣ್ಡರೈಸ್ಸಲಿಲೋತ್ಪೀಡೈಃ ಕೀರ್ಯಮಾಣೈಸ್ಸಹಸ್ರಧಾ ॥ 22 ॥
ಶಾರದಾಭ್ರೈರಿವಾಕೀರ್ಣಂ ಗಗನಂ ಹಂಸಸಮ್ಪ್ಲವೈಃ ।
ಕ್ವಚಿದ್ದ್ರುತತರಂ ಯಾತಿ ಕುಟಿಲಂ ಕ್ವಚಿದಾಯತಮ್ ॥ 23 ॥
ವಿನತಂ ಕ್ವಚಿದುದ್ಧೂತಂ ಕ್ವಚಿದ್ಯಾತಿ ಶನೈಶ್ಶನೈಃ ।
ಸಲಿಲೇನೈವ ಸಲಿಲಂ ಕ್ವಚಿದಭ್ಯಾಹತಂ ಪುನಃ ॥ 24 ॥
ಮುಹುರೂರ್ಧ್ವಮುಖಂ ಗತ್ವಾ ಪಪಾತ ವಸುಧಾತಲಮ್ ।
ತಚ್ಛಙ್ಕರಶಿರೋಭ್ರಷ್ಟಂ ಭ್ರಷ್ಟಂ ಭೂಮಿತಲೇ ಪುನಃ ॥ 25 ॥
ವ್ಯರೋಚತ ತದಾ ತೋಯಂ ನಿರ್ಮಲಂ ಗತಕಲ್ಮಷಮ್ ।
ತತ್ರ ದೇವರ್ಷಿಗನ್ಧರ್ವಾ ವಸುಧಾತಲವಾಸಿನಃ ॥ 26 ॥
ಭವಾಙ್ಗಪತಿತಂ ತೋಯಂ ಪವಿತ್ರಮಿತಿ ಪಸ್ಪೃಶುಃ ।
ಶಾಪಾತ್ಪ್ರಪತಿತಾ ಯೇ ಚ ಗಗನಾದ್ವಸುಧಾತಲಮ್ ॥ 27 ॥
ಕೃತ್ವಾ ತತ್ರಾಭಿಷೇಕಂ ತೇ ಬಭೂವುರ್ಗತಕಲ್ಮಷಾಃ ।
ಧೂತಪಾಪಾಃ ಪುನಸ್ತೇನ ತೋಯೇನಾಥ ಸುಭಾಸ್ವತಾ ॥ 28 ॥
ಪುನರಾಕಾಶಮಾವಿಶ್ಯ ಸ್ವಾನ್ ಲೋಕಾನ್ ಪ್ರತಿಪೇದಿರೇ ।
ಮುಮುದೇ ಮುದಿತೋ ಲೋಕಸ್ತೇನ ತೋಯೇನ ಭಾಸ್ವತಾ ॥ 29 ॥
ಕೃತಾಭಿಷೇಕೋ ಗಙ್ಗಾಯಾಂ ಬಭೂವ ವಿಗತಕ್ಲಮಃ ।
ಭಗೀರಥೋಽಪಿ ರಾಜಾರ್ಷಿರ್ದಿವ್ಯಂ ಸ್ಯನ್ದನಮಾಸ್ಥಿತಃ ।
ಪ್ರಾಯಾದಗ್ರೇ ಮಹಾತೇಜಾಸ್ತಂ ಗಙ್ಗಾ ಪೃಷ್ಠತೋಽನ್ವಗಾತ್ ॥ 30 ॥
ದೇವಾಸ್ಸರ್ಷಿಗಣಾಃ ಸರ್ವೇ ದೈತ್ಯದಾನವರಾಕ್ಷಸಾಃ ॥ 31 ॥
ಗನ್ಧರ್ವಯಕ್ಷಪ್ರವರಾಸ್ಸಕಿನ್ನರಮಹೋರಗಾಃ ।
ಸರ್ವಾಶ್ಚಾಪ್ಸರಸೋ ರಾಮ ಭಗೀರಥರಥಾನುಗಾಮ್ ॥ 32 ॥
ಗಙ್ಗಾಮನ್ವಗಮನ್ ಪ್ರೀತಾಸ್ಸರ್ವೇ ಜಲಚರಾಶ್ಚ ಯೇ ।
ಯತೋ ಭಗೀರಥೋ ರಾಜಾ ತತೋ ಗಙ್ಗಾಯಶಸ್ವಿನೀ ॥ 33 ॥
ಜಗಾಮ ಸರಿತಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಾ ಸರ್ವಪಾಪಪ್ರಣಾಶಿನೀ ।
ತತೋ ಹಿ ಯಜಮಾನಸ್ಯ ಜಹ್ನೋರದ್ಭುತಕರ್ಮಣಃ ॥ 34 ॥
ಗಙ್ಗಾ ಸಮ್ಪ್ಲಾವಯಾಮಾಸ ಯಜ್ಞವಾಟಂ ಮಹಾತ್ಮನಃ ।
ತಸ್ಯಾವಲೇಪನಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಕ್ರುದ್ಧೋ ಯಜ್ವಾ ತು ರಾಘವ ॥ 35 ॥
ಅಪಿಬಚ್ಚ ಜಲಂ ಸರ್ವಂ ಗಙ್ಗಾಯಾಃ ಪರಮಾದ್ಭುತಮ್ ।
ತತೋ ದೇವಾಸ್ಸಗನ್ಧರ್ವಾ ಋಷಯಶ್ಚ ಸುವಿಸ್ಮಿತಾಃ ॥ 36 ॥
ಪೂಜಯನ್ತಿ ಮಹಾತ್ಮಾನಂ ಜಹ್ನುಂ ಪುರುಷಸತ್ತಮಮ್ ।
ಗಙ್ಗಾಂ ಚಾಪಿ ನಯನ್ತಿ ಸ್ಮ ದುಹಿತೃತ್ವೇ ಮಹಾತ್ಮನಃ ॥ 37 ॥
ತತಸ್ತುಷ್ಟೋ ಮಹಾತೇಜಾಶ್ಶ್ರೋತ್ರಾಭ್ಯಾಮಸೃಜತ್ ಪುನಃ ॥ 38 ॥
ತಸ್ಮಾಜ್ಜಹ್ನುಸುತಾ ಗಙ್ಗಾ ಪ್ರೋಚ್ಯತೇ ಜಾಹ್ನವೀತಿಚ ।
ಜಗಾಮ ಚ ಪುನರ್ಗಙ್ಗಾ ಭಗೀರಥರಥಾನುಗಾ ।
ಸಾಗರಂ ಚಾಪಿ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಾ ಸಾ ಸರಿತ್ಪ್ರವರಾ ತದಾ ॥ 39 ॥
ರಸಾತಲಮುಪಾಗಚ್ಛತ್ಸಿದ್ಧ್ಯರ್ಥಂ ತಸ್ಯ ಕರ್ಮಣಃ ।
ಭಗೀರಥೋಽಪಿ ರಾಜರ್ಷಿಃ ಗಙ್ಗಾಮಾದಾಯ ಯತ್ನತಃ ।
ಪಿತಾಮಹಾನ್ ಭಸ್ಮಕೃತಾನಪಶ್ಯದ್ದೀನಚೇತನಃ ॥ 40 ॥
ಅಥ ತದ್ಭಸ್ಮನಾಂ ರಾಶಿಂ ಗಙ್ಗಾಸಲಿಲಮುತ್ತಮಮ್ ।
ಪ್ಲಾವಯದ್ಧೂತಪಾಪ್ಮಾನಸ್ಸ್ವರ್ಗಂ ಪ್ರಾಪ್ತಾ ರಘೂತ್ತಮ ॥ 41 ॥
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಬಾಲಕಾಣ್ಡೇ ತ್ರಿಚತ್ವಾರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha tricatvāriṃśassargaḥ |
