ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ ബാലകാണ്ഡമ് ।
അഥ ത്രിചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ।
ദേവദേവേ ഗതേ തസ്മിന് സോഽങ്ഗുഷ്ഠാഗ്രനിപീഡിതാമ് ।
കൃത്വാ വസുമതീം രാമ സംവത്സരമുപാസത ॥ 1 ॥
അഥ സംവത്സരേ പൂര്ണേ സര്വലോകനമസ്കൃതഃ ।
ഉമാപതിഃ പശുപതീ രാജാനമിദമബ്രവീത് ॥ 2 ॥
പ്രീതസ്തേഽഹം നരശ്രേഷ്ഠ കരിഷ്യാമി തവ പ്രിയമ് ।
ശിരസാ ധാരയിഷ്യാമി ശൈലരാജസുതാമഹമ് ॥ 3 ॥
തതോ ഹൈമവതീ ജ്യേഷ്ഠാ സര്വലോകനമസ്കൃതാ ।
തദാ സാതിമഹദ്രൂപം കൃത്വാ വേഗം ച ദുസ്സഹമ് ॥ 4 ॥
ആകാശാദപതദ്രാമ ശിവേ ശിവശിരസ്യുത ।
അചിന്തയച്ച സാ ദേവീ ഗങ്ഗാ പരമദുര്ധരാ ॥ 5 ॥
വിശാമ്യഹം ഹി പാതാലം സ്രോതസാ ഗൃഹ്യ ശങ്കരമ് ।
തസ്യാവലേപനം ജ്ഞാത്വാ ക്രുദ്ധസ്തു ഭഗവാന് ഹരഃ ॥ 6 ॥
തിരോഭാവയിതും ബുദ്ധിം ചക്രേ ത്രിനയനസ്തദാ ।
സാ തസ്മിന് പതിതാ പുണ്യാ പുണ്യേ രുദ്രസ്യ മൂര്ധനി ॥ 7 ॥
ഹിമവത്പ്രതിമേ രാമ ജടാമണ്ഡലഗഹ്വരേ ।
സാ കഥഞ്ചിന്മഹീം ഗന്തും നാശക്നോദ്യത്നമാസ്ഥിതാ ॥ 8 ॥
നൈവ നിര്ഗമനം ലേഭേ ജടാമണ്ഡലമോഹിതാ ।
തത്രൈവാബമ്ഭ്രമദ്ദേവീ സംവത്സരഗണാന് ബഹൂന് ॥ 9 ॥
താമപശ്യന്പുനസ്തത്ര തപഃ പരമമാസ്ഥിതഃ ।
അനേന തോഷിതശ്ചാഭൂദത്യര്ഥം രഘുനന്ദന ॥ 10 ॥
വിസസര്ജ തതോ ഗങ്ഗാം ഹരോ ബിന്ദുസരഃ പ്രതി ।
തസ്യാം വിസൃജ്യമാനായാം സപ്തസ്രോതാംസി ജജ്ഞിരേ ॥ 11 ॥
ഹ്ലാദിനീ പാവനീ ചൈവ നലിനീ ച തഥാഽപരാ ।
തിസ്രഃ പ്രാചീം ദിശം ജഗ്മുഃ ഗങ്ഗാശ്ശിവജലാശ്ശുഭാഃ ॥ 12 ॥
സുചക്ഷുശ്ചൈവ സീതാ ച സിന്ധുശ്ചൈവ മഹാനദീ ।
തിസ്രസ്ത്വേതാ ദിശം ജഗ്മുഃ പ്രതീചീം തു ശുഭോദകാഃ ॥ 13 ॥
സപ്തമീ ചാന്വഗാത്താസാം ഭഗീരഥമഥോ നൃപമ് ।
ഭഗീരഥോഽപി രാജര്ഷിര്ദിവ്യം സ്യന്ദനമാസ്ഥിതഃ ॥ 14 ॥
പ്രായാദഗ്രേ മഹാതേജാ ഗങ്ഗാ തം ചാപ്യനുവ്രജത് ।
ഗഗനാച്ഛങ്കരശിരസ്തതോ ധരണിമാശ്രിതാ ॥ 15 ॥
വ്യസര്പത ജലം തത്ര തീവ്രശബ്ദപുരസ്കൃതമ് ।
മത്സ്യകച്ഛപസങ്ഘൈശ്ച ശിംശുമാരഗണൈസ്തദാ ॥ 16 ॥
പതദ്ഭിഃ പതിതൈശ്ചാന്യൈര്വ്യരോചത വസുന്ധരാ ।
തതോ ദേവര്ഷിഗന്ധര്വാ യക്ഷസിദ്ധഗണാസ്തദാ ॥ 17 ॥
വ്യലോകയന്ത തേ തത്ര ഗഗനാദ്ഗാം ഗതാം തഥാ ।
വിമാനൈര്നഗരാകാരൈര്ഹയൈര്ഗജവരൈസ്തദാ ॥ 18 ॥
പാരിപ്ലവഗതൈശ്ചാപി ദേവതാസ്തത്ര വിഷ്ഠിതാഃ ।
തദദ്ഭുതതമം ലോകേ ഗങ്ഗാപതനമുത്തമമ് ॥ 19 ॥
ദിദൃക്ഷവോ ദേവഗണാഃ സമീയുരമിതൌജസഃ ।
സമ്പതദ്ഭിസ്സുരഗണൈസ്തേഷാം ചാഭരണൌജസാ ॥ 20 ॥
ശതാദിത്യമിവാഭാതി ഗഗനം ഗതതോയദമ് ।
ശിംശുമാരോരഗഗണൈര്മീനൈരപി ച ചഞ്ചലൈഃ ॥ 21 ॥
വിദ്യുദ്ഭിരിവ വിക്ഷിപ്തമാകാശമഭവത്തദാ ।
പാണ്ഡരൈസ്സലിലോത്പീഡൈഃ കീര്യമാണൈസ്സഹസ്രധാ ॥ 22 ॥
