ಅಥ ಚತುರ್ಥೋಽಧ್ಯಾಯಃ ।
ರಾಜಾ ಉವಾಚ ।
ಯಾನಿ ಯಾನಿ ಇಹ ಕರ್ಮಾಣಿ ಯೈಃ ಯೈಃ ಸ್ವಚ್ಛನ್ದಜನ್ಮಭಿಃ ।
ಚಕ್ರೇ ಕರೋತಿ ಕರ್ತಾ ವಾ ಹರಿಃ ತಾನಿ ಬ್ರುವನ್ತು ನಃ ॥ 1॥
ದ್ರುಮಿಲಃ ಉವಾಚ ।
ಯಃ ವಾ ಅನನ್ತಸ್ಯ ಗುಣಾನ್ ಅನನ್ತಾನ್
ಅನುಕ್ರಮಿಷ್ಯನ್ ಸಃ ತು ಬಾಲಬುದ್ಧಿಃ ।
ರಜಾಂಸಿ ಭೂಮೇಃ ಗಣಯೇತ್ ಕಥಞ್ಚಿತ್
ಕಾಲೇನ ನ ಏವ ಅಖಿಲಶಕ್ತಿಧಾಮ್ನಃ ॥ 2॥
ಭೂತೈಃ ಯದಾ ಪಞ್ಚಭಿಃ ಆತ್ಮಸೃಷ್ಟೈಃ
ಪುರಂ ವಿರಾಜಂ ವಿರಚಯ್ಯ ತಸ್ಮಿನ್ ।
ಸ್ವಾಂಶೇನ ವಿಷ್ಟಃ ಪುರುಷಾಭಿಧಾನ
ಮವಾಪ ನಾರಾಯಣಃ ಆದಿದೇವಃ ॥ 3॥
ಯತ್ ಕಾಯಃ ಏಷಃ ಭುವನತ್ರಯಸನ್ನಿವೇಶಃ
ಯಸ್ಯ ಇನ್ದ್ರಿಯೈಃ ತನುಭೃತಾಂ ಉಭಯೈನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ।
ಜ್ಞಾನಂ ಸ್ವತಃ ಶ್ವಸನತಃ ಬಲಂ ಓಜಃ ಈಹಾ
ಸತ್ತ್ವಾದಿಭಿಃ ಸ್ಥಿತಿಲಯೌದ್ಭವಃ ಆದಿಕರ್ತಾ ॥ 4॥
ಆದೌ ಅಭೂತ್ ಶತಧೃತೀ ರಜಸ ಅಸ್ಯ ಸರ್ಗೇ
ವಿಷ್ಣು ಸ್ಥಿತೌ ಕ್ರತುಪತಿಃ ದ್ವಿಜಧರ್ಮಸೇತುಃ ।
ರುದ್ರಃ ಅಪಿ ಅಯಾಯ ತಮಸಾ ಪುರುಷಃ ಸಃ ಆದ್ಯಃ
ಇತಿ ಉದ್ಭವಸ್ಥಿತಿಲಯಾಃ ಸತತಂ ಪ್ರಜಾಸು ॥ 5॥
ಧರ್ಮಸ್ಯ ದಕ್ಷದುಹಿತರ್ಯಜನಿಷ್ಟಃ ಮೂರ್ತ್ಯಾ
ನಾರಾಯಣಃ ನರಃ ಋಷಿಪ್ರವರಃ ಪ್ರಶಾನ್ತಃ ।
ನೈಷ್ಕರ್ಮ್ಯಲಕ್ಷಣಂ ಉವಾಚ ಚಚಾರ ಕರ್ಮ
ಯಃ ಅದ್ಯ ಅಪಿ ಚ ಆಸ್ತ ಋಷಿವರ್ಯನಿಷೇವಿತಾಙ್ಘ್ರಿಃ ॥ 6॥
ಇನ್ದ್ರಃ ವಿಶಙ್ಕ್ಯ ಮಮ ಧಾಮ ಜಿಘೃಕ್ಷತಿ ಇತಿ
ಕಾಮಂ ನ್ಯಯುಙ್ಕ್ತ ಸಗಣಂ ಸಃ ಬದರಿಉಪಾಖ್ಯಮ್ ।
ಗತ್ವಾ ಅಪ್ಸರೋಗಣವಸನ್ತಸುಮನ್ದವಾತೈಃ
ಸ್ತ್ರೀಪ್ರೇಕ್ಷಣ ಇಷುಭಿಃ ಅವಿಧ್ಯತತ್ ಮಹಿಜ್ಞಃ ॥ 7॥
ವಿಜ್ಞಾಯ ಶಕ್ರಕೃತಂ ಅಕ್ರಮಂ ಆದಿದೇವಃ
ಪ್ರಾಹ ಪ್ರಹಸ್ಯ ಗತವಿಸ್ಮಯಃ ಏಜಮಾನಾನ್ ।
ಮಾ ಭೈಷ್ಟ ಭೋ ಮದನ ಮಾರುತ ದೇವವಧ್ವಃ
ಗೃಹ್ಣೀತ ನಃ ಬಲಿಂ ಅಶೂನ್ಯಂ ಇಮಂ ಕುರುಧ್ವಮ್ ॥ 8॥
ಇತ್ಥಂ ಬ್ರುವತಿ ಅಭಯದೇ ನರದೇವ ದೇವಾಃ
ಸವ್ರೀಡನಮ್ರಶಿರಸಃ ಸಘೃಣಂ ತಂ ಊಚುಃ ।
ನ ಏತತ್ ವಿಭೋ ತ್ವಯಿ ಪರೇ ಅವಿಕೃತೇ ವಿಚಿತ್ರಮ್
ಸ್ವಾರಾಮಧೀಃ ಅನಿಕರಾನತಪಾದಪದ್ಮೇ ॥ 9॥
ತ್ವಾಂ ಸೇವತಾಂ ಸುರಕೃತಾ ಬಹವಃ ಅನ್ತರಾಯಾಃ
ಸ್ವೌಕೋ ವಿಲಙ್ಘ್ಯ ಪರಮಂ ವ್ರಜತಾಂ ಪದಂ ತೇ ।
ನ ಅನ್ಯಸ್ಯ ಬರ್ಹಿಷಿ ಬಲೀನ್ ದದತಃ ಸ್ವಭಾಗಾನ್
ಧತ್ತೇ ಪದಂ ತ್ವಂ ಅವಿತಾ ಯದಿ ವಿಘ್ನಮೂರ್ಧ್ನಿ ॥ 10॥
ಕ್ಷುತ್ ತೃಟ್ತ್ರಿಕಾಲಗುಣಮಾರುತಜೈವ್ಹ್ಯಶೈಶ್ನ್ಯಾನ್
ಅಸ್ಮಾನ್ ಅಪಾರಜಲಧೀನ್ ಅತಿತೀರ್ಯ ಕೇಚಿತ್ ।
ಕ್ರೋಧಸ್ಯ ಯಾನ್ತಿ ವಿಫಲಸ್ಯ ವಶ ಪದೇ ಗೋಃ
ಮಜ್ಜನ್ತಿ ದುಶ್ಚರತಪಃ ಚ ವೃಥಾ ಉತ್ಸೃಜನ್ತಿ ॥ 11॥
ಇತಿ ಪ್ರಗೃಣತಾಂ ತೇಷಾಂ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ಅತಿ ಅದ್ಭುತದರ್ಶನಾಃ ।