devadeve gate tasmin so'ṅguṣṭhāgranipīḍitām |
kṛtvā vasumatīṃ rāma saṃvatsaramupāsata || 1 ||
atha saṃvatsare pūrṇe sarvalokanamaskṛtaḥ |
umāpatiḥ paśupatī rājānamidamabravīt || 2 ||
prītaste'haṃ naraśreṣṭha kariṣyāmi tava priyam |
śirasā dhārayiṣyāmi śailarājasutāmaham || 3 ||
tato haimavatī jyeṣṭhā sarvalokanamaskṛtā |
tadā sātimahadrūpaṃ kṛtvā vegaṃ ca dussaham || 4 ||
ākāśādapatadrāma śive śivaśirasyuta |
acintayacca sā devī gaṅgā paramadurdharā || 5 ||
viśāmyahaṃ hi pātālaṃ srotasā gṛhya śaṅkaram |
tasyāvalepanaṃ jñātvā kruddhastu bhagavān haraḥ || 6 ||
tirobhāvayituṃ buddhiṃ cakre trinayanastadā |
sā tasmin patitā puṇyā puṇye rudrasya mūrdhani || 7 ||
himavatpratime rāma jaṭāmaṇḍalagahvare |
sā kathañcinmahīṃ gantuṃ nāśaknodyatnamāsthitā || 8 ||
naiva nirgamanaṃ lebhe jaṭāmaṇḍalamohitā |
tatraivābambhramaddevī saṃvatsaragaṇān bahūn || 9 ||
tāmapaśyanpunastatra tapaḥ paramamāsthitaḥ |
anena toṣitaścābhūdatyarthaṃ raghunandana || 10 ||
visasarja tato gaṅgāṃ haro bindusaraḥ prati |
tasyāṃ visṛjyamānāyāṃ saptasrotāṃsi jajñire || 11 ||
hlādinī pāvanī caiva nalinī ca tathā'parā |
tisraḥ prācīṃ diśaṃ jagmuḥ gaṅgāśśivajalāśśubhāḥ || 12 ||
sucakṣuścaiva sītā ca sindhuścaiva mahānadī |
tisrastvetā diśaṃ jagmuḥ pratīcīṃ tu śubhodakāḥ || 13 ||
saptamī cānvagāttāsāṃ bhagīrathamatho nṛpam |
bhagīratho'pi rājarṣirdivyaṃ syandanamāsthitaḥ || 14 ||
prāyādagre mahātejā gaṅgā taṃ cāpyanuvrajat |
gaganācchaṅkaraśirastato dharaṇimāśritā || 15 ||
vyasarpata jalaṃ tatra tīvraśabdapuraskṛtam |
matsyakacchapasaṅghaiśca śiṃśumāragaṇaistadā || 16 ||
patadbhiḥ patitaiścānyairvyarocata vasundharā |
tato devarṣigandharvā yakṣasiddhagaṇāstadā || 17 ||
vyalokayanta te tatra gaganādgāṃ gatāṃ tathā |
vimānairnagarākārairhayairgajavaraistadā || 18 ||
pāriplavagataiścāpi devatāstatra viṣṭhitāḥ |
tadadbhutatamaṃ loke gaṅgāpatanamuttamam || 19 ||
didṛkṣavo devagaṇāḥ samīyuramitaujasaḥ |
sampatadbhissuragaṇaisteṣāṃ cābharaṇaujasā || 20 ||
śatādityamivābhāti gaganaṃ gatatoyadam |
śiṃśumāroragagaṇairmīnairapi ca cañcalaiḥ || 21 ||