ശാരദാഭ്രൈരിവാകീര്ണം ഗഗനം ഹംസസമ്പ്ലവൈഃ ।
ക്വചിദ്ദ്രുതതരം യാതി കുടിലം ക്വചിദായതമ് ॥ 23 ॥
വിനതം ക്വചിദുദ്ധൂതം ക്വചിദ്യാതി ശനൈശ്ശനൈഃ ।
സലിലേനൈവ സലിലം ക്വചിദഭ്യാഹതം പുനഃ ॥ 24 ॥
മുഹുരൂര്ധ്വമുഖം ഗത്വാ പപാത വസുധാതലമ് ।
തച്ഛങ്കരശിരോഭ്രഷ്ടം ഭ്രഷ്ടം ഭൂമിതലേ പുനഃ ॥ 25 ॥
വ്യരോചത തദാ തോയം നിര്മലം ഗതകല്മഷമ് ।
തത്ര ദേവര്ഷിഗന്ധര്വാ വസുധാതലവാസിനഃ ॥ 26 ॥
ഭവാങ്ഗപതിതം തോയം പവിത്രമിതി പസ്പൃശുഃ ।
ശാപാത്പ്രപതിതാ യേ ച ഗഗനാദ്വസുധാതലമ് ॥ 27 ॥
കൃത്വാ തത്രാഭിഷേകം തേ ബഭൂവുര്ഗതകല്മഷാഃ ।
ധൂതപാപാഃ പുനസ്തേന തോയേനാഥ സുഭാസ്വതാ ॥ 28 ॥
പുനരാകാശമാവിശ്യ സ്വാന് ലോകാന് പ്രതിപേദിരേ ।
മുമുദേ മുദിതോ ലോകസ്തേന തോയേന ഭാസ്വതാ ॥ 29 ॥
കൃതാഭിഷേകോ ഗങ്ഗായാം ബഭൂവ വിഗതക്ലമഃ ।
ഭഗീരഥോഽപി രാജാര്ഷിര്ദിവ്യം സ്യന്ദനമാസ്ഥിതഃ ।
പ്രായാദഗ്രേ മഹാതേജാസ്തം ഗങ്ഗാ പൃഷ്ഠതോഽന്വഗാത് ॥ 30 ॥
ദേവാസ്സര്ഷിഗണാഃ സര്വേ ദൈത്യദാനവരാക്ഷസാഃ ॥ 31 ॥
ഗന്ധര്വയക്ഷപ്രവരാസ്സകിന്നരമഹോരഗാഃ ।
സര്വാശ്ചാപ്സരസോ രാമ ഭഗീരഥരഥാനുഗാമ് ॥ 32 ॥
ഗങ്ഗാമന്വഗമന് പ്രീതാസ്സര്വേ ജലചരാശ്ച യേ ।
യതോ ഭഗീരഥോ രാജാ തതോ ഗങ്ഗായശസ്വിനീ ॥ 33 ॥
ജഗാമ സരിതാം ശ്രേഷ്ഠാ സര്വപാപപ്രണാശിനീ ।
തതോ ഹി യജമാനസ്യ ജഹ്നോരദ്ഭുതകര്മണഃ ॥ 34 ॥
ഗങ്ഗാ സമ്പ്ലാവയാമാസ യജ്ഞവാടം മഹാത്മനഃ ।
തസ്യാവലേപനം ജ്ഞാത്വാ ക്രുദ്ധോ യജ്വാ തു രാഘവ ॥ 35 ॥
അപിബച്ച ജലം സര്വം ഗങ്ഗായാഃ പരമാദ്ഭുതമ് ।
തതോ ദേവാസ്സഗന്ധര്വാ ഋഷയശ്ച സുവിസ്മിതാഃ ॥ 36 ॥
പൂജയന്തി മഹാത്മാനം ജഹ്നും പുരുഷസത്തമമ് ।
ഗങ്ഗാം ചാപി നയന്തി സ്മ ദുഹിതൃത്വേ മഹാത്മനഃ ॥ 37 ॥
തതസ്തുഷ്ടോ മഹാതേജാശ്ശ്രോത്രാഭ്യാമസൃജത് പുനഃ ॥ 38 ॥
തസ്മാജ്ജഹ്നുസുതാ ഗങ്ഗാ പ്രോച്യതേ ജാഹ്നവീതിച ।
ജഗാമ ച പുനര്ഗങ്ഗാ ഭഗീരഥരഥാനുഗാ ।
സാഗരം ചാപി സമ്പ്രാപ്താ സാ സരിത്പ്രവരാ തദാ ॥ 39 ॥
രസാതലമുപാഗച്ഛത്സിദ്ധ്യര്ഥം തസ്യ കര്മണഃ ।
ഭഗീരഥോഽപി രാജര്ഷിഃ ഗങ്ഗാമാദായ യത്നതഃ ।
പിതാമഹാന് ഭസ്മകൃതാനപശ്യദ്ദീനചേതനഃ ॥ 40 ॥
അഥ തദ്ഭസ്മനാം രാശിം ഗങ്ഗാസലിലമുത്തമമ് ।
പ്ലാവയദ്ധൂതപാപ്മാനസ്സ്വര്ഗം പ്രാപ്താ രഘൂത്തമ ॥ 41 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ ബാലകാണ്ഡേ ത്രിചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha tricatvāriṃśassargaḥ |
devadeve gate tasmin so'ṅguṣṭhāgranipīḍitām |
kṛtvā vasumatīṃ rāma saṃvatsaramupāsata || 1 ||
atha saṃvatsare pūrṇe sarvalokanamaskṛtaḥ |