ದರ್ಶಯಾಮಾಸ ಶುಶ್ರೂಷಾಂ ಸ್ವರ್ಚಿತಾಃ ಕುರ್ವತೀಃ ವಿಭುಃ ॥ 12॥
ತೇ ದೇವ ಅನುಚರಾಃ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ಶ್ರೀಃ ಇವ ರೂಪಿಣೀಃ ।
ಗನ್ಧೇನ ಮುಮುಹುಃ ತಾಸಾಂ ರೂಪ ಔದಾರ್ಯಹತಶ್ರಿಯಃ ॥ 13॥
ತಾನ್ ಆಹ ದೇವದೇವ ಈಶಃ ಪ್ರಣತಾನ್ ಪ್ರಹಸನ್ ಇವ ।
ಆಸಾಂ ಏಕತಮಾಂ ವೃಙ್ಗ್ಧ್ವಂ ಸವರ್ಣಾಂ ಸ್ವರ್ಗಭೂಷಣಾಮ್ ॥
14॥
ಓಂ ಇತಿ ಆದೇಶಂ ಆದಾಯ ನತ್ವಾ ತಂ ಸುರವನ್ದಿನಃ ।
ಉರ್ವಶೀಂ ಅಪ್ಸರಃಶ್ರೇಷ್ಠಾಂ ಪುರಸ್ಕೃತ್ಯ ದಿವಂ ಯಯುಃ ॥ 15॥
ಇನ್ದ್ರಾಯ ಆನಮ್ಯ ಸದಸಿ ಶ್ರುಣ್ವತಾಂ ತ್ರಿದಿವೌಕಸಾಮ್ ।
ಊಚುಃ ನಾರಾಯಣಬಲಂ ಶಕ್ರಃ ತತ್ರ ಆಸ ವಿಸ್ಮಿತಃ ॥ 16॥
ಹಂಸಸ್ವರೂಪೀ ಅವದದತ್ ಅಚ್ಯುತಃ ಆತ್ಮಯೋಗಮ್
ದತ್ತಃ ಕುಮಾರ ಋಷಭಃ ಭಗವಾನ್ ಪಿತಾ ನಃ ।
ವಿಷ್ಣುಃ ಶಿವಾಯ ಜಗತಾಂ ಕಲಯಾ ಅವತೀರ್ಣಃ
ತೇನ ಆಹೃತಾಃ ಮಧುಭಿದಾ ಶ್ರುತಯಃ ಹಯಾಸ್ಯೇ ॥ 17॥
ಗುಪ್ತಃ ಅಪಿ ಅಯೇ ಮನುಃ ಇಲಾ ಓಷಧಯಃ ಚ ಮಾತ್ಸ್ಯೇ
ಕ್ರೌಡೇ ಹತಃ ದಿತಿಜಃ ಉದ್ಧರತಾ ಅಮ್ಭಸಃ ಕ್ಷ್ಮಾಮ್ ।
ಕೌರ್ಮೇ ಧೃತಃ ಅದ್ರಿಃ ಅಮೃತ ಉನ್ಮಥನೇ ಸ್ವಪೃಷ್ಠೇ
ಗ್ರಾಹಾತ್ ಪ್ರಪನ್ನಮಿಭರಾಜಂ ಅಮುಞ್ಚತ್ ಆರ್ತಮ್ ॥ 18॥
ಸಂಸ್ತುನ್ವತಃ ಅಬ್ಧಿಪತಿತಾನ್ ಶ್ರಮಣಾನ್ ಋಷೀಂ ಚ
ಶಕ್ರಂ ಚ ವೃತ್ರವಧತಃ ತಮಸಿ ಪ್ರವಿಷ್ಟಮ್ ।
ದೇವಸ್ತ್ರಿಯಃ ಅಸುರಗೃಹೇ ಪಿಹಿತಾಃ ಅನಾಥಾಃ
ಜಘ್ನೇ ಅಸುರೇನ್ದ್ರಂ ಅಭಯಾಯ ಸತಾಂ ನೃಸಿಂಹೇ ॥ 19॥
ದೇವ ಅಸುರೇ ಯುಧಿ ಚ ದೈತ್ಯಪತೀನ್ ಸುರಾರ್ಥೇ
ಹತ್ವಾ ಅನ್ತರೇಷು ಭುವನಾನಿ ಅದಧಾತ್ ಕಲಾಭಿಃ ।
ಭೂತ್ವಾ ಅಥ ವಾಮನಃ ಇಮಾಂ ಅಹರತ್ ಬಲೇಃ ಕ್ಷ್ಮಾಮ್
ಯಾಞ್ಚಾಚ್ಛಲೇನ ಸಮದಾತ್ ಅದಿತೇಃ ಸುತೇಭ್ಯಃ ॥ 20॥
ನಿಃಕ್ಷತ್ರಿಯಾಂ ಅಕೃತ ಗಾಂ ಚ ತ್ರಿಃಸಪ್ತಕೃತ್ವಃ
ರಾಮಃ ತು ಹೈಹಯಕುಲ ಅಪಿ ಅಯಭಾರ್ಗವ ಅಗ್ನಿಃ ।
ಸಃ ಅಬ್ಧಿಂ ಬಬನ್ಧ ದಶವಕ್ತ್ರಂ ಅಹನ್ ಸಲಙ್ಕಮ್
ಸೀತಾಪತಿಃ ಜಯತಿ ಲೋಕಂ ಅಲಘ್ನಕೀರ್ತಿಃ ॥ 21॥
ಭೂಮೇಃ ಭರ ಅವತರಣಾಯ ಯದುಷಿ ಅಜನ್ಮಾ ಜಾತಃ
ಕರಿಷ್ಯತಿ ಸುರೈಃ ಅಪಿ ದುಷ್ಕರಾಣಿ ।
ವಾದೈಃ ವಿಮೋಹಯತಿ ಯಜ್ಞಕೃತಃ ಅತದರ್ಹಾನ್
ಶೂದ್ರಾಂ ಕಲೌ ಕ್ಷಿತಿಭುಜಃ ನ್ಯಹನಿಷ್ಯದನ್ತೇ ॥ 22॥
ಏವಂವಿಧಾನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಜನ್ಮಾನಿ ಚ ಜಗತ್ ಪತೇಃ ।
ಭೂರೀಣಿ ಭೂರಿಯಶಸಃ ವರ್ಣಿತಾನಿ ಮಹಾಭುಜ ॥ 23॥
ಇತಿ ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವತೇ ಮಹಾಪುರಾಣೇ ಪಾರಮಹಂಸ್ಯಾಂ
ಸಂಹಿತಾಯಾಮೇಕಾದಶಸ್ಕನ್ಧೇ ನಿಮಿಜಾಯನ್ತಸಂವಾದೇ
ಚತುರ್ಥೋಽಧ್ಯಾಯಃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
atha caturtho'dhyāyaḥ |
rājā uvāca |