vidyudbhiriva vikṣiptamākāśamabhavattadā |
pāṇḍaraissalilotpīḍaiḥ kīryamāṇaissahasradhā || 22 ||
śāradābhrairivākīrṇaṃ gaganaṃ haṃsasamplavaiḥ |
kvaciddrutataraṃ yāti kuṭilaṃ kvacidāyatam || 23 ||
vinataṃ kvaciduddhūtaṃ kvacidyāti śanaiśśanaiḥ |
salilenaiva salilaṃ kvacidabhyāhataṃ punaḥ || 24 ||
muhurūrdhvamukhaṃ gatvā papāta vasudhātalam |
tacchaṅkaraśirobhraṣṭaṃ bhraṣṭaṃ bhūmitale punaḥ || 25 ||
vyarocata tadā toyaṃ nirmalaṃ gatakalmaṣam |
tatra devarṣigandharvā vasudhātalavāsinaḥ || 26 ||
bhavāṅgapatitaṃ toyaṃ pavitramiti paspṛśuḥ |
śāpātprapatitā ye ca gaganādvasudhātalam || 27 ||
kṛtvā tatrābhiṣekaṃ te babhūvurgatakalmaṣāḥ |
dhūtapāpāḥ punastena toyenātha subhāsvatā || 28 ||
punarākāśamāviśya svān lokān pratipedire |
mumude mudito lokastena toyena bhāsvatā || 29 ||
kṛtābhiṣeko gaṅgāyāṃ babhūva vigataklamaḥ |
bhagīratho'pi rājārṣirdivyaṃ syandanamāsthitaḥ |
prāyādagre mahātejāstaṃ gaṅgā pṛṣṭhato'nvagāt || 30 ||
devāssarṣigaṇāḥ sarve daityadānavarākṣasāḥ || 31 ||
gandharvayakṣapravarāssakinnaramahoragāḥ |
sarvāścāpsaraso rāma bhagīratharathānugām || 32 ||
gaṅgāmanvagaman prītāssarve jalacarāśca ye |
yato bhagīratho rājā tato gaṅgāyaśasvinī || 33 ||
jagāma saritāṃ śreṣṭhā sarvapāpapraṇāśinī |
tato hi yajamānasya jahnoradbhutakarmaṇaḥ || 34 ||
gaṅgā samplāvayāmāsa yajñavāṭaṃ mahātmanaḥ |
tasyāvalepanaṃ jñātvā kruddho yajvā tu rāghava || 35 ||
apibacca jalaṃ sarvaṃ gaṅgāyāḥ paramādbhutam |
tato devāssagandharvā ṛṣayaśca suvismitāḥ || 36 ||
pūjayanti mahātmānaṃ jahnuṃ puruṣasattamam |
gaṅgāṃ cāpi nayanti sma duhitṛtve mahātmanaḥ || 37 ||
tatastuṣṭo mahātejāśśrotrābhyāmasṛjat punaḥ || 38 ||
tasmājjahnusutā gaṅgā procyate jāhnavītica |
jagāma ca punargaṅgā bhagīratharathānugā |
sāgaraṃ cāpi samprāptā sā saritpravarā tadā || 39 ||
rasātalamupāgacchatsiddhyarthaṃ tasya karmaṇaḥ |
bhagīratho'pi rājarṣiḥ gaṅgāmādāya yatnataḥ |
pitāmahān bhasmakṛtānapaśyaddīnacetanaḥ || 40 ||
atha tadbhasmanāṃ rāśiṃ gaṅgāsalilamuttamam |