umāpatiḥ paśupatī rājānamidamabravīt || 2 ||
prītaste'haṃ naraśreṣṭha kariṣyāmi tava priyam |
śirasā dhārayiṣyāmi śailarājasutāmaham || 3 ||
tato haimavatī jyeṣṭhā sarvalokanamaskṛtā |
tadā sātimahadrūpaṃ kṛtvā vegaṃ ca dussaham || 4 ||
ākāśādapatadrāma śive śivaśirasyuta |
acintayacca sā devī gaṅgā paramadurdharā || 5 ||
viśāmyahaṃ hi pātālaṃ srotasā gṛhya śaṅkaram |
tasyāvalepanaṃ jñātvā kruddhastu bhagavān haraḥ || 6 ||
tirobhāvayituṃ buddhiṃ cakre trinayanastadā |
sā tasmin patitā puṇyā puṇye rudrasya mūrdhani || 7 ||
himavatpratime rāma jaṭāmaṇḍalagahvare |
sā kathañcinmahīṃ gantuṃ nāśaknodyatnamāsthitā || 8 ||
naiva nirgamanaṃ lebhe jaṭāmaṇḍalamohitā |
tatraivābambhramaddevī saṃvatsaragaṇān bahūn || 9 ||
tāmapaśyanpunastatra tapaḥ paramamāsthitaḥ |
anena toṣitaścābhūdatyarthaṃ raghunandana || 10 ||
visasarja tato gaṅgāṃ haro bindusaraḥ prati |
tasyāṃ visṛjyamānāyāṃ saptasrotāṃsi jajñire || 11 ||
hlādinī pāvanī caiva nalinī ca tathā'parā |
tisraḥ prācīṃ diśaṃ jagmuḥ gaṅgāśśivajalāśśubhāḥ || 12 ||
sucakṣuścaiva sītā ca sindhuścaiva mahānadī |
tisrastvetā diśaṃ jagmuḥ pratīcīṃ tu śubhodakāḥ || 13 ||
saptamī cānvagāttāsāṃ bhagīrathamatho nṛpam |
bhagīratho'pi rājarṣirdivyaṃ syandanamāsthitaḥ || 14 ||
prāyādagre mahātejā gaṅgā taṃ cāpyanuvrajat |
gaganācchaṅkaraśirastato dharaṇimāśritā || 15 ||
vyasarpata jalaṃ tatra tīvraśabdapuraskṛtam |
matsyakacchapasaṅghaiśca śiṃśumāragaṇaistadā || 16 ||
patadbhiḥ patitaiścānyairvyarocata vasundharā |
tato devarṣigandharvā yakṣasiddhagaṇāstadā || 17 ||
vyalokayanta te tatra gaganādgāṃ gatāṃ tathā |
vimānairnagarākārairhayairgajavaraistadā || 18 ||
pāriplavagataiścāpi devatāstatra viṣṭhitāḥ |
tadadbhutatamaṃ loke gaṅgāpatanamuttamam || 19 ||
didṛkṣavo devagaṇāḥ samīyuramitaujasaḥ |
sampatadbhissuragaṇaisteṣāṃ cābharaṇaujasā || 20 ||
śatādityamivābhāti gaganaṃ gatatoyadam |
śiṃśumāroragagaṇairmīnairapi ca cañcalaiḥ || 21 ||
vidyudbhiriva vikṣiptamākāśamabhavattadā |
pāṇḍaraissalilotpīḍaiḥ kīryamāṇaissahasradhā || 22 ||