yāni yāni iha karmāṇi yaiḥ yaiḥ svacchandajanmabhiḥ |
cakre karoti kartā vā hariḥ tāni bruvantu naḥ || 1||
drumilaḥ uvāca |
yaḥ vā anantasya guṇān anantān
anukramiṣyan saḥ tu bālabuddhiḥ |
rajāṃsi bhūmeḥ gaṇayet kathañcit
kālena na eva akhilaśaktidhāmnaḥ || 2||
bhūtaiḥ yadā pañcabhiḥ ātmasṛṣṭaiḥ
puraṃ virājaṃ viracayya tasmin |
svāṃśena viṣṭaḥ puruṣābhidhāna
mavāpa nārāyaṇaḥ ādidevaḥ || 3||
yat kāyaḥ eṣaḥ bhuvanatrayasanniveśaḥ
yasya indriyaiḥ tanubhṛtāṃ ubhayaindriyāṇi |
jñānaṃ svataḥ śvasanataḥ balaṃ ojaḥ īhā
sattvādibhiḥ sthitilayaudbhavaḥ ādikartā || 4||
ādau abhūt śatadhṛtī rajasa asya sarge
viṣṇu sthitau kratupatiḥ dvijadharmasetuḥ |
rudraḥ api ayāya tamasā puruṣaḥ saḥ ādyaḥ
iti udbhavasthitilayāḥ satataṃ prajāsu || 5||
dharmasya dakṣaduhitaryajaniṣṭaḥ mūrtyā
nārāyaṇaḥ naraḥ ṛṣipravaraḥ praśāntaḥ |
naiṣkarmyalakṣaṇaṃ uvāca cacāra karma
yaḥ adya api ca āsta ṛṣivaryaniṣevitāṅghriḥ || 6||
indraḥ viśaṅkya mama dhāma jighṛkṣati iti
kāmaṃ nyayuṅkta sagaṇaṃ saḥ badariupākhyam |
gatvā apsarogaṇavasantasumandavātaiḥ
strīprekṣaṇa iṣubhiḥ avidhyatat mahijñaḥ || 7||
vijñāya śakrakṛtaṃ akramaṃ ādidevaḥ
prāha prahasya gatavismayaḥ ejamānān |
mā bhaiṣṭa bho madana māruta devavadhvaḥ
gṛhṇīta naḥ baliṃ aśūnyaṃ imaṃ kurudhvam || 8||
itthaṃ bruvati abhayade naradeva devāḥ
savrīḍanamraśirasaḥ saghṛṇaṃ taṃ ūcuḥ |
na etat vibho tvayi pare avikṛte vicitram
svārāmadhīḥ anikarānatapādapadme || 9||
tvāṃ sevatāṃ surakṛtā bahavaḥ antarāyāḥ
svauko vilaṅghya paramaṃ vrajatāṃ padaṃ te |
na anyasya barhiṣi balīn dadataḥ svabhāgān
dhatte padaṃ tvaṃ avitā yadi vighnamūrdhni || 10||
kṣut tṛṭtrikālaguṇamārutajaivhyaśaiśnyān
asmān apārajaladhīn atitīrya kecit |
krodhasya yānti viphalasya vaśa pade goḥ
majjanti duścaratapaḥ ca vṛthā utsṛjanti || 11||