plāvayaddhūtapāpmānassvargaṃ prāptā raghūttama || 41 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe tricatvāriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।
अथ त्रिचत्वारिंशस्सर्गः ।
देवदेवे गते तस्मिन् सोऽङ्गुष्ठाग्रनिपीडिताम् ।
कृत्वा वसुमतीं राम संवत्सरमुपासत ॥ 1 ॥
अथ संवत्सरे पूर्णे सर्वलोकनमस्कृतः ।
उमापतिः पशुपती राजानमिदमब्रवीत् ॥ 2 ॥
प्रीतस्तेऽहं नरश्रेष्ठ करिष्यामि तव प्रियम् ।
शिरसा धारयिष्यामि शैलराजसुतामहम् ॥ 3 ॥
ततो हैमवती ज्येष्ठा सर्वलोकनमस्कृता ।
तदा सातिमहद्रूपं कृत्वा वेगं च दुस्सहम् ॥ 4 ॥
आकाशादपतद्राम शिवे शिवशिरस्युत ।
अचिन्तयच्च सा देवी गङ्गा परमदुर्धरा ॥ 5 ॥
विशाम्यहं हि पातालं स्रोतसा गृह्य शङ्करम् ।
तस्यावलेपनं ज्ञात्वा क्रुद्धस्तु भगवान् हरः ॥ 6 ॥
तिरोभावयितुं बुद्धिं चक्रे त्रिनयनस्तदा ।
सा तस्मिन् पतिता पुण्या पुण्ये रुद्रस्य मूर्धनि ॥ 7 ॥
हिमवत्प्रतिमे राम जटामण्डलगह्वरे ।
सा कथञ्चिन्महीं गन्तुं नाशक्नोद्यत्नमास्थिता ॥ 8 ॥
नैव निर्गमनं लेभे जटामण्डलमोहिता ।
तत्रैवाबम्भ्रमद्देवी संवत्सरगणान् बहून् ॥ 9 ॥
तामपश्यन्पुनस्तत्र तपः परममास्थितः ।
अनेन तोषितश्चाभूदत्यर्थं रघुनन्दन ॥ 10 ॥
विससर्ज ततो गङ्गां हरो बिन्दुसरः प्रति ।
तस्यां विसृज्यमानायां सप्तस्रोतांसि जज्ञिरे ॥ 11 ॥
ह्लादिनी पावनी चैव नलिनी च तथाऽपरा ।
तिस्रः प्राचीं दिशं जग्मुः गङ्गाश्शिवजलाश्शुभाः ॥ 12 ॥
सुचक्षुश्चैव सीता च सिन्धुश्चैव महानदी ।
तिस्रस्त्वेता दिशं जग्मुः प्रतीचीं तु शुभोदकाः ॥ 13 ॥
सप्तमी चान्वगात्तासां भगीरथमथो नृपम् ।
भगीरथोऽपि राजर्षिर्दिव्यं स्यन्दनमास्थितः ॥ 14 ॥
प्रायादग्रे महातेजा गङ्गा तं चाप्यनुव्रजत् ।
गगनाच्छङ्करशिरस्ततो धरणिमाश्रिता ॥ 15 ॥
व्यसर्पत जलं तत्र तीव्रशब्दपुरस्कृतम् ।
मत्स्यकच्छपसङ्घैश्च शिंशुमारगणैस्तदा ॥ 16 ॥
पतद्भिः पतितैश्चान्यैर्व्यरोचत वसुन्धरा ।
ततो देवर्षिगन्धर्वा यक्षसिद्धगणास्तदा ॥ 17 ॥
व्यलोकयन्त ते तत्र गगनाद्गां गतां तथा ।
विमानैर्नगराकारैर्हयैर्गजवरैस्तदा ॥ 18 ॥
पारिप्लवगतैश्चापि देवतास्तत्र विष्ठिताः ।
तदद्भुततमं लोके गङ्गापतनमुत्तमम् ॥ 19 ॥
दिदृक्षवो देवगणाः समीयुरमितौजसः ।
सम्पतद्भिस्सुरगणैस्तेषां चाभरणौजसा ॥ 20 ॥
शतादित्यमिवाभाति गगनं गततोयदम् ।
शिंशुमारोरगगणैर्मीनैरपि च चञ्चलैः ॥ 21 ॥
विद्युद्भिरिव विक्षिप्तमाकाशमभवत्तदा ।
पाण्डरैस्सलिलोत्पीडैः कीर्यमाणैस्सहस्रधा ॥ 22 ॥