śāradābhrairivākīrṇaṃ gaganaṃ haṃsasamplavaiḥ |
kvaciddrutataraṃ yāti kuṭilaṃ kvacidāyatam || 23 ||
vinataṃ kvaciduddhūtaṃ kvacidyāti śanaiśśanaiḥ |
salilenaiva salilaṃ kvacidabhyāhataṃ punaḥ || 24 ||
muhurūrdhvamukhaṃ gatvā papāta vasudhātalam |
tacchaṅkaraśirobhraṣṭaṃ bhraṣṭaṃ bhūmitale punaḥ || 25 ||
vyarocata tadā toyaṃ nirmalaṃ gatakalmaṣam |
tatra devarṣigandharvā vasudhātalavāsinaḥ || 26 ||
bhavāṅgapatitaṃ toyaṃ pavitramiti paspṛśuḥ |
śāpātprapatitā ye ca gaganādvasudhātalam || 27 ||
kṛtvā tatrābhiṣekaṃ te babhūvurgatakalmaṣāḥ |
dhūtapāpāḥ punastena toyenātha subhāsvatā || 28 ||
punarākāśamāviśya svān lokān pratipedire |
mumude mudito lokastena toyena bhāsvatā || 29 ||
kṛtābhiṣeko gaṅgāyāṃ babhūva vigataklamaḥ |
bhagīratho'pi rājārṣirdivyaṃ syandanamāsthitaḥ |
prāyādagre mahātejāstaṃ gaṅgā pṛṣṭhato'nvagāt || 30 ||
devāssarṣigaṇāḥ sarve daityadānavarākṣasāḥ || 31 ||
gandharvayakṣapravarāssakinnaramahoragāḥ |
sarvāścāpsaraso rāma bhagīratharathānugām || 32 ||
gaṅgāmanvagaman prītāssarve jalacarāśca ye |
yato bhagīratho rājā tato gaṅgāyaśasvinī || 33 ||
jagāma saritāṃ śreṣṭhā sarvapāpapraṇāśinī |
tato hi yajamānasya jahnoradbhutakarmaṇaḥ || 34 ||
gaṅgā samplāvayāmāsa yajñavāṭaṃ mahātmanaḥ |
tasyāvalepanaṃ jñātvā kruddho yajvā tu rāghava || 35 ||
apibacca jalaṃ sarvaṃ gaṅgāyāḥ paramādbhutam |
tato devāssagandharvā ṛṣayaśca suvismitāḥ || 36 ||
pūjayanti mahātmānaṃ jahnuṃ puruṣasattamam |
gaṅgāṃ cāpi nayanti sma duhitṛtve mahātmanaḥ || 37 ||
tatastuṣṭo mahātejāśśrotrābhyāmasṛjat punaḥ || 38 ||
tasmājjahnusutā gaṅgā procyate jāhnavītica |
jagāma ca punargaṅgā bhagīratharathānugā |
sāgaraṃ cāpi samprāptā sā saritpravarā tadā || 39 ||
rasātalamupāgacchatsiddhyarthaṃ tasya karmaṇaḥ |
bhagīratho'pi rājarṣiḥ gaṅgāmādāya yatnataḥ |
pitāmahān bhasmakṛtānapaśyaddīnacetanaḥ || 40 ||
atha tadbhasmanāṃ rāśiṃ gaṅgāsalilamuttamam |
plāvayaddhūtapāpmānassvargaṃ prāptā raghūttama || 41 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe tricatvāriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।