iti pragṛṇatāṃ teṣāṃ striyaḥ ati adbhutadarśanāḥ |
darśayāmāsa śuśrūṣāṃ svarcitāḥ kurvatīḥ vibhuḥ || 12||
te deva anucarāḥ dṛṣṭvā striyaḥ śrīḥ iva rūpiṇīḥ |
gandhena mumuhuḥ tāsāṃ rūpa audāryahataśriyaḥ || 13||
tān āha devadeva īśaḥ praṇatān prahasan iva |
āsāṃ ekatamāṃ vṛṅgdhvaṃ savarṇāṃ svargabhūṣaṇām ||
14||
oṃ iti ādeśaṃ ādāya natvā taṃ suravandinaḥ |
urvaśīṃ apsaraḥśreṣṭhāṃ puraskṛtya divaṃ yayuḥ || 15||
indrāya ānamya sadasi śruṇvatāṃ tridivaukasām |
ūcuḥ nārāyaṇabalaṃ śakraḥ tatra āsa vismitaḥ || 16||
haṃsasvarūpī avadadat acyutaḥ ātmayogam
dattaḥ kumāra ṛṣabhaḥ bhagavān pitā naḥ |
viṣṇuḥ śivāya jagatāṃ kalayā avatīrṇaḥ
tena āhṛtāḥ madhubhidā śrutayaḥ hayāsye || 17||
guptaḥ api aye manuḥ ilā oṣadhayaḥ ca mātsye
krauḍe hataḥ ditijaḥ uddharatā ambhasaḥ kṣmām |
kaurme dhṛtaḥ adriḥ amṛta unmathane svapṛṣṭhe
grāhāt prapannamibharājaṃ amuñcat ārtam || 18||
saṃstunvataḥ abdhipatitān śramaṇān ṛṣīṃ ca
śakraṃ ca vṛtravadhataḥ tamasi praviṣṭam |
devastriyaḥ asuragṛhe pihitāḥ anāthāḥ
jaghne asurendraṃ abhayāya satāṃ nṛsiṃhe || 19||
deva asure yudhi ca daityapatīn surārthe
hatvā antareṣu bhuvanāni adadhāt kalābhiḥ |
bhūtvā atha vāmanaḥ imāṃ aharat baleḥ kṣmām
yāñcācchalena samadāt aditeḥ sutebhyaḥ || 20||
niḥkṣatriyāṃ akṛta gāṃ ca triḥsaptakṛtvaḥ
rāmaḥ tu haihayakula api ayabhārgava agniḥ |
saḥ abdhiṃ babandha daśavaktraṃ ahan salaṅkam
sītāpatiḥ jayati lokaṃ alaghnakīrtiḥ || 21||
bhūmeḥ bhara avataraṇāya yaduṣi ajanmā jātaḥ
kariṣyati suraiḥ api duṣkarāṇi |
vādaiḥ vimohayati yajñakṛtaḥ atadarhān
śūdrāṃ kalau kṣitibhujaḥ nyahaniṣyadante || 22||
evaṃvidhāni karmāṇi janmāni ca jagat pateḥ |
bhūrīṇi bhūriyaśasaḥ varṇitāni mahābhuja || 23||
iti śrīmadbhagavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ
saṃhitāyāmekādaśaskandhe nimijāyantasaṃvāde
caturtho'dhyāyaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
अथ चतुर्थोऽध्यायः ।
राजा उवाच ।
यानि यानि इह कर्माणि यैः यैः स्वच्छन्दजन्मभिः ।
चक्रे करोति कर्ता वा हरिः तानि ब्रुवन्तु नः ॥ 1॥
द्रुमिलः उवाच ।
यः वा अनन्तस्य गुणान् अनन्तान्
अनुक्रमिष्यन् सः तु बालबुद्धिः ।
रजांसि भूमेः गणयेत् कथञ्चित्
कालेन न एव अखिलशक्तिधाम्नः ॥ 2॥
भूतैः यदा पञ्चभिः आत्मसृष्टैः
पुरं विराजं विरचय्य तस्मिन् ।
स्वांशेन विष्टः पुरुषाभिधान
मवाप नारायणः आदिदेवः ॥ 3॥
यत् कायः एषः भुवनत्रयसन्निवेशः
यस्य इन्द्रियैः तनुभृतां उभयैन्द्रियाणि ।
ज्ञानं स्वतः श्वसनतः बलं ओजः ईहा
सत्त्वादिभिः स्थितिलयौद्भवः आदिकर्ता ॥ 4॥
आदौ अभूत् शतधृती रजस अस्य सर्गे
विष्णु स्थितौ क्रतुपतिः द्विजधर्मसेतुः ।
रुद्रः अपि अयाय तमसा पुरुषः सः आद्यः
इति उद्भवस्थितिलयाः सततं प्रजासु ॥ 5॥
धर्मस्य दक्षदुहितर्यजनिष्टः मूर्त्या
नारायणः नरः ऋषिप्रवरः प्रशान्तः ।
नैष्कर्म्यलक्षणं उवाच चचार कर्म
यः अद्य अपि च आस्त ऋषिवर्यनिषेविताङ्घ्रिः ॥ 6॥
इन्द्रः विशङ्क्य मम धाम जिघृक्षति इति
कामं न्ययुङ्क्त सगणं सः बदरिउपाख्यम् ।
गत्वा अप्सरोगणवसन्तसुमन्दवातैः
स्त्रीप्रेक्षण इषुभिः अविध्यतत् महिज्ञः ॥ 7॥
विज्ञाय शक्रकृतं अक्रमं आदिदेवः
प्राह प्रहस्य गतविस्मयः एजमानान् ।
मा भैष्ट भो मदन मारुत देववध्वः
गृह्णीत नः बलिं अशून्यं इमं कुरुध्वम् ॥ 8॥
इत्थं ब्रुवति अभयदे नरदेव देवाः
सव्रीडनम्रशिरसः सघृणं तं ऊचुः ।
न एतत् विभो त्वयि परे अविकृते विचित्रम्
स्वारामधीः अनिकरानतपादपद्मे ॥ 9॥
त्वां सेवतां सुरकृता बहवः अन्तरायाः
स्वौको विलङ्घ्य परमं व्रजतां पदं ते ।
न अन्यस्य बर्हिषि बलीन् ददतः स्वभागान्
धत्ते पदं त्वं अविता यदि विघ्नमूर्ध्नि ॥ 10॥
क्षुत् तृट्त्रिकालगुणमारुतजैव्ह्यशैश्न्यान्
अस्मान् अपारजलधीन् अतितीर्य केचित् ।
क्रोधस्य यान्ति विफलस्य वश पदे गोः
मज्जन्ति दुश्चरतपः च वृथा उत्सृजन्ति ॥ 11॥
इति प्रगृणतां तेषां स्त्रियः अति अद्भुतदर्शनाः ।