शारदाभ्रैरिवाकीर्णं गगनं हंससम्प्लवैः ।
क्वचिद्द्रुततरं याति कुटिलं क्वचिदायतम् ॥ 23 ॥
विनतं क्वचिदुद्धूतं क्वचिद्याति शनैश्शनैः ।
सलिलेनैव सलिलं क्वचिदभ्याहतं पुनः ॥ 24 ॥
मुहुरूर्ध्वमुखं गत्वा पपात वसुधातलम् ।
तच्छङ्करशिरोभ्रष्टं भ्रष्टं भूमितले पुनः ॥ 25 ॥
व्यरोचत तदा तोयं निर्मलं गतकल्मषम् ।
तत्र देवर्षिगन्धर्वा वसुधातलवासिनः ॥ 26 ॥
भवाङ्गपतितं तोयं पवित्रमिति पस्पृशुः ।
शापात्प्रपतिता ये च गगनाद्वसुधातलम् ॥ 27 ॥
कृत्वा तत्राभिषेकं ते बभूवुर्गतकल्मषाः ।
धूतपापाः पुनस्तेन तोयेनाथ सुभास्वता ॥ 28 ॥
पुनराकाशमाविश्य स्वान् लोकान् प्रतिपेदिरे ।
मुमुदे मुदितो लोकस्तेन तोयेन भास्वता ॥ 29 ॥
कृताभिषेको गङ्गायां बभूव विगतक्लमः ।
भगीरथोऽपि राजार्षिर्दिव्यं स्यन्दनमास्थितः ।
प्रायादग्रे महातेजास्तं गङ्गा पृष्ठतोऽन्वगात् ॥ 30 ॥
देवास्सर्षिगणाः सर्वे दैत्यदानवराक्षसाः ॥ 31 ॥
गन्धर्वयक्षप्रवरास्सकिन्नरमहोरगाः ।
सर्वाश्चाप्सरसो राम भगीरथरथानुगाम् ॥ 32 ॥
गङ्गामन्वगमन् प्रीतास्सर्वे जलचराश्च ये ।
यतो भगीरथो राजा ततो गङ्गायशस्विनी ॥ 33 ॥
जगाम सरितां श्रेष्ठा सर्वपापप्रणाशिनी ।
ततो हि यजमानस्य जह्नोरद्भुतकर्मणः ॥ 34 ॥
गङ्गा सम्प्लावयामास यज्ञवाटं महात्मनः ।
तस्यावलेपनं ज्ञात्वा क्रुद्धो यज्वा तु राघव ॥ 35 ॥
अपिबच्च जलं सर्वं गङ्गायाः परमाद्भुतम् ।
ततो देवास्सगन्धर्वा ऋषयश्च सुविस्मिताः ॥ 36 ॥
पूजयन्ति महात्मानं जह्नुं पुरुषसत्तमम् ।
गङ्गां चापि नयन्ति स्म दुहितृत्वे महात्मनः ॥ 37 ॥
ततस्तुष्टो महातेजाश्श्रोत्राभ्यामसृजत् पुनः ॥ 38 ॥
तस्माज्जह्नुसुता गङ्गा प्रोच्यते जाह्नवीतिच ।
जगाम च पुनर्गङ्गा भगीरथरथानुगा ।
सागरं चापि सम्प्राप्ता सा सरित्प्रवरा तदा ॥ 39 ॥
रसातलमुपागच्छत्सिद्ध्यर्थं तस्य कर्मणः ।
भगीरथोऽपि राजर्षिः गङ्गामादाय यत्नतः ।
पितामहान् भस्मकृतानपश्यद्दीनचेतनः ॥ 40 ॥
अथ तद्भस्मनां राशिं गङ्गासलिलमुत्तमम् ।
प्लावयद्धूतपाप्मानस्स्वर्गं प्राप्ता रघूत्तम ॥ 41 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे त्रिचत्वारिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha tricatvāriṃśassargaḥ |
devadeve gate tasmin so'ṅguṣṭhāgranipīḍitām |
kṛtvā vasumatīṃ rāma saṃvatsaramupāsata || 1 ||
atha saṃvatsare pūrṇe sarvalokanamaskṛtaḥ |
umāpatiḥ paśupatī rājānamidamabravīt || 2 ||