अथ त्रिचत्वारिंशस्सर्गः ।
देवदेवे गते तस्मिन् सोऽङ्गुष्ठाग्रनिपीडिताम् ।
कृत्वा वसुमतीं राम संवत्सरमुपासत ॥ 1 ॥
अथ संवत्सरे पूर्णे सर्वलोकनमस्कृतः ।
उमापतिः पशुपती राजानमिदमब्रवीत् ॥ 2 ॥
प्रीतस्तेऽहं नरश्रेष्ठ करिष्यामि तव प्रियम् ।
शिरसा धारयिष्यामि शैलराजसुतामहम् ॥ 3 ॥
ततो हैमवती ज्येष्ठा सर्वलोकनमस्कृता ।
तदा सातिमहद्रूपं कृत्वा वेगं च दुस्सहम् ॥ 4 ॥
आकाशादपतद्राम शिवे शिवशिरस्युत ।
अचिन्तयच्च सा देवी गङ्गा परमदुर्धरा ॥ 5 ॥
विशाम्यहं हि पातालं स्रोतसा गृह्य शङ्करम् ।
तस्यावलेपनं ज्ञात्वा क्रुद्धस्तु भगवान् हरः ॥ 6 ॥
तिरोभावयितुं बुद्धिं चक्रे त्रिनयनस्तदा ।
सा तस्मिन् पतिता पुण्या पुण्ये रुद्रस्य मूर्धनि ॥ 7 ॥
हिमवत्प्रतिमे राम जटामण्डलगह्वरे ।
सा कथञ्चिन्महीं गन्तुं नाशक्नोद्यत्नमास्थिता ॥ 8 ॥
नैव निर्गमनं लेभे जटामण्डलमोहिता ।
तत्रैवाबम्भ्रमद्देवी संवत्सरगणान् बहून् ॥ 9 ॥
तामपश्यन्पुनस्तत्र तपः परममास्थितः ।
अनेन तोषितश्चाभूदत्यर्थं रघुनन्दन ॥ 10 ॥
विससर्ज ततो गङ्गां हरो बिन्दुसरः प्रति ।
तस्यां विसृज्यमानायां सप्तस्रोतांसि जज्ञिरे ॥ 11 ॥
ह्लादिनी पावनी चैव नलिनी च तथाऽपरा ।
तिस्रः प्राचीं दिशं जग्मुः गङ्गाश्शिवजलाश्शुभाः ॥ 12 ॥
सुचक्षुश्चैव सीता च सिन्धुश्चैव महानदी ।
तिस्रस्त्वेता दिशं जग्मुः प्रतीचीं तु शुभोदकाः ॥ 13 ॥
सप्तमी चान्वगात्तासां भगीरथमथो नृपम् ।
भगीरथोऽपि राजर्षिर्दिव्यं स्यन्दनमास्थितः ॥ 14 ॥
प्रायादग्रे महातेजा गङ्गा तं चाप्यनुव्रजत् ।
गगनाच्छङ्करशिरस्ततो धरणिमाश्रिता ॥ 15 ॥
व्यसर्पत जलं तत्र तीव्रशब्दपुरस्कृतम् ।
मत्स्यकच्छपसङ्घैश्च शिंशुमारगणैस्तदा ॥ 16 ॥
पतद्भिः पतितैश्चान्यैर्व्यरोचत वसुन्धरा ।
ततो देवर्षिगन्धर्वा यक्षसिद्धगणास्तदा ॥ 17 ॥
व्यलोकयन्त ते तत्र गगनाद्गां गतां तथा ।
विमानैर्नगराकारैर्हयैर्गजवरैस्तदा ॥ 18 ॥
पारिप्लवगतैश्चापि देवतास्तत्र विष्ठिताः ।
तदद्भुततमं लोके गङ्गापतनमुत्तमम् ॥ 19 ॥
दिदृक्षवो देवगणाः समीयुरमितौजसः ।
सम्पतद्भिस्सुरगणैस्तेषां चाभरणौजसा ॥ 20 ॥
शतादित्यमिवाभाति गगनं गततोयदम् ।
शिंशुमारोरगगणैर्मीनैरपि च चञ्चलैः ॥ 21 ॥
विद्युद्भिरिव विक्षिप्तमाकाशमभवत्तदा ।
पाण्डरैस्सलिलोत्पीडैः कीर्यमाणैस्सहस्रधा ॥ 22 ॥
शारदाभ्रैरिवाकीर्णं गगनं हंससम्प्लवैः ।