दर्शयामास शुश्रूषां स्वर्चिताः कुर्वतीः विभुः ॥ 12॥
ते देव अनुचराः दृष्ट्वा स्त्रियः श्रीः इव रूपिणीः ।
गन्धेन मुमुहुः तासां रूप औदार्यहतश्रियः ॥ 13॥
तान् आह देवदेव ईशः प्रणतान् प्रहसन् इव ।
आसां एकतमां वृङ्ग्ध्वं सवर्णां स्वर्गभूषणाम् ॥
14॥
ॐ इति आदेशं आदाय नत्वा तं सुरवन्दिनः ।
उर्वशीं अप्सरःश्रेष्ठां पुरस्कृत्य दिवं ययुः ॥ 15॥
इन्द्राय आनम्य सदसि श्रुण्वतां त्रिदिवौकसाम् ।
ऊचुः नारायणबलं शक्रः तत्र आस विस्मितः ॥ 16॥
हंसस्वरूपी अवददत् अच्युतः आत्मयोगम्
दत्तः कुमार ऋषभः भगवान् पिता नः ।
विष्णुः शिवाय जगतां कलया अवतीर्णः
तेन आहृताः मधुभिदा श्रुतयः हयास्ये ॥ 17॥
गुप्तः अपि अये मनुः इला ओषधयः च मात्स्ये
क्रौडे हतः दितिजः उद्धरता अम्भसः क्ष्माम् ।
कौर्मे धृतः अद्रिः अमृत उन्मथने स्वपृष्ठे
ग्राहात् प्रपन्नमिभराजं अमुञ्चत् आर्तम् ॥ 18॥
संस्तुन्वतः अब्धिपतितान् श्रमणान् ऋषीं च
शक्रं च वृत्रवधतः तमसि प्रविष्टम् ।
देवस्त्रियः असुरगृहे पिहिताः अनाथाः
जघ्ने असुरेन्द्रं अभयाय सतां नृसिंहे ॥ 19॥
देव असुरे युधि च दैत्यपतीन् सुरार्थे
हत्वा अन्तरेषु भुवनानि अदधात् कलाभिः ।
भूत्वा अथ वामनः इमां अहरत् बलेः क्ष्माम्
याञ्चाच्छलेन समदात् अदितेः सुतेभ्यः ॥ 20॥
निःक्षत्रियां अकृत गां च त्रिःसप्तकृत्वः
रामः तु हैहयकुल अपि अयभार्गव अग्निः ।
सः अब्धिं बबन्ध दशवक्त्रं अहन् सलङ्कम्
सीतापतिः जयति लोकं अलघ्नकीर्तिः ॥ 21॥
भूमेः भर अवतरणाय यदुषि अजन्मा जातः
करिष्यति सुरैः अपि दुष्कराणि ।
वादैः विमोहयति यज्ञकृतः अतदर्हान्
शूद्रां कलौ क्षितिभुजः न्यहनिष्यदन्ते ॥ 22॥
एवंविधानि कर्माणि जन्मानि च जगत् पतेः ।
भूरीणि भूरियशसः वर्णितानि महाभुज ॥ 23॥
इति श्रीमद्भगवते महापुराणे पारमहंस्यां
संहितायामेकादशस्कन्धे निमिजायन्तसंवादे
चतुर्थोऽध्यायः ॥
atha caturtho'dhyāyaḥ |
rājā uvāca |
yāni yāni iha karmāṇi yaiḥ yaiḥ svacchandajanmabhiḥ |
cakre karoti kartā vā hariḥ tāni bruvantu naḥ || 1||
drumilaḥ uvāca |
yaḥ vā anantasya guṇān anantān
anukramiṣyan saḥ tu bālabuddhiḥ |