prītaste'haṃ naraśreṣṭha kariṣyāmi tava priyam |
śirasā dhārayiṣyāmi śailarājasutāmaham || 3 ||
tato haimavatī jyeṣṭhā sarvalokanamaskṛtā |
tadā sātimahadrūpaṃ kṛtvā vegaṃ ca dussaham || 4 ||
ākāśādapatadrāma śive śivaśirasyuta |
acintayacca sā devī gaṅgā paramadurdharā || 5 ||
viśāmyahaṃ hi pātālaṃ srotasā gṛhya śaṅkaram |
tasyāvalepanaṃ jñātvā kruddhastu bhagavān haraḥ || 6 ||
tirobhāvayituṃ buddhiṃ cakre trinayanastadā |
sā tasmin patitā puṇyā puṇye rudrasya mūrdhani || 7 ||
himavatpratime rāma jaṭāmaṇḍalagahvare |
sā kathañcinmahīṃ gantuṃ nāśaknodyatnamāsthitā || 8 ||
naiva nirgamanaṃ lebhe jaṭāmaṇḍalamohitā |
tatraivābambhramaddevī saṃvatsaragaṇān bahūn || 9 ||
tāmapaśyanpunastatra tapaḥ paramamāsthitaḥ |
anena toṣitaścābhūdatyarthaṃ raghunandana || 10 ||
visasarja tato gaṅgāṃ haro bindusaraḥ prati |
tasyāṃ visṛjyamānāyāṃ saptasrotāṃsi jajñire || 11 ||
hlādinī pāvanī caiva nalinī ca tathā'parā |
tisraḥ prācīṃ diśaṃ jagmuḥ gaṅgāśśivajalāśśubhāḥ || 12 ||
sucakṣuścaiva sītā ca sindhuścaiva mahānadī |
tisrastvetā diśaṃ jagmuḥ pratīcīṃ tu śubhodakāḥ || 13 ||
saptamī cānvagāttāsāṃ bhagīrathamatho nṛpam |
bhagīratho'pi rājarṣirdivyaṃ syandanamāsthitaḥ || 14 ||
prāyādagre mahātejā gaṅgā taṃ cāpyanuvrajat |
gaganācchaṅkaraśirastato dharaṇimāśritā || 15 ||
vyasarpata jalaṃ tatra tīvraśabdapuraskṛtam |
matsyakacchapasaṅghaiśca śiṃśumāragaṇaistadā || 16 ||
patadbhiḥ patitaiścānyairvyarocata vasundharā |
tato devarṣigandharvā yakṣasiddhagaṇāstadā || 17 ||
vyalokayanta te tatra gaganādgāṃ gatāṃ tathā |
vimānairnagarākārairhayairgajavaraistadā || 18 ||
pāriplavagataiścāpi devatāstatra viṣṭhitāḥ |
tadadbhutatamaṃ loke gaṅgāpatanamuttamam || 19 ||
didṛkṣavo devagaṇāḥ samīyuramitaujasaḥ |
sampatadbhissuragaṇaisteṣāṃ cābharaṇaujasā || 20 ||
śatādityamivābhāti gaganaṃ gatatoyadam |
śiṃśumāroragagaṇairmīnairapi ca cañcalaiḥ || 21 ||
vidyudbhiriva vikṣiptamākāśamabhavattadā |
pāṇḍaraissalilotpīḍaiḥ kīryamāṇaissahasradhā || 22 ||
śāradābhrairivākīrṇaṃ gaganaṃ haṃsasamplavaiḥ |
kvaciddrutataraṃ yāti kuṭilaṃ kvacidāyatam || 23 ||