क्वचिद्द्रुततरं याति कुटिलं क्वचिदायतम् ॥ 23 ॥
विनतं क्वचिदुद्धूतं क्वचिद्याति शनैश्शनैः ।
सलिलेनैव सलिलं क्वचिदभ्याहतं पुनः ॥ 24 ॥
मुहुरूर्ध्वमुखं गत्वा पपात वसुधातलम् ।
तच्छङ्करशिरोभ्रष्टं भ्रष्टं भूमितले पुनः ॥ 25 ॥
व्यरोचत तदा तोयं निर्मलं गतकल्मषम् ।
तत्र देवर्षिगन्धर्वा वसुधातलवासिनः ॥ 26 ॥
भवाङ्गपतितं तोयं पवित्रमिति पस्पृशुः ।
शापात्प्रपतिता ये च गगनाद्वसुधातलम् ॥ 27 ॥
कृत्वा तत्राभिषेकं ते बभूवुर्गतकल्मषाः ।
धूतपापाः पुनस्तेन तोयेनाथ सुभास्वता ॥ 28 ॥
पुनराकाशमाविश्य स्वान् लोकान् प्रतिपेदिरे ।
मुमुदे मुदितो लोकस्तेन तोयेन भास्वता ॥ 29 ॥
कृताभिषेको गङ्गायां बभूव विगतक्लमः ।
भगीरथोऽपि राजार्षिर्दिव्यं स्यन्दनमास्थितः ।
प्रायादग्रे महातेजास्तं गङ्गा पृष्ठतोऽन्वगात् ॥ 30 ॥
देवास्सर्षिगणाः सर्वे दैत्यदानवराक्षसाः ॥ 31 ॥
गन्धर्वयक्षप्रवरास्सकिन्नरमहोरगाः ।
सर्वाश्चाप्सरसो राम भगीरथरथानुगाम् ॥ 32 ॥
गङ्गामन्वगमन् प्रीतास्सर्वे जलचराश्च ये ।
यतो भगीरथो राजा ततो गङ्गायशस्विनी ॥ 33 ॥
जगाम सरितां श्रेष्ठा सर्वपापप्रणाशिनी ।
ततो हि यजमानस्य जह्नोरद्भुतकर्मणः ॥ 34 ॥
गङ्गा सम्प्लावयामास यज्ञवाटं महात्मनः ।
तस्यावलेपनं ज्ञात्वा क्रुद्धो यज्वा तु राघव ॥ 35 ॥
अपिबच्च जलं सर्वं गङ्गायाः परमाद्भुतम् ।
ततो देवास्सगन्धर्वा ऋषयश्च सुविस्मिताः ॥ 36 ॥
पूजयन्ति महात्मानं जह्नुं पुरुषसत्तमम् ।
गङ्गां चापि नयन्ति स्म दुहितृत्वे महात्मनः ॥ 37 ॥
ततस्तुष्टो महातेजाश्श्रोत्राभ्यामसृजत् पुनः ॥ 38 ॥
तस्माज्जह्नुसुता गङ्गा प्रोच्यते जाह्नवीतिच ।
जगाम च पुनर्गङ्गा भगीरथरथानुगा ।
सागरं चापि सम्प्राप्ता सा सरित्प्रवरा तदा ॥ 39 ॥
रसातलमुपागच्छत्सिद्ध्यर्थं तस्य कर्मणः ।
भगीरथोऽपि राजर्षिः गङ्गामादाय यत्नतः ।
पितामहान् भस्मकृतानपश्यद्दीनचेतनः ॥ 40 ॥
अथ तद्भस्मनां राशिं गङ्गासलिलमुत्तमम् ।
प्लावयद्धूतपाप्मानस्स्वर्गं प्राप्ता रघूत्तम ॥ 41 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे त्रिचत्वारिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha tricatvāriṃśassargaḥ |
devadeve gate tasmin so'ṅguṣṭhāgranipīḍitām |
kṛtvā vasumatīṃ rāma saṃvatsaramupāsata || 1 ||
atha saṃvatsare pūrṇe sarvalokanamaskṛtaḥ |
umāpatiḥ paśupatī rājānamidamabravīt || 2 ||