rajāṃsi bhūmeḥ gaṇayet kathañcit
kālena na eva akhilaśaktidhāmnaḥ || 2||
bhūtaiḥ yadā pañcabhiḥ ātmasṛṣṭaiḥ
puraṃ virājaṃ viracayya tasmin |
svāṃśena viṣṭaḥ puruṣābhidhāna
mavāpa nārāyaṇaḥ ādidevaḥ || 3||
yat kāyaḥ eṣaḥ bhuvanatrayasanniveśaḥ
yasya indriyaiḥ tanubhṛtāṃ ubhayaindriyāṇi |
jñānaṃ svataḥ śvasanataḥ balaṃ ojaḥ īhā
sattvādibhiḥ sthitilayaudbhavaḥ ādikartā || 4||
ādau abhūt śatadhṛtī rajasa asya sarge
viṣṇu sthitau kratupatiḥ dvijadharmasetuḥ |
rudraḥ api ayāya tamasā puruṣaḥ saḥ ādyaḥ
iti udbhavasthitilayāḥ satataṃ prajāsu || 5||
dharmasya dakṣaduhitaryajaniṣṭaḥ mūrtyā
nārāyaṇaḥ naraḥ ṛṣipravaraḥ praśāntaḥ |
naiṣkarmyalakṣaṇaṃ uvāca cacāra karma
yaḥ adya api ca āsta ṛṣivaryaniṣevitāṅghriḥ || 6||
indraḥ viśaṅkya mama dhāma jighṛkṣati iti
kāmaṃ nyayuṅkta sagaṇaṃ saḥ badariupākhyam |
gatvā apsarogaṇavasantasumandavātaiḥ
strīprekṣaṇa iṣubhiḥ avidhyatat mahijñaḥ || 7||
vijñāya śakrakṛtaṃ akramaṃ ādidevaḥ
prāha prahasya gatavismayaḥ ejamānān |
mā bhaiṣṭa bho madana māruta devavadhvaḥ
gṛhṇīta naḥ baliṃ aśūnyaṃ imaṃ kurudhvam || 8||
itthaṃ bruvati abhayade naradeva devāḥ
savrīḍanamraśirasaḥ saghṛṇaṃ taṃ ūcuḥ |
na etat vibho tvayi pare avikṛte vicitram
svārāmadhīḥ anikarānatapādapadme || 9||
tvāṃ sevatāṃ surakṛtā bahavaḥ antarāyāḥ
svauko vilaṅghya paramaṃ vrajatāṃ padaṃ te |
na anyasya barhiṣi balīn dadataḥ svabhāgān
dhatte padaṃ tvaṃ avitā yadi vighnamūrdhni || 10||
kṣut tṛṭtrikālaguṇamārutajaivhyaśaiśnyān
asmān apārajaladhīn atitīrya kecit |
krodhasya yānti viphalasya vaśa pade goḥ
majjanti duścaratapaḥ ca vṛthā utsṛjanti || 11||
iti pragṛṇatāṃ teṣāṃ striyaḥ ati adbhutadarśanāḥ |
darśayāmāsa śuśrūṣāṃ svarcitāḥ kurvatīḥ vibhuḥ || 12||
te deva anucarāḥ dṛṣṭvā striyaḥ śrīḥ iva rūpiṇīḥ |