vinataṃ kvaciduddhūtaṃ kvacidyāti śanaiśśanaiḥ |
salilenaiva salilaṃ kvacidabhyāhataṃ punaḥ || 24 ||
muhurūrdhvamukhaṃ gatvā papāta vasudhātalam |
tacchaṅkaraśirobhraṣṭaṃ bhraṣṭaṃ bhūmitale punaḥ || 25 ||
vyarocata tadā toyaṃ nirmalaṃ gatakalmaṣam |
tatra devarṣigandharvā vasudhātalavāsinaḥ || 26 ||
bhavāṅgapatitaṃ toyaṃ pavitramiti paspṛśuḥ |
śāpātprapatitā ye ca gaganādvasudhātalam || 27 ||
kṛtvā tatrābhiṣekaṃ te babhūvurgatakalmaṣāḥ |
dhūtapāpāḥ punastena toyenātha subhāsvatā || 28 ||
punarākāśamāviśya svān lokān pratipedire |
mumude mudito lokastena toyena bhāsvatā || 29 ||
kṛtābhiṣeko gaṅgāyāṃ babhūva vigataklamaḥ |
bhagīratho'pi rājārṣirdivyaṃ syandanamāsthitaḥ |
prāyādagre mahātejāstaṃ gaṅgā pṛṣṭhato'nvagāt || 30 ||
devāssarṣigaṇāḥ sarve daityadānavarākṣasāḥ || 31 ||
gandharvayakṣapravarāssakinnaramahoragāḥ |
sarvāścāpsaraso rāma bhagīratharathānugām || 32 ||
gaṅgāmanvagaman prītāssarve jalacarāśca ye |
yato bhagīratho rājā tato gaṅgāyaśasvinī || 33 ||
jagāma saritāṃ śreṣṭhā sarvapāpapraṇāśinī |
tato hi yajamānasya jahnoradbhutakarmaṇaḥ || 34 ||
gaṅgā samplāvayāmāsa yajñavāṭaṃ mahātmanaḥ |
tasyāvalepanaṃ jñātvā kruddho yajvā tu rāghava || 35 ||
apibacca jalaṃ sarvaṃ gaṅgāyāḥ paramādbhutam |
tato devāssagandharvā ṛṣayaśca suvismitāḥ || 36 ||
pūjayanti mahātmānaṃ jahnuṃ puruṣasattamam |
gaṅgāṃ cāpi nayanti sma duhitṛtve mahātmanaḥ || 37 ||
tatastuṣṭo mahātejāśśrotrābhyāmasṛjat punaḥ || 38 ||
tasmājjahnusutā gaṅgā procyate jāhnavītica |
jagāma ca punargaṅgā bhagīratharathānugā |
sāgaraṃ cāpi samprāptā sā saritpravarā tadā || 39 ||
rasātalamupāgacchatsiddhyarthaṃ tasya karmaṇaḥ |
bhagīratho'pi rājarṣiḥ gaṅgāmādāya yatnataḥ |
pitāmahān bhasmakṛtānapaśyaddīnacetanaḥ || 40 ||
atha tadbhasmanāṃ rāśiṃ gaṅgāsalilamuttamam |
plāvayaddhūtapāpmānassvargaṃ prāptā raghūttama || 41 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe tricatvāriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Kannada script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.