prītaste'haṃ naraśreṣṭha kariṣyāmi tava priyam |
śirasā dhārayiṣyāmi śailarājasutāmaham || 3 ||
tato haimavatī jyeṣṭhā sarvalokanamaskṛtā |
tadā sātimahadrūpaṃ kṛtvā vegaṃ ca dussaham || 4 ||
ākāśādapatadrāma śive śivaśirasyuta |
acintayacca sā devī gaṅgā paramadurdharā || 5 ||
viśāmyahaṃ hi pātālaṃ srotasā gṛhya śaṅkaram |
tasyāvalepanaṃ jñātvā kruddhastu bhagavān haraḥ || 6 ||
tirobhāvayituṃ buddhiṃ cakre trinayanastadā |
sā tasmin patitā puṇyā puṇye rudrasya mūrdhani || 7 ||
himavatpratime rāma jaṭāmaṇḍalagahvare |
sā kathañcinmahīṃ gantuṃ nāśaknodyatnamāsthitā || 8 ||
naiva nirgamanaṃ lebhe jaṭāmaṇḍalamohitā |
tatraivābambhramaddevī saṃvatsaragaṇān bahūn || 9 ||
tāmapaśyanpunastatra tapaḥ paramamāsthitaḥ |
anena toṣitaścābhūdatyarthaṃ raghunandana || 10 ||
visasarja tato gaṅgāṃ haro bindusaraḥ prati |
tasyāṃ visṛjyamānāyāṃ saptasrotāṃsi jajñire || 11 ||
hlādinī pāvanī caiva nalinī ca tathā'parā |
tisraḥ prācīṃ diśaṃ jagmuḥ gaṅgāśśivajalāśśubhāḥ || 12 ||
sucakṣuścaiva sītā ca sindhuścaiva mahānadī |
tisrastvetā diśaṃ jagmuḥ pratīcīṃ tu śubhodakāḥ || 13 ||
saptamī cānvagāttāsāṃ bhagīrathamatho nṛpam |
bhagīratho'pi rājarṣirdivyaṃ syandanamāsthitaḥ || 14 ||
prāyādagre mahātejā gaṅgā taṃ cāpyanuvrajat |
gaganācchaṅkaraśirastato dharaṇimāśritā || 15 ||
vyasarpata jalaṃ tatra tīvraśabdapuraskṛtam |
matsyakacchapasaṅghaiśca śiṃśumāragaṇaistadā || 16 ||
patadbhiḥ patitaiścānyairvyarocata vasundharā |
tato devarṣigandharvā yakṣasiddhagaṇāstadā || 17 ||
vyalokayanta te tatra gaganādgāṃ gatāṃ tathā |
vimānairnagarākārairhayairgajavaraistadā || 18 ||
pāriplavagataiścāpi devatāstatra viṣṭhitāḥ |
tadadbhutatamaṃ loke gaṅgāpatanamuttamam || 19 ||
didṛkṣavo devagaṇāḥ samīyuramitaujasaḥ |
sampatadbhissuragaṇaisteṣāṃ cābharaṇaujasā || 20 ||
śatādityamivābhāti gaganaṃ gatatoyadam |
śiṃśumāroragagaṇairmīnairapi ca cañcalaiḥ || 21 ||
vidyudbhiriva vikṣiptamākāśamabhavattadā |
pāṇḍaraissalilotpīḍaiḥ kīryamāṇaissahasradhā || 22 ||
śāradābhrairivākīrṇaṃ gaganaṃ haṃsasamplavaiḥ |