gandhena mumuhuḥ tāsāṃ rūpa audāryahataśriyaḥ || 13||
tān āha devadeva īśaḥ praṇatān prahasan iva |
āsāṃ ekatamāṃ vṛṅgdhvaṃ savarṇāṃ svargabhūṣaṇām ||
14||
oṃ iti ādeśaṃ ādāya natvā taṃ suravandinaḥ |
urvaśīṃ apsaraḥśreṣṭhāṃ puraskṛtya divaṃ yayuḥ || 15||
indrāya ānamya sadasi śruṇvatāṃ tridivaukasām |
ūcuḥ nārāyaṇabalaṃ śakraḥ tatra āsa vismitaḥ || 16||
haṃsasvarūpī avadadat acyutaḥ ātmayogam
dattaḥ kumāra ṛṣabhaḥ bhagavān pitā naḥ |
viṣṇuḥ śivāya jagatāṃ kalayā avatīrṇaḥ
tena āhṛtāḥ madhubhidā śrutayaḥ hayāsye || 17||
guptaḥ api aye manuḥ ilā oṣadhayaḥ ca mātsye
krauḍe hataḥ ditijaḥ uddharatā ambhasaḥ kṣmām |
kaurme dhṛtaḥ adriḥ amṛta unmathane svapṛṣṭhe
grāhāt prapannamibharājaṃ amuñcat ārtam || 18||
saṃstunvataḥ abdhipatitān śramaṇān ṛṣīṃ ca
śakraṃ ca vṛtravadhataḥ tamasi praviṣṭam |
devastriyaḥ asuragṛhe pihitāḥ anāthāḥ
jaghne asurendraṃ abhayāya satāṃ nṛsiṃhe || 19||
deva asure yudhi ca daityapatīn surārthe
hatvā antareṣu bhuvanāni adadhāt kalābhiḥ |
bhūtvā atha vāmanaḥ imāṃ aharat baleḥ kṣmām
yāñcācchalena samadāt aditeḥ sutebhyaḥ || 20||
niḥkṣatriyāṃ akṛta gāṃ ca triḥsaptakṛtvaḥ
rāmaḥ tu haihayakula api ayabhārgava agniḥ |
saḥ abdhiṃ babandha daśavaktraṃ ahan salaṅkam
sītāpatiḥ jayati lokaṃ alaghnakīrtiḥ || 21||
bhūmeḥ bhara avataraṇāya yaduṣi ajanmā jātaḥ
kariṣyati suraiḥ api duṣkarāṇi |
vādaiḥ vimohayati yajñakṛtaḥ atadarhān
śūdrāṃ kalau kṣitibhujaḥ nyahaniṣyadante || 22||
evaṃvidhāni karmāṇi janmāni ca jagat pateḥ |
bhūrīṇi bhūriyaśasaḥ varṇitāni mahābhuja || 23||
iti śrīmadbhagavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ
saṃhitāyāmekādaśaskandhe nimijāyantasaṃvāde
caturtho'dhyāyaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Kannada script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.