kvaciddrutataraṃ yāti kuṭilaṃ kvacidāyatam || 23 ||
vinataṃ kvaciduddhūtaṃ kvacidyāti śanaiśśanaiḥ |
salilenaiva salilaṃ kvacidabhyāhataṃ punaḥ || 24 ||
muhurūrdhvamukhaṃ gatvā papāta vasudhātalam |
tacchaṅkaraśirobhraṣṭaṃ bhraṣṭaṃ bhūmitale punaḥ || 25 ||
vyarocata tadā toyaṃ nirmalaṃ gatakalmaṣam |
tatra devarṣigandharvā vasudhātalavāsinaḥ || 26 ||
bhavāṅgapatitaṃ toyaṃ pavitramiti paspṛśuḥ |
śāpātprapatitā ye ca gaganādvasudhātalam || 27 ||
kṛtvā tatrābhiṣekaṃ te babhūvurgatakalmaṣāḥ |
dhūtapāpāḥ punastena toyenātha subhāsvatā || 28 ||
punarākāśamāviśya svān lokān pratipedire |
mumude mudito lokastena toyena bhāsvatā || 29 ||
kṛtābhiṣeko gaṅgāyāṃ babhūva vigataklamaḥ |
bhagīratho'pi rājārṣirdivyaṃ syandanamāsthitaḥ |
prāyādagre mahātejāstaṃ gaṅgā pṛṣṭhato'nvagāt || 30 ||
devāssarṣigaṇāḥ sarve daityadānavarākṣasāḥ || 31 ||
gandharvayakṣapravarāssakinnaramahoragāḥ |
sarvāścāpsaraso rāma bhagīratharathānugām || 32 ||
gaṅgāmanvagaman prītāssarve jalacarāśca ye |
yato bhagīratho rājā tato gaṅgāyaśasvinī || 33 ||
jagāma saritāṃ śreṣṭhā sarvapāpapraṇāśinī |
tato hi yajamānasya jahnoradbhutakarmaṇaḥ || 34 ||
gaṅgā samplāvayāmāsa yajñavāṭaṃ mahātmanaḥ |
tasyāvalepanaṃ jñātvā kruddho yajvā tu rāghava || 35 ||
apibacca jalaṃ sarvaṃ gaṅgāyāḥ paramādbhutam |
tato devāssagandharvā ṛṣayaśca suvismitāḥ || 36 ||
pūjayanti mahātmānaṃ jahnuṃ puruṣasattamam |
gaṅgāṃ cāpi nayanti sma duhitṛtve mahātmanaḥ || 37 ||
tatastuṣṭo mahātejāśśrotrābhyāmasṛjat punaḥ || 38 ||
tasmājjahnusutā gaṅgā procyate jāhnavītica |
jagāma ca punargaṅgā bhagīratharathānugā |
sāgaraṃ cāpi samprāptā sā saritpravarā tadā || 39 ||
rasātalamupāgacchatsiddhyarthaṃ tasya karmaṇaḥ |
bhagīratho'pi rājarṣiḥ gaṅgāmādāya yatnataḥ |
pitāmahān bhasmakṛtānapaśyaddīnacetanaḥ || 40 ||
atha tadbhasmanāṃ rāśiṃ gaṅgāsalilamuttamam |
plāvayaddhūtapāpmānassvargaṃ prāptā raghūttama || 41 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe tricatvāriